Hadith Representative
Bilal mengurus nafkah Nabi dan mencari hutang
Imam Abu Dawud : 2656حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ يَعْنِي ابْنَ سَلَّامٍ عَنْ زَيْدٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَلَّامٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ الْهَوْزَنِيُّ قَالَلَقِيتُ بِلَالًا مُؤَذِّنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحَلَبَ فَقُلْتُ يَا بِلَالُ حَدِّثْنِي كَيْفَ كَانَتْ نَفَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا كَانَ لَهُ شَيْءٌ كُنْتُ أَنَا الَّذِي أَلِي ذَلِكَ مِنْهُ مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَنْ تُوُفِّيَ وَكَانَ إِذَا أَتَاهُ الْإِنْسَانُ مُسْلِمًا فَرَآهُ عَارِيًا يَأْمُرُنِي فَأَنْطَلِقُ فَأَسْتَقْرِضُ فَأَشْتَرِي لَهُ الْبُرْدَةَ فَأَكْسُوهُ وَأُطْعِمُهُ حَتَّى اعْتَرَضَنِي رَجُلٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ يَا بِلَالُ إِنَّ عِنْدِي سَعَةً فَلَا تَسْتَقْرِضْ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا مِنِّي فَفَعَلْتُ فَلَمَّا أَنْ كَانَ ذَاتَ يَوْمٍ تَوَضَّأْتُ ثُمَّ قُمْتُ لِأُؤَذِّنَ بِالصَّلَاةِ فَإِذَا الْمُشْرِكُ قَدْ أَقْبَلَ فِي عِصَابَةٍ مِنْ التُّجَّارِ فَلَمَّا أَنْ رَآنِي قَالَ يَا حَبَشِيُّ قُلْتُ يَا لَبَّاهُ فَتَجَهَّمَنِي وَقَالَ لِي قَوْلًا غَلِيظًا وَقَالَ لِي أَتَدْرِي كَمْ بَيْنَكَ وَبَيْنَ الشَّهْرِ قَالَ قُلْتُ قَرِيبٌ قَالَ إِنَّمَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ أَرْبَعٌ فَآخُذُكَ بِالَّذِي عَلَيْكَ فَأَرُدُّكَ تَرْعَى الْغَنَمَ كَمَا كُنْتَ قَبْلَ ذَلِكَ فَأَخَذَ فِي نَفْسِي مَا يَأْخُذُ فِي أَنْفُسِ النَّاسِ حَتَّى إِذَا صَلَّيْتُ الْعَتَمَةَ رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَهْلِهِ فَاسْتَأْذَنْتُ عَلَيْهِ فَأَذِنَ لِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي إِنَّ الْمُشْرِكَ الَّذِي كُنْتُ أَتَدَيَّنُ مِنْهُ قَالَ لِي كَذَا وَكَذَا وَلَيْسَ عِنْدَكَ مَا تَقْضِي عَنِّي وَلَا عِنْدِي وَهُوَ فَاضِحِي فَأْذَنْ لِي أَنْ آبَقَ إِلَى بَعْضِ هَؤُلَاءِ الْأَحْيَاءِ الَّذِينَ قَدْ أَسْلَمُوا حَتَّى يَرْزُقَ اللَّهُ رَسُولَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يَقْضِي عَنِّي فَخَرَجْتُ حَتَّى إِذَا أَتَيْتُ مَنْزِلِي فَجَعَلْتُ سَيْفِي وَجِرَابِي وَنَعْلِي وَمِجَنِّي عِنْدَ رَأْسِي حَتَّى إِذَا انْشَقَّ عَمُودُ الصُّبْحِ الْأَوَّلِ أَرَدْتُ أَنْ أَنْطَلِقَ فَإِذَا إِنْسَانٌ يَسْعَى يَدْعُو يَا بِلَالُ أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَتَيْتُهُ فَإِذَا أَرْبَعُ رَكَائِبَ مُنَاخَاتٌ عَلَيْهِنَّ أَحْمَالُهُنَّ فَاسْتَأْذَنْتُ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبْشِرْ فَقَدْ جَاءَكَ اللَّهُ بِقَضَائِكَ ثُمَّ قَالَ أَلَمْ تَرَ الرَّكَائِبَ الْمُنَاخَاتِ الْأَرْبَعَ فَقُلْتُ بَلَى فَقَالَ إِنَّ لَكَ رِقَابَهُنَّ وَمَا عَلَيْهِنَّ فَإِنَّ عَلَيْهِنَّ كِسْوَةً وَطَعَامًا أَهْدَاهُنَّ إِلَيَّ عَظِيمُ فَدَكَ فَاقْبِضْهُنَّ وَاقْضِ دَيْنَكَ فَفَعَلْتُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ثُمَّ انْطَلَقْتُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاعِدٌ فِي الْمَسْجِدِ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَا فَعَلَ مَا قِبَلَكَ قُلْتُ قَدْ قَضَى اللَّهُ كُلَّ شَيْءٍ كَانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَبْقَ شَيْءٌ قَالَ أَفَضَلَ شَيْءٍ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ انْظُرْ أَنْ تُرِيحَنِي مِنْهُ فَإِنِّي لَسْتُ بِدَاخِلٍ عَلَى أَحَدٍ مِنْ أَهْلِي حَتَّى تُرِيحَنِي مِنْهُ فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَتَمَةَ دَعَانِي فَقَالَ مَا فَعَلَ الَّذِي قِبَلَكَ قَالَ قُلْتُ هُوَ مَعِي لَمْ يَأْتِنَا أَحَدٌ فَبَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ وَقَصَّ الْحَدِيثَ حَتَّى إِذَا صَلَّى الْعَتَمَةَ يَعْنِي مِنْ الْغَدِ دَعَانِي قَالَ مَا فَعَلَ الَّذِي قِبَلَكَ قَالَ قُلْتُ قَدْ أَرَاحَكَ اللَّهُ مِنْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَبَّرَ وَحَمِدَ اللَّهَ شَفَقًا مِنْ أَنْ يُدْرِكَهُ الْمَوْتُ وَعِنْدَهُ ذَلِكَ ثُمَّ اتَّبَعْتُهُ حَتَّى إِذَا جَاءَ أَزْوَاجَهُ فَسَلَّمَ عَلَى امْرَأَةٍ امْرَأَةٍ حَتَّى أَتَى مَبِيتَهُ فَهَذَا الَّذِي سَأَلْتَنِي عَنْهُحَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بِمَعْنَى إِسْنَادِ أَبِي تَوْبَةَ وَحَدِيثِهِ قَالَ عِنْدَ قَوْلِهِ مَا يَقْضِي عَنِّي فَسَكَتَ عَنِّي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاغْتَمَزْتُهَا
Беҙгә [Әбү Тәүбә Әр Рабиғ бин Нәфиғ] һөйләне, беҙгә [Мөғәвиә бин Сәлләм], [Зәйеттән] [Әбү Сәлләмдең] әйткәнен ишеткәнен һөйләне; миңә [Ғабдулла Әл Һәүзәни] әйтте, ул әйтте; Мин [Билалға] Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһи вәссәләм өсөн аҙанды Джәләбтә осраттым, шунан әйттем; Әй, Билал, әйт әле, пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм нисек йәшәгән! Ул әйтте; уның бер нәмәһе лә юҡ ине шуға күрә мин уны Аллаһы Тәғәлә ебәргәндән алып үлгәнсе ҡараным, әгәр ҙә уға мосолман килһә һәм ул уны яланғас күрһә, ул миңә бойороҡ бирә, шуға күрә мин барып бурыстар эҙләнем, һәм уға кейем һатып алдым һәм уны кейендерҙем һәм уны ашаттым, тик бер мөшрик миңә килеп әйтте; Эй, Билал, ысынлап та, минең мөмкинлегем бар, шуға күрә миңә генә бурыслы булма. Шунан мин шулай эшләнем, бер көн тәһәрәт алып, шунан аҙан намаҙ уҡырға барғанда. Баҡһаң, бер төркөм сауҙагәрҙәр араһына бер мөшрик килеп сыҡҡан. Шунан мине күргәс, тине; Эй хабасях халҡы! Мин әйтәм; Эйе, нимә булды? Шул саҡ мөшриктәр миңә ҡаштарын йыйырып, миңә ҡаты һүҙҙәр әйтте. Ул әйтте; беләһеңме, был ай менән һинең араңда ни тиклем ара бар? Мин әйтәм; янында. Ул әйтте; Ысынлап та, һеҙҙең менән был ай араһында дүрт төн бар. Мин һиңә үҙеңдең яуаплылыҡ йөкмәткән эште йөкмәтәсәкмен. Мин һеҙҙе элекке кеүек кәзә көтөүгә ҡайтарам. Шулай итеп, кешеләргә оҡшамаған кеүек, миңә лә оҡшаманы, тик мин ишә намаҙын