Hadith Representative
Nasihat Umar bin Abdul Aziz dan Ibnu Umar tentang takdir: berpegang pada sunnah, tidak memperdebatkannya, dan peringatan tentang orang yang mendustakannya
Imam Abu Dawud : 3996حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ كَتَبَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَسْأَلُهُ عَنْ الْقَدَرِ ح و حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُؤَذِّنُ قَالَ حَدَّثَنَا أَسَدُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ دُلَيْلٍ قَالَ سَمِعْتُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيَّ يُحَدِّثُنَا عَنِ النَّضْرِ ح و حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ عَنْ قَبِيصَةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ عَنْ أَبِي الصَّلْتِ وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ ابْنِ كَثِيرٍ وَمَعْنَاهُمْ قَالَ كَتَبَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَسْأَلُهُ عَنْ الْقَدَرِ فَكَتَبَ أَمَّا بَعْدُ أُوصِيكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالِاقْتِصَادِ فِي أَمْرِهِ وَاتِّبَاعِ سُنَّةِ نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَرْكِ مَا أَحْدَثَ الْمُحْدِثُونَ بَعْدَ مَا جَرَتْ بِهِ سُنَّتُهُ وَكُفُوا مُؤْنَتَهُ فَعَلَيْكَ بِلُزُومِ السُّنَّةِ فَإِنَّهَا لَكَ بِإِذْنِ اللَّهِ عِصْمَةٌ ثُمَّ اعْلَمْ أَنَّهُ لَمْ يَبْتَدِعْ النَّاسُ بِدْعَةً إِلَّا قَدْ مَضَى قَبْلَهَا مَا هُوَ دَلِيلٌ عَلَيْهَا أَوْ عِبْرَةٌ فِيهَا فَإِنَّ السُّنَّةَ إِنَّمَا سَنَّهَا مَنْ قَدْ عَلِمَ مَا فِي خِلَافِهَا وَلَمْ يَقُلْ ابْنُ كَثِيرٍ مَنْ قَدْ عَلِمَ مِنْ الْخَطَإِ وَالزَّلَلِ وَالْحُمْقِ وَالتَّعَمُّقِ فَارْضَ لِنَفْسِكَ مَا رَضِيَ بِهِ الْقَوْمُ لِأَنْفُسِهِمْ فَإِنَّهُمْ عَلَى عِلْمٍ وَقَفُوا وَبِبَصَرٍ نَافِذٍ كَفُّوا وَهُمْ عَلَى كَشْفِ الْأُمُورِ كَانُوا أَقْوَى وَبِفَضْلِ مَا كَانُوا فِيهِ أَوْلَى فَإِنْ كَانَ الْهُدَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ لَقَدْ سَبَقْتُمُوهُمْ إِلَيْهِ وَلَئِنْ قُلْتُمْ إِنَّمَا حَدَثَ بَعْدَهُمْ مَا أَحْدَثَهُ إِلَّا مَنْ اتَّبَعَ غَيْرَ سَبِيلِهِمْ وَرَغِبَ بِنَفْسِهِ عَنْهُمْ فَإِنَّهُمْ هُمْ السَّابِقُونَ فَقَدْ تَكَلَّمُوا فِيهِ بِمَا يَكْفِي وَوَصَفُوا مِنْهُ مَا يَشْفِي فَمَا دُونَهُمْ مِنْ مَقْصَرٍ وَمَا فَوْقَهُمْ مِنْ مَحْسَرٍ وَقَدْ قَصَّرَ قَوْمٌ دُونَهُمْ فَجَفَوْا وَطَمَحَ عَنْهُمْ أَقْوَامٌ فَغَلَوْا وَإِنَّهُمْ بَيْنَ ذَلِكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ كَتَبْتَ تَسْأَلُ عَنْ الْإِقْرَارِ بِالْقَدَرِ فَعَلَى الْخَبِيرِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَعْتَ مَا أَعْلَمُ مَا أَحْدَثَ النَّاسُ مِنْ مُحْدَثَةٍ وَلَا ابْتَدَعُوا مِنْ بِدْعَةٍ هِيَ أَبْيَنُ أَثَرًا