Imam Darimi : 81
أَخْبَرَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُخْتَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَرَضِهِ صُبُّوا عَلَيَّ سَبْعَ قِرَبٍ مِنْ سَبْعِ آبَارٍ شَتَّى حَتَّى أَخْرُجَ إِلَى النَّاسِ فَأَعْهَدَ إِلَيْهِمْ قَالَتْ فَأَقْعَدْنَاهُ فِي مِخْضَبٍ لِحَفْصَةَ فَصَبَبْنَا عَلَيْهِ الْمَاءَ صَبًّا أَوْ شَنَنَّا عَلَيْهِ شَنًّا الشَّكُّ مِنْ قِبَلِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ فَوَجَدَ رَاحَةً فَخَرَجَ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَاسْتَغْفَرَ لِلشُّهَدَاءِ مِنْ أَصْحَابِ أُحُدٍ وَدَعَا لَهُمْ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الْأَنْصَارَ عَيْبَتِي الَّتِي أَوَيْتُ إِلَيْهَا فَأَكْرِمُوا كَرِيمَهُمْ وَتَجَاوَزُوا عَنْ مُسِيئِهِمْ إِلَّا فِي حَدٍّ أَلَا إِنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِ اللَّهِ قَدْ خُيِّرَ بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ وَظَنَّ أَنَّهُ يَعْنِي نَفْسَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رِسْلِكَ يَا أَبَا بَكْرٍ سُدُّوا هَذِهِ الْأَبْوَابَ الشَّوَارِعَ إِلَى الْمَسْجِدِ إِلَّا بَابَ أَبِي بَكْرٍ فَإِنِّي لَا أَعْلَمُ امْرَأً أَفْضَلَ عِنْدِي يَدًا فِي الصُّحْبَةِ مِنْ أَبِي بَكْرٍ
Nutti himeera [Farwah bin Abu Al Maghra`] nutti himeera [Ibrahim bin Mukhtar] irraa [Muhammad bin Ishaq] irraa [Muhammad bin Ka'ab] irraa ['Urwah] irraa ['Aisyah] Radliyallahu'anha irraa akkana jedhe: Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam yeroo dhukkubsatu akkana jedhe: 'Bishaan torba irraa baaldi torba naaf qaraasi boolla adda addaa, akkan namootatti bahee waadaa isaanii akkan raawwadhuuf' seeneessaan akkana jedhe: 'Kanaaf meeshaa kan Hafsah Radliyallahu'anhaa irra teessifne, facaafne ykn bishaan itti naqne - shakkii gulaalaa dhangalaasne ykn Muhammad bin Ishaaq irraa kana dhangalaafne -, sana booda nagaa argate, sana booda bahee minjaala ol ba'e; yeroo jedhu: 'Ansaroonni namoota koo amanamoo fi eegdota iccitii kooti, bakka ani itti kooluu seenu, yoo dhuguma seera cabsan malee. Yaadadhaa, gabricha Rabbii Subhaanahu wa Ta’aalaa tokkotu ture kan addunyaa fi wanta Rabbiin Subhaanahu wa Ta’alaa bira jiru filachuuf bilisummaan kennameef, kanaaf waan Rabbiin Subhaanahu wa Ta’aalaa bira jiru filate’ Ergasii Abuu Bakr Radliyallahu’anhu iyye, dubbiin Nabiyyii sallallaahu ‘alaihi wasallam itti dubbate itti fakkaate. Ergasii Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhan: 'Daqiiqaa tokko eegi yaa Abuu Bakr balbala karaa masjiida - Nabawi - geessu cufi balbala Abu Bakr malee, sababni isaas ani nama Abu Bakr Radliyallahu'anhu caalaa hiriyummaa fi ittisa keessatti naaf barbaachisaa ta'e hin beeku'.
Imam Darimi : 82
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ أُوذِنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالصَّلَاةِ فِي مَرَضِهِ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ثُمَّ أُغْمِيَ عَلَيْهِ فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْهُ قَالَ هَلْ أَمَرْتُنَّ أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَقُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ فَقَالَ أَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَرُبَّ قَائِلٍ مُتَمَنٍّ وَيَأْبَى اللَّهُ وَالْمُؤْمِنُونَ
Nutti himee jira [Sa’id bin Manshur] nutti himee jira [Fulaih bin Sulaiman] irraa [Sulaiman bin Abdurrahman] irraa [Al Qasim bin Muhammad] irraa [Aisyah] Radliyallahu’anha irraa akkana jedhe: ‘Rasulullah sallallaahu Alaihi wa Aallam waamicha salaataa akka waamamu hayyame, sana booda akkana jedhe: ‘Abuu Bakr salaata akka geggeessu ajaje. namoota', achiis of wallaalee kufe. Yeroo of wallaalee akkana jedhee gaafate: 'Abu Bakr Radliyallahu'anhu akka ummata hoogganu ajajeeraa? Ergasii ani - seeneessaan - akkana jedhe: 'Abu Bakr nama lallaafaa salphaatti boo'u mitii, Umar qofa ajajuu hin qabduu?'. Kanaaf Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akkana jedhe: 'Ah, isin akkuma obboleeyyan Yuusuf ti, Abu Bakr ajajaa akka ummata geggeessu, namni meeqa abjuu malee Rabbiin Subhaanallahu wa Ta'alaa fi mu'umintoonni hin fedhan'.
