Hadith Representative
Tafsir An-Nisa 105: kisah Bani Ubairiq
Imam Tirmidzi : 2962حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شُعَيْبٍ أَبُو مُسْلِمٍ الْحَرَّانِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ قَالَ كَانَ أَهْلُ بَيْتٍ مِنَّا يُقَالُ لَهُمْ بَنُو أُبَيْرِقٍ بِشْرٌ وَبُشَيْرٌ وَمُبَشِّرٌ وَكَانَ بُشَيْرٌ رَجُلًا مُنَافِقًا يَقُولُ الشِّعْرَ يَهْجُو بِهِ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ يَنْحَلُهُ بَعْضَ الْعَرَبِ ثُمَّ يَقُولُ قَالَ فُلَانٌ كَذَا وَكَذَا قَالَ فُلَانٌ كَذَا وَكَذَا فَإِذَا سَمِعَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ الشِّعْرَ قَالُوا وَاللَّهِ مَا يَقُولُ هَذَا الشِّعْرَ إِلَّا هَذَا الْخَبِيثُ أَوْ كَمَا قَالَ الرَّجُلُ وَقَالُوا ابْنُ الْأُبَيْرِقِ قَالَهَا قَالَ وَكَانُوا أَهْلَ بَيْتِ حَاجَةٍ وَفَاقَةٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَالْإِسْلَامِ وَكَانَ النَّاسُ إِنَّمَا طَعَامُهُمْ بِالْمَدِينَةِ التَّمْرُ وَالشَّعِيرُ وَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا كَانَ لَهُ يَسَارٌ فَقَدِمَتْ ضَافِطَةٌ مِنْ الشَّامِ مِنْ الدَّرْمَكِ ابْتَاعَ الرَّجُلُ مِنْهَا فَخَصَّ بِهَا نَفْسَهُ وَأَمَّا الْعِيَالُ فَإِنَّمَا طَعَامُهُمْ التَّمْرُ وَالشَّعِيرُ فَقَدِمَتْ ضَافِطَةٌ مِنْ الشَّامِ فَابْتَاعَ عَمِّي رِفَاعَةُ بْنُ زَيْدٍ حِمْلًا مِنْ الدَّرْمَكِ فَجَعَلَهُ فِي مَشْرَبَةٍ لَهُ وَفِي الْمَشْرَبَةِ سِلَاحٌ وَدِرْعٌ وَسَيْفٌ فَعُدِيَ عَلَيْهِ مِنْ تَحْتِ الْبَيْتِ فَنُقِبَتْ الْمَشْرَبَةُ وَأُخِذَ الطَّعَامُ وَالسِّلَاحُ فَلَمَّا أَصْبَحَ أَتَانِي عَمِّي رِفَاعَةُ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي إِنَّهُ قَدْ عُدِيَ عَلَيْنَا فِي لَيْلَتِنَا هَذِهِ فَنُقِبَتْ مَشْرَبَتُنَا وَذُهِبَ بِطَعَامِنَا وَسِلَاحِنَا قَالَ فَتَحَسَّسْنَا فِي الدَّارِ وَسَأَلْنَا فَقِيلَ لَنَا قَدْ رَأَيْنَا بَنِي أُبَيْرِقٍ اسْتَوْقَدُوا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَلَا نَرَى فِيمَا نَرَى إِلَّا عَلَى بَعْضِ طَعَامِكُمْ قَالَ وَكَانَ بَنُو أُبَيْرِقٍ قَالُوا وَنَحْنُ نَسْأَلُ فِي الدَّارِ وَاللَّهِ مَا نُرَى صَاحِبَكُمْ إِلَّا لَبِيدَ بْنَ سَهْلٍ رَجُلٌ مِنَّا لَهُ صَلَاحٌ وَإِسْلَامٌ فَلَمَّا سَمِعَ لَبِيدٌ اخْتَرَطَ سَيْفَهُ وَقَالَ أَنَا أَسْرِقُ فَوَاللَّهِ لَيُخَالِطَنَّكُمْ هَذَا السَّيْفُ أَوْ لَتُبَيِّنُنَّ هَذِهِ السَّرِقَةَ قَالُوا إِلَيْكَ عَنْهَا أَيُّهَا الرَّجُلُ فَمَا أَنْتَ بِصَاحِبِهَا فَسَأَلْنَا فِي الدَّارِ حَتَّى لَمْ نَشُكَّ أَنَّهُمْ أَصْحَابُهَا فَقَالَ لِي عَمِّي يَا ابْنَ أَخِي لَوْ أَتَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرْتَ ذَلِكَ لَهُ قَالَ قَتَادَةُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ إِنَّ أَهْلَ بَيْتٍ مِنَّا أَهْلَ جَفَاءٍ عَمَدُوا إِلَى عَمِّي رِفَاعَةَ بْنِ زَيْدٍ فَنَقَبُوا مَشْرَبَةً لَهُ وَأَخَذُوا سِلَاحَهُ وَطَعَامَهُ فَلْيَرُدُّوا عَلَيْنَا سِلَاحَنَا فَأَمَّا الطَّعَامُ فَلَا حَاجَةَ لَنَا فِيهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَآمُرُ فِي ذَلِكَ فَلَمَّا سَمِعَ بَنُو أُبَيْرِقٍ أَتَوْا رَجُلًا مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ أُسَيْرُ بْنُ عُرْوَةَ فَكَلَّمُوهُ فِي ذَلِكَ فَاجْتَمَعَ فِي ذَلِكَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الدَّارِ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ قَتَادَةَ بْنَ النُّعْمَانِ وَعَمَّهُ عَمَدَا إِلَى أَهْلِ بَيْتٍ مِنَّا أَهْلِ إِسْلَامٍ وَصَلَاحٍ يَرْمُونَهُمْ بِالسَّرِقَةِ مِنْ غَيْرِ بَيِّنَةٍ وَلَا ثَبَتٍ قَالَ قَتَادَةُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَلَّمْتُهُ فَقَالَ عَمَدْتَ إِلَى أَهْلِ بَيْتٍ ذُكِرَ مِنْهُمْ إِسْلَامٌ وَصَلَاحٌ تَرْمِهِمْ بِالسَّرِقَةِ عَلَى غَيْرِ ثَبَتٍ وَلَا بَيِّنَةٍ قَالَ فَرَجَعْتُ وَلَوَدِدْتُ أَنِّي خَرَجْتُ مِنْ بَعْضِ مَالِي وَلَمْ أُكَلِّمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ فَأَتَانِي عَمِّي رِفَاعَةُ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي مَا صَنَعْتَ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ نَزَلَ الْقُرْآنُ { إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا } بَنِي أُبَيْرِقٍ { وَاسْتَغْفِرْ اللَّهَ } أَيْ مِمَّا قُلْتَ لِقَتَادَةَ { إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا وَلَا تُجَادِلْ عَنْ الَّذِينَ يَخْتَانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا يَسْتَخْفُونَ مِنْ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنْ اللَّهِ إِلَى قَوْلِهِ غَفُورًا رَحِيمًا } أَيْ لَوْ اسْتَغْفَرُوا اللَّهَ لَغَفَرَ لَهُمْ { وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْمًا فَإِنَّمَا يَكْسِبُهُ عَلَى نَفْسِهِ إِلَى قَوْلِهِ إِثْمًا مُبِينًا } قَوْلَهُ لِلَبِيدٍ { وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ إِلَى قَوْلِهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا } فَلَمَّا نَزَلَ الْقُرْآنُ أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالسِّلَاحِ فَرَدَّهُ إِلَى رِفَاعَةَ فَقَالَ قَتَادَةُ لَمَّا أَتَيْتُ عَمِّي بِالسِّلَاحِ وَكَانَ شَيْخًا قَدْ عَشَا أَوْ عَسَى فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكُنْتُ أُرَى إِسْلَامُهُ مَدْخُولًا فَلَمَّا