Imam Darimi (الامام الدارمي) - 3469 Hadith

Hadith

Imam Darimi : 81

أَخْبَرَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُخْتَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَرَضِهِ صُبُّوا عَلَيَّ سَبْعَ قِرَبٍ مِنْ سَبْعِ آبَارٍ شَتَّى حَتَّى أَخْرُجَ إِلَى النَّاسِ فَأَعْهَدَ إِلَيْهِمْ قَالَتْ فَأَقْعَدْنَاهُ فِي مِخْضَبٍ لِحَفْصَةَ فَصَبَبْنَا عَلَيْهِ الْمَاءَ صَبًّا أَوْ شَنَنَّا عَلَيْهِ شَنًّا الشَّكُّ مِنْ قِبَلِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ فَوَجَدَ رَاحَةً فَخَرَجَ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَاسْتَغْفَرَ لِلشُّهَدَاءِ مِنْ أَصْحَابِ أُحُدٍ وَدَعَا لَهُمْ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الْأَنْصَارَ عَيْبَتِي الَّتِي أَوَيْتُ إِلَيْهَا فَأَكْرِمُوا كَرِيمَهُمْ وَتَجَاوَزُوا عَنْ مُسِيئِهِمْ إِلَّا فِي حَدٍّ أَلَا إِنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِ اللَّهِ قَدْ خُيِّرَ بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ وَظَنَّ أَنَّهُ يَعْنِي نَفْسَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رِسْلِكَ يَا أَبَا بَكْرٍ سُدُّوا هَذِهِ الْأَبْوَابَ الشَّوَارِعَ إِلَى الْمَسْجِدِ إِلَّا بَابَ أَبِي بَكْرٍ فَإِنِّي لَا أَعْلَمُ امْرَأً أَفْضَلَ عِنْدِي يَدًا فِي الصُّحْبَةِ مِنْ أَبِي بَكْرٍ

އަޅުގަނޑުމެން [ފަރުވާ ބިން އަބޫ އަލް މަޣްރާ`] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އިބްރާހިމް ބިން މުޚްތަރު] [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން ކަޢާބު] ގެ އަރިހުން [ޢުރުވާ] ގެ އަރިހުން [ޢައިޝަތު] ރަދުލިޔަالله ޢަންހާގެ އަރިހުން ވިދާޅުވީ: ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބަލިވެވަޑައިގަތުމުން ވިދާޅުވީ: ‘އަޅުގަނޑަށް ހަތް ބާލިދީ ފެން ބޯށެވެ ތަފާތު ހަތް ވަޅަކުން، އެމީހުންގެ ވަޢުދު ފުއްދުމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑަށް ރައްޔިތުން ކައިރިއަށް ނުކުމެވޭނެ ގޮތަކަށެވެ.' ރިވާވެރިޔާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'އެހެންކަމުން އަހަރެމެން އޭނާ ޙަފްސާ ރަދުލިޔަالله ޢަންހާއަށް ނިސްބަތްވާ އުޅަނދުގައި އިށީނދެ، އަހަރެމެން ބޯން ނުވަތަ ފެން އުކާލީ - އެޑިޓޯރިއަލް ރައުޔުގައި ޝައްކެއް އެބައޮތް އަޅުގަނޑުމެން ބޯން ނުވަތަ އަޅުގަނޑުމެން މިކަން މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤުގެ އަތުން އުކާލީ ކަމާމެދު -، ދެން އޭނާއަށް ހަމަޖެހުން ލިބުނެވެ. ބުނަމުން ދިޔައިރު: 'އަންސާރުންނަކީ އަހަރެންގެ އިތުބާރު ކުރެވޭ މީހުންނާއި އަހަރެންގެ ސިއްރުތަކުގެ ރައްކާތެރިވެރިން، އަހަރެން ހިމާޔަތް ހޯދާ ތަނުގައި، އެމީހުން ހަގީގަތުގައި ގާނޫނާ ހިލާފުވެގެން ނޫނީ.' ހަނދާން ކުރާތި، ދުނިޔެއާއި الله ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ކިބައިގައި ހުރި އެއްޗެއް އިޚްތިޔާރު ކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ލިބިވަޑައިގެންނެވި الله ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ އަޅަކު ހުންނެވިއެވެ.' ދެން އަބޫބަކުރު ރަޟިޔަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ރޮއިގަތީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބަސްފުޅުތައް އެކަލޭގެފާނަށް މުޚާޠަބު ކުރެވިފައިވާ ކަމަށް ހީކޮށްގެންނެވެ. ދެން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

Hadith

Imam Darimi : 82

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ أُوذِنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالصَّلَاةِ فِي مَرَضِهِ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ثُمَّ أُغْمِيَ عَلَيْهِ فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْهُ قَالَ هَلْ أَمَرْتُنَّ أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَقُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ فَقَالَ أَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَرُبَّ قَائِلٍ مُتَمَنٍّ وَيَأْبَى اللَّهُ وَالْمُؤْمِنُونَ

[ސަޢީދު ބިން މަންސޫރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ފުލައިޙް ބިން ސުލައިމާން] ގެ އަރިހުން [ސުލައިމާން ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] ގެ އަރިހުން [އަލްޤާސިމް ބިން މުޙައްމަދު] ގެ އަރިހުން [ޢާއިޝަތު] ރަދުލިޔަالله ޢަންހާގެ ކިބައިން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ހޭވެރިކަން ވަޑައިގަތުމުން އެކަލޭގެފާނު ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ދެން އަހަރެން - ރިވާވެރިޔާ - ބުނީމެވެ: 'އަބޫބަކުރުއަކީ ފަސޭހައިން ރޮވޭ މަޑުމައިތިރި މީހެއް ނޫން ހެއްޔެވެ، އޭގެ ބަދަލުގައި އުމަރަށް އަމުރު ކުރަންވީ ނޫން ހެއްޔެވެ؟' އެހެންކަމުން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

Hadith Corroboration (50)

Hadith

Imam Darimi : 83

َخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ فَحُبِسَ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ وَلَيْلَتَهُ وَالْغَدَ حَتَّى دُفِنَ لَيْلَةَ الْأَرْبِعَاءِ وَقَالُوا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنْ عُرِجَ بِرُوحِهِ كَمَا عُرِجَ بِرُوحِ مُوسَى فَقَامَ عُمَرُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنْ عُرِجَ بِرُوحِهِ كَمَا عُرِجَ بِرُوحِ مُوسَى وَاللَّهِ لَا يَمُوتُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى يَقْطَعَ أَيْدِيَ أَقْوَامٍ وَأَلْسِنَتَهُمْ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يَتَكَلَّمُ حَتَّى أَزْبَدَ شِدْقَاهُ مِمَّا يُوعِدُ وَيَقُولُ فَقَامَ الْعَبَّاسُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ مَاتَ وَإِنَّهُ لَبَشَرٌ وَإِنَّهُ يَأْسُنُ كَمَا يَأْسُنُ الْبَشَرُ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ فَإِنَّهُ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ أَنْ يُمِيتَهُ إِمَاتَتَيْنِ أَيُمِيتُ أَحَدَكُمْ إِمَاتَةً وَيُمِيتُهُ إِمَاتَتَيْنِ وَهُوَ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ ذَلِكَ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ فَإِنْ يَكُ كَمَا تَقُولُونَ فَلَيْسَ بِعَزِيزٍ عَلَى اللَّهِ أَنْ يَبْحَثَ عَنْهُ التُّرَابَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ مَا مَاتَ حَتَّى تَرَكَ السَّبِيلَ نَهْجًا وَاضِحًا فَأَحَلَّ الْحَلَالَ وَحَرَّمَ الْحَرَامَ وَنَكَحَ وَطَلَّقَ وَحَارَبَ وَسَالَمَ مَا كَانَ رَاعِي غَنَمٍ يَتَّبِعُ بِهَا صَاحِبُهَا رُءُوسَ الْجِبَالِ يَخْبِطُ عَلَيْهَا الْعِضَاهَ بِمِخْبَطِهِ وَيَمْدُرُ حَوْضَهَا بِيَدِهِ بِأَنْصَبَ وَلَا أَدْأَبَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِيكُمْ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ قَالَ وَجَعَلَتْ أُمُّ أَيْمَنَ تَبْكِي فَقِيلَ لَهَا يَا أُمَّ أَيْمَنَ تَبْكِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ إِنِّي وَاللَّهِ مَا أَبْكِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَّا أَكُونَ أَعْلَمُ أَنَّهُ قَدْ ذَهَبَ إِلَى مَا هُوَ خَيْرٌ لَهُ مِنْ الدُّنْيَا وَلَكِنِّي أَبْكِي عَلَى خَبَرِ السَّمَاءِ انْقَطَعَ قَالَ حَمَّادٌ خَنَقَتْ الْعَبْرَةُ أَيُّوبَ حِينَ بَلَغَ هَا هُنَا

[ސުލައިމާން ބިން ޙަރްބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދު] [އައްޔޫބު] ގެ އަރިހުން [ޢިކްރީމާ] އިން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ އޭނާގެ މައްޗަށް) މަރުނުވި ނަމަވެސް، މޫސާގެފާނު (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ދިރުއްވައި އުފުއްލެވުމާއެކު، އޭނާގެ ނަފްސާއި އެކު - އުޑުމައްޗަށް - އުފުލިގެން ދިޔައެވެ. ދެން އުމަރު ރަޟިޔަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތެދުވެވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ. الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާގެ ހަޟްރަތުން، ﷲ ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ އަތާއި ދުލުން ކަނޑާލައްވަންދެން މަރުވެވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. ޢުމަރު ރަޟިޔަالله ޢަންހު ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުން ގެންދެވީ - މިހެންވެ - އޭނާގެ އިންޒާރުތަކާއި ބަސްފުޅުތަކުގެ ސަބަބުން އަނގައިގެ ކަންކޮޅުތަކުގައި ފެންފެންމަށެވެ. ދެން އައްބާސް ރަޟިޔަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތެދުވެވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ: "الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ނިޔާވެއްޖެ، ސަބަބަކީ އޭނާއަކީ އިންސާނަކަށް ވީތީ، އަދި އިންސާނުން ބަދަލުވާ ވަރަކަށް ބަދަލުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ އެމީހުންނަށްވުރެ الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުގައި ޝަރަފުވެރިވެވަޑައިގަންނަވަނިކޮށް ދެފަހަރު މަރާލީ؟ ޙަރާމް ކަންތައް މަނާކޮށް، ކައިވެނިކޮށް ވަރިކޮށް، ހަނގުރާމަކޮށް ސުލްހަ ހޯދައިދިނެވެ ތިބާގެ' އެއީ އޭނާ މި ދުނިޔެއަށްވުރެ ރަނގަޅު ބިމަކަށް ގޮސްފައިވާ ކަމުގައި ވިޔަސް އަހަރެން ރޮނީ އުޑުމަތީގެ ޚަބަރު -ވަޙީ- ކަނޑާލާފައިވާތީ' ' ހައްމާދު ރަޙިމަހުالله: 'އައްޔޫބު ރޮމުން ދިޔައީ އުއްމު އައިމަންގެ ވާހަކަ މިތަނަށް ފޯރާތީއެވެ.

Hadith Corroboration (1)

Hadith

Imam Darimi : 84

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ سَعِيدٍ الدِّمَشْقِيُّ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ هُوَ ابْنُ إِسْحَقَ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ حَدَّثَنِي يَعِيشُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنِي مَكْحُولٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمْ مُصِيبَةٌ فَلْيَذْكُرْ مُصِيبَتَهُ بِي فَإِنَّهَا مِنْ أَعْظَمِ الْمَصَائِبِ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަބްދުލް ވަޙާބު ބިން ސަޢީދު އައްދީމާޝްޤީ]، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޝުޢޫޢިބު އިބްނު އިސްޙާޤު]، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލްޢައުޒަޢީ]، އަޅުގަނޑަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޔަޢީޝް ބިން އަލް ވަލީދު]، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ވާހަކައެވެ. ވިދާޅުވިއެވެ.

Hadith

Imam Darimi : 85

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا فِطْرٌ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمْ مُصِيبَةٌ فَلْيَذْكُرْ مُصَابَهُ بِي فَإِنَّهَا مِنْ أَعْظَمِ الْمَصَائِبِ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވަނީ [އަބޫ ނޫޢިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ފިތުރު] [ޢަޘާ`] އިން ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ.

Hadith

Imam Darimi : 86

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ مَا سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ يَذْكُرُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَطُّ إِلَّا بَكَى

[މުޙައްމަދު ބިން އަޙްމަދު ބިން އަބޫ ޚަލަފް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން] އަށް [ޢަމްރު ބިން މުޙައްމަދު] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ.