Imam Darimi : 83
َخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ فَحُبِسَ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ وَلَيْلَتَهُ وَالْغَدَ حَتَّى دُفِنَ لَيْلَةَ الْأَرْبِعَاءِ وَقَالُوا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنْ عُرِجَ بِرُوحِهِ كَمَا عُرِجَ بِرُوحِ مُوسَى فَقَامَ عُمَرُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنْ عُرِجَ بِرُوحِهِ كَمَا عُرِجَ بِرُوحِ مُوسَى وَاللَّهِ لَا يَمُوتُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى يَقْطَعَ أَيْدِيَ أَقْوَامٍ وَأَلْسِنَتَهُمْ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يَتَكَلَّمُ حَتَّى أَزْبَدَ شِدْقَاهُ مِمَّا يُوعِدُ وَيَقُولُ فَقَامَ الْعَبَّاسُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ مَاتَ وَإِنَّهُ لَبَشَرٌ وَإِنَّهُ يَأْسُنُ كَمَا يَأْسُنُ الْبَشَرُ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ فَإِنَّهُ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ أَنْ يُمِيتَهُ إِمَاتَتَيْنِ أَيُمِيتُ أَحَدَكُمْ إِمَاتَةً وَيُمِيتُهُ إِمَاتَتَيْنِ وَهُوَ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ ذَلِكَ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ فَإِنْ يَكُ كَمَا تَقُولُونَ فَلَيْسَ بِعَزِيزٍ عَلَى اللَّهِ أَنْ يَبْحَثَ عَنْهُ التُّرَابَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ مَا مَاتَ حَتَّى تَرَكَ السَّبِيلَ نَهْجًا وَاضِحًا فَأَحَلَّ الْحَلَالَ وَحَرَّمَ الْحَرَامَ وَنَكَحَ وَطَلَّقَ وَحَارَبَ وَسَالَمَ مَا كَانَ رَاعِي غَنَمٍ يَتَّبِعُ بِهَا صَاحِبُهَا رُءُوسَ الْجِبَالِ يَخْبِطُ عَلَيْهَا الْعِضَاهَ بِمِخْبَطِهِ وَيَمْدُرُ حَوْضَهَا بِيَدِهِ بِأَنْصَبَ وَلَا أَدْأَبَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِيكُمْ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ قَالَ وَجَعَلَتْ أُمُّ أَيْمَنَ تَبْكِي فَقِيلَ لَهَا يَا أُمَّ أَيْمَنَ تَبْكِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ إِنِّي وَاللَّهِ مَا أَبْكِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَّا أَكُونَ أَعْلَمُ أَنَّهُ قَدْ ذَهَبَ إِلَى مَا هُوَ خَيْرٌ لَهُ مِنْ الدُّنْيَا وَلَكِنِّي أَبْكِي عَلَى خَبَرِ السَّمَاءِ انْقَطَعَ قَالَ حَمَّادٌ خَنَقَتْ الْعَبْرَةُ أَيُّوبَ حِينَ بَلَغَ هَا هُنَا
Nutti himeera [Suleemaan bin Harb] nutti himee jira [Hammad bin Zaid] [Ayyub] irraa [Ikrimah] irraa akkana jedhe: ' Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam guyyaa Isniina du'e garuu reeffi isaa ammallee guyyaa sana, galgala sana, guyyaa itti aanutti hin awwaalamne, kanaaf halkan Roobii awwaalame, isaan jedhan: 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam has hin duune, inni qofti hafuura isaatiin -gara samiitti- ol ba'e akkuma Muusaa 'Aalaihissalam ka'etti, Sana booda Umar Radliyallahu'anhu ka'ee akkana jedhe: 'Dhugumatti Ergamaan Rabbii shallallahu 'alaihi wasallam hin duune, garuu hafuura isaa waliin -gara samiitti- akkuma Muusaa 'Aalaihissalam kaafameetti kaafameera. Rabbiin Subhaanallahu wa Ta'alaan Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam hanga harkaa fi arraba isaanii irraa kututti hin duune. Umar Radliyallahu'anhu akkas jechuu itti fufe - akkasitti - hanga golee afaan isaa sababa doorsisa fi jecha isaatiin foo'aa jirutti. Ergasii Abbaan Radliyallahu’anhu ka’ee ka’ee akkana jedhe: ‘Dhugumatti Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam du’eera, sababni isaas inni nama idilee waan ta’eef, akkuma ilmaan namaa jijjiiramutti jijjiirame, kanaaf hiriyyaa kee awwaali, dhugumatti inni yeroo lama du’e caalaa Rabbiin Subhaanallahu wa Ta’aalaa biratti kabajamaa ture, si’a tokko ajjeefamtee si’a lama illee du’uu ni danda’amaa? isaan caalaa Rabbiin Subhaanallahu wa Ta'aalaa biratti kabajamaa ta'us? Yaa ummata hiriyyaa kee awwaali, egaa akka waan ati jettu yoo ta’e Rabbiin Subhaanallahu wa Ta’aalaa bakka awwaalchaa isaaf argachuun hin ulfaatu. Rabbiin wajjiin dhugumatti Ergamaan Rabbii sallallaahu aleeyhi wasallam hanga manhaaj ifa ta’e dhiisutti hin duune, wanta halaala ta’e halaala godhe, waan haraama ta’e dhoowwe, fuudhee hiikee, lola tolchee nagaa buuse. Akkasumas tikseen ergamaa Rabbii s.a.w caalaa re’ee isaa duukaa bu’ee gara fiixee gaaraatti, muka qoree qabu ulee isaatiin kuffisee, bishaan kuufamaa isaa harka isaatiin suphuu, dadhabee fi dadhabe hin turre. Amma isin gidduu jira, kanaaf hiriyyaa keessan awwaala'. Akkana jedhe: ‘Ummu Aiman Radliyallahu’anhaanis boo’aa ture, sana booda yaa Ummu Aiman Ergamaa Rabbii sallallaahu aleeyhi wasallamiif iyyitaa? ' jedhee deebiseef: 'Rabbiin waaqaan Ergamaa Rabbii sallallaahu aleihi wasallam hin boo'u. Biyya addunyaa kana caalaa gaarii ta'e akka deeme caalaatti akkan beeku beekta, garuu oduun samii -mul'ata- waan addaan citeef boo'aa jira'. ' Hammad Rahimahullah: 'Ayyub yeroo dubbiin Ummu Aiman as ga'u hadhaa'ee boo'e.