وَلَا أَثْبَتُ أَمْرًا مِنْ الْإِقْرَارِ بِالْقَدَرِ لَقَدْ كَانَ ذَكَرَهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ الْجُهَلَاءُ يَتَكَلَّمُونَ بِهِ فِي كَلَامِهِمْ وَفِي شِعْرِهِمْ يُعَزُّونَ بِهِ أَنْفُسَهُمْ عَلَى مَا فَاتَهُمْ ثُمَّ لَمْ يَزِدْهُ الْإِسْلَامُ بَعْدُ إِلَّا شِدَّةً وَلَقَدْ ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَيْرِ حَدِيثٍ وَلَا حَدِيثَيْنِ وَقَدْ سَمِعَهُ مِنْهُ الْمُسْلِمُونَ فَتَكَلَّمُوا بِهِ فِي حَيَاتِهِ وَبَعْدَ وَفَاتِهِ يَقِينًا وَتَسْلِيمًا لِرَبِّهِمْ وَتَضْعِيفًا لِأَنْفُسِهِمْ أَنْ يَكُونَ شَيْءٌ لَمْ يُحِطْ بِهِ عِلْمُهُ وَلَمْ يُحْصِهِ كِتَابُهُ وَلَمْ يَمْضِ فِيهِ قَدَرُهُ وَإِنَّهُ مَعَ ذَلِكَ لَفِي مُحْكَمِ كِتَابِهِ مِنْهُ اقْتَبَسُوهُ وَمِنْهُ تَعَلَّمُوهُ وَلَئِنْ قُلْتُمْ لِمَ أَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ كَذَا لِمَ قَالَ كَذَا لَقَدْ قَرَءُوا مِنْهُ مَا قَرَأْتُمْ وَعَلِمُوا مِنْ تَأْوِيلِهِ مَا جَهِلْتُمْ وَقَالُوا بَعْدَ ذَلِكَ كُلِّهِ بِكِتَابٍ وَقَدَرٍ وَكُتِبَتِ الشَّقَاوَةُ وَمَا يُقْدَرْ يَكُنْ وَمَا شَاءَ اللَّهُ كَانَ وَمَا لَمْ يَشَأْ لَمْ يَكُنْ وَلَا نَمْلِكُ لِأَنْفُسِنَا ضَرًّا وَلَا نَفْعًا ثُمَّ رَغِبُوا بَعْدَ ذَلِكَ وَرَهِبُوا
Безгә [Мөхәммәд бин Кәсир] сөйләде ул, диде ул; безгә [Суфиян] сөйләде ул, диде ул; бер кеше [Гомәр бин Габдел Азиз]га язмыш турында сорап хат язган. -башкача әйткәндә, бу турыда искә алына - безгә [Әр-Рабиъ бин Сөләйман Әл-Мөәҗзин]га сөйләде ул, диде ул; безгә [Әсәд бин Муса]га сөйләде ул, диде ул; безгә [Хәммәд бин Дүләйл]га сөйләде ул, диде ул, мин [Суфиян Әс Цаури]ның безгә [Ән-Нәдрдән] сөйләгәнен ишеттем. -башкача әйткәндә, бу турыда искә алына - безгә [Хәннәд бин Әс-Сари]ның [Кәбишаһтан] сөйләгән ул, диде ул, безгә [Әбү Раҗа]ның [Әбү Әш Шалттан] сөйләгәне - һәм бу Ибн Кәсирнең хәдисе - ул болай диде: "Бер кеше Гомәр бин Габдел Азизга язмыш турында сорап хат язган. Аннары Гомәр бин Габдел Азиз җавап язган: Әммә Ба'ду." Мин сезгә Аллаһтан куркырга һәм Аның әмерләрен үтәүдә эзлекле булырга - өстәмәскә яки киметмәскә - вәгъдә бирәм, Аның Пәйгамбәре саллаһу галәйһи вәссәламнең сөннәтенә иярергә һәм аның сөннәтеннән канәгать булсалар да, аның сөннәтен гамәлгә ашырганнан соң яңа әйберләр тудыручылар тарафыннан булдырылганны ташлап китәргә. Сез сөннәткә тотынырга тиеш, чөнки Аллаһ рөхсәте белән Ул сезне адашудан саклаячак. Беләсезме, кешеләр бидгатьне аңлатучы дәлил яки аннан сабак алмаса гына эшләмиләр. Чынлыкта, чыганагы Ул - Аллаһ һәм Аның Илчесе булган сөннәт - киресен белгән - Ибн Касир "төрле хаталарны, акылсызлыкларны һәм үз-үзеңне катлауландыруны белүче" дип