Hadith

Imam Darimi : 87

أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ فَاطِمَةَ قَالَتْ يَا أَنَسُ كَيْفَ طَابَتْ أَنْفُسُكُمْ أَنْ تَحْثُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التُّرَابَ وَقَالَتْ يَا أَبَتَاهْ مِنْ رَبِّهِ مَا أَدْنَاهْ وَا أَبَتَاهْ جَنَّةُ الْفِرْدَوْسِ مَأْوَاهْ وَا أَبَتَاهْ إِلَى جِبْرِيلَ نَنْعَاهْ وَا أَبَتَاهْ أَجَابَ رَبًّا دَعَاهْ قَالَ حَمَّادٌ حِينَ حَدَّثَ ثَابِتٌ بَكَى و قَالَ ثَابِتٌ حِينَ حَدَّثَ أَنَسٌ بَكَى

[އަބޫ އަން ނޫޢުމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދް] [ޞަބީތު] އިން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ރަދުލިޔަالله ޢާންހޫގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި [ފާތިމަތު] ރަދުލިޔަالله ޢަންހާ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ: އަދި ފާޠިމަތު އޭނާގެ ޝަކުވާތައް ކިޔަވަމުން ދިޔައީ: 'އޭ އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ އެހާ ގާތް ބައްޕަ، އޭ ސުވަރުގެއަކީ އޭނާގެ އެނބުރި އަންނާނެ ތަނެއް ކަމުގައިވާ އަހަރެންގެ ބައްޕަ، އޭ އަހަރެމެން ޖިބްރީލް އަށް 'އަލައިހިއްސަލާމް އަށް އޭނާގެ މަރުގެ ވާހަކަ އަންގާ އަހަރެންގެ ބައްޕަ، އޭ އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ގޮވާލުމުން ޖަވާބުދާރީވާ ބައްޕަ' އެވެ. ހައްމާދު ރަޙިމާހުالله ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: 'ތާބިތު މި ޙަދީޘް ފޯރުކޮށްދިނުމުން އޭނާ ރޮއެގަތެވެ. ތާބިތު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަނަސް ރަދުލިޔަالله އަންހޫ މި ޙަދީޘް ފޯރުކޮށްދިނުމުން އޭނާ ރޮއެގަތެވެ'.

Hadith

Imam Darimi : 88

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ وَذَكَرَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ شَهِدْتُهُ يَوْمَ دَخَلَ الْمَدِينَةَ فَمَا رَأَيْتُ يَوْمًا قَطُّ كَانَ أَحْسَنَ وَلَا أَضْوَأَ مِنْ يَوْمٍ دَخَلَ عَلَيْنَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَشَهِدْتُهُ يَوْمَ مَوْتِهِ فَمَا رَأَيْتُ يَوْمًا كَانَ أَقْبَحَ وَلَا أَظْلَمَ مِنْ يَوْمٍ مَاتَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢައްފާނަށް] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޙައްމަދު ސަލާމާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ތަބީޠު] އިން [އަނަސް] ރަދުޔަالله އަންހޫގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ އަދި އެކަލޭގެފާނު މަރުވި ދުވަހުގެ ހެކިވެވަޑައިގެންނެވި އިރު، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަވަހާރަވި ދުވަހަށްވުރެ ގޯސް ނުވަތަ އަނދިރި ދުވަހެއް އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނެއެވެ.

Hadith Corroboration (30)

Hadith

Imam Darimi : 89

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُطِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي عَبْدِ الْجَلِيلِ عَنْ أَبِي حَرِيزٍ الْأَزْدِيِّ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَامٍ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَجِدُكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَائِمًا عِنْدَ رَبِّكَ وَأَنْتَ مُحْمَارَّةٌ وَجْنَتَاكَ مُسْتَحْيٍ مِنْ رَبِّكَ مِمَّا أَحْدَثَتْ أُمَّتُكَ مِنْ بَعْدِكَ

އެއީ [ޢަބްދުالله ބިން މުތީ] [ޙުޝައިމް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢަބްދުލް ޖަލީލް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙަރީޘް އަލް އަޒްދީ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ ނިތްކުރި ތިބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ލަދުގަތީ ތިބާގެ މީސްތަކުން ތިބާ - ދުނިޔެ ދޫކޮށް ދިއުމަށްފަހު އީޖާދުކުރި ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ.'

Hadith

Imam Darimi : 90

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شُرَيْحٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ الْقُرَشِيِّ عَنْ أَبِي قُرَّةَ مَوْلَى أَبِي جَهْلٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ هَذِهِ السُّورَةَ لَمَّا أُنْزِلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيَخْرُجُنَّ مِنْهَا أَفْوَاجًا كَمَا دَخَلُوهُ أَفْوَاجًا

އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްޤާސިމް ބިން ކާތިރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ: 'އަޅުގަނޑަށް [އަބުދުއްރަޙްމާން ބިން ޝުރައިޙް] [އަބޫ އަލް އަސްވާދު އަލް ޤުރައިޝީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ފަރުވާ] ގެ އަރިހުން - އަބޫ ޖަހުލުގެ ކުރީގެ އަޅުން - [އަބޫ ޙުރައިރާ] ރަދުލިޔަالله ޢަންހޫގެ އަރިހުން ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ދިޔަ އަޑު އިވިއްޖެއެވެ ބާވައިލެއްވީ 'އިދްޒާ ޖާ`އަ ނަޝްރުއްލާހީ ވަލް ފާތޫ ވާ ރައިތަނަސާ ޔަދްޚުލޫނާ ފީ ދިނިއްލާހީ އަފްވާޖާ' -الله ސުޙާނަالله ވަތަޢާލާގެ ވާގިފުޅާއި ނަޞްރު ލިބިވަޑައިގަތުމުންނެވެ. އަދި މީސްތަކުން ﷲގެ ދީނަށް ވަންނަތަން ފެނޭ- -ސ. އަން ނަޝްރު: 1-2-. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން އެމީހުންގެ ދީން ދޫކޮށްލާނީ ޖަމާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި އެ ދީނަށް ވަދެގެން ދިޔަ ފަދައިންނެވެ.

Hadith Corroboration (2)

