Imam Darimi : 81
أَخْبَرَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُخْتَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَرَضِهِ صُبُّوا عَلَيَّ سَبْعَ قِرَبٍ مِنْ سَبْعِ آبَارٍ شَتَّى حَتَّى أَخْرُجَ إِلَى النَّاسِ فَأَعْهَدَ إِلَيْهِمْ قَالَتْ فَأَقْعَدْنَاهُ فِي مِخْضَبٍ لِحَفْصَةَ فَصَبَبْنَا عَلَيْهِ الْمَاءَ صَبًّا أَوْ شَنَنَّا عَلَيْهِ شَنًّا الشَّكُّ مِنْ قِبَلِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ فَوَجَدَ رَاحَةً فَخَرَجَ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَاسْتَغْفَرَ لِلشُّهَدَاءِ مِنْ أَصْحَابِ أُحُدٍ وَدَعَا لَهُمْ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الْأَنْصَارَ عَيْبَتِي الَّتِي أَوَيْتُ إِلَيْهَا فَأَكْرِمُوا كَرِيمَهُمْ وَتَجَاوَزُوا عَنْ مُسِيئِهِمْ إِلَّا فِي حَدٍّ أَلَا إِنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِ اللَّهِ قَدْ خُيِّرَ بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ وَظَنَّ أَنَّهُ يَعْنِي نَفْسَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رِسْلِكَ يَا أَبَا بَكْرٍ سُدُّوا هَذِهِ الْأَبْوَابَ الشَّوَارِعَ إِلَى الْمَسْجِدِ إِلَّا بَابَ أَبِي بَكْرٍ فَإِنِّي لَا أَعْلَمُ امْرَأً أَفْضَلَ عِنْدِي يَدًا فِي الصُّحْبَةِ مِنْ أَبِي بَكْرٍ
Yatubwiye [Farwah bin Abu Al Maghra`] yatubwiye [Ibrahim bin Mukhtar] yavuye kuri [Muhammad bin Ishaq] yavuye kuri [Muhammad bin Ka'ab] yavuye kuri ['Urwah] yavuye kuri ['Aisyah] Radliyallahu'anha yagize ati: Intumwa sallallahu alaihi wasallam yavuze ubwo yari arwaye ati: 'Nimunsukeho amazi mu ndobo zirindwi mu mariba arindwi atandukanye, kugira ngo njye mu bantu kugira ngo nsohoze ibyo basezeranye', nyir'amakuru yaravuze ati: 'Nuko tumwicaza ku cyapa cya Hafsah Radliyallahu'anha, tumusukaho amazi cyangwa tumusukaho - twamusutseho gushidikanya ku nyandiko cyangwa twamusutseho Muhammad bin Ishaq -, hanyuma abona amahoro, hanyuma arasohoka ajya ku rubyiniro; mu gihe yavugaga ati: 'Aba-Ansari ni abantu banjye nizewe kandi ni abarinzi b'amabanga yanjye, aho nhungira, keretse niba koko barenze ku mategeko.' Wibuke ko hari umugaragu wa Allah Subhanahu wa Ta'ala wahawe uburenganzira bwo guhitamo hagati y'isi n'ibiri kuri Allah Subhanahu wa Ta'ala, nuko ahitamo ibiri kuri Allah Subhanahu wa Ta'ala' Hanyuma Abu Bakr Radliyallahu'anhu ararira, yibwiraga ko amagambo y'Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam' ari yo yabwiwe. Hanyuma Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam iravuga iti: 'Tegereza gato, yewe Abu Bakr, funga inzugi z'umuhanda ujya ku musigiti - Nabawi - uretse umuryango wa Abu Bakr, kuko nta muntu nzi undusha ubucuti no kwirwanaho kurusha Abu Bakr Radliyallahu'anhu'.
