Hadith Representative
Ka’ab berkata: akhirnya saya ditakdirkan untuk tidak ikut serta ke medan perang
Imam Muslim : 4973حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ مَوْلَى بَنِي أُمَيَّةَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ ثُمَّ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ وَهُوَ يُرِيدُ الرُّومَ وَنَصَارَى الْعَرَبِ بِالشَّامِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ كَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ إِلَّا فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي قَدْ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهُ إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ يُرِيدُونَ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا وَكَانَ مِنْ خَبَرِي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُ قَبْلَهَا رَاحِلَتَيْنِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَاسْتَقْبَلَ عَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَا لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِمْ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرٌ وَلَا يَجْمَعُهُمْ كِتَابُ حَافِظٍ يُرِيدُ بِذَلِكَ الدِّيوَانَ قَالَ كَعْبٌ فَقَلَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ يَظُنُّ أَنَّ ذَلِكَ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْيٌ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتْ الثِّمَارُ وَالظِّلَالُ فَأَنَا إِلَيْهَا أَصْعَرُ فَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَيْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا وَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَى ذَلِكَ إِذَا أَرَدْتُ فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اسْتَمَرَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَادِيًا وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ فَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ فَيَا لَيْتَنِي فَعَلْتُ ثُمَّ لَمْ يُقَدَّرْ ذَلِكَ لِي فَطَفِقْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْزُنُنِي أَنِّي لَا أَرَى لِي أُسْوَةً إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ أَوْ رَجُلًا مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنْ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ فَقَالَ لَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ رَأَى رَجُلًا مُبَيِّضًا يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ فَإِذَا هُوَ أَبُو خَيْثَمَةَ الْأَنْصَارِيُّ وَهُوَ الَّذِي تَصَدَّقَ بِصَاعِ التَّمْرِ حِينَ لَمَزَهُ الْمُنَافِقُونَ فَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَوَجَّهَ قَافِلًا مِنْ تَبُوكَ حَضَرَنِي بَثِّي فَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَ أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ لِي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْهُ بِشَيْءٍ أَبَدًا فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَانِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ تَعَالَ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلًا وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عُقْبَى اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي عُذْرٌ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا لَقَدْ عَجَزْتَ فِي أَنْ لَا تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا اعْتَذَرَ بِهِ إِلَيْهِ الْمُخَلَّفُونَ فَقَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي قَالَ ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ لَقِيَهُ مَعَكَ رَجُلَانِ قَالَا مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلَ مَا قِيلَ لَكَ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعَةَ الْعَامِرِيُّ وَهِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ قَالَ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ قَالَ فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ قَالَ فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَقَالَ تَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ لِي فِي نَفْسِيَ الْأَرْضُ فَمَا هِيَ بِالْأَرْضِ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَايَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلَاةَ وَأَطُوفُ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلَامِ أَمْ لَا ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ وَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلَاتِي نَظَرَ إِلَيَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ عَلَيَّ مِنْ جَفْوَةِ الْمُسْلِمِينَ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَنَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَفَاضَتْ عَيْنَايَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي فِي سُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ نَبَطِ أَهْلِ الشَّامِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَيَّ حَتَّى جَاءَنِي فَدَفَعَ إِلَيَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ وَكُنْتُ كَاتِبًا فَقَرَأْتُهُ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلَا مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ قَالَ فَقُلْتُ حِينَ قَرَأْتُهَا وَهَذِهِ أَيْضَا مِنْ الْبَلَاءِ فَتَيَامَمْتُ بِهَا التَّنُّورَ ف
އަޅުގަނޑަށް [އުމަވީންގެ އަޅެއް ކަމަށްވާ އަބޫޢަތު ޠާހިރު އަޙްމަދު ބިން ޢަމްރު ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރު ބިން ސާރޙް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އިބްނު ވަޙްބު] [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް [ޔޫނޫސް] ގާތު ވިދާޅުވި އެވެ އަދި ސީރިޔާގައި ތިބި ކްރިސްޓިއަން ޢަރަބިންނެވެ.' އިބްނު ޝިހާބު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަޅުގަނޑަށް [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢަބްދުالله ބިން ކަޢުބު ބިން މާލިކް] ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، ޢަބްދުالله ބިން ކަޢުބު ބިން މާލިކް - ޢަބްދުالله ބިން ކަޢުބަކީ ކަޢުބުގެ އެއް ދަރިކަލުން ކަޢުބު ލޯފަންވެގެން ދިޔައިރު ކަޢުބުއާއެކު ދިޔަ ދަރިކަލުންގެ ތެރެއިން - ވިދާޅުވިއެވެ އަދި الله ގެ ރަޙްމަތްފުޅުތައް އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް) ތަބޫކުގެ ހަނގުރާމައިގައެވެ.' ކަޢުބު ބިން މާލިކު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ބަދުރުގެ ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިނުވާ މުސްލިމަކަށް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދުވަހަކުވެސް ފާޑުކިޔާފައެއް ނުވެއެވެ ވަގުތުން އެއްބަސްވިއެވެ. އެދުވަސްވަރު އަހަރެން އިސްލާމްދީން ދިފާއުކުރުމަށް ވަޢުދުވި ޢަޤަބާގެ ރޭ الله ގެ ރަސޫލާއާއެކު ބައިވެރިވީމެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި ބަދުރު ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިވުމަކީ ޢަޤަބާގެ ރޭގައި ބައިވެރިވުމާ އަޅާކިޔާލެވޭނެ ކަމެއް ނޫން ކަމުގައި ވިޔަސް، ބަދުރު ހަނގުރާމައަކީ ގިނަ ބައެއްގެ މެދުގައި މާ މަޤްބޫލު ހަނގުރާމައެކެވެ. ތަބޫކު ހަނގުރާމައިގައި الله ގެ ރަސޫލާއާއެކު ބައިވެރިނުވި ވާހަކަތަކުގެ ތެރޭގައި ތިރީގައި މިވާ ވާހަކަތައް ހިމެނެއެވެ؛ 'އަހަރެން ހަގީގަތުގައި ވެސް އެއްވެސް އެހީތެރިކަމެއް ނެތް އަދި ތަބޫކް ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރި ނުވިއިރު އަހަންނަށް ވުރެ ލެޓިޓިއުޑް އެއްވެސް މީހަކަށް ނެތެވެ.' الله ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، ކުރިން އަޅުގަނޑު އެކި ހަނގުރާމަތަކުގައި އެއްގޮތަކަށްވެސް ދެ މައުންޓް ތައްޔާރު ނުކުރަމެވެ. އެކަމަކު މި ތަބޫކު ހަނގުރާމައިގައި އަޅުގަނޑު ތައްޔާރުކުރީ ދެ މައުންޓެވެ. އެންމެ ފަހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތަބޫކު ހަނގުރާމައަށް ނިކުމެވަޑައިގަތީ މޫސުން ވަރަށް ހޫނު ވަގުތެއްގައެވެ. ބުނެވޭނީ ވަރަށް ދިގު އަދި ރިސްކު ބޮޑު ދަތުރެއްގައި ގިނަ އަދަދެއްގެ ދުޝްމަނުންނާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނު ކަމަށެވެ. ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މުސްލިމުންނަށް އެކަލޭގެފާނާއި ކުރިމަތިލާން ޖެހޭ ކަންތައްތައް އޮޅުންފިލުވައިދެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން މުސްލިމުންނަށް އެކަށީގެންވާ ހަނގުރާމަ ސާމާނު ތައްޔާރުކުރުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އެދުވަސްވަރު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާއި އެކު ވަޑައިގަންނަވާ މުސްލިމުންނަކީ ހަނގުރާމަ ކުރުމަށް ހަވާލުކުރެވިފައިވާ ސިޓީއެއްގެ ތެރެއިން އައްޔަން ނުކޮށް ގިނަ ބައެކެވެ. ކަޢުބު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރި ނުވާން ބޭނުންވެގެން ހާޒިރުނުވާ މީހަކު ހުއްޓެވެ. އޭނާ ހީކުރީ އޭނާގެ ތަބާނުވުން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަށް އެނގިވަޑައިނުގަންނަވާނެ ކަމަށް - الله އައްޒާ ވަ ޖައްލާގެ ކިބައިން އޭނާއާ ބެހޭ އެއްވެސް ވަޙީއެއް ނެތްހާ ހިނދަކު -. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތަބޫކު ހަނގުރާމައިގައި ހަނގުރާމަ ކުރަން ދިޔައީ މޭވާ ހޯދުމުގެ ވަގުތު ވަރަށް ހިތްހަމަޖެހޭ ވަގުތު ކަމުން އަހަރެންގެ ސަމާލުކަން ދަނޑުވެރިކަމުން ދުރުކުރަން ޖެހުނެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާއި ބައިވެރިވި މުސްލިމުން ތައްޔާރަށް ތިއްބާ އަހަރެން ވަގުތުން އެމީހުންނާއެކު ސާމާނު ހޯދަން ދިޔައީމެވެ. ދެން އެނބުރި ގެއަށް އައީ އެއްވެސް ސާމާނެއް އެއްގޮތަކަށްވެސް ނުލިބިއެވެ. އަހަރެން ހިތަށް އެރީމެވެ؛ 'އަހަންނަށް ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް ސާމާނު ތައްޔާރު ކުރެވޭނެ. އަހަރެން އަބަދުވެސް މިހުރީ އާނއެކޭ އާއި ނޫނެކޭ އާއި ދެމެދު ޕަޒްލްއެއްގައި މީހުން ތައްޔާރުވާންދެން'. الله ގެ ރަސޫލާ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވާށި، މުސްލިމުންނާއެކު ނިކުމެވަޑައިގަތީ، އަޅުގަނޑު އެއްގޮތަކަށްވެސް އެއްވެސް ސާމާނެއް ތައްޔާރު ނުކުރައްވައިގެންނެވެ. އެންމެ ފަހުން އަހަރެން ދިޔައީ، ދެން އަހަރެން ގެއަށް ދިޔައީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ތައްޔާރު ނުކޮށް. އަހަރެން އަބަދުވެސް ހުރީ ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިވާންވީތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ އެފަދަ ހާސްކަމެއްގެ ތެރޭގައި، މުސްލިމް ލަޝްކަރު ފުރައިގެން ދިއުމަށް އަވަސްވެގަނެ، ކުރިންވެސް ހަނގުރާމަ ގަދަވެގެންނެވެ. ދެން އަހަރެން ބޭނުންވީ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނަށް ފަހަތުން ދާން -އެކަމަކު އެއީ ހަމައެކަނި ހުވަފެނެއް- އަދި އެންމެ ފަހުން އަހަރެންގެ ނަސީބުގައި އޮތީ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުގައި ބައިވެރި ނުވުމެވެ. ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތަބޫކު ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ހިތާމަވެރިކަން އަހަރެންގެ ވަށާލަން ފެށިއެވެ. ވަށައިގެންވާ މުޖުތަމަޢުގެ މެދަށް ނުކުތްއިރު އަހަންނަށް ވިސްނުނީ މުނާފިޤުކަމުގައި ތިބި މީހުން ނުވަތަ الله އަޟްޒާ ވަޖައްލާގެ ބަހަނާ ދެއްކި ބަލިކަށި މީހުން ފިޔަވައި އަހަރެންނަށް ބައްދަލުކުރެވޭނެ އެއްވެސް ކަމެއް ނެތްކަމެވެ. އެވަގުތު الله ގެ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ރަޙްމަތްލައްވައި ޞަލަވާތް ލެއްވުން އެކަލޭގެފާނު ޠަބޫކަށް ވާޞިލްވެވަޑައިގަންނަވަންދެން އަހަރެންގެ މަތިން ހަނދާން ނުކުރައްވައެވެ. ދެން އޭނާ އެކުވެރިންގެ މެދުގައި އިށީނދެގެން އިންދާ ކުއްލިއަކަށް އެހިއެވެ؛ 'ކަޢުބު ބިން މާލިކު އަހަރެމެންނާ ގުޅިވަޑައިނުގަތީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟' ބަނީ ސަލީމާގެ އެކުވެރިއަކު ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ހީވަނީ ކަޢުބު ބިން މާލިކު މި މަސައްކަތަށްވުރެ ބޮޑަށް އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސާއި މެދު ކަންބޮޑުވާހެން ހެއްޔެވެ؟' އެ ޞަޙާބީގެ ބަސްފުޅު އަޑުއައްސަވައިގެން މުޢާޛު ބިން ޖަބާލް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭ އެކުވެރިޔާ، ތިބާގެ ވާހަކަ ކިހާ ދެރަ ހެއްޔެވެ! الله ގެ ރަސޫލާ، ކަޢުބު ބިން މާލިކަކީ ރަނގަޅު މީހެއްކަން އަހަންނަށް އެނގެއެވެ'. ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހިމޭންވެވަޑައިގަތެވެ. އެގޮތަށް ހިމޭންވެފައި ހުއްޓާ ކުއްލިއަކަށް ފެނުނީ ދެނެގަންނަން އުނދަގޫ ދަގަނޑު ހެލްމެޓެއް އަޅައިގެން ހުރި މީހެކެވެ. ދެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެނގުނު ގޮތުގައި އެމީހާއަކީ ހަމަކަށަވަރުން މުނާފިޤުންގެ ކިބައިން ފުރައްސާރަ ކުރުމުން އެއްފަހަރަކު ޞަދަޤާތެއްގެ ގޮތުގައި ޚުދުމުޚުތާރު ސަޢުއެއް ދެއްވި އަބޫ ޚައިތުސަމާ އަލް އަންސާރީ އެވެ. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ތަބުކު ހަނގުރާމައިން އެނބުރި ވަޑައިގަތުމަށް الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތައްޔާރުވެވަޑައިގެންނެވި ވާހަކަ އަޑުއެހުމުން އަހަރެންގެ ހިތުގައި ހިތާމަވެރިކަން އުފެދުނެވެ. ދެން އަހަރެން ދޮގު ހަދަން ބަހަނާއެއް ރާވަން ފެށީމެވެ. އަހަރެން ހިތަށް އެރީމެވެ؛ 'މާތްރަސްކަލާނގެ ރަސޫލާގެ ކޯފާއިން އަހަރެން ސަލާމަތް ކުރެވޭނީ ކޮން ސަބަބަކާ ހުރެ ހެއްޔެވެ؟ ' އެކަމާ ކުރިމަތިލުމަށްޓަކައި އަހަރެން އެދުނީ ނަސޭހަތް ދެވޭނެ އާއިލާގެ އެހީތެރިކަމަށް. މާތްالله ގެ ރަސޫލާ މަދީނާ ސިޓީއަށް ވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށް މީހަކު ބުނުމުން ދޮގުހެދުމުގެ ސަބަބު އަހަރެންގެ ސިކުނޑިން ނެތިގެން ދިޔައެވެ. އެންމެ ފަހުން އަހަންނަށް ވިސްނުނީ الله ގެ ރަސޫލާއަށް ދޮގުވެސް ނުހެދޭނެކަން، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ސަލާމް ދެއްވާށިއެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާއަށް ތެދުވެރިވާން އެބަޖެހޭ. އޭގެ މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ الله ގެ ރަސޫލާ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ޞަލަވާތް ލެއްވި، މަދީނާ ސިޓީއަށް ވަޑައިގަތެވެ. އާދައިގެ މަތިން އޭނާ ސީދާ މިސްކިތަށް ދިޔައީ - އޭނާގެ ސަގާފަތުގައި އޮންނަ ކޮންމެ ފަހަރަކު ވެސް ސަރަހައްދަކަށް ދަތުރުކޮށްގެން އަންނަ ކޮންމެ ފަހަރަކު - ނަމާދު ކުރުމަށެވެ. ސުންނަތް ނަމާދު ކުރުމަށްފަހު الله ގެ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ލެއްވުން ވަގުތުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބީންނާ ގުޅިވަޑައިގަތެވެ. އެއަށްފަހު މުސްލިމުންނާއެކު ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިވާން ވަގުތު ނުލިބި ބައެއް ޞަޙާބީން އައީ ހުވާކޮށްގެން އެކިއެކި ސަބަބުތައް އެމަނިކުފާނަށް ހުށަހަޅުއްވަމުންނެވެ. އެ މާރާމާރީގައި ބައިވެރިނުވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ގާތްގަނޑަކަށް އަށްޑިހައެއްހާ މީހުން އިތުރު ކަމަށް ލަފާކުރެވެ އެވެ. އެނގުނު ގޮތުގައި މާރާމާރީގައި ބައިވެރިނުވާ މީހުންގެ ތެދުވެރިކަން الله ގެ ރަސޫލާ ޤަބޫލުކުރައްވައި، އެމީހުންނަށް ބައިޢަތު ހިފުމަށް ވަޢުދުވެ، އެމީހުންނަށް މާފު ހޯދުމަށް އެދި، އެމީހުންގެ ހިތުގައި ފޮރުވާފައިވާ ކަންތައްތައް الله އަށް ހުށަހެޅުއްވިއެވެ. ދެތިން ހިނދުކޮޅަކަށްފަހު އަހަރެން ﷲ ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް އައީމެވެ. އަހަރެން ސަލާމް ކުރުމަށްފަހު އޭނާ ހިނިތުންވެލީ ރުޅިގަދަ މީހެއްގެ ހިނިތުންވުމެއް ފަދައިންނެވެ. ދެން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އާދޭ! ' ދެން އަހަރެން އޭނާއާ ކައިރިއަށް ހިނގައިގަތީ ހަމަ އޭނާގެ ކުރިމަތީގައި އިށީނދެގެންނެވެ. އެއަށްފަހު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. އިސްލާމްދީނަށްޓަކައި ފުރާނައާއި ހަށިގަނޑު ދިނުމަށް ވައުދު ނުވީ ހެއްޔެވެ؟ ' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، الله ގެ ޙަޟްރަތުން، އަހަރެން ކަލޭގެފާނު ނޫން އެހެން މީހެއްގެ ކައިރީގައި އިށީނދެއްޖެނަމަ، އަޅުގަނޑު ހުށަހެޅި ސަބަބުތަކާއި ޙުއްޖަތްތަކުގެ ސަބަބުން، އެކަލޭގެފާނުގެ ރުޅިވެރިކަމުން އަހަރެން މިނިވަންވާނެކަން ޔަޤީންވާނެއެވެ. އެކަމަކު، ﷲގެ ހަޟްރަތުން، އަހަރެން މިހާރު ކަލޭގެފާނަށް ރުޅިއަރުވާނުލާ ދޮގު ސަބަބެއް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، ކަލޭގެފާނު އަހަރެންދެކެ ރުޅިއަރުވާލެއްވީ اللهކަން އަހަންނަށް އެނގެއެވެ. އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަހަރެންގެ ޙަޤީޤީ އަދި ތެދުވެރި ސަބަބު ކަލޭގެފާނަށް ހުށަހަޅައި، އެކަމުގެ ސަބަބުން އަހަންނަށް ފާޑުކިޔާނަމަ، ދެން އަހަރެން އެކަން އުފަލާއެކު ޤަބޫލުކުރާނަމެވެ. އަހަރެންގެ ތެދުވެރި ބަސްތަކުގެ މައްޗަށް الله އަހަންނަށް އަދަބު ދެއްވާށިއެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، މާރާމާރީގައި ބައިވެރިވުމަށް ހުރަސްއެޅޭ އެއްވެސް ބަހަނާއެއް ނެތެވެ. الله ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، މުސްލިމުންނާއެކު ކުރާ މާރާމާރީގައި ބައިވެރިވުމުގެ ވަރަށް ލުއި ފުރުޞަތެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، އެވަގުތު އަހަރެން ހުރީ މުޅިން އެއްވެސް އެހީތެރިކަމެއް ނެތިފައެވެ.' އެ އިޚްލާޞްތެރި އިޢުތިރާފު އަޑުއައްސަވައި الله ގެ ރަސޫލާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން الله ތަޢާލާ ތިބާއަށް ނިންމުމެއް ދެއްވަންދެން ކޮޅަށް ތިބޭށެވެ.' އެންމެ ފަހުން އަހަރެން ތެދުވެ އޭނާ ދޫކޮށްލީމެވެ. އޭގެ މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ ބަނީ ސަލީމާގެ ބައެއް މީހުން އެއްވެ ތިބެގެން އަހަރެންގެ ފަހަތުން އައިސް ބުނީ: އޭ ކަޢާބު، الله ގެ ޙަޟްރަތުން، ކަލޭގެފާނު ގޯހެއް/ފާފައެއް ކުރިކަން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރިން ނޭނގުނެވެ. އެހެން ޞަޙާބީން މާރާމާރީގައި ބައިވެރިނުވުމުގެ ބަހަނާތައް ހުށަހެޅި ފަދައިން ތިޔަބައިމީހުން ހަގީގަތުގައިވެސް الله ގެ ރަސޫލާއަށް ބަހަނާއެއް ނުދެއްވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ފާފަތައް ފޮހެލާނީ ހަމައެކަނި الله ތަޢާލާގެ ރަސޫލާއެވެ.' އޭގެ ފަހުން ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ޙަޟްރަތުގައި އެމީހުން އަބަދުވެސް އަހަންނަށް ފުރައްސާރަކުރަމުން ދިޔައީ އަހަރެން އެނބުރި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އެނބުރި ދާން ބޭނުންވާހާ ހިނދަކު އަދި އެއަށްފަހު އަހަރެން އަމިއްލައަށް އިންކާރުކުރީމެވެ'. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން ފަދައިން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހަށް އެހެން މީހަކު އައިސްފައިވޭތޯއެވެ؟' ބަނޫ ސަލީމާގެ މީހުން ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'އާނ. ތިކަހަލަ އިތުރު ދެމީހަކުވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އެމީހުން ތިޔަ ދެއްކެވި ވާހަކަތައް الله ގެ ރަސޫލާއަށް ކިޔައިދިނުމުން ރަސޫލާ ވެސް ތިޔަބައިމީހުން ޖަވާބު ދެއްވި ގޮތަށް ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ'. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ދެން އަހަރެން އެދުނީމެވެ؛ 'އޭ ޞަޙާބީންނޭ މި ދެމީހުންނަކީ ކޮންބައެއް ހެއްޔެވެ؟' އެމީހުން، ބަނޫ ސަލީމާގެ މީހުން ޖަވާބު ދިނެވެ. 'އެއީ މުރާރަ ބިން ރަބީޢަތު އަލް އަމީނާއި ހިލާލް ބިން އުއްމައްޔާ އަލް ވަޤީފީ' އެވެ. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ދެން އެމީހުން ފާހަގަކުރީ ބަދުރުގެ ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިވި ޞާލިޙު ދެ އެކުވެރިން ކަމަށާއި އެދެމީހުންނަކީ ވެސް ރަނގަޅު ނަމޫނާއެއްގެ ގޮތުގައި ނަގަން ޖެހޭ ދެމީހުންނެވެ. އެއަށްފަހު އަހަރެން ކައިރިން ފާއިތުވެގެން ދިޔައީ އެމީހުން އަހަންނަށް މި ދެމީހުންގެ ވާހަކަ ދެއްކުމުންނެވެ'. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭގެ ދެތިން ދުވަސް ފަހުން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم މުސްލިމުންނަށް ތަބޫކު ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިނުވި އަހަރެމެން ތިން މީހުންނާ ވާހަކަ ދެއްކުން މަނާކުރެއްވިއެވެ. އެވަގުތުން ފެށިގެން މުސްލިމުން ދުރުވެ އަހަރެމެން ތިން މީހުންނާ މެދު ދެކޭގޮތް ބަދަލުވާން ފެށީ މި ބިން އަހަރެމެންނަށް އާދަޔާ ހިލާފު ކަމެއް ކަމުގައި ހީވާންދެންނެވެ. ހީވީ މި ބިމަކީ އަހަރެން ކުރިން އުޅުނު ބިމެއް ނޫން ކަމާއި ފަންސާސް ރޭ ވަންދެން ދެމިގެން ދިޔަ ބިމެއްހެންނެވެ.' ތަބޫކު ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިނުވި އަހަރެންގެ ދެ އެކުވެރިން މިހާރު އެމީހުންގެ ގޭތެރޭގައި ހިތާމަވެރިކަމާއެކު އިށީނދެގެން ރޮމުން ދިޔައިރު އަހަރެންނަކީ ވަރުގަދަ ހަރުކަށި ޒުވާނެކެވެ. އަހަރެން އާދައިގެ ގޮތަކަށް އުޅެމުން ދިޔައިރު ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންތައްތައް އާދައިގެ މަތިން ކުރިއަށް ގެންދިޔައީމެވެ. އަހަރެން ގެއިން ނުކުމެ، އެހެން މުސްލިމުންނާއެކު ޖަމާޢަތުގެ ނަމާދުގައި ބައިވެރިވުމަށް މިސްކިތަށް ގޮސް، އަހަރެންނާ ވާހަކަ ދައްކަން އެއްވެސް މީހަކު ތައްޔާރަށް ނެތަސް ބާޒާރުގައި ހިނގާލުން ކުރިއަށް ގެންދިޔައީމެވެ. އެއްދުވަހަކު އަހަރެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ގާތްވެ، ނަމާދު ކުރުމަށްފަހު އިށީނދެގެން އިންއިރު ސަލާމް ކޮށްލުމެވެ. އަހަރެން އަމިއްލަ ނަފްސާއި ސުވާލުކުރީމެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އޭނާގެ ތުންފަތް ޙަރަކާތްތެރިވާނީ ސަލާމަށް އިޖާބަ ދެއްވުމަށްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެވެ؟ ދެން އަހަރެން ރަސޫލާގެ ކައިރީގައި ނަމާދުކުރީ ވަގަށް ނަޒަރު ހިންގާލަމުން ރަސޫލާގެ ކައިރީގައެވެ. އަހަރެން ނަމާދު ކުރަން ތައްޔާރުވަމުން ދިޔައިރު އޭނާ އަހަރެންނަށް ބަލާލިއެވެ. އަދި އަހަރެން އޭނާއަށް ބަލާލިއިރު އޭނާގެ ނަޒަރު އަހަރެންނާ ދުރަށް އަނބުރާލިއެވެ.' މުސްލިމުންގެ ޖަމާޢަތުން އެކަހެރިވެ ގިނަ ދުވަސްތަކަކަށްފަހު އަހަރެން ހިނގާލަން ދިޔައީ އަބޫ ޤަޠާދާގެ ބަގީޗާގެ ފެންސާއި ހަމައަށް އާދެވުނެވެ. އަބޫ ޤަޠާދާއަކީ އަހަރެންގެ ދޮންބައްޕަ - އަހަރެންގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮގެ ދަރިއެއް ކަމަށާއި އޭނާއަކީ އަހަރެން ކަމުދާ މީހެކެވެ. އެތަނަށް އާދެވުމުން އަހަރެން ސަލާމް ކޮށްލީމެވެ. އެކަމަކު، الله ގެ ހަޟްރަތުން އަހަރެންގެ ސަލާމަކަށް އެއްގޮތަކަށްވެސް އިޖާބައެއް ނުދެއްވައެވެ. އެންމެ ފަހުން އަހަރެންނަށް ކެރުނީ އޭނާއާ އަހާށެވެ؛ 'އޭ އަބޫ ޤަތަދާ، އަހަރެން ކަލޭގެފާނަށް الله ގެ ޙަޟްރަތުގައި ހުވާކުރަން، އަހަރެން الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާދެކެ ވަރަށް ލޯބިވާކަން ކަލޭގެފާނަށް ނޭނގެނީ ހެއްޔެވެ؟' އެނގުނު ގޮތުގައި އަބޫ ޤަތަދާ ހަމަ ހިމޭނުން ހުރީއެވެ. ދެން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހުވާކޮށްގެން އަނެއްކާވެސް އަހަރެންގެ ބަސްތައް ތަކުރާރުކޮށްލީމެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ހުރީ ހިމޭނުންނެވެ. ދެން އަހަރެންގެ ބަސްތައް ތަކުރާރުކޮށްލުމުން އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން މިކަން އެންމެ ރަނގަޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވަނީ الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއެވެ'. އޭނާގެ ބަސްތައް އަޑު އިވުމުން އަހަރެންގެ ލޮލުން ކަރުނަތައް ފައިބަމުން ދިޔައިރު އަހަރެން އެނބުރި ގެއަށް ދިޔައީ ބަގީޗާ ތެރެއިން ހިނގާފައި ދަނިކޮށެވެ. މަދީނާގެ ބާޒާރުގައި ހިނގާފައި ދިޔައިރު، މަދީނާ ސިޓީގައި ކާބޯތަކެތި ވިއްކާ ޝާމް ޤައުމުގެ މީހަކު ހުއްޓެވެ؛ 'ކަޢުބު ބިން މާލިކް ކޮންތާކު އަހަންނަށް ދައްކާނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ' ދެން މީސްތަކުން އަހަންނަށް ދައްކާލީ ޣައްސާން ރަސްގެފާނުގެ ސިޓީއެއް އަޅުގަނޑާ ހަވާލުކުރަމުން ދަނިކޮށް އެމީހަކު އަޅުގަނޑުގެ ގާތަށް އަންނަންދެނެވެ. ލިޔަންކިޔަން އެނގޭތީ، ސިޓީގެ ކޮންޓެންޓް އަހަންނަށް ވިސްނޭ. އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި ސިޓީގެ ކޮންޓެންޓްތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަޑުއިވިފައި އޮތީ، ކަލޭގެފާނުގެ އެކުވެރިޔާ - މާނައަކީ الله ގެ ރަސޫލާ، އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވުން - ކަލޭ އާންމު އެކުވެރިކަމުން އެކަހެރިކޮށްފައިވާ ވާހަކައެވެ. އެހެންކަމުން އަޅުގަނޑުމެންނާ ގުޅިވަޑައިގަންނަވާ، ހަމަ ޔަޤީނުންވެސް އަޅުގަނޑުމެން ތިޔަބޭފުޅުންނަށް އެހީތެރިވެދޭނަން'. ސިޓީ ކިޔުމަށްފަހު އަހަރެން ބުނީމެވެ؛ 'އަސްލު މި ސިޓީއަކީ ވެސް އަހަންނަށް ވެސް މުސީބާތެއް'. ދެން އަހަރެން އިންސިނެރޭޓަރަށް ލާފައި އަންދާލާފައި ހަލާކުކޮށްލަމެވެ. ސާޅީސް ދުވަސް ވަންދެން އާންމު ގޮތެއްގައި ވަކިކުރުމަށްފަހު އެނގިގެންދަނީ މާތްރަސްކަލާނގެ ވަޙީވެސް ތިރިއަށް އައިސްފައި ނުވާކަމެވެ. އެއްފަހަރަކު الله ގެ ރަސޫލާގެ ރަސޫލަކު، މާތްالله ރަޙްމަތް ލައްވާށި، މެސެޖެއް ދެއްވަމުން އަޅުގަނޑުގެ އަރިހަށް އައިސްވަޑައިގަންނަވައެވެ؛ 'އޭ ކަޢުބު، ހަމަކަށަވަރުން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم، ކަލޭގެފާނުގެ އަނބިމީހާއާ ދުރުހެލިވުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ'. އަހަރެން އަހާލީމެވެ؛ 'އަހަރެން ވަރިކުރަންވީތަ ނޫނީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟' ރަސޫލާ ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'ތިބާ އޭނަ ވަރިކުރަން ނުޖެހޭނެ.' އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަމަނާއާ ދުރުވެ، އެކަމަނާއާ ގާތް ނުވުމަކީ ފުދޭ ކަމެކެވެ'. ދެން އަހަރެންގެ އަންހެނުން ގާތު ބުނީމެވެ. 