أَتَيْتُهُ بِالسِّلَاحِ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي هُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَعَرَفْتُ أَنَّ إِسْلَامَهُ كَانَ صَحِيحًا فَلَمَّا نَزَلَ الْقُرْآنُ لَحِقَ بُشَيْرٌ بِالْمُشْرِكِينَ فَنَزَلَ عَلَى سُلَافَةَ بِنْتِ سَعْدِ ابْنِ سُمَيَّةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ { وَمَنْ يُشَاقِقْ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا } فَلَمَّا نَزَلَ عَلَى سُلَافَةَ رَمَاهَا حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ بِأَبْيَاتٍ مِنْ شِعْرِهِ فَأَخَذَتْ رَحْلَهُ فَوَضَعَتْهُ عَلَى رَأْسِهَا ثُمَّ خَرَجَتْ بِهِ فَرَمَتْ بِهِ فِي الْأَبْطَحِ ثُمَّ قَالَتْ أَهْدَيْتَ لِي شِعْرَ حَسَّانَ مَا كُنْتَ تَأْتِينِي بِخَيْرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَهُ غَيْرَ مُحَمَّدِ بْنِ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيِّ وَرَوَى يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ مُرْسَلٌ لَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ وَقَتَادَةُ بْنُ النُّعْمَانِ هُوَ أَخُو أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ لِأُمِّهِ وَأَبُو سَعِيدٍ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ سِنَانٍ
Һөйләне беҙгә [Әл Хәсән бин Әхмәт бин Әбү Сыуғәйб Әбү Мөслим Әл Харрани] беҙгә һөйләне [Мөхәммәт бин Сәләмә Әл Харрани] беҙгә [Мөхәммәт бин Исхаҡтан] [Ғәшим бин Ғүмәр бин Ҡатадахтан] [атаһынан] олатаһынан Ән Нүмәндән, атап әйткәндә, ул әйтте [Q']; — Беҙҙең ғаилә Бәни Үбәйрик, Бисыр, Бусяйыр, Мөбәсәйыр тип йөрөтәләр. Бусяир ике йөҙлө булған, ҡайһы бер ғәрәптәр уны хөкөм итһен өсөн һәр ваҡыт Аллаһ Рәсүлдәрен кәмһетеү өсөн шиғырҙар яҙған. Ул әйтте; Фәлән-фәлән тегеләй-былай тине, фәлән-фәлән тегеләй-былай тине. Пәйғәмбәребеҙҙең сәхәбәләре, саллаллаһу ғәләйһис-сәләм, шиғырҙы ишеткәс, улар; «Аллаһ менән ант итәм, был аятты шул ҡәһәрле кешенән башҡа бер кем дә әйтмәй». -йәки кеше әйткәнсә- Әйттеләр; — Быны Ибн Әл Үбәйриҡ әйткән. Ҡатадах әйтте; — Улар — Үбәйриҡ ғаиләһе — йәһиллек һәм ислам дине осоронда фәҡир ғаилә булһа, Мәҙинәлә халыҡтың ризығы хөрмә менән бойҙай ғына булған. Әгәр кешенең байлығы күп булһа, Сүриәнән келәм тейәлгән дөйә килһә, ул уны үҙенә һатып аласаҡ, ә ҡарауҙа булған ғаилә хөрмә менән бойҙайҙы ғына ашай. Бер ваҡыт Сүриәнән бер йөк дөйә килде, шунан абзыйым Рифағә бин Зәйет бер йөк келәм һатып алды, эсемлек һауытына һалды, ә эсемлек һауытында ҡорал, ҡалҡан, ҡылыс бар ине. Асыҡланыуынса, әйберҙәрҙе йорт аҫтынан, атап