Imam Darimi : 82
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ أُوذِنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالصَّلَاةِ فِي مَرَضِهِ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ثُمَّ أُغْمِيَ عَلَيْهِ فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْهُ قَالَ هَلْ أَمَرْتُنَّ أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَقُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ فَقَالَ أَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَرُبَّ قَائِلٍ مُتَمَنٍّ وَيَأْبَى اللَّهُ وَالْمُؤْمِنُونَ
Yatubwiye [Sa'id bin Manshur] yatubwiye [Fulaih bin Sulaiman] yavuye kuri [Sulaiman bin Abdurrahman] yavuye kuri [Al Qasim bin Muhammad] yavuye kuri ['Aisyah] Radliyallahu'anha yagize ati: 'Rasulullah sallallahu 'Alaihi wa Aallam yemeye ko hahamagarwa isengesho, hanyuma aravuga ati: 'Tegeka Abu Bakr ayobore isengesho.', hanyuma arataka. Agarutse ubwenge, arabaza ati: 'Ese nategetse Abu Bakr Radliyallahu'anhu kuyobora abantu? Hanyuma njye - uwanditse inkuru - ndavuga nti: 'Ese Abu Bakr si umuntu woroshye kurira byoroshye, ntugomba gutegeka Umar gusa?'. Nuko Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam aravuga ati: 'Ah, muri nka bene se ba Yusuf, tegeka Abu Bakr kuyobora abantu, ni abantu bangahe barota ariko Allah Subhaanallahu wa Ta'ala n'abemera ntibabishaka'.
Imam Darimi : 83
َخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ فَحُبِسَ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ وَلَيْلَتَهُ وَالْغَدَ حَتَّى دُفِنَ لَيْلَةَ الْأَرْبِعَاءِ وَقَالُوا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنْ عُرِجَ بِرُوحِهِ كَمَا عُرِجَ بِرُوحِ مُوسَى فَقَامَ عُمَرُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنْ عُرِجَ بِرُوحِهِ كَمَا عُرِجَ بِرُوحِ مُوسَى وَاللَّهِ لَا يَمُوتُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى يَقْطَعَ أَيْدِيَ أَقْوَامٍ وَأَلْسِنَتَهُمْ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يَتَكَلَّمُ حَتَّى أَزْبَدَ شِدْقَاهُ مِمَّا يُوعِدُ وَيَقُولُ فَقَامَ الْعَبَّاسُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ مَاتَ وَإِنَّهُ لَبَشَرٌ وَإِنَّهُ يَأْسُنُ كَمَا يَأْسُنُ الْبَشَرُ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ فَإِنَّهُ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ أَنْ يُمِيتَهُ إِمَاتَتَيْنِ أَيُمِيتُ أَحَدَكُمْ إِمَاتَةً وَيُمِيتُهُ إِمَاتَتَيْنِ وَهُوَ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ ذَلِكَ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ فَإِنْ يَكُ كَمَا تَقُولُونَ فَلَيْسَ بِعَزِيزٍ عَلَى اللَّهِ أَنْ يَبْحَثَ عَنْهُ التُّرَابَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ مَا مَاتَ حَتَّى تَرَكَ السَّبِيلَ نَهْجًا وَاضِحًا فَأَحَلَّ الْحَلَالَ وَحَرَّمَ الْحَرَامَ وَنَكَحَ وَطَلَّقَ وَحَارَبَ وَسَالَمَ مَا كَانَ رَاعِي غَنَمٍ يَتَّبِعُ بِهَا صَاحِبُهَا رُءُوسَ الْجِبَالِ يَخْبِطُ عَلَيْهَا الْعِضَاهَ بِمِخْبَطِهِ وَيَمْدُرُ حَوْضَهَا بِيَدِهِ بِأَنْصَبَ وَلَا أَدْأَبَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِيكُمْ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ قَالَ وَجَعَلَتْ أُمُّ أَيْمَنَ تَبْكِي فَقِيلَ لَهَا يَا أُمَّ أَيْمَنَ تَبْكِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ إِنِّي وَاللَّهِ مَا أَبْكِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَّا أَكُونَ أَعْلَمُ أَنَّهُ قَدْ ذَهَبَ إِلَى مَا هُوَ خَيْرٌ لَهُ مِنْ الدُّنْيَا وَلَكِنِّي أَبْكِي عَلَى خَبَرِ السَّمَاءِ انْقَطَعَ قَالَ حَمَّادٌ خَنَقَتْ الْعَبْرَةُ أَيُّوبَ حِينَ بَلَغَ هَا هُنَا