'އޭ ދޮންތަ، އެންމެ ރަނގަޅީ ފުރަތަމަ އެނބުރި މައިންބަފައިންގެ ގެއަށް ގޮސް، މިކަމުގައި الله ސާފު ނިންމުމެއް ނިންމަވާންދެން އެމީހުންނާއެކު ތިބުން'. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭގެ މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ ހިލާލް ބިން އުމައްޔާގެ އަނބިކަނބަލުން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހަށް ގޮސް އެދުނެވެ؛ އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ހިލާލް ބިން އުމައްޔާ އަކީ މުސްކުޅި އަދި ބަލިކަށި އަދި އެހީތެރިއެއް ނެތް މީހެކެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާއަށް ބަލަހައްޓަން ހުއްދަ ދެއްވާށެވެ'. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. ފުރަތަމަ އޭނާއާއެކު ނުދިއުމަކީ ތިބާއަށް ރަނގަޅު ގޮތެކެވެ. ހިލާލްގެ އަންހެނުން ސާބިތުކަމާއެކު ހުރެ ބުނީ؛ 'الله ގެ ޙަޟްރަތުގައި، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، މިހާރު އޭނާގެ ކިބައިގައި ދެން ދިރިއުޅުމުގެ ރޫޙެއް ނެތެވެ. އޭނާ ރޮމުން ދިޔައީ މެދުނުކެނޑި، މި މައްސަލަ ޖެހުނު ފަހުން މިހާތަނަށް'. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެންގެ އާއިލާގެ ބައެއް މީހުން ބުނީ؛ 'ކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުންގެ މިކަމުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ الله ގެ ރަސޫލާގެ އަރިހުން ހުއްދައަށް އެދިއްޖެނަމަ އެންމެ ރަނގަޅެވެ. އެހެނީ الله ގެ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ރަޙްމަތްލައްވައި ޞަލަވާތް ދެއްވާށި، އެކަމަނާގެ ފިރިމީހާ ބަލަހައްޓަން ހިލާލް ބިން އުމައްޔާއަށް އަމިއްލަފުޅަށް ހުއްދަ ދެއްވިއެވެ. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުގެ އަނބިކަނބަލުންގެ މި މައްސަލައިގައި، މާތްالله ރަސޫލާގެ ކިބައިން ހުއްދައެއް ނުހޯދާނަމެވެ. އެހެނީ ނަމަވެސް، އަހަރެން ކުޑައިރުވެސް ހުއްދައަށް އެދިއްޖެނަމަ، الله ގެ ރަސޫލާ ފަހުން ޖަވާބުދާރީވާނެ ގޮތެއް އަޅުގަނޑަކަށް ނޭނގެއެވެ'. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މުސްލިމުން އަޅުގަނޑުމެންނާ ވާހަކަ ދެއްކުން މަނާވެފައި އޮތުމުން މިގޮތަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފަންސާސް ރޭ ފުރިހަމަވާންދެން ދިހަރޭ ވަންދެން މިކަން ދެމިގެން ދިޔަކަން އެނގުނެވެ. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ދެން ފަންސާސް ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ ފަތިސް ނަމާދު ކުރީ ގޭގެ ފަހަތުގައި.' އެ ދުޢާގައި އިށީނދެގެން އިންއިރު އަހަރެންގެ ހިތުގައި ހިތާމައާއި ހިތާމައިގެ އަސަރު ކުރިއެވެ. ހީވީ މި ފުޅާ ބިން އަހަންނަށް ހަނިހެން ހީވިއެވެ. ކުއްލިއަކަށް އަހަރެންނަށް އިވުނީ އުޑުމަތިން މީހަކު ބާރަށް ގޮވާލި އަޑެވެ: 'އޭ ކަޢުބު ބިން މާލިކް، އުފާކުރައްވާށެވެ! ' އެހެންކަމުން އަހަރެން ސަޖިދައަށް ވެއްޓި އަހަރެންގެ މައްސަލައިން އަހަރެން މިނިވަންވެއްޖެކަން އެނގުނެވެ. ކަޢުބު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މުސްލިމުންނަށް އިޢުލާން ކުރެއްވީ އޭގެ ފަހުންނެވެ