әйтмәгән. Шуңа күрә сездән алдагыларның - дусларыгызның - тотканнарына канәгать булыгыз. Чөнки алар - дуслар - үзләренең белем биеклеге һәм якты акыллары белән дә тыйнак калалар. Шулай да, белем ягыннан алар белемлерәк, ә фазыйләт ягыннан алар турында фикер алышырга лаеклырак. Әгәр хакыйкать сезнең белән булса, димәк, сез инде алардан алда булгансыз. Әгәр сез алардан соң яңа нәрсәләр генә барлыкка килде, аларны аларның җитәкчелегенә иярмәгән һәм үз фикерләренә түгел, ә үз фикерләренә канәгать булганнардан башка уйлап чыгармаганнар дисәгез, белегез, бу проблема белән беренче булып сәхабәләр очраштылар. Алар язмыш турында чамадан тыш сөйләштеләр, аны әһәмиятсез итмәделәр, ләкин арттырып та күрсәтмәделәр. Чыннан да, алардан тыш, аны шулкадәр әһәмиятсез санаганнар ки, алар еракка борылдылар, һәм шулкадәр дәртле булганнар ки, чиктән чыгып, артык тырыштылар. Һәм, чыннан да, алар арасындагы сәхабәләр туры юлда иде. Сез язмышка ышану турында сорап хат яздыгыз, шуңа күрә - Аллаһ рөхсәте белән - сез дөрес кешене сайладыгыз - миннән сорагыз. Мин кешеләр тарафыннан күтәрелгән яңа яки бидгать нәрсә турында белмим, аның йогынтысы язмышны тану мәсьәләсеннән башка бик ачык һәм ышанычлы. Хәтта җәһилият чорындагы надан кешеләр дә үзләренең сүзләре һәм шигырьләрендә югалткан ләззәтләре турында язмышны тану турында фикер алышканнар, аннары Ислам килеп, аңа тагын да ныграк басым ясаганнар. Аллаһның Рәсүле саллаһу галәйһи вәссәлам безгә бер яки ике хәдистә генә түгел, ә мөселманнар аны аңардан ишеткәннәр. Алар язмыш турында аның исән чагында яки үлгәннән соң да ышаныч һәм Раббыларын кабул итү белән сөйләшкәннәр һәм үткәндә билгеле булганнан башка бернәрсә дә юклыгын түбәнсеткәннәр. Аллаһның аны белүе һәм бу Аның китабында - Әл-Ләүхүл-мәхфузда - язылган, һәм аның язмышын Ул билгеләгән. Моннан тыш, язмыш мәсьәләсе Аның китабының мөхкәмендә - мәгънәсе ачык булган Коръән аятьләрендә аңлатылган, алар аны китерәләр һәм аннан өйрәнәләр. Әгәр сез: "Ни өчен Аллаһ мондый аятьне төшерде, ни өчен Ул моны әйтте?" - дип сорасагыз, әлбәттә, сәхабәләр дә аны сез укыган кебек укыганнар. Алар сез белмәгән тә'вилне ничек эшләргә икәнен беләләр, һәм аннан соң алар: "... "Без Сакланган Китапка (Ләүхүл Мәхфузга) һәм язмышка ышанабыз, һәм бәла-казалар язылган. Шуңа күрә, язмышка туры килгән нәрсә һичшиксез булачак. Аллаһ теләгән нәрсә, әлбәттә, булачак, ә теләмәгән нәрсә, һичшиксез, булмаячак. Чыннан да, безнең беребезнең дә зыянны кире кагарга яки файда күрергә көче һәм чарасы юк. Аннары алар канәгать булдылар һәм язмыш мәсьәләсен тикшерергә курыктылар."