Yatubwiye [Sulaiman bin Harb] yatubwiye [Hammad bin Zaid] wo muri [Ayyub] wo muri ['Ikrimah] yagize ati: 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yapfuye kuwa mbere ariko umurambo we wari utarashyingurwa uwo munsi, nimugoroba, no ku munsi wakurikiyeho, bityo ashyingurwa kuwa gatatu nijoro, baravuga bati: 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ntabwo yapfuye, ahubwo yazamutse - mu ijuru - hamwe n'umwuka we nk'uko Musa 'Aalaihissalam yazamutse, Hanyuma Umar Radliyallahu'anhu arahaguruka aravuga ati: 'Mu by'ukuri Intumwa ya Allah shallallahu 'alaihi wasallam ntabwo yapfuye, ahubwo yazamutse hamwe n'umwuka we - mu ijuru - nk'uko Musa 'Aalaihissalam yazamutse. Ku bwa Allah Subhaanallahu wa Ta'ala, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ntabwo yapfuye kugeza igihe yabaciye amaboko n'indimi. Umar Radliyallahu'anhu yakomeje kuvuga - gutya - kugeza ubwo impande z'umunwa we zavaga ifuro kubera iterabwoba rye n'amagambo ye. Hanyuma Abbas Radliyallahu'anhu arahaguruka aravuga ati: 'Mu by'ukuri Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yapfuye, kuko yari umuntu usanzwe, kandi yarahindutse uko abantu bahinduka, bityo hamba inshuti yawe, mu by'ukuri yari umunyacyubahiro imbere ya Allah Subhaanallahu wa Ta'ala kuruta uko yapfa kabiri, ese birashoboka ko wishwe rimwe agapfa kabiri nubwo yari umunyacyubahiro imbere ya Allah Subhaanallahu wa Ta'ala kubarusha? Yemwe bantu, hamba inshuti yawe, noneho niba ameze nk'uko mubivuga, ntibizagora Allah Subhaanallahu wa Ta'ala kubona aho ashyingurwa. Ndakwinginze Allah, mu by'ukuri Intumwa ya Allah (sallallahu alaihi wasallam), ntiyapfuye kugeza igihe yasize manhaj isobanutse, yemereye ibyemewe n'amategeko, yabujije ibya haram, yarashatse aratandukana, yararwanye kandi aranagirana amahoro. Kandi nta mushumba wari unaniwe kandi ananiwe gukurikira ihene ze mu mpinga z'imisozi, yashenye ibiti by'amahwa akoresheje inkoni ye, yasanaga ibiziba bye by'amazi n'amaboko ye, kurusha Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha). Ubu ari hagati yanyu, rero hamba inshuti yawe'. Yaravuze ati: 'Kandi Umm Aiman Radliyallahu'anha yari arimo ararira, hanyuma arabazwa ati: 'Yewe Umm Aiman, urimo uraririra Intumwa ya Allah (sallallahu alaihi wasallam?' arasubiza ati: 'Ndakwinginze Allah, ntabwo ndirira Intumwa ya Allah (sallallahu alaihi wasallam). Uzi ko nzi neza ko yagiye mu gihugu cyiza kurusha iyi si, ariko ndimo ndarira kuko inkuru y'ijuru - ibyahishuwe - yahagaritswe'. Hammad Rahimahullah: 'Ayyub yararize cyane ubwo amagambo ya Umm Aiman yageraga hano.
Imam Darimi : 84
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ سَعِيدٍ الدِّمَشْقِيُّ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ هُوَ ابْنُ إِسْحَقَ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ حَدَّثَنِي يَعِيشُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنِي مَكْحُولٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمْ مُصِيبَةٌ فَلْيَذْكُرْ مُصِيبَتَهُ بِي فَإِنَّهَا مِنْ أَعْظَمِ الْمَصَائِبِ
Yatubwiye [Abdul Wahab bin Sa'id Ad Dimasyqi] yatubwiye [Syu'aib Ibn Ishaq], yatubwiye [Al 'Auza'i] yambwiye [Ya'isy bin Al Walid] yambwiye [Makhul] ko Intumwa sallallahu alaihi wasallam yavuze ati: 'Niba umwe muri mwe ahuye n'ibiza, noneho tekereza ko ibyago byamugwiririye ari njye byamgwiririye, icyo gihe byaba ari ibyago bikomeye cyane'.