Hadith

Imam Darimi : 91

أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرٍ الْمِصْرِيُّ عَنْ سُلَيْمَانَ أَبِي أَيُّوبَ الْخُزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأُمَوِيِّ عَنْ مَعْرُوفِ بْنِ خَرَّبُوذَ الْمَكِّيِّ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ قَالَ دَخَلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْأَهْتَمِ عَلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ مَعَ الْعَامَّةِ فَلَمْ يُفْجَأْ عُمَرُ إِلَّا وَهُوَ بَيْنَ يَدَيْهِ يَتَكَلَّمُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ غَنِيًّا عَنْ طَاعَتِهِمْ آمِنًا لِمَعْصِيَتِهِمْ وَالنَّاسُ يَوْمَئِذٍ فِي الْمَنَازِلِ وَالرَّأْيِ مُخْتَلِفُونَ فَالْعَرَبُ بِشَرِّ تِلْكَ الْمَنَازِلِ أَهْلُ الْحَجَرِ وَأَهْلُ الْوَبَرِ وَأَهْلُ الدَّبَرِ يُحْتَازُ دُونَهُمْ طَيِّبَاتُ الدُّنْيَا وَرَخَاءُ عَيْشِهَا لَا يَسْأَلُونَ اللَّهَ جَمَاعَةً وَلَا يَتْلُونَ لَهُ كِتَابًا مَيِّتُهُمْ فِي النَّارِ وَحَيُّهُمْ أَعْمَى نَجِسٌ مَعَ مَا لَا يُحْصَى مِنْ الْمَرْغُوبِ عَنْهُ وَالْمَزْهُودِ فِيهِ فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَنْشُرَ عَلَيْهِمْ رَحْمَتَهُ بَعَثَ إِلَيْهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ { عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ } صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَيْهِ السَّلَامُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ فَلَمْ يَمْنَعْهُمْ ذَلِكَ أَنْ جَرَحُوهُ فِي جِسْمِهِ وَلَقَّبُوهُ فِي اسْمِهِ وَمَعَهُ كِتَابٌ مِنْ اللَّهِ نَاطِقٌ لَا يُقَدَّمُ إِلَّا بِأَمْرِهِ وَلَا يُرْحَلُ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَلَمَّا أُمِرَ بِالْعَزْمَةِ وَحُمِلَ عَلَى الْجِهَادِ انْبَسَطَ لِأَمْرِ اللَّهِ لَوْثُهُ فَأَفْلَجَ اللَّهُ حُجَّتَهُ وَأَجَازَ كَلِمَتَهُ وَأَظْهَرَ دَعْوَتَهُ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا ثُمَّ قَامَ بَعْدَهُ أَبُو بَكْرٍ فَسَلَكَ سُنَّتَهُ وَأَخَذَ سَبِيلَهُ وَارْتَدَّتْ الْعَرَبُ أَوْ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُمْ فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَ مِنْهُمْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الَّذِي كَانَ قَابِلًا انْتَزَعَ السُّيُوفَ مِنْ أَغْمَادِهَا وَأَوْقَدَ النِّيرَانَ فِي شُعُلِهَا ثُمَّ رَكِبَ بِأَهْلِ الْحَقِّ أَهْلَ الْبَاطِلِ فَلَمْ يَبْرَحْ يُقَطِّعُ أَوْصَالَهُمْ وَيَسْقِي الْأَرْضَ دِمَاءَهُمْ حَتَّى أَدْخَلَهُمْ فِي الَّذِي خَرَجُوا مِنْهُ وَقَرَّرَهُمْ بِالَّذِي نَفَرُوا عَنْهُ وَقَدْ كَانَ أَصَابَ مِنْ مَالِ اللَّهِ بَكْرًا يَرْتَوِي عَلَيْهِ وَحَبَشِيَّةً أَرْضَعَتْ وَلَدًا لَهُ فَرَأَى ذَلِكَ عِنْدَ مَوْتِهِ غُصَّةً فِي حَلْقِهِ فَأَدَّى ذَلِكَ إِلَى الْخَلِيفَةِ مِنْ بَعْدِهِ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا عَلَى مِنْهَاجِ صَاحِبِهِ ثُمَّ قَامَ بَعْدَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَمَصَّرَ الْأَمْصَارَ وَخَلَطَ الشِّدَّةَ بِاللِّينِ وَحَسَرَ عَنْ ذِرَاعَيْهِ وَشَمَّرَ عَنْ سَاقَيْهِ وَأَعَدَّ لِلْأُمُورِ أَقْرَانَهَا وَلِلْحَرْبِ آلَتَهَا فَلَمَّا أَصَابَهُ قَيْنُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَمَرَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَسْأَلُ النَّاسَ هَلْ يُثْبِتُونَ قَاتِلَهُ فَلَمَّا قِيلَ قَيْنُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ اسْتَهَلَّ يَحْمَدُ رَبَّهُ أَنْ لَا يَكُونَ أَصَابَهُ ذُو حَقٍّ فِي الْفَيْءِ فَيَحْتَجَّ عَلَيْهِ بِأَنَّهُ إِنَّمَا اسْتَحَلَّ دَمَهُ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ حَقِّهِ وَقَدْ كَانَ أَصَابَ مِنْ مَالِ اللَّهِ بِضْعَةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا فَكَسَرَ لَهَا رِبَاعَهُ وَكَرِهَ بِهَا كَفَالَةَ أَوْلَادِهِ فَأَدَّاهَا إِلَى الْخَلِيفَةِ مِنْ بَعْدِهِ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا عَلَى مِنْهَاجِ صَاحِبَيْهِ ثُمَّ إِنَّكَ يَا عُمَرُ بُنَيُّ الدُّنْيَا وَلَّدَتْكَ مُلُوكُهَا وَأَلْقَمَتْكَ ثَدْيَيْهَا وَنَبَتَّ فِيهَا تَلْتَمِسُهَا مَظَانَّهَا فَلَمَّا وُلِّيتَهَا أَلْقَيْتَهَا حَيْثُ أَلْقَاهَا اللَّهُ هَجَرْتَهَا وَجَفَوْتَهَا وَقَذِرْتَهَا إِلَّا مَا تَزَوَّدْتَ مِنْهَا فَالْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَلَا بِكَ حَوْبَتَنَا وَكَشَفَ بِكَ كُرْبَتَنَا فَامْضِ وَلَا تَلْتَفِتْ فَإِنَّهُ لَا يَعِزُّ عَلَى الْحَقِّ شَيْءٌ وَلَا يَذِلُّ عَلَى الْبَاطِلِ شَيْءٌ أَقُولُ قَوْلِي وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ قَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَكَانَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَقُولُ فِي الشَّيْءِ قَالَ لِيَ ابْنُ الْأَهْتَمِ امْضِ وَلَا تَلْتَفِتْ

[އަބޫބަކުރު އަލް މިޝްރީ] އަޅުގަނޑަށް ރިޕޯޓް ކުރައްވާފައިވަނީ [ސުލައިމާން އަބޫ އައްޔޫބު އަލް ޚުޒާޢީ] ގެ އަރިހުން [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލް އުމާވީ] ގެ އަރިހުން [މަޢުރޫފް ބިން ޚަރާބުޟް އަލް މައްކީ] ގެ އަރިހުން [ޚާލިދު ބިން މަޢުދާން] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އުމަރު އެއްވެސް ކަމެއް ނުކޮށް، ކުއްލިއަކަށް ޢަބްދުﷲ ބިން އަލް އަޙްތަމް ރަޙިމަހުالله އޭނާގެ ކުރިމަތީގައި ހުއްޓި ވަގުތުން ވާހަކަ ދައްކަން ފެށުމުން، الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާއަށް ޙަމްދުކޮށް އެކަލޭގެފާނަށް ޙަމްދުކޮށް، ދެން ވިދާޅުވިއެވެ: އައްމާ ބަޢުދުއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާ އިންސާނުން އުފެއްދެވިއިރު އެކަލާނގެ އެއުރެންގެ ކިޔަމަންތެރިކަން ބޭނުން ނުވާތީ، އެކަލާނގެ އަބަދުވެސް އެއުރެންގެ ފާފަތަކުން ސަލާމަތްވެވޮޑިގެންވެއެވެ. އެދުވަސްވަރު އިންސާނުން ތިބީ އެކި ފެންވަރާއި ނަޒަރިއްޔާތުގައި ކަމަށާއި، ޢަރަބިން ތިބީ އެންމެ ފާޙިޝް ފެންވަރުގައެވެ. ސިޓީ މީހުންނާއި ރަށުގެ މީހުންނާއި ފަރުބަދަމަތީ މީހުން ދުނިޔޭގެ ހެޔޮކަމާއި އޭގެ އުފާތަކުން ހުރަސްއެޅި، އާންމުކޮށް އެމީހުންނަށް الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާއަށް އެދެން ނޭނގުމާއި، އަދި އެކަލާނގެ ފޮތް ނުކިޔާ، މަރުވާ މީހުން ތިބީ ނަރަކަގައެވެ. الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާ އެކަލޭގެފާނުގެ ރަޙްމަތްފުޅު އެއުރެންނަށް ފެތުރުމަށް ބޭނުންފުޅުވެވަޑައިގަތުމުން، އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރަސޫލަކު ފޮނުއްވި، ''އަޒީޒުން ޢަލައިހިމް މާ އަނިއްތަމް ހަރީސޫން ޢަލައިކުމް ބިލް މުޢުމިނީނާ ރައުފުއްރަޙީމް' ގެ ސިފަފުޅު -ތިޔަބައިމީހުންގެ ތަކުލީފުން ވަރަށް ބޮޑަށް އިޙްސާސްވެ، ހަގީގަތުގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް އީމާންތެރިކަމާއި ސަލާމަތް ބޭނުންވާ، ވަރަށް ރަޙްމަތްތެރި އަދި ރަޙްމަތްތެރި... މުއުމިނުން- -ސ. ތައުބާގައި: 128. الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާ އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް އެކަލާނގެ ނިޢުމަތާއި ފާގަތިކަމާއި ރަޙްމަތާއި ބަރަކާތް ލައްވާށިއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ ހުރިހާ ހެޔޮ ސިފަތަކަކާއެކު، މިކަމުން އެމީހުންގެ ހަށިގަނޑަށް އަނިޔާވެ، ނުބައި ލަޤަބުތައް ދިނުމަށް ހުރަހެއް ނާޅައެވެ. ފަހެ، އޭނާގެ ހިތް ހަމައަކަށް އެޅުވުމަށް، ޖިހާދުގެ ބުރަ އުފުއްލަވަން އަމުރު ކުރެއްވުމުން، الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާގެ އަމުރުފުޅުތައް ފުއްދުމަށް އޭނާގެ ބާރު ފޮޅިގެން ދިޔައީ، الله އެކަލާނގެ ދަލީލުތައް ބާވައިލެއްވުމަށާއި، އެކަލާނގެ ބަސްފުޅުތައް ރައްކާތެރިކުރެއްވުމުގެ އިތުރުން، އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރުސް ދެއްކެވުމަށެވެ. އަދި އޭނާ މަރުވީ ތަޤްވާވެރިކަމާއި ސާފުތާހިރުކަމުގެ ޙާލަތުގައެވެ. ދެން އަބޫބަކުރު ރަދުލިޔަالله ޢަންހޫ އޭނާގެ ބަދަލުގައި އޭނާގެ ސުންނަތަށް ތަބާވެވަޑައިގެން، އެކަލޭގެފާނުގެ މަގަށް ތަބާވެވަޑައިގެންނެވި ނަމަވެސް - ބައެއް ޢަރަބިން މުރުތައްދުވެ ނުވަތަ އެމީހުންގެ ތެރެއިން އެކަން ކުރި މީހަކު، ދެން އަބޫބަކުރު އެމީހުން ބަލައިގަތުމަށް ދެކޮޅު ހެއްދެވީ - އޭނާ މަރުވުމަށްފަހު - ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޤަބޫލުކުރަން ބޭނުންވާ މީހުން ފިޔަވައި އޭނާގެ ކަނޑި އޭގެ ކޮތަޅުން ނަގައި އަލިފާން ރޯކޮށްލިއެވެ އޭނާގެ ޓޯޗުން - އޭނާގެ ހަނގުރާމަވެރި ސިޔާސަތު ގަބޫލުކުރި - ދެން ހަގީގަތުގެ ދިފާއުކުރާ މީހުންނާއެކު އޭނާ ކަލްޓިސްޓުންގެ ނުބައިކަން ނައްތާލިއެވެ. ހަނގުރާމަ ކުރުމާއި އެމީހުންގެ ލޭން ބިމަށް ފެން ދިނުން ހުއްޓާނުލައްވަނީ، ހަގީގަތުގައި އެމީހުން ދޫކޮށްލި ދީނުގެ އުނގަށް އަނބުރާ ދެއްވައި، އެމީހުން ދެކޮޅު ހަދާ އުނގަންނައިދިނުންތަކުގައި އަލުން ޤާއިމު ކުރައްވަންދެންނެވެ. އަދި ޒުވާން ޖަމަލުގެ ސިފައިގައި الله ގެ ޚަޒާނާ - ޣަނީމާ - ލިބިވަޑައިގެން، އެކަމުން އޭނާ ހިތްހަމަޖެހިވަޑައިގެން، ދަރިފުޅަށް ގާތުން ކިރުދޭ ހަބާސީ އަންހެނަކު ލިބިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެންމެ ފަހުން މިމަސައްކަތް އެކަލޭގެފާނަށް ފަހުގެ ޚަލީފާއާ ހަވާލުކޮށް، އޭނާގެ އެކުވެރިޔާ - ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މަންހަޖު ދަމަހައްޓައިގެން ތަޤްވާވެރިކަމާއި ސާފުތާހިރުކަމުގެ ޙާލަތެއްގައި ދުނިޔެ ދޫކޮށްލިއެވެ. ދެން ޢުމަރު ބިން ޚައްޠާބު އޭނާގެ ފަހުން ޚަލީފާއަކަށް ވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ؛ އޭނާ އެތައް ސިޓީއެއް ބިނާކޮށް ތަނަވަސްކޮށް، ވަރުގަދަކަމާއި މަޑުމައިތިރިކަން ގުޅުވައި، އަތްތިލައާއި ކަކުލު ހުޅުގައި - މާނައަކީ އޭނާއަށް ވީހާވެސް ބުރަކޮށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި -، މައްސަލަ ވަށައިގެންވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް ހަމަޖައްސައި، ހަނގުރާމައަށް ހުރިހާ ސާމާނެއް ތައްޔާރުކޮށް، މުޣީރާ ބިން ސޫބާ ރަދުލިޔައްاللهގެ އަޅުން އޭނާއަށް ވަޅިން ހަމަލާދިނުމުން، އިބްނު އައްބާސް ރަދުލިޔައްލާހުއާންހުއަށް ކިޔައިދިނެވެ މީހުންނާ އަހާލަން، 'ރައްޔިތުން ކަށަވަރުކޮށްދީފިތަ ޤާތިލު؟' ޤާތިލަކީ 'މުޣީރާ ބިން ސުއޫބާގެ އަޅެއް' ކަމުގެ ޚަބަރު ލިބުމުން އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ޙަމްދުކޮށް އަޑުގަދަކޮށް ހަޅޭއްލަވައިގަތީ، ސަބަބަކީ އޭނާއަށް ވަޅިން ހަމަލާދިން މީހަކީ ފައި` ގައި ހައްޤެއް އޮތް މީހެއް ނޫން ކަމުން އޭނާގެ ލޭ ޙަލާލުކުރީ އޭނާގެ ހައްޤު ހެދުމުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ދަލީލު ކުރެވޭނެއެވެ. الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާގެ މުދަލަށްވުރެ ގާތްގަނޑަކަށް އަށްޑިހަހާސް ރުފިޔާ އިތުރަށް އުމަރަށް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާއިރު، އެ ގެއަކީ ދަރިންނަށް ބަރޯސާވާ މީހަކަށް ވެދާނެތީ ކަންބޮޑުވެވަޑައިގެން އޭނާގެ ގެވެސް ވިއްކާލިއެވެ. ދެން މި ޚަޒާނާތައް އެކަލޭގެފާނުގެ ފަހުން އައި ޚަލީފާއާ ހަވާލުކޮށް، އޭނާ - ޢުމަރު ރަދުލިޔަالله ޢަންހު - ދުނިޔެ ދޫކޮށް ދިޔައީ އޭނާގެ އެކުވެރިޔާގެ މަންހާޖާ އެއްގޮތަށް ތަޤްވާވެރިކަމާއި ސާފުތާހިރުކަމުގެ ޙާލަތުގައެވެ. ދެން އޭ ޢުމަރު ބިން ޢަބްދު އަޒީޒް ދުނިޔެ ތިބާއަށްޓަކައި ރަސްކަމެއް އުފައްދައި އޭގެ ދެ ނިއްކުރި ދެއްވައި، ތިބާ އެތަނުގައި ބޮޑުވީ ވުޖޫދުގައި ތިބޭނެ ތަނެއް ހޯދައިގެން، ތިބާއަށް އެ ބާރު ދިނުމުން، އޭގެ ބަދަލުގައި ތިބާ އެ ބާރު الله ސުބުޙާނަﷲ ވަތަޢާލާ އުކާލި ތަނަށް އެއްލާލައި، ތިބާ އެކަން ދޫކޮށްލީ، ތިބާ އެއީ ނަފްރަތު ކުރެވޭ ކަމެއް ކަމަށް ދެކި، އަދި ތިބާ އެއީ ހަޑި އެއްޗެއް ކަމަށް ތިބާ ދެކެނީ ރިޒުޤުގެ ގޮތުގައި ނަގާ އެއްޗެއް ފިޔަވައިއެވެ. الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާއަށް ޙަމްދުކުރަމެވެ، ކަލޭގެފާނުގެ ސަބަބުން އަހަރެމެންގެ ފާފަތައް ޠާހިރުވެ، އަހަރެމެންގެ މުސީބާތްތައް ބާވައިލެއްވި، އެހެންކަމުން ހިނގަމުން ގެންދާށެވެ، ފަހަތަށް ނުބަލާށެވެ. އަޅުގަނޑަށް މި ބަސްތައް ބުނުމުން ފުދޭ، އަޅުގަނޑަށް އަދި މުއުމިނުންނާއި މުއުމިނުންނަށް މާފު ދެއްވުން އެދެމެވެ. ޚާލިދު ބިން މަޢުދާން ރަޙިމާޙުالله ވިދާޅުވިއެވެ: 'ދެން ޢުމަރު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު އެއްޗެއް ވިދާޅުވި’. އިބްނު ހައިތުސަމް އަހަންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ: ކުރިއަށް ދާށެވެ އަދި ފަހަތަށް ނުބަލާށެވެ. ' .

Hadith

Imam Darimi : 92

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَالِكٍ النُّكْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَوْزَاءِ أَوْسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قُحِطَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ قَحْطًا شَدِيدًا فَشَكَوْا إِلَى عَائِشَةَ فَقَالَتْ انْظُرُوا قَبْرَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاجْعَلُوا مِنْهُ كِوًى إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى لَا يَكُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ سَقْفٌ قَالَ فَفَعَلُوا فَمُطِرْنَا مَطَرًا حَتَّى نَبَتَ الْعُشْبُ وَسَمِنَتْ الْإِبِلُ حَتَّى تَفَتَّقَتْ مِنْ الشَّحْمِ فَسُمِّيَ عَامَ الْفَتْقِ

އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ [އަބޫ ނޫމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ [ސަޢީދު ބިން ޒައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ [ޢުމަރު ބިން މާލިކް އަން ނޫކްރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ އަލް ޖައުޒާ` އައުސް ބިން ޢަބްދުﷲ] ވިދާޅުވެފައިވާ ކަމަށާއި، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'އެއްދުވަހަކު މަދީނާގެ ރައްޔިތުންނަށް ވަރަށް ގަދަ ހިއްކާ ހާދިސާއެއް ކުރިމަތިވެ، އެވަގުތު އެމީހުން [އައިޝަތު] ރަދުލިޔައްލަހުއާންހާއަށް ޝަކުވާ ކުރި، ދެން އެކަމަނާ ވިދާޅުވީ: 'ދާށެވެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޤަބުރަށް، އުޑުމައްޗަށް ވަޅެއް ހަދައި، އެއާއި އުޑުމައްޗާ ދެމެދު ފުރާޅެއް ނުހުންނާނެއެވެ. ދެން އަބޫ އަލް ޖައުޒާ` އޭނާގެ ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދެވީ: 'ދެން މަދީނާގެ މީހުން ޢާއިޝަތު ރަދުލިޔަالله އަންހާ އަމުރުކުރި ގޮތަށް ކަންތައް ކުރުމުން، އޭގެ ފަހުން ވާރޭ ވެހި ޗަސްބިން ބޮޑުވެ ދިރޭތަކެތި ދުޅަހެޔޮ ވެގެން ދިޔައެވެ. އެހެންކަމުން އެ އަހަރަށް ކިޔަނީ ކާމިޔާބީގެ އަހަރެވެ'.

Hadith

Imam Darimi : 93

أَخْبَرَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ لَمَّا كَانَ أَيَّامُ الْحَرَّةِ لَمْ يُؤَذَّنْ فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا وَلَمْ يُقَمْ وَلَمْ يَبْرَحْ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ مِنْ الْمَسْجِدِ وَكَانَ لَا يَعْرِفُ وَقْتَ الصَّلَاةِ إِلَّا بِهَمْهَمَةٍ يَسْمَعُهَا مِنْ قَبْرِ النَّبِيِّ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

އަޅުގަނޑުމެން [މަރްވާން ބިން މުޙައްމަދު] އަށް [ސަޢީދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، ގަދަ ހިއްކާ ދުވަސްވަރު ތިން ފަހަރު ރަސޫލާގެ މިސްކިތުގައި އަޟާނެއް ނުވެ، އިޤާމާއެއްވެސް ނެތެވެ. އަދި [ސަޢީދު ބިން އަލް މުޞައްޔިބު] ރަސޫލާގެ މިސްކިތުން ނުނިކުމެވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. ރަސޫލާގެ ޤަބުރުގެ ދިމާލުން އަޑުތައް އިވޭހާ ހިނދަކު އޭނާއަށް ނަމާދުކުރާ ވަގުތު ނޭނގުނެވެ. ދެން އޭގެ މާނަ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

Hadith

Imam Darimi : 94

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ حَدَّثَنِي خَالِدٌ هُوَ ابْنُ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدٍ هُوَ ابْنُ أَبِي هِلَالٍ عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ أَنَّ كَعْبًا دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَذَكَرُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ كَعْبٌ مَا مِنْ يَوْمٍ يَطْلُعُ إِلَّا نَزَلَ سَبْعُونَ أَلْفًا مِنْ الْمَلَائِكَةِ حَتَّى يَحُفُّوا بِقَبْرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَضْرِبُونَ بِأَجْنِحَتِهِمْ وَيُصَلُّونَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا أَمْسَوْا عَرَجُوا وَهَبَطَ مِثْلُهُمْ فَصَنَعُوا مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى إِذَا انْشَقَّتْ عَنْهُ الْأَرْضُ خَرَجَ فِي سَبْعِينَ أَلْفًا مِنْ الْمَلَائِكَةِ يَزِفُّونَهُ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުالله ބިން ޞާލިޙް] އަޅުގަނޑަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، [އަލްލައިތު] އަޅުގަނޑަށް، [ޚާލިދު އިބްނު ޔަޒީދު]، [ސަޢީދު އިބްނު އަބޫ ހިލާލް] ގެ އަރިހުން [ނޫބައިޙް ބިން ވަޙްބު] ގެ އަރިހުން ކަޢުބު ޢާއިޝާ ރުހިވޮޑިގަންނަވަން ދިޔަ ވާހަކަ. ދެން ޞަޙާބީން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ނަންފުޅު ފާހަގަކުރެއްވިއިރު، [ކަޢުބު] ވިދާޅުވިއެވެ: 'ހާސް މަލާއިކަތުން ފައިބައިވަޑައިގަންނަވައި، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ގަބުރު ވަށާލައިގެން، ފިޔަޖަހާ، ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ މައްޗަށް ބަރަކާތް ނުފޮނުވާ އެންމެ ދުވަހެއްވެސް ފާއިތުވެފައެއް ނުވެއެވެ އޭނާ). ހަވީރު އައިސް އުޑުމައްޗަށް އަރައިގެން ގޮސް، އޭނާ ފަދަ މަލާއިކަތުން ފައިބައިގެން ކުރިން ކުރި ގޮތަށް ކަންތައް ކުރި އިރު، ބިން ފަޅައިގެން ގޮސް، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހަތްދިހަހާސް މަލާއިކަތުންނާއެކު ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ.'

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Darimi : 95

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ أَخْبَرَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْفَجْرِ ثُمَّ وَعَظَنَا مَوْعِظَةً بَلِيغَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ فَقَالَ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّهَا مَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَأَوْصِنَا فَقَالَ أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ كَانَ عَبْدًا حَبَشِيًّا فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ بَعْدِي فَسَيَرَى اخْتِلَافًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسَنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَإِيَّاكُمْ وَالْمُحْدَثَاتِ فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ و قَالَ أَبُو عَاصِمٍ مَرَّةً وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الْأُمُورِ فَإِنَّ كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ

[އަބޫ ޢާސިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [ތައުރު ބިން ޔަޒީދު] އަޅުގަނޑަށް [ޚާލިދު ބިން މަޢުދާން] އަށް [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢަމްރު] ގެ އަރިހުން [ޢިރުބަދުލް ބިން ސާރިއްޔާ] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. އޮހޮރިގެން -އަހަރެމެންގެ- ހިތްތައް- ތުރުތުރު އަޅަމުން ދިޔައިރު، ދެން މީހަކު އެދުނީ: 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) މި ދަރުސަކީ ނިންމާލުމުގެ ދަރުސް -ތިބާ ދެއްވާ- ފަދައިން، އެހެންކަމުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވަޞިއްޔަތެއް ދެއްވާށެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަސޭހަތްތެރިވަނީ الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާއަށް ބިރުވެތިވެ އަބަދުވެސް އަޑުއަހައި ކިޔަމަންތެރިވުމަށް - ވެރިންނަށް -، އެއީ އަބިސީނިއާގެ އަޅަކަށް ވިޔަސް، ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އަހަރެންގެ ފަހުން އުޅޭ މީހަކަށް އެތައް ތަފާތުތަކެއް ފެންނާނެއެވެ of innovation -، ސަބަބަކީ އާ ހުރިހާ އެއްޗަކީ ބިދުޢައެއް'. އަބޫ އާސިމް ވިދާޅުވިއެވެ: 'އައު ކަންކަމަށް ސަމާލުވާން ޖެހޭނެ - ދީނުގައި -، ސަބަބަކީ ކޮންމެ ބިދުޢައަކީ މަގުފުރެދިނުން'.

Hadith Corroboration (5)

Hadith

Imam Darimi : 96

أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ كَانَ مَنْ مَضَى مِنْ عُلَمَائِنَا يَقُولُونَ الِاعْتِصَامُ بِالسُّنَّةِ نَجَاةٌ وَالْعِلْمُ يُقْبَضُ قَبْضًا سَرِيعًا فَنَعْشُ الْعِلْمِ ثَبَاتُ الدِّينِ وَالدُّنْيَا وَفِي ذَهَابِ الْعِلْمِ ذَهَابُ ذَلِكَ كُلِّهِ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައި [އަބޫ އަލް މުޣީރާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްޢައުޒާޢީ] [ޔޫނުސް ބިން ޔަޒީދު] ގެ އަރިހުން [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: 'އަޅުގަނޑުމެންގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން އެންމެ ޢިލްމުވެރިންވެސް ގެއްލިގެން ނުދިޔަ ނަމަވެސް އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވިއެވެ: 'ސުންނަތުގައި ހިފަހައްޓައިގެން ތިބުމަކީ ކާމިޔާބީ، އަދި ޢިލްމު އަވަހަށް ނައްތާލެވޭނެ، ޢިލްމު ޤާއިމުކުރުމަކީ ދީނާއި ދުނިޔެ ޤާއިމުވުމެވެ، އަދި ޢިލްމު ގެއްލުމާއެކު ދެން ހުރިހާ ކަމެއް ވާނެއެވެ ގެއްލުން'.

Hadith

Imam Darimi : 97

أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو السَّيْبَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الدَّيْلَمِيِّ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ أَوَّلَ الدِّينِ تَرْكًا السُّنَّةُ يَذْهَبُ الدِّينُ سُنَّةً سُنَّةً كَمَا يَذْهَبُ الْحَبْلُ قُوَّةً قُوَّةً

އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫލް މުޣީރާ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އަލްޢައުޒައި] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ޢަމްރު އަސް ސައިބާނީ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން އައް ޑައިލަމީ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ ކުޑަ.'

Hadith

Imam Darimi : 98

أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ حَسَّانَ قَالَ مَا ابْتَدَعَ قَوْمٌ بِدْعَةً فِي دِينِهِمْ إِلَّا نَزَعَ اللَّهُ مِنْ سُنَّتِهِمْ مِثْلَهَا ثُمَّ لَا يُعِيدُهَا إِلَيْهِمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ އަލް މުޣީރާ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އަލްޢައުޒައި] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙަސަން] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ.

Hadith

Imam Darimi : 99

أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَ مَا ابْتَدَعَ رَجُلٌ بِدْعَةً إِلَّا اسْتَحَلَّ السَّيْفَ

އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [މުސްލިމް ބިން އިބްރާހީމް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ކަމެއް، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ވުހައިބަށް] ވާރިދުވެފައިވާ ކަމެއް، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އައްޔޫބަށް] ރިވާވެގެން ދިޔައީ [އަބޫ ކިލާބާ] ގެ ފަރާތުންނެވެ.

Hadith

Imam Darimi : 100

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَ إِنَّ أَهْلَ الْأَهْوَاءِ أَهْلُ الضَّلَالَةِ وَلَا أَرَى مَصِيرَهُمْ إِلَّا النَّارَ فَجَرِّبْهُمْ فَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْهُمْ يَنْتَحِلُ قَوْلًا أَوْ قَالَ حَدِيثًا فَيَتَنَاهَى بِهِ الْأَمْرُ دُونَ السَّيْفِ وَإِنَّ النِّفَاقَ كَانَ ضُرُوبًا ثُمَّ تَلَا { وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللَّهَ } { وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ } { وَمِنْهُمْ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ } فَاخْتَلَفَ قَوْلُهُمْ وَاجْتَمَعُوا فِي الشَّكِّ وَالتَّكْذِيبِ وَإِنَّ هَؤُلَاءِ اخْتَلَفَ قَوْلُهُمْ وَاجْتَمَعُوا فِي السَّيْفِ وَلَا أَرَى مَصِيرَهُمْ إِلَّا النَّارَ قَالَ حَمَّادٌ ثُمَّ قَالَ أَيُّوبُ عِنْدَ ذَا الْحَدِيثِ أَوْ عِنْدَ الْأَوَّلِ وَكَانَ وَاللَّهِ مِنْ الْفُقَهَاءِ ذَوِي الْأَلْبَابِ يَعْنِي أَبَا قِلَابَةَ

[ސުލައިމާން ބިން ޙަރްބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދު] [އައްޔޫބު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެމީހުން ޓެސްޓް ކުރާށެވެ. އެއިން އެކަކުވެސް ބަހެއް ނަކަލު ނުކޮށް ނުވަތަ ނުބުނެ، މައްސަލައަކީ ކަނޑި ނޫން އެހެން އެއްޗެއް ނުވާހާ ހިނދަކު. ހަމަކަށަވަރުން ނިފާޤުކަން ވަނީ އެމީހުންގެ ސިފައަކަށް ވެފައެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ކިޔުއްވީ 'ވާ މިންހޫމް މާން 'އަހަދައްލަހާ' -އަދި އޭގެ ތެރޭގައި الله ސުބްޙާނަﷲ ވަތަޢާލާއަށް ވަޢުދުވެފައިވާ މީހުން ހިމެނޭ- -ޤްސ. ތައުބާގައި: 75-، އަދި 'ވާ މިންހޫމް މާން ޔަލްމިޒުކާ ފިސް ޝަދަޤާތު' އާޔަތު -އަދި އޭގެ ތެރޭގައި -ޒަކާތް ބެހުމުގެ- -ޤައުމުތަކާ ބެހޭގޮތުން ތިބާއަށް ފާޑުކިޔާ މީހުން ހިމެނެއެވެ. ތައުބާގައި: 58-، އަދި އާޔަތު 'ވާމިންހޫމުއްލަދުޒީނާ ޔޫ`ދުޒުނަނަބިއްޔާ' -އަދި އޭގެ ތެރޭގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އަނިޔާކުރި 'މުނާފިޤުން' ހިމެނެއެވެ- -Qs. އައްތައުބާ: 116-،. ދެން އެދެމީހުންގެ މެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވެ ޚިޔާލުތަފާތުވެ، އެންމެ ފަހުން ޝައްކާއި ބާޠިލުގެ ތެރެއަށް އެއްވެ،... ހަމަކަށަވަރުން، ކަނޑި އުދުހުމުގައި އެބައިމީހުން ޚިޔާލުތަފާތުވެ، އެއްބައިވަންތަވިއެވެ. އަދި ނަރަކައަށް މެނުވީ އެމީހުންގެ ދަތުރު އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނެއެވެ'. ހައްމާދު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އައްޔޫބު މި ޙަދީޘާ ބެހޭގޮތުން ނުވަތަ ކުރީގެ ޙަދީޘާ ބެހޭގޮތުން ވިދާޅުވެފައިވަނީ، الله ސުބްޙާނަالله ވަތަޢާލާގެ ކިބައިން، އޭނާއަކީ ވަރަށް ވިސްނުންތޫނު ފިޤުހުވެރިންގެ ތެރެއިން އެކަކެވެ، އަޅުގަނޑުގެ މާނައަކީ އަބޫ ޤިލާބާއެވެ’.