уҡығанда, Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһи вәссәләм ғаиләһенә ҡайтты. Шунан уның менән осрашырға рөхсәт һораным. Шунан рөхсәт бирҙе, шунан мин әйттем; Эй, Аллаһ илсеһе, ысынлап та, мин бурыслы булған мөшриктәр миңә фәлән-фәлән һүҙҙәр әйтә. Ә һинең минең өсөн уны үтәй алырлыҡ нәмәң юҡ, минең дә бер нәмәм дә юҡ. Был мине бысратты, шуға күрә Аллаһы Тәғәлә бурыстарымды түләй алырлыҡ ризыҡ биргәнсе, ислам динен ҡабул иткән бер нисә ауылға ҡасырға рөхсәт иттем. Шунан үҙемдең йәшәү урыныма килеп еткәнсе сығып киттем, ҡылысымды, гирибамды, сандалиямды, ҡалҡанымды башыма кейҙем, таңдың тәүге яҡтыһына тиклем сығып китергә йыйындым. Ҡапыл кемдер йүгереп килеп саҡырҙы; Эй Билал, Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһи вәсәллам саҡырыуын ҡаршы ал! Шунан киттем, тик уның янына килгәс, дүрт дөйә бергә үкереп йөрөгәнен күрҙем, улар өҫтөндә уның әйберҙәре ята. Шунан рөхсәт һораным. Шунан һуң Рәсүлуллаһу ғәләйһис-сәләм миңә: «Шатлан, Аллаһ һиңә бурысыңды түләп килде», — тине. Шунан: «Дүрт дөйәнең ҡыштырлағанын күрмәнегеҙме?» Мин әйтәм; Дөрөҫ. Ул әйтте; — Ысынлап та, һеҙҙең өсөн был дөйәләр һәм уларҙағы нәмәләр, ысынлап та, уларҙа миңә Фәҙәк етәксеһе тарафынан бүләк ителгән кейемдәр һәм ризыҡтар бар. Ал да бурысыңды түлә!» һуңынан мин эшләнем. Шунан ул хәҙисте телгә алды ла шунан мәсеткә барҙым, баҡтиһәң, мәсеттә Рәсүлуллаһ шәллаллаһу ғәләйһи вәсалләм ултыра икән. Шунан уға сәләм бирҙем. Шунан: «Һеҙҙә хәлдәр нисек?» Мин әйтәм; Аллаһы Тәғәлә Пәйғәмбәребеҙгә тейешле булғандың барыһын да түләне, бер нәмә лә ҡалманы. Ул: «Берәй өлөшө ҡалдымы?» Мин әйтәм; Эйе. ул: «Мине тынысландырырға тырышығыҙ һәм тынысландырыу өсөн сәбәптәрҙе күрегеҙ! Ысынында, һин мине был хәлдән тынысландырмайынса, мин ғаиләмдән бер кем менән дә осрашмаясаҡмын». Һуңынан пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһиссәләм булғанда ғәйшә намаҙын уҡып, мине саҡырып алды ла: «Һинең хәлдәрең нисек?» Мин әйтәм; ул һаман минең менән, миңә бер кем дә килмәгән әле. Шунан пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм мәсеттә төн үткәрҙе. -Ә ул миңә хәҙисте һөйләне- тик икенсе көндө ғәйшә намаҙын уҡып бөткәс, мине саҡырып: "Һинең хәлдәрең нисек?" Билал әйтте; Ысынлап та, Аллаһ һине унан тынысландырҙы, эй, Аллаһ илсеһе! Ул тәкбир әйтеп, Аллаһы Тәғәләгә маҡтау әйтте, сөнки үлем үҙе менән булғанда уны эләктерер тип ҡурҡты. Шунан ҡатындары янына килеп еткәнсе уның артынан эйәрҙем, шунан ҡатындарына берәм-берәм сәләм бирҙе, төн үткәргән урынына барып еткәнсе. Бына һин минән һораның. Ул беҙгә [Мәхмүт бин Халидҡа], беҙгә [Мәрүән бин Мөхәммәткә], Әбү Тәүбәнең сәнәденең мәғәнәһен һәм уның хәҙистәрен беҙгә [Мөғәүиәгә] һөйләне. Һүҙҙәрҙән һуң; -кем бурыстарымды түләй ала- тине; һуңынан Рәсүлуллаһ шәллаллаһу ғәләйһи вәссәләм тын ҡалды һәм һуңынан мин.Шулай итеп, миңә ул хәл оҡшамай.