Imam Darimi : 85
أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا فِطْرٌ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمْ مُصِيبَةٌ فَلْيَذْكُرْ مُصَابَهُ بِي فَإِنَّهَا مِنْ أَعْظَمِ الْمَصَائِبِ
Twamenyeshejwe ko [Abu Nu'aim] yatubwiye [Fithr] bivuye kuri ['Atha`] yagize ati: Intumwa ya Allah shallallahu 'alaihi wasallam: 'Niba hari ibyago bigwiririye umwe muri mwe, tekereza ko ari njye byambayeho, icyo ni kimwe mu byago bikomeye cyane'.
Imam Darimi : 86
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ مَا سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ يَذْكُرُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَطُّ إِلَّا بَكَى
Yatubwiye [Muhammad bin Ahmad bin Abu Khalaf] yatubwiye [Sufyan] abibwiwe na ['Amr bin Muhammad] abibwiwe na [se] ati: 'Sinumva [Ibn Umar] yibuka Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam na gato uretse ko yatakaje'.
Imam Darimi : 87
أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ فَاطِمَةَ قَالَتْ يَا أَنَسُ كَيْفَ طَابَتْ أَنْفُسُكُمْ أَنْ تَحْثُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التُّرَابَ وَقَالَتْ يَا أَبَتَاهْ مِنْ رَبِّهِ مَا أَدْنَاهْ وَا أَبَتَاهْ جَنَّةُ الْفِرْدَوْسِ مَأْوَاهْ وَا أَبَتَاهْ إِلَى جِبْرِيلَ نَنْعَاهْ وَا أَبَتَاهْ أَجَابَ رَبًّا دَعَاهْ قَالَ حَمَّادٌ حِينَ حَدَّثَ ثَابِتٌ بَكَى و قَالَ ثَابِتٌ حِينَ حَدَّثَ أَنَسٌ بَكَى
[Abu An Nu'man] yatubwiye [Hammad bin Zaid] kuva kuri [Tsabit] kuva kuri [Anas bin Malik] Radliyallahu'anhu ko [Fatimah] Radliyallahu'anha yabajije ati: 'Yewe Anas, ukunda gute gusuka igitaka ku mva y'Intumwa ya Allah sallallahu 'alaihi wasallam?' Kandi Fatimah yasomaga ibirego bye ati: 'Yewe data uri hafi cyane y'Umwami we, Yewe data ufite Paradizo aho azagarukira, Yewe data tubwira Gaburiyeli 'Alaihissalam urupfu rwe, Yewe data subiza Umwami we iyo amuhamagaye'. Hammad Rahimahullah yaravuze ati: 'Ubwo Thabit yatangazaga iyi Hadithi, yararize'. Thabit yaravuze ati: 'Anas Radliyallahu'anhu ubwo yatangazaga iyi Hadithi yararize'.
Imam Darimi : 88
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ وَذَكَرَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ شَهِدْتُهُ يَوْمَ دَخَلَ الْمَدِينَةَ فَمَا رَأَيْتُ يَوْمًا قَطُّ كَانَ أَحْسَنَ وَلَا أَضْوَأَ مِنْ يَوْمٍ دَخَلَ عَلَيْنَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَشَهِدْتُهُ يَوْمَ مَوْتِهِ فَمَا رَأَيْتُ يَوْمًا كَانَ أَقْبَحَ وَلَا أَظْلَمَ مِنْ يَوْمٍ مَاتَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Yatubwiye ['Affan] yatubwiye [Hammad Salamah] kuva kuri [Tsabit] kuva kuri [Anas] Radliyallahu'anhu yibukije Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam,' Namubonye ubwo yinjiraga i Madina, sinigeze mbona umunsi mwiza kandi utangaje kurusha umunsi Intumwa ya Allah sallallahu 'alaihi wasallam yazaga i Madina, kandi nabonye n'umunsi yapfiriyeho, bityo sinabonye umunsi mubi kandi mubi. Umwijima kurusha umunsi Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam' yapfiriyeho.