Imam Darimi : 84
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ سَعِيدٍ الدِّمَشْقِيُّ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ هُوَ ابْنُ إِسْحَقَ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ حَدَّثَنِي يَعِيشُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنِي مَكْحُولٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمْ مُصِيبَةٌ فَلْيَذْكُرْ مُصِيبَتَهُ بِي فَإِنَّهَا مِنْ أَعْظَمِ الْمَصَائِبِ
Nutti himee jira [Abdul Wahab bin Sa’id Ad Dimasyqi] nutti himee jira [Syu’aib Ibn Ishaq], nutti himeera [Al ‘Auza’i] natti himee jira [Ya’isy bin Al Walid] natti himee jira [Makhul] nabiin sallallaahu aleihi wasallam akkana jedhan: ‘ Yoo isin keessaa tokko balaan rukutame, egaa balaan sun akka rukutame yaadi isa mudate na mudate, sana booda balaa guddaa ta'a'.
Imam Darimi : 85
أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا فِطْرٌ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمْ مُصِيبَةٌ فَلْيَذْكُرْ مُصَابَهُ بِي فَإِنَّهَا مِنْ أَعْظَمِ الْمَصَائِبِ
[Abu Nu’aim] [Atha`] irraa [Fithr] akka nuuf odeeffate nutti himameera akkana jedhe: Ergamaan Rabbii shallallahu ‘alaihi wasallam: ‘Yoo balaan isin keessaa tokko mudate akka na mudate yaadi, egaa sun balaa guddaa keessaa tokkodha’.
Imam Darimi : 86
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ مَا سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ يَذْكُرُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَطُّ إِلَّا بَكَى
Nutti himee jira [Muhammad bin Ahmad bin Abu Khalaf] [Sufyaan] irraa [Amr bin Muhammad] irraa [abbaa isaa] irraa akkana jedhe: ' Ani [Ibn Umar] Nabi sallallaahu 'alaihi wasallam akka boo'e malee tasuma yaadachuu hin dhageenye'.
Imam Darimi : 87
أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ فَاطِمَةَ قَالَتْ يَا أَنَسُ كَيْفَ طَابَتْ أَنْفُسُكُمْ أَنْ تَحْثُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التُّرَابَ وَقَالَتْ يَا أَبَتَاهْ مِنْ رَبِّهِ مَا أَدْنَاهْ وَا أَبَتَاهْ جَنَّةُ الْفِرْدَوْسِ مَأْوَاهْ وَا أَبَتَاهْ إِلَى جِبْرِيلَ نَنْعَاهْ وَا أَبَتَاهْ أَجَابَ رَبًّا دَعَاهْ قَالَ حَمَّادٌ حِينَ حَدَّثَ ثَابِتٌ بَكَى و قَالَ ثَابِتٌ حِينَ حَدَّثَ أَنَسٌ بَكَى
[Abu An Nu’man] [Tsabit] irraa [Anas bin Malik] Radliyallahu’anhu irraa [Hammad bin Zaid] nuuf odeesse [Faximah] Radliyallahu’anha akkana jedhee gaafate: ‘Yaa Anas, awwaala Ergamaa Rabbii sallallaahu ‘alaihi wasallam irratti biyyee facaasuun akkamitti jaallatta?’. Faaximaan immoo komii ishee qara’aa turte: ‘Yaa abbaa kiyya kan Gooftaa isaatti akkasitti dhihoo jirtu, yaa abbaa koo kan Jannata isaa bakka itti deebi’u, yaa abbaa kiyya kan Jibriil ‘Alaihissalam du’a isaa itti beeksifnu, yaa abbaa koo kan inni Gooftaa isaa yeroo waamu deebisu’. Hammad Rahimahullah akkana jedhe: 'Taabiit yeroo hadiisa kana dabarsu boo'e'. Thabit akkana jedhe: 'Anas Radliyallahu'anhu yeroo hadiisa kana dabarsu boo'e'.
Imam Darimi : 88
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ وَذَكَرَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ شَهِدْتُهُ يَوْمَ دَخَلَ الْمَدِينَةَ فَمَا رَأَيْتُ يَوْمًا قَطُّ كَانَ أَحْسَنَ وَلَا أَضْوَأَ مِنْ يَوْمٍ دَخَلَ عَلَيْنَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَشَهِدْتُهُ يَوْمَ مَوْتِهِ فَمَا رَأَيْتُ يَوْمًا كَانَ أَقْبَحَ وَلَا أَظْلَمَ مِنْ يَوْمٍ مَاتَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Nutti himee jira ['Affan] nutti himee jira [Hammad Salamah] [Tsabit] irraa [Anas] Radliyallahu'anhu irraa Nabi sallallaahu aleeyhi wasallam yaadate, ' Yeroo Madiina seenu ragaa bahe, guyyaa Ergamaan Rabbii sallallaahu 'alaihi wasallam Madiina dhufe caalaa guyyaa gaarii fi ifa ta'e argee hin beeku, akkasumas anis guyyaa inni du'e dhugaa ba'eera, kanaaf guyyaa hammaataa fi hammaate hin argine. guyyaa Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam du'e caalaa dukkanaa'e.
Imam Darimi : 89
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُطِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي عَبْدِ الْجَلِيلِ عَنْ أَبِي حَرِيزٍ الْأَزْدِيِّ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَامٍ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَجِدُكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَائِمًا عِنْدَ رَبِّكَ وَأَنْتَ مُحْمَارَّةٌ وَجْنَتَاكَ مُسْتَحْيٍ مِنْ رَبِّكَ مِمَّا أَحْدَثَتْ أُمَّتُكَ مِنْ بَعْدِكَ
Nutti himee jira [Abdullah bin Muthi'] nutti himee jira [Husyaim] [Abu Abdul Jalil] irraa [Abu Hariz Al Azdi] irraa akkana jedhe: 'Abdullah bin Salam Nabi sallallaahu aleihi wasallam akkana jedhe: 'Yaa Ergamaa Rabbii cinaacha Rabb kee dhaabbattee, fuulli kee immoo diimate - xiqqoo diimate - osoo kee mormi gocha sabni kee erga ati -duutee- ' raawwateen Rabb keetti qaana'e.
Imam Darimi : 90
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شُرَيْحٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ الْقُرَشِيِّ عَنْ أَبِي قُرَّةَ مَوْلَى أَبِي جَهْلٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ هَذِهِ السُّورَةَ لَمَّا أُنْزِلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيَخْرُجُنَّ مِنْهَا أَفْوَاجًا كَمَا دَخَلُوهُ أَفْوَاجًا
Erga nuuf gabaasee booda [Al Qasim bin Katsir] akkana jedhe: '[Abu Al Aswad Al Qurasyi] irraa [Abu Farwah] - Gabricha Abu Jahl duraanii - [Abu Hurairah] Radliyallahu'anhu irraa Nabi sallallaahu aleeyhi wasallam irraa akkas jedhee himuu dhaga'e: 'Dhugumatti, yeroo xalayaan kun ture buuse 'IDZAA JAA`A NASHRULLAHI WAL FATHU WA RAITANNASA YADKHULUNA FI DIINILLAHI AFWAAJAA' -Yeroo gargaarsi Rabbii Suhaanallahu wa Ta'aalaa fi injifannoon dhufe. Akkasumas namoonni tuutaan amantii Rabbii seenan argita- -Qs. An Nashr: 1-2-. Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhan: ‘Dhugumatti amantii isaanii akkuma tuutaan itti seenan tuutaan ni dhiisu’.
Imam Darimi : 91
أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرٍ الْمِصْرِيُّ عَنْ سُلَيْمَانَ أَبِي أَيُّوبَ الْخُزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأُمَوِيِّ عَنْ مَعْرُوفِ بْنِ خَرَّبُوذَ الْمَكِّيِّ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ قَالَ دَخَلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْأَهْتَمِ عَلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ مَعَ الْعَامَّةِ فَلَمْ يُفْجَأْ عُمَرُ إِلَّا وَهُوَ بَيْنَ يَدَيْهِ يَتَكَلَّمُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ غَنِيًّا عَنْ طَاعَتِهِمْ آمِنًا لِمَعْصِيَتِهِمْ وَالنَّاسُ يَوْمَئِذٍ فِي الْمَنَازِلِ وَالرَّأْيِ مُخْتَلِفُونَ فَالْعَرَبُ بِشَرِّ تِلْكَ الْمَنَازِلِ أَهْلُ الْحَجَرِ وَأَهْلُ الْوَبَرِ وَأَهْلُ الدَّبَرِ يُحْتَازُ دُونَهُمْ طَيِّبَاتُ الدُّنْيَا وَرَخَاءُ عَيْشِهَا لَا يَسْأَلُونَ اللَّهَ جَمَاعَةً وَلَا يَتْلُونَ لَهُ كِتَابًا مَيِّتُهُمْ فِي النَّارِ وَحَيُّهُمْ أَعْمَى نَجِسٌ مَعَ مَا لَا يُحْصَى مِنْ الْمَرْغُوبِ عَنْهُ وَالْمَزْهُودِ فِيهِ فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَنْشُرَ عَلَيْهِمْ رَحْمَتَهُ بَعَثَ إِلَيْهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ { عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ } صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَيْهِ السَّلَامُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ فَلَمْ يَمْنَعْهُمْ ذَلِكَ أَنْ جَرَحُوهُ فِي جِسْمِهِ وَلَقَّبُوهُ فِي اسْمِهِ وَمَعَهُ كِتَابٌ مِنْ اللَّهِ نَاطِقٌ لَا يُقَدَّمُ إِلَّا بِأَمْرِهِ وَلَا يُرْحَلُ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَلَمَّا أُمِرَ بِالْعَزْمَةِ وَحُمِلَ عَلَى الْجِهَادِ انْبَسَطَ لِأَمْرِ اللَّهِ لَوْثُهُ فَأَفْلَجَ اللَّهُ حُجَّتَهُ وَأَجَازَ كَلِمَتَهُ وَأَظْهَرَ دَعْوَتَهُ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا ثُمَّ قَامَ بَعْدَهُ أَبُو بَكْرٍ فَسَلَكَ سُنَّتَهُ وَأَخَذَ سَبِيلَهُ وَارْتَدَّتْ الْعَرَبُ أَوْ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُمْ فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَ مِنْهُمْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الَّذِي كَانَ قَابِلًا انْتَزَعَ السُّيُوفَ مِنْ أَغْمَادِهَا وَأَوْقَدَ النِّيرَانَ فِي شُعُلِهَا ثُمَّ رَكِبَ بِأَهْلِ الْحَقِّ أَهْلَ الْبَاطِلِ فَلَمْ يَبْرَحْ يُقَطِّعُ أَوْصَالَهُمْ وَيَسْقِي الْأَرْضَ دِمَاءَهُمْ حَتَّى أَدْخَلَهُمْ فِي الَّذِي خَرَجُوا مِنْهُ وَقَرَّرَهُمْ بِالَّذِي نَفَرُوا عَنْهُ وَقَدْ كَانَ أَصَابَ مِنْ مَالِ اللَّهِ بَكْرًا يَرْتَوِي عَلَيْهِ وَحَبَشِيَّةً أَرْضَعَتْ وَلَدًا لَهُ فَرَأَى ذَلِكَ عِنْدَ مَوْتِهِ غُصَّةً فِي حَلْقِهِ فَأَدَّى ذَلِكَ إِلَى الْخَلِيفَةِ مِنْ بَعْدِهِ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا عَلَى مِنْهَاجِ صَاحِبِهِ ثُمَّ قَامَ بَعْدَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَمَصَّرَ الْأَمْصَارَ وَخَلَطَ الشِّدَّةَ بِاللِّينِ وَحَسَرَ عَنْ ذِرَاعَيْهِ وَشَمَّرَ عَنْ سَاقَيْهِ وَأَعَدَّ لِلْأُمُورِ أَقْرَانَهَا وَلِلْحَرْبِ آلَتَهَا فَلَمَّا أَصَابَهُ قَيْنُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَمَرَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَسْأَلُ النَّاسَ هَلْ يُثْبِتُونَ قَاتِلَهُ فَلَمَّا قِيلَ قَيْنُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ اسْتَهَلَّ يَحْمَدُ رَبَّهُ أَنْ لَا يَكُونَ أَصَابَهُ ذُو حَقٍّ فِي الْفَيْءِ فَيَحْتَجَّ عَلَيْهِ بِأَنَّهُ إِنَّمَا اسْتَحَلَّ دَمَهُ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ حَقِّهِ وَقَدْ كَانَ أَصَابَ مِنْ مَالِ اللَّهِ بِضْعَةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا فَكَسَرَ لَهَا رِبَاعَهُ وَكَرِهَ بِهَا كَفَالَةَ أَوْلَادِهِ فَأَدَّاهَا إِلَى الْخَلِيفَةِ مِنْ بَعْدِهِ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا عَلَى مِنْهَاجِ صَاحِبَيْهِ ثُمَّ إِنَّكَ يَا عُمَرُ بُنَيُّ الدُّنْيَا وَلَّدَتْكَ مُلُوكُهَا وَأَلْقَمَتْكَ ثَدْيَيْهَا وَنَبَتَّ فِيهَا تَلْتَمِسُهَا مَظَانَّهَا فَلَمَّا وُلِّيتَهَا أَلْقَيْتَهَا حَيْثُ أَلْقَاهَا اللَّهُ هَجَرْتَهَا وَجَفَوْتَهَا وَقَذِرْتَهَا إِلَّا مَا تَزَوَّدْتَ مِنْهَا فَالْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَلَا بِكَ حَوْبَتَنَا وَكَشَفَ بِكَ كُرْبَتَنَا فَامْضِ وَلَا تَلْتَفِتْ فَإِنَّهُ لَا يَعِزُّ عَلَى الْحَقِّ شَيْءٌ وَلَا يَذِلُّ عَلَى الْبَاطِلِ شَيْءٌ أَقُولُ قَوْلِي وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ قَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَكَانَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَقُولُ فِي الشَّيْءِ قَالَ لِيَ ابْنُ الْأَهْتَمِ امْضِ وَلَا تَلْتَفِتْ
[Abu Bakr Al Mishri] [Suleemaan Abu Ayyuub Al Khuza'i] irraa [Yahya bin Sa'id Al Umawi] irraa [Ma'ruf bin Kharrabudz Al Makki] irraa [Khalid bin Ma'dan] irraa akkana jedhee natti gabaasee jira: '[Abdullah bin Al Ahtam] Umar bin Abdul'aziz ummata waliin wal argan. Umar homaa hin goone, akka tasaa Abdullah bin Al Ahtam Rahimahullah fuuldura isaa dhaabbatee achumaan dubbachuu eegale, Rabbiin Subhaanallahu wa Ta’ala faarsee Isa faarsee, achiis akkana jedhe: ‘Amma ba’d. Dhugumatti Rabbiin Subhaanallahu wa Ta’aalaa nama uume waan ta’eef ajajamuun isaanii isa hin barbaachisu, yeroo hunda dilii isaanii irraa nagaa dha. Yeroo sanatti ilmaan namootaa sadarkaa fi ilaalcha adda addaa irratti kan argaman yoo ta’u, Araboonni sadarkaa baay’ee jal’aa ta’e irra turan. Jiraattonni magaalaa, jiraattota gandaa fi gaara keessa jiraatan gaarummaa addunyaa fi gammachuu isii irraa dhoowwamaniiru, walumaa galatti Rabbiin Subhaanallahu wa Ta'ala akka gaafatan hin beekan, kitaaba Isaas hin dubbisne, warri du'an jahannam keessa kan jiraatan yoo ta'u warri haala qajeelfama jaamaa fi xuraa'aa keessa jiraatan rakkoo jibbisiisoo fi nama aarsu lakkoofsa hin qabne qabu. Rabbiin Subhaanallahu wa Ta'alaan rahmata Isaa isaaniif babal'isuu yommuu fedhu, Ergamaa isaan irraa erge, Amala ''AZIIZUN 'ALAIHIM MA ANITTUM HARIISUN 'ALAIKUM BIL MU'MININA RAUFURRAHIIM' -Gikkina keetiin baay'ee sitti dhaga'ame, dhuguma iimaana fi fayyina siif barbaadu, baay'ee rahmata fi rahmata kan qabu amantoota- -Qs. Taubah irratti: 128. Rabbiin Subhaanallahu wa Ta’aalaa qananii, badhaadhina, rahmata fi barakaa isaaf haa kennu. Haa ta’u malee, amaloota gaggaarii qabu hundaan, kun qaama isaa miidhuu irraa isaan hin dhowwine, maqaa badaa itti kennu, kitaaba Rabbiin irraa dubbatu qabatee deemus, waan ajaje malee waan biraa hin dubbanne, hayyama yoo kenne malee hin deemne. Kanaafuu yeroo qalbii isaa akka tasgabbaa’u, ba’aa jihaada akka baatu ajajamu, humni isaa diriirsee ajaja Rabbii Subhaanallahu wa Ta’aalaa raawwachuuf akka Rabbiin ragaa Isaa buuse fi jecha Isaa eegu, akkasuma da’awaa isaa agarsiisu. Akkasumas haala Waaqayyoon sodaachuu fi qulqullinaan du’e. Ergasii Abu Bakr Radliyallahu’anhu bakka isaa bu’ee sunnaa isaa hordofee, karaa isaa hordofe, garuu - Araboonni tokko tokko gantoota ykn isaan keessaa namni akkas godhe, sana booda Abu Bakr erga - du’a isaa booda isaan fudhachuu dide - Rasulullah sallallaahu aleihi wasallam warra isa fudhachuu barbaadan irraa kan hafe billaa isaa qola isaa keessaa baasee ibidda qabsiise akka inni hafuuf torch isaatiin - imaammata waraanaa isaa fudhate - sana booda falmitoota dhugaa wajjin hammeenya cultists hundee irraa buqqise. Lola geggeessuu