әйткәндә, эсемлек тотҡаһынан тишек ярып, аҙыҡ-түлекте, ҡоралды алып урлағандар. Иртәнсәк абзыйым, Рифаа, миңә килеп әйтте; — Һаумыһығыҙ, ейәнем, ысынында кисә төндә беҙҙе насар ҡабул иттеләр. эсәр һауыттарыбыҙ ҡыуышланды, аҙыҡ-түлек һәм ҡоралдар юғалды». Өйҙө эҙләнек, һораныҡ һәм беҙгә әйттеләр; — Беҙ бөгөн кис Бану Үбәйриҡтең ут яғыуын күрҙек, белеүебеҙсә, улар һинең ризыҡтарыңды ла бирҙе. Бану Үбәйриҡ тигән; — Ауылда тирә-яҡты һораштыҡ, аллаһ, беҙгә һинең бер дуҫыңды ла күрһәтмәнеләр, беҙҙең арала яҡшы һәм мосолман булған Ләбид бин Сәхәлдән башҡа. Ләбид, быны ишеткәс, ҡылысын һурҙы ла әйтте; — Мин урланыммы? Аллаһ менән ант итәм, был ҡылыс һине ҡырҡыр йәки һин был урлашыуҙы аңлатырһың'. Улар әйтте; — Ситтә тор, сөнки һин енәйәтсе түгелһең. Ауыл буйлап тирә-яҡты һорашып йөрөнөк, улар урлашыу енәйәтселәре икәнлегенә шикләнмәгәнсе. Абзыйым миңә әйтте; — Минең ейәнем, әгәр ҙә һин Рәсүлуллаһҡа барһаң, уға быны әйт. Ҡатадах әйтте; Мин Аллаһ Рәсүленә барҙым һәм мин әйттем; — Ысынында, беҙҙең ғаиләлә көслө холоҡлолар ҙа бар, абзыйыма, Рифаа бин Зәйеткә яҡынлаштылар, эскән һауытын тишек яһанылар, ҡоралдарын, ризығын алдылар. Ә беҙгә кәрәкмәгән аҙыҡ-түлеккә килгәндә, ҡоралдарыбыҙҙы кире ҡайтарһындар», — тине. Пәйғәмбәребеҙ: «Мин мәсьәләне хәл итәсәкмен», — тигән. Баныу Үбәйриҡтәр ишетеп ҡалғас, уларҙың Үсәйер бин Үрүә исемле береһе янына баралар. Был хаҡта уға һөйләнеләр. Ауыл халҡы был эш өсөн йыйылды, шунан әйттеләр; «Эй, Аллаһ илсеһе, ысынлап та, Ҡатада бин Ән Нуғман һәм уның абзыйы беҙҙең яҡшы мосолман ғаиләһе менән осрашырға барҙы, уларҙы дәлилдәрһеҙ һәм аныҡлыҡһыҙ урлашыуҙа ғәйепләнеләр». Ҡатадах әйтте; — Мин шунда уҡ Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм менән осраштым, шунан уның менән һөйләштем». Ул ысынында яуап бирҙе: «Һин улар мосолман һәм яҡшы тип атаған ғаиләгә барҙың, уларҙы аныҡлыҡһыҙ һәм дәлилһеҙ урлашыуҙа ғәйепләнең». Ҡатадах әйтте; — Мин ҡайтыр инем, әгәр ҙә ҡайһы бер мөлкәтемде ҡарарға барһам, Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм менән был мәсьәлә тураһында һөйләшмәһәм. Шул саҡта абзыйым, Рифаа, миңә килде, ул әйтте; — Эй, племянникым, Нимә эшләнең?, — Шунан мин уға нимә тинем. Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһи вәссәләм миңә нимә тине, шунан һуң ул әйтте; «Ярҙам тик Аллаһтан ғына һорала». Күптән түгел генә Ҡөрьәндән бер аят төштө; Ысынлап та, Беҙ һеҙгә Аллаһ иңдергән нәмәләр менән кешеләр араһында хөкөм итегеҙ һәм хыянатсы халыҡты, атап әйткәндә, Бәни Үбәйриҡте -яҡлағандары өсөн -ғәйепһеҙ кешеләргә - ҡаршы булмаһын өсөн, хаҡлыҡ менән бер китап индерҙек. Ҡатадала әйткән һүҙҙәрегеҙ өсөн Аллаһтан ярлыҡау һорағыҙ. Ысынлап та, Алла ярлыҡаусы, мәрхәмәтле! Ә бәхәсләшмә - яҡларға - үҙ-үҙенә хыянат иткәндәрҙе. Ысынлап та, Аллаһы Тәғәлә һәр ваҡыт хыянат итеүсе, гонаһтарҙа әйләнеп йөрөүсе кешеләрҙе яратмай. Улар кешеләрҙән йәшеренәләр, әммә Аллаһтан йәшеренмәйҙәр, - Уның һүҙенә тиклем - Аллаһ ярлыҡаусы, рәхимле QS An Nisa`; 113—114. Был, Аллаһы Тәғәләнән ғәфү һораһалар, Аллаһ уларҙы мотлаҡ ғәфү итер, тигәнде аңлата. Кем гонаһ ҡыла, тимәк, ысынында ул үҙенең -зыян- өсөн эшләй, тик Уның һүҙе- Ысын гонаһ - уның һүҙе Лабидҡа. Әгәр Аллаһ Тәғәләнең һеҙгә ҡарата рәхмәте һәм рәхмәте булмаһа - һүҙенә тиклем - беҙ уға ҙур сауап бирер инек. Ҡ.С.Ниса: 105-113, Ҡөрьән - был аяттар - төшкәс, Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм ҡорал алып килгән һәм уны Рифағәға кире ҡайтарған». Ҡатадах әйтте; — Мин абзыйым янына мылтыҡ тотоп килгәс — ул жаһиллек көндәрендә ҡарт һәм ҡыҫҡа ҡарашлы ине һәм мин уның исламын белә инем — тине; — Эй, ейәнем, был сәбилиләһ маҡсатында - Аллаһ юлында һуғышыу-'. Мин уның Исламы дөрөҫ икәнен беләм. Ҡөрьән төшкәс, Бусяир мөшриктәргә ҡушыла, ул Сүләфә бин Сәғд бин Сумайя урынында туҡтай. Шунан һуң Аллаһ Тәғәлә ошо аятты иңдерҙе: Кем дә кем, уға хәҡиҡәт асыҡланғандан һуң, Пәйғәмбәргә ҡаршы сыҡһа, мөьминдәрҙең юлы булмаған юлдан барһа, беҙ уны үҙләштергән аҙашыуҙан азат итәбеҙ һәм уны йәһәннәмгә ултыртабыҙ, ә йәһәннәм – ҡайтыу өсөн иң насар урын. Ысынлап та, Аллаһы Тәғәлә Үҙенә тиңдәш тотҡан гонаһты ғәфү итмәй һәм ширктан башҡа гонаһтарҙы ла Үҙе теләгән кеше өсөн ғәфү итә. Кем дә кем Аллаһҡа тиңдәш тотһа, ул мөмкин тиклем аҙашҡан». Ҡ.С.Ән-Ниса`: 115-116, Сүләфәгә ҡағылышлы аят төшкәс, Хәсән бин Сабит уға аяттар менән һөжүм итә, ул эйәр алып, башына һала, һуңынан киң ергә ырғыта, шунан һуң ул әйтә; — Һин миңә Хәсәндең шиғриәтен бүләк иттең, мин үҙемә бер ҡасан да яҡшылыҡ килтермәнем. Әбү Иса әйтте; Был хәҙис хәсән ғәриб. Мөхәммәт бин Сәләмә Әл-Харраниҙан башҡа уға таянған кешене белмәйбеҙ. [Юныс бин Бүкәйер] һәм башҡалар ҙа был хәҙисте [Мөхәммәт бин Исхаҡтан] [Ғәшим бин Ғүмәр бин Ҡатадахтан] мурсал рәүештә һөйләгән, был хәҙистә улар телгә алмаған; 'Атаһынан олатаһынан'. Ҡатада бин Ән Нуғман — Әбү Сәғит Әл-Худриның ағаһы, ә Әбү Сәғиттең исеме — Сәғд бин Мәлик бин Синан.