Imam Darimi : 89
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُطِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي عَبْدِ الْجَلِيلِ عَنْ أَبِي حَرِيزٍ الْأَزْدِيِّ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَامٍ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَجِدُكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَائِمًا عِنْدَ رَبِّكَ وَأَنْتَ مُحْمَارَّةٌ وَجْنَتَاكَ مُسْتَحْيٍ مِنْ رَبِّكَ مِمَّا أَحْدَثَتْ أُمَّتُكَ مِنْ بَعْدِكَ
Yatubwiye [Abdullah bin Muthi'] yatubwiye [Husyaim] bivuye kuri [Abu Abdul Jalil] bivuye kuri [Abu Hariz Al Azdi] yagize ati: 'Abdullah bin Salam yabwiye Intumwa sallallahu alaihi wasallam ati: 'Yewe Ntumwa ya Allah, twakubonye uhagaze ku ruhande rw'Imana yawe, isura yawe ihinduka umutuku - ihinduka umutuku muto - mu gihe uruhanga rwawe rwari rufite isoni kubera Imana yawe bitewe n'ibikorwa byakozwe n'abantu bawe nyuma yuko upfuye.'
Imam Darimi : 90
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شُرَيْحٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ الْقُرَشِيِّ عَنْ أَبِي قُرَّةَ مَوْلَى أَبِي جَهْلٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ هَذِهِ السُّورَةَ لَمَّا أُنْزِلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيَخْرُجُنَّ مِنْهَا أَفْوَاجًا كَمَا دَخَلُوهُ أَفْوَاجًا
Amaze kudutangariza [Al Qasim bin Katsir] yaravuze ati: 'Numvise [Abdurrahman bin Syuraih] abwira [Abu Al Aswad Al Qurasyi] avuye kuri [Abu Farwah] - uwahoze ari imbata ya Abu Jahl - ukomoka kuri [Abu Hurairah] Radliyallahu'anhu Kuva kuri leprophete sallallaahu' alaihi wasallamA: ' NASHRULLAHI WAL FATHU WA RAITANNASA YADKHULUNA FI DIINILLAHI AFWAAJAA '-Iyo ubufasha bwa Allah Suhaanallahu wa Ta'ala n'intsinzi bigeze. Kandi urabona abantu binjira mumadini ya Allah ari benshi- -Ibibazo. Nashr: 1-2-. Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam yaravuze ati:' Mubyukuri bazava mu idini ryabo ari benshi uko binjiye ari benshi '.
Imam Darimi : 91
أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرٍ الْمِصْرِيُّ عَنْ سُلَيْمَانَ أَبِي أَيُّوبَ الْخُزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأُمَوِيِّ عَنْ مَعْرُوفِ بْنِ خَرَّبُوذَ الْمَكِّيِّ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ قَالَ دَخَلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْأَهْتَمِ عَلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ مَعَ الْعَامَّةِ فَلَمْ يُفْجَأْ عُمَرُ إِلَّا وَهُوَ بَيْنَ يَدَيْهِ يَتَكَلَّمُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ غَنِيًّا عَنْ طَاعَتِهِمْ آمِنًا لِمَعْصِيَتِهِمْ وَالنَّاسُ يَوْمَئِذٍ فِي الْمَنَازِلِ وَالرَّأْيِ مُخْتَلِفُونَ فَالْعَرَبُ بِشَرِّ تِلْكَ الْمَنَازِلِ أَهْلُ الْحَجَرِ وَأَهْلُ الْوَبَرِ وَأَهْلُ الدَّبَرِ يُحْتَازُ دُونَهُمْ طَيِّبَاتُ الدُّنْيَا وَرَخَاءُ عَيْشِهَا لَا يَسْأَلُونَ اللَّهَ جَمَاعَةً وَلَا يَتْلُونَ لَهُ كِتَابًا مَيِّتُهُمْ فِي النَّارِ وَحَيُّهُمْ أَعْمَى نَجِسٌ مَعَ مَا لَا يُحْصَى مِنْ الْمَرْغُوبِ عَنْهُ وَالْمَزْهُودِ فِيهِ فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَنْشُرَ عَلَيْهِمْ رَحْمَتَهُ بَعَثَ إِلَيْهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ { عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ } صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَيْهِ السَّلَامُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ فَلَمْ يَمْنَعْهُمْ ذَلِكَ أَنْ جَرَحُوهُ فِي جِسْمِهِ وَلَقَّبُوهُ فِي اسْمِهِ وَمَعَهُ كِتَابٌ مِنْ اللَّهِ نَاطِقٌ لَا يُقَدَّمُ إِلَّا بِأَمْرِهِ وَلَا يُرْحَلُ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَلَمَّا أُمِرَ بِالْعَزْمَةِ وَحُمِلَ عَلَى الْجِهَادِ انْبَسَطَ لِأَمْرِ اللَّهِ لَوْثُهُ فَأَفْلَجَ اللَّهُ حُجَّتَهُ وَأَجَازَ كَلِمَتَهُ وَأَظْهَرَ دَعْوَتَهُ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا ثُمَّ قَامَ بَعْدَهُ أَبُو بَكْرٍ فَسَلَكَ سُنَّتَهُ وَأَخَذَ سَبِيلَهُ وَارْتَدَّتْ الْعَرَبُ أَوْ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُمْ فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَ مِنْهُمْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الَّذِي كَانَ قَابِلًا انْتَزَعَ السُّيُوفَ مِنْ أَغْمَادِهَا وَأَوْقَدَ النِّيرَانَ فِي شُعُلِهَا ثُمَّ رَكِبَ بِأَهْلِ الْحَقِّ أَهْلَ الْبَاطِلِ فَلَمْ يَبْرَحْ يُقَطِّعُ أَوْصَالَهُمْ وَيَسْقِي الْأَرْضَ دِمَاءَهُمْ حَتَّى أَدْخَلَهُمْ فِي الَّذِي خَرَجُوا مِنْهُ وَقَرَّرَهُمْ بِالَّذِي نَفَرُوا عَنْهُ وَقَدْ كَانَ أَصَابَ مِنْ مَالِ اللَّهِ بَكْرًا يَرْتَوِي عَلَيْهِ وَحَبَشِيَّةً أَرْضَعَتْ وَلَدًا لَهُ فَرَأَى ذَلِكَ عِنْدَ مَوْتِهِ غُصَّةً فِي حَلْقِهِ فَأَدَّى ذَلِكَ إِلَى الْخَلِيفَةِ مِنْ بَعْدِهِ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا عَلَى مِنْهَاجِ صَاحِبِهِ ثُمَّ قَامَ بَعْدَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَمَصَّرَ الْأَمْصَارَ وَخَلَطَ الشِّدَّةَ بِاللِّينِ وَحَسَرَ عَنْ ذِرَاعَيْهِ وَشَمَّرَ عَنْ سَاقَيْهِ وَأَعَدَّ لِلْأُمُورِ أَقْرَانَهَا وَلِلْحَرْبِ آلَتَهَا فَلَمَّا أَصَابَهُ قَيْنُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَمَرَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَسْأَلُ النَّاسَ هَلْ يُثْبِتُونَ قَاتِلَهُ فَلَمَّا قِيلَ قَيْنُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ اسْتَهَلَّ يَحْمَدُ رَبَّهُ أَنْ لَا يَكُونَ أَصَابَهُ ذُو حَقٍّ فِي الْفَيْءِ فَيَحْتَجَّ عَلَيْهِ بِأَنَّهُ إِنَّمَا اسْتَحَلَّ دَمَهُ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ حَقِّهِ وَقَدْ كَانَ أَصَابَ مِنْ مَالِ اللَّهِ بِضْعَةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا فَكَسَرَ لَهَا رِبَاعَهُ وَكَرِهَ بِهَا كَفَالَةَ أَوْلَادِهِ فَأَدَّاهَا إِلَى الْخَلِيفَةِ مِنْ بَعْدِهِ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا عَلَى مِنْهَاجِ صَاحِبَيْهِ ثُمَّ إِنَّكَ يَا عُمَرُ بُنَيُّ الدُّنْيَا وَلَّدَتْكَ مُلُوكُهَا وَأَلْقَمَتْكَ ثَدْيَيْهَا وَنَبَتَّ فِيهَا تَلْتَمِسُهَا مَظَانَّهَا