fi dhiiga isaaniitiin lafa obaasuu gonkumaa hin dhiisne, hanga qabatamaan gara garaa amantii isaan dhiisanii deemanitti isaan deebisee, barsiisa isaan didan keessatti deebisee isaan hundeessutti. Qabeenya Rabbii - ghanimah - bifa gaala dargaggeessaatiin argate, kan inni itti quufe, dubartii Habasiyaa mucaa isaa harma hoosistu argate, kana booda du'a ishee irratti akka waan qoonqoo isaa keessatti cufiinsa ta'etti itti fakkaate. Dhumarratti hojii kana khaliifaa isa booda jiruuf dabarsee kenne, manhaja hiriyyaa isaa - Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam - kabachiisuun addunyaa kana haala qulqullummaa fi qulqullinaan dhiisee deeme. Ergasii Umar bin Khattab isa booda khaliifaa ta’e; magaalota hedduu ijaaree badhaadhessee, jabina fi lallaafummaa walitti fide, harka isaa fi re'ee isaa maratee - jechuunis hamma danda'e cimee hojjete -, waan rakkinicha marsee jiru hunda qindeessee, meeshaa waraanaaf barbaachisu hunda qopheesse, kanaaf yeroo garbichi Mughirah bin Syu`bah Radliyallahu'anhu isa waraane, Ibnu Abbaas Radliyallahu'anhutti hime namoota gaafachuuf, 'Ummanni nama ajjeese mirkaneessee jiraa?' Namichi ajjeese 'gabricha Mughirah bin Syu`bah' ta'uu oduun yommuu ga'u Rabbii isaa faarsuun sagalee guddaadhaan iyye, sababni isaas namni isa waraane nama mirga fai` qabu waan hin taaneef sababa mirga isaa taasisuuf dhiiga isaa halaala godhe jedhee falmuu danda'a. Umar qabeenya Rabbii Subhaanallahu wa Ta’aalaa caalaa naannoo kuma saddeettamaa argateera, mana isaas ijoollee isaatiif hirkataa ta’uu mala jedhee waan yaadda’eef illee gurgure. Ergasii qabeenya kana khaliifaa isa booda dhufeef dabarsee kenne, innis - Umar Radliyallahu'anhu - akkaataa manhaaj hiriyaa isaatiin addunyaa kana haala qulqullummaa fi qulqullinaan bahe. Sana booda yaa Umar bin Abd Aziz addunyaan mootummaa siif deessee harma ishee lamaan siif laatte, ati immoo bakka jiraattu barbaaddee achitti guddatte, gaafa humni sun siif kenname, inumaa bakka Rabbiin Subhaanallahu wa Ta'aalaa itti darbatetti darbatte, dhiistee, tuffatamaa ilaaltee, waan rizqii fudhatte malee xuraa'aa ilaalte. Galanni Rabbii Subhaanallahu wa Ta'alaaf haa ta'u, sababa keetiin dilii keenya ni qulqullaa'e, balaan keenya ni mul'ateera, kanaaf deemsa kee itti fufi, duubatti hin ilaalin, sababni isaas wanti waan sirrii ta'e injifachuu hin danda'u, wanti dogoggora ta'es injifachuu hin danda'u. Jechoota kana dubbachuun anaaf gahaadha, Rabbiin Subhaanallahu wa Ta’aalaa anaafis ta’e mu’umintootaafi mu’mintootaaf araarama nan kadhadha. Khaalid bin Ma'dan Rahimahullah akkana jedhe: 'Ergasii Umar bin Abdul Aziz waa jedhe'. Ibnu Haitsam akkana naan jedhe: ‘Itti fufi of duuba hin ilaalin. ' .
Imam Darimi : 92
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَالِكٍ النُّكْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَوْزَاءِ أَوْسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قُحِطَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ قَحْطًا شَدِيدًا فَشَكَوْا إِلَى عَائِشَةَ فَقَالَتْ انْظُرُوا قَبْرَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاجْعَلُوا مِنْهُ كِوًى إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى لَا يَكُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ سَقْفٌ قَالَ فَفَعَلُوا فَمُطِرْنَا مَطَرًا حَتَّى نَبَتَ الْعُشْبُ وَسَمِنَتْ الْإِبِلُ حَتَّى تَفَتَّقَتْ مِنْ الشَّحْمِ فَسُمِّيَ عَامَ الْفَتْقِ
Nutti himamee jira [Abu Nu'maan] nutti himeera [Sa'id bin Zaid] nutti himeera [Umar bin Malik An Nukri] nutti himee jira [Abu Al Jauza` Aus bin Abdullah], akkana jedhe: 'Guyyaa tokko ummanni Madiinaa gogiinsa baay'ee hamaadhaan rukutame, yeroo sanas [Aisha] Radliyallahu'anhaatti iyyatan, achiis akkana jette: 'Deemi gara qabrii Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam tti boolla gara samiitti tolchitee samii jidduutti foddaan akka hin jiraanne. Ergasii Abu Al Jauza` seenaa isaa itti fufe: 'sana booda ummanni Madiinaa waan Aisha Radliyallahu'anha ajaje raawwate, sana booda roobni roobe margi guddatee horiin fayyaa ta'e. Kanaaf barri sun bara injifannoo jedhama'.
Imam Darimi : 93
أَخْبَرَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ لَمَّا كَانَ أَيَّامُ الْحَرَّةِ لَمْ يُؤَذَّنْ فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا وَلَمْ يُقَمْ وَلَمْ يَبْرَحْ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ مِنْ الْمَسْجِدِ وَكَانَ لَا يَعْرِفُ وَقْتَ الصَّلَاةِ إِلَّا بِهَمْهَمَةٍ يَسْمَعُهَا مِنْ قَبْرِ النَّبِيِّ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ
Akka nuuf [Marwan bin Muhammad] [Sa’id bin Abdul Aziz] irraa gabaafame: ‘Yeroo gogiinsa hamaan ture, masjiida Nabawii keessatti yeroo sadii waamichi salaataa hin turre, iqaamanis hin turre. Akkasumas, [Sa’id bin Al Musayyib] masjiida Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam keessaa hin baane. Sagaleewwan kallattii qabrii Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam irraa erga dhagahee booda malee yeroo salaataa hin beeku ture. Sana booda hiika isaa ibse.
Imam Darimi : 94
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ حَدَّثَنِي خَالِدٌ هُوَ ابْنُ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدٍ هُوَ ابْنُ أَبِي هِلَالٍ عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ أَنَّ كَعْبًا دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَذَكَرُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ كَعْبٌ مَا مِنْ يَوْمٍ يَطْلُعُ إِلَّا نَزَلَ سَبْعُونَ أَلْفًا مِنْ الْمَلَائِكَةِ حَتَّى يَحُفُّوا بِقَبْرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَضْرِبُونَ بِأَجْنِحَتِهِمْ وَيُصَلُّونَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا أَمْسَوْا عَرَجُوا وَهَبَطَ مِثْلُهُمْ فَصَنَعُوا مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى إِذَا انْشَقَّتْ عَنْهُ الْأَرْضُ خَرَجَ فِي سَبْعِينَ أَلْفًا مِنْ الْمَلَائِكَةِ يَزِفُّونَهُ
Nutti himamee jira [Abdullah bin Saalih] natti himeera, [Al Laits] natti himeera, [Khalid Ibnu Yazid], [Sa`id Ibnu Abu Hilal] irraa [Nubaih bin Wahb] irraa akka Ka’ab Aisyah Radliyallahu’anha daawwachuuf dhufe. Ergasii sahaabonni maqaa Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam kaasanii, [Ka’ab] akkana jedhan: ' Guyyaan tokkollee - hin darbu - malaaykonni kuma tokko gadi bu'anii qabrii Nabi sallallaahu aleeyhi wasallam yoo marsan malee, baallee isaanii rarraasanii Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam salaata godhu. Hanga galgala gahutti -gara samiitti ol ka’anii,- Malaaykonni akka isaanii gadi bu’anii gocha akka warra duraa hojjetan, hanga yeroo dachiin gargar ba’utti, Inni shallallahu ‘alaihi wasallam ergamoota kuma torbaatama waliin ba’e’.
Imam Darimi : 95
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ أَخْبَرَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْفَجْرِ ثُمَّ وَعَظَنَا مَوْعِظَةً بَلِيغَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ فَقَالَ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّهَا مَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَأَوْصِنَا فَقَالَ أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ كَانَ عَبْدًا حَبَشِيًّا فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ بَعْدِي فَسَيَرَى اخْتِلَافًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسَنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَإِيَّاكُمْ وَالْمُحْدَثَاتِ فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ و قَالَ أَبُو عَاصِمٍ مَرَّةً وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الْأُمُورِ فَإِنَّ كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ
Nutti himeera [Abu Ashiim] nutti himeera [Tsaur bin Yazid] natti himeera [Khalid bin Ma'dan] [Abdur Rahman bin 'Amr] irraa ['Irbadl bin Sariah] irraa akkana jedhe; ' Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam salaata ganama nu waliin salaate, sana booda gorsa gad fagoo ta'een gorsa kenne, imimmaan -keenya dhangala'ee -qalbiin keenya- raafamte, sana booda namni tokko gaafate; ' Yaa Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akka waan gorsi kun ergaa cufiinsaa -kan ati kennite- ta'ee, egaa ragaa nuuf kenni. Ergasii akkana jedhe: 'Rabbiin Subhaanallahu wa Ta'ala sodaadhaa yeroo hundaas dhaggeeffadhaa fi ajajamtan -hoggantootaaf-, gabricha Habasiyaa ta'us, dhugumatti namni isin keessaa ana booda jiraatu garaagarummaa hedduu arguun isaa hin oolu, sana booda sunnaa kiyyaa fi sunnaa qajeelaa khulafa`urrasyidin hordofuu qabdu, ilkaan kee ciniinuu -jabeessitee qabadhu-, waan jiru hundumaa irraa of eeggadhu haaraa -haala bid`ah-, sababni isaas wanti haaraan bid`ah' waan ta'eef. Abuu Ashim akkana jedhe: 'wantoota haaraa -amantaa keessatti- irraa of eeggachuu qabdu, sababni isaas bid`aan hundi gantuudha'.
Imam Darimi : 96
أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ كَانَ مَنْ مَضَى مِنْ عُلَمَائِنَا يَقُولُونَ الِاعْتِصَامُ بِالسُّنَّةِ نَجَاةٌ وَالْعِلْمُ يُقْبَضُ قَبْضًا سَرِيعًا فَنَعْشُ الْعِلْمِ ثَبَاتُ الدِّينِ وَالدُّنْيَا وَفِي ذَهَابِ الْعِلْمِ ذَهَابُ ذَلِكَ كُلِّهِ
[Abu Al Mughirah] akka nuuf gabaasetti [Al `Auza'i] [Yunus bin Yazid] irraa [Az Zuhri] irraa akka nuuf odeessee jira innis akkana jedhe: 'Ulamaa'onni keenya tokkollee kan du'an hin jirre garuu akkana jedhan: 'sunnaatti cimsanii qabachuun milkaa'ina dha, beekumsi dafee ni fudhatama, beekumsa hundeessuun amantii fi addunyaa dhaabuudha, beekumsa dhabuu wajjinis waan sana hunda badeera'.
Imam Darimi : 97
أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو السَّيْبَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الدَّيْلَمِيِّ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ أَوَّلَ الدِّينِ تَرْكًا السُّنَّةُ يَذْهَبُ الدِّينُ سُنَّةً سُنَّةً كَمَا يَذْهَبُ الْحَبْلُ قُوَّةً قُوَّةً
Nutti gabaafamee jira [Abu Al Mughirah] nutti himeera [Al `Auza'i] [Yahya bin Abu 'Amr As Saibani] irraa [Abdullah bin Ad Dailami] irraa akkana jedhe: 'Oduun natti dhufeera rakkoo amantii gatamaa jiru keessaa inni jalqabaa sunnaa ta'uu, amantiin kun sunnaa tokko tokkoon akka dhabu waan ta'eef funyoo xiqqoo xiqqoo muramti'.
Imam Darimi : 98
أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ حَسَّانَ قَالَ مَا ابْتَدَعَ قَوْمٌ بِدْعَةً فِي دِينِهِمْ إِلَّا نَزَعَ اللَّهُ مِنْ سُنَّتِهِمْ مِثْلَهَا ثُمَّ لَا يُعِيدُهَا إِلَيْهِمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ
[Abu Al Mughirah] [Al `Auza'i] [Hassan] irraa akka nuuf himetti: 'Ummanni amantii isaanii keessatti bid`aa raawwatu osoo hin taane Rabbiin Subhaanallahu wa Ta'alaan bid`aa keessaa kutaalee akkasii - kan isaan raawwatan - sunna isaanii irraa ni buqqisa - sana booda hanga guyyaa qiyaamaa deebi'ee sunnaa hin deebisu' jedhee nutti himeera.
Imam Darimi : 99
أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَ مَا ابْتَدَعَ رَجُلٌ بِدْعَةً إِلَّا اسْتَحَلَّ السَّيْفَ
Nutti gabaafameera [Muslim bin Ibraahim] nutti himeera [Wuhaib] [Ayyub] [Abu Kilabah] irraa akkas jedhee nutti himeera: 'Eenyullee bid'aa hin raawwatu yoo billaa cicciruu hayyame malee'.
Imam Darimi : 100
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَ إِنَّ أَهْلَ الْأَهْوَاءِ أَهْلُ الضَّلَالَةِ وَلَا أَرَى مَصِيرَهُمْ إِلَّا النَّارَ فَجَرِّبْهُمْ فَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْهُمْ يَنْتَحِلُ قَوْلًا أَوْ قَالَ حَدِيثًا فَيَتَنَاهَى بِهِ الْأَمْرُ دُونَ السَّيْفِ وَإِنَّ النِّفَاقَ كَانَ ضُرُوبًا ثُمَّ تَلَا { وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللَّهَ } { وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ } { وَمِنْهُمْ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ } فَاخْتَلَفَ قَوْلُهُمْ وَاجْتَمَعُوا فِي الشَّكِّ وَالتَّكْذِيبِ وَإِنَّ هَؤُلَاءِ اخْتَلَفَ قَوْلُهُمْ وَاجْتَمَعُوا فِي السَّيْفِ وَلَا أَرَى مَصِيرَهُمْ إِلَّا النَّارَ قَالَ حَمَّادٌ ثُمَّ قَالَ أَيُّوبُ عِنْدَ ذَا الْحَدِيثِ أَوْ عِنْدَ الْأَوَّلِ وَكَانَ وَاللَّهِ مِنْ الْفُقَهَاءِ ذَوِي الْأَلْبَابِ يَعْنِي أَبَا قِلَابَةَ
Nutti himee jira [Suleemaan bin Harb] [Hammad bin Zaid] [Ayyub] irraa [Abu Qilabah] irraa akkana jedhe: ‘Dhugumatti warri kajeellaa gabbartoonni namoota karaa irraa maqaniidha, ani dhuma imala isaan godhan jahannam malee hin argu. Isaan qoradhu. Isaan keessaa tokkollee jecha tokkollee hin caqasne ykn hin dubbanne, hanga rakkoon sun billaa malee homaa hin taaneetti. Dhugaa dubbachuuf fakkeessummaan amala isaanii ta’eera. Sana booda aayata 'WA MINHUM MAN 'AHADALLAHA' jedhu dubbise -Isaan keessaas namoonni Rabbiin Subhaanallahu wa Ta'alaaf irbuu galan jiru- -Qs. Taubah irratti: 75-, fi keeyyata 'WA MINHUM MAN YALMIZUKA FIS SHADAQAAT' -Isaan keessaa immoo namoonni waa'ee -raabsa- zakaa- -Qs si qeeqan jiru. Taubah irratti: 58-, fi aayata 'WAMINHUMULLADZINA YU`DZUUNANABIYYA' -Isaan keessaa immoo 'munaafiqonni' Nabi sallallaahu 'alaihi wasallam miidhan ni jiru- -Qs. Attaubah: 116-,. Ergasii wal dhabanii fi walii hin galle, dhumarratti shakkii fi sobaan walitti qabaman. Dhugaa dubbachuuf yaadni isaanii adda adda, walitti bu’iinsa billaa keessatti tokko ta’u. Imala isaaniis gara si'oolitti malee hin argu'. Hammad akkana jedhe: 'Ayyub waa'ee hadiisa ykn hadiisa jalqabaa kanaa akkana jedhe, Rabbiin Subhaanallahu wa Ta'alaan, ogeeyyii seeraa beektota keessaa tokko ture, Abu Qilabah jechuu kooti'.