Hadith Representative
Wasiat Az Zubair pada perang Jamal agar utangnya dilunasi
Imam Bukhari : 2897حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي أُسَامَةَ أَحَدَّثَكُمْ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَلَمَّا وَقَفَ الزُّبَيْرُ يَوْمَ الْجَمَلِ دَعَانِي فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَقَالَ يَا بُنَيِّ إِنَّهُ لَا يُقْتَلُ الْيَوْمَ إِلَّا ظَالِمٌ أَوْ مَظْلُومٌ وَإِنِّي لَا أُرَانِي إِلَّا سَأُقْتَلُ الْيَوْمَ مَظْلُومًا وَإِنَّ مِنْ أَكْبَرِ هَمِّي لَدَيْنِي أَفَتُرَى يُبْقِي دَيْنُنَا مِنْ مَالِنَا شَيْئًا فَقَالَ يَا بُنَيِّ بِعْ مَالَنَا فَاقْضِ دَيْنِي وَأَوْصَى بِالثُّلُثِ وَثُلُثِهِ لِبَنِيهِ يَعْنِي بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ يَقُولُ ثُلُثُ الثُّلُثِ فَإِنْ فَضَلَ مِنْ مَالِنَا فَضْلٌ بَعْدَ قَضَاءِ الدَّيْنِ شَيْءٌ فَثُلُثُهُ لِوَلَدِكَ قَالَ هِشَامٌ وَكَانَ بَعْضُ وَلَدِ عَبْدِ اللَّهِ قَدْ وَازَى بَعْضَ بَنِي الزُّبَيْرِ خُبَيْبٌ وَعَبَّادٌ وَلَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعَةُ بَنِينَ وَتِسْعُ بَنَاتٍ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَجَعَلَ يُوصِينِي بِدَيْنِهِ وَيَقُولُ يَا بُنَيِّ إِنْ عَجَزْتَ عَنْهُ فِي شَيْءٍ فَاسْتَعِنْ عَلَيْهِ مَوْلَايَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا دَرَيْتُ مَا أَرَادَ حَتَّى قُلْتُ يَا أَبَةِ مَنْ مَوْلَاكَ قَالَ اللَّهُ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا وَقَعْتُ فِي كُرْبَةٍ مِنْ دَيْنِهِ إِلَّا قُلْتُ يَا مَوْلَى الزُّبَيْرِ اقْضِ عَنْهُ دَيْنَهُ فَيَقْضِيهِ فَقُتِلَ الزُّبَيْرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَلَمْ يَدَعْ دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا إِلَّا أَرَضِينَ مِنْهَا الْغَابَةُ وَإِحْدَى عَشْرَةَ دَارًا بِالْمَدِينَةِ وَدَارَيْنِ بِالْبَصْرَةِ وَدَارًا بِالْكُوفَةِ وَدَارًا بِمِصْرَ قَالَ وَإِنَّمَا كَانَ دَيْنُهُ الَّذِي عَلَيْهِ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ يَأْتِيهِ بِالْمَالِ فَيَسْتَوْدِعُهُ إِيَّاهُ فَيَقُولُ الزُّبَيْرُ لَا وَلَكِنَّهُ سَلَفٌ فَإِنِّي أَخْشَى عَلَيْهِ الضَّيْعَةَ وَمَا وَلِيَ إِمَارَةً قَطُّ وَلَا جِبَايَةَ خَرَاجٍ وَلَا شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَكُونَ فِي غَزْوَةٍ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مَعَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ فَحَسَبْتُ مَا عَلَيْهِ مِنْ الدَّيْنِ فَوَجَدْتُهُ أَلْفَيْ أَلْفٍ وَمِائَتَيْ أَلْفٍ قَالَ فَلَقِيَ حَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي كَمْ عَلَى أَخِي مِنْ الدَّيْنِ فَكَتَمَهُ فَقَالَ مِائَةُ أَلْفٍ فَقَالَ حَكِيمٌ وَاللَّهِ مَا أُرَى أَمْوَالَكُمْ تَسَعُ لِهَذِهِ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَفَرَأَيْتَكَ إِنْ كَانَتْ أَلْفَيْ أَلْفٍ وَمِائَتَيْ أَلْفٍ قَالَ مَا أُرَاكُمْ تُطِيقُونَ هَذَا فَإِنْ عَجَزْتُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ فَاسْتَعِينُوا بِي قَالَ وَكَانَ الزُّبَيْرُ اشْتَرَى الْغَابَةَ بِسَبْعِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ فَبَاعَهَا عَبْدُ اللَّهِ بِأَلْفِ أَلْفٍ وَسِتِّ مِائَةِ أَلْفٍ ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ حَقٌّ فَلْيُوَافِنَا بِالْغَابَةِ فَأَتَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ وَكَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ أَرْبَعُ مِائَةِ أَلْفٍ فَقَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ إِنْ شِئْتُمْ تَرَكْتُهَا لَكُمْ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَا قَالَ فَإِنْ شِئْتُمْ جَعَلْتُمُوهَا فِيمَا تُؤَخِّرُونَ إِنْ أَخَّرْتُمْ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَا قَالَ قَالَ فَاقْطَعُوا لِي قِطْعَةً فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَكَ مِنْ هَاهُنَا إِلَى هَاهُنَا قَالَ فَبَاعَ مِنْهَا فَقَضَى دَيْنَهُ فَأَوْفَاهُ وَبَقِيَ مِنْهَا أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ فَقَدِمَ عَلَى مُعَاوِيَةَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ وَالْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَابْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ كَمْ قُوِّمَتْ الْغَابَةُ قَالَ كُلُّ سَهْمٍ مِائَةَ أَلْفٍ قَالَ كَمْ بَقِيَ قَالَ أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ قَالَ الْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ قَالَ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ وَقَالَ ابْنُ زَمْعَةَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ كَمْ بَقِيَ فَقَالَ سَهْمٌ وَنِصْفٌ قَالَ قَدْ أَخَذْتُهُ بِخَمْسِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ قَالَ وَبَاعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ نَصِيبَهُ مِنْ مُعَاوِيَةَ بِسِتِّ مِائَةِ أَلْفٍ فَلَمَّا فَرَغَ ابْنُ الزُّبَيْرِ مِنْ قَضَاءِ دَيْنِهِ قَالَ بَنُو الزُّبَيْرِ اقْسِمْ بَيْنَنَا مِيرَاثَنَا قَالَ لَا وَاللَّهِ لَا أَقْسِمُ بَيْنَكُمْ حَتَّى أُنَادِيَ بِالْمَوْسِمِ أَرْبَعَ سِنِينَ أَلَا مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ دَيْنٌ فَلْيَأْتِنَا فَلْنَقْضِهِ قَالَ فَجَعَلَ كُلَّ سَنَةٍ يُنَادِي بِالْمَوْسِمِ فَلَمَّا مَضَى أَرْبَعُ سِنِينَ قَسَمَ بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَانَ لِلزُّبَيْرِ أَرْبَعُ نِسْوَةٍ وَرَفَعَ الثُّلُثَ فَأَصَابَ كُلَّ امْرَأَةٍ أَلْفُ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ فَجَمِيعُ مَالِهِ خَمْسُونَ أَلْفَ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ
[Ishaq bin Ibrahim] u hi byerile, ndzi vutisile [Abu Usamah]: ‘Xana [Hisham bin ‘Urwah] u mi byerile ku suka eka [tata wa yena] ku suka eka [‘Abdullah bin Az Zubair], kutani a ku: ‘Loko Az Zubair a katseka enyimpini ya Kamela, u ndzi vitanile, kutani ndzi yime etlhelo ka yena. U te: ‘Oho n’wananga, tiva leswaku namuntlha a ku na munhu loyi a nga ta dlayiwa handle ka loko a ri mutshikilelo kumbe munhu la tshikileriweke. Naswona hakunene a ndzi tivoni ndzi dlayiwa namuntlha handle ka ku va munhu la tshikileriweke naswona hakunene mhaka leyi ndzi karhataka ngopfu i xikweleti lexi ndzi nga na xona, xana u ehleketa leswaku ku ta va na leswi nga sala eka hina eka xikweleti xexo?' U ye emahlweni a ku: ‘Oho n’wananga, kutani xavisa nhundzu ya hina u hakela xikweleti xa mina.’ Az Zubair u siye ndzhaka ya n’we xa nharhu xa nhundzu ya yena, na n’we xa nharhu eka vana va yena, ku nga Bani ‘Abdullah bin Az Zubair. U tlhele a ku: ‘N’we xa nharhu xa n’we-xa-nharhu. Loko kuri na swo tlula rifuwo ra hina endzhaku ko hakela xikweleti kutani n’we xa nharhu xa swona i xa n’wana wa wena’. Hisham u te; Naswona van’wana va vana va ‘Abdullah a va ri va malembe yo fana na van’wana va vana va Az Zubair ku nga Khubaib na ‘Abbad. Hi nkarhi walowo Az Zubair ari na vana va nhungu va majaha na nhungu wa vanhwanyana’. ‘Abdullah u te; Yena - Az Zubair - a a ndzi siyele ndzhaka hi swikweleti swa yena kutani a ku; 'O n'wananga, loko u tsandzeka ku hakela xikweleti xa mina kutani kombela mpfuneto eka n'wini wa mina'. ‘Abdullah u te; 'Hi Allah, a ndzi nga swi tivi leswaku a vula yini ku kondza ndzi vutisa, O tatana, i mani n'wini wa wena?'. U te; 'Allah'. ‘Abdullah u te; ‘Hi Allah a ndzi kumanga ku nonon’hweriwa nikatsongo ku hakela xikweleti xa yena endzhaku ka loko ndzi khongerile; 'YA MAULA ZUBAIR, IQDHI 'ANHU DAINAHU' Wena Hosi ya Az Zubair, hakela xikweleti xa yena'. Kutani Allah u swi hakerile. -Ku ya emahlweni 'Abdullah u te-; 'Kutani Az Zubair, onge Allah a nga n'wi tsakela, u dlayiwile naswona a nga siyanga na dinar kumbe dirham yin'we handle ka switandi swimbirhi, xin'wana xa swona a ku ri khwati na tindlu ta khume-n'we eMedina, tindlu timbirhi eBasra, yindlu yin'we eKufa na yindlu yin'wana eEgipta.' ‘Abdullah u te; 'Xikweleti lexi a nga na vutihlamuleri eka xona xi humelerile loko munhu a ta eka yena na nhundzu ku yi tshembisa na ku yi langutela, ku vula Az Zubair; 'E-e, kambe swi endle xikweleti xa mina - lexi ndzi nga ta xi hakela endzhaku - hikuva ndzi chava leswaku xi ta lahleka hambi leswi ndzi nga riki na matimba nyana naswona ndzi nga riki hambi ku ri muhlengeleti wa swibyariwa - xibalo - kumbe matimba man'wana kambe minkarhi hinkwayo ndzi ya enyimpini na Muprofeta sallallaahu'alaihiwasallam, Abu Bakr, 'Umar kumbe 'Uthman radiallahu 'anhum.' ‘Abdullah bin Az Zubair u te; 'Kutani ndzi hlayele xikweleti lexi a xi endleke kutani swi kumeka leswaku ndzi kume timiliyoni timbirhi ta madzana mambirhi na makume mbirhi wa magidi.' ‘Urwah u te; ‘Hakim bin Hizam u hlangane na ‘Abdullah bin Az Zubair kutani a ku; 'O n'wana wa makwerhu, xana makwerhu u kolota mali muni?'. ‘Abdullah u swi hlayisile xihundla kutani a ku; 'Madzana mambirhi ya magidi'. Hiloko Muavanyisi a ku; 'Hi Allah, ndzi ehlekete leswaku rifuwo ra wena a ri nga ta ringanela ku hakela swikweleti leswi'. Kutani ‘Abdullah u te eka yena; 'Xana u nga ehleketa yini loko nhundzu ya wena a yi ri timiliyoni timbirhi ta madzana mambirhi ya magidi?'. Muavanyisi u te; 'A ndzi ehleketa leswaku n'wina vafana na ha nga ta swi kota ku swi hakela.' Loko u nga swi koti, ndzi kombele mpfuno.’ Ku vula yena. ‘Urwah u te; 'Emahlweni ka sweswo Az Zubair u xavile khwati hi dzana na makume nkombo wa magidi kutani 'Abdullah u ri xavise hi miliyoni na madzana ya tsevu wa magidi kutani a yima a ku; 'Eka mani na mani loyi a nga na timfanelo -receivables- eka Az Zubair, a a komberile timfanelo ta yena eka hina ku suka ekhwatini leri'. Kutani ‘Abdullah bin Ja’far u tile eka yena hikuva Az Zubair a n’wi kolota mune wa madzana ya magidi kutani a ku eka ‘Abdullah; 'Loko u swi lava, ndzi ta ku ntshunxa xikweleti'. ‘Abdullah u te; 'E-e'. ‘Abdullah bin Ja’far u vule nakambe; 'Kumbe loko u swi lava, u nga ha hakela ntsena emakumu -postpone-'. ‘Abdullah u te; 'E-e'. ‘Abdullah bin Ja’far u vule nakambe; 'Kutani pima xiphemu xa mina xa xinene'. ‘Abdullah u te; 'Timfanelo ta wena ti suka laha ku ya kwala'. -'Urwah- ku vula; 'Hikokwalaho 'Abdullah u xavise xiphemu xa misava ya khwati leswaku ata kota ku hakela xikweleti naswona kahari na swiphemu swa mune na hafu leswinga sala, kutani a hlangana na Mu'awiyah, loyi hi nkarhi walowo ari na yena 'Amru bin 'Uthman, Al Mundzir bin Az Zubair na Ibnu Zam'ah.' Mu'awiyah u n'wi vutisile; 'Xana i yini nkoka wa khwati? '. ‘Abdullah u hlamurile; 'Xiphemu xin'wana na xin'wana xi durha dzana ra magidi'. Mu’awiyah u vutisile nakambe; 'Xana ku sale mali muni?'. ‘Abdullah u te; 'Swiphemu swa mune na hafu'. Al Mundzir bin Az Zubair u te; 'Ndzi teke xiphemu xa mina lexi durhaka dzana ra magidi'. ‘Amru bin ‘Uthman u te; 'Ndzi teke xiphemu xa mina lexi durhaka dzana ra magidi'. Naswona Ibn ‘Zam’ah u te; 'Ndzi tlhele ndzi teka xiphemu xa mina xa dzana ra magidi'. Kutani Mu’awiyah a ku; 'Se ku sale mali muni?'. ‘Abdullah u te; 'Xiphemu xin'we na hafu'. Mu'awiyah u te; 'Ndzi yi tekile hi ku hakela dzana na makume ntlhanu wa magidi'. ‘Urwah u te; 'Kutani 'Abdullah bin Ja'far u xavise xiphemu xa yena eka Mu'awiyah hi madzana ya tsevu ya magidi'. Endzhaku ka loko -'Abdullah- Ibn Az Zubair a hetile ku hakela xikweleti xa tata wa yena, vana van'wana va majaha va Az Zubair - va te; 'Avanyisa timfanelo ta hina ta ndzhaka'. ‘Abdullah u te; 'Hi Allah, a ndzi nge swi avelani na n'wina ku kondza ndzi tivisa hi tinguva ta mune ta Hajj leswaku mani na mani loyi a nga na mfanelo -receivable- eka Az Zubair u fanele ku ta eka hina leswaku hi ta kota ku yi hakela'. ‘Urwah u te; 'Xisweswo 'Abdullah u tivise nguva yin'wana na yin'wana ya Hajj.' Endzhaku ka loko tinguva ta mune ti hundzile u va averile - vana va Az Zubair - '. ‘Urwah u te; Az Zubair u siye vasati va mune, kutani ‘Abdullah u vekele etlhelo n’we xa nharhu xa nhundzu ya tata wakwe tani hi will ya tata wa yena leswaku un’wana na un’wana wa vasati va Az Zubair a kuma miliyoni yin’we ya madzana mambirhi ya magidi kasi nhundzu hinkwayo ya Az Zubair yifike eka makume ntlhanu wa mamiliyoni madzana mambirhi ya magidi’.