فَلَمَّا وُلِّيتَهَا أَلْقَيْتَهَا حَيْثُ أَلْقَاهَا اللَّهُ هَجَرْتَهَا وَجَفَوْتَهَا وَقَذِرْتَهَا إِلَّا مَا تَزَوَّدْتَ مِنْهَا فَالْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَلَا بِكَ حَوْبَتَنَا وَكَشَفَ بِكَ كُرْبَتَنَا فَامْضِ وَلَا تَلْتَفِتْ فَإِنَّهُ لَا يَعِزُّ عَلَى الْحَقِّ شَيْءٌ وَلَا يَذِلُّ عَلَى الْبَاطِلِ شَيْءٌ أَقُولُ قَوْلِي وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ قَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَكَانَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَقُولُ فِي الشَّيْءِ قَالَ لِيَ ابْنُ الْأَهْتَمِ امْضِ وَلَا تَلْتَفِتْ
[Abu Bakr Al Mishri] yambwiye ibiturutse kuri [Sulaiman Abu Ayyub Al Khuza'i] bivuye kuri [Yahya bin Sa'id Al Umawi] bivuye kuri [Ma'ruf bin Kharrabudz Al Makki] bivuye kuri [Khalid bin Ma'dan] yagize ati: '[Abdullah bin Al Ahtam] yahuye na 'Umar bin Abdul'aziz ari kumwe n'abantu. Umar ntacyo yari yakoze, mu buryo butunguranye Abdullah bin Al Ahtam Rahimahullah yari ahagaze imbere ye ahita atangira kuvuga, asingiza Allah Subhaanallahu wa Ta'ala aramushima, hanyuma aravuga ati: 'Amma ba'd. Mu by'ukuri, Allah Subhaanallahu wa Ta'ala yaremye abantu kandi ntakeneye kubumvira kwabo, ahora arinzwe n'ibyaha byabo. Icyo gihe abantu bari ku rwego no mu myumvire itandukanye, kandi Abarabu bari ku rwego rubi cyane. Abatuye mu mijyi, abatuye mu byaro n'abatuye mu misozi babuzwa ibyiza by'isi n'ibiyinezeza, muri rusange ntibazi uko basaba Allah Subhaanallahu wa Ta'ala, kandi ntibasoma igitabo cye, abapfa bari mu muriro w'iteka naho ababaho mu mimerere yo kutamenya ubuyobozi n'abanduye, bagira ibibazo byinshi biteye ishozi kandi bibabaza. Igihe Allah Subhaanallahu wa Ta'ala yashakaga kubasangiza imbabazi ze, yaboherereje Intumwa ivuye muri bo, yari ifite imico ya ''AZIIZUN 'ALAIHIM MA ANITTUM HARIISUN 'ALAIKUM BIL MU'MININA RAUFURRAHIM' -Numvise cyane imibabaro yawe, ndagushakaho ukwizera n'agakiza, ndagufitiye impuhwe kandi ndagufitiye impuhwe- -Qs. Kuri Taubah: 128. Allah Subhaanallahu wa Ta'ala amuhe imigisha ye, iterambere, imbabazi n'imigisha. Ariko, hamwe n’imico ye myiza yose, ibi ntibyababujije gukomeretsa umubiri we, bamuha amazina mabi, nubwo yari yitwaje igitabo cyavugaga kivuye kuri Allah, nta kindi yavuze kitari icyo yategetse, ntiyagiye keretse amuhaye uburenganzira. Rero ubwo yategekwaga guhagarara umutima we, kwikorera umutwaro wa jihadi, imbaraga ze zaragutse kugira ngo ashyire mu bikorwa amategeko ya Allah Subhaanallahu wa Ta'ala kugira ngo Allah agaragaze ibimenyetso bye kandi abungabunge amagambo ye, ndetse anagaragaze ubutumwa bwe. Kandi yapfuye ari umunyabupfura kandi asukuye. Hanyuma Abu Bakr Radliyallahu'anhu aramusimbura akurikiza suna ye, akurikiza inzira ye, ariko - bamwe mu barabu bahinduye ubuhakanyi cyangwa undi wese muri bo wabikoze, hanyuma Abu Bakr yanga kubyemera nyuma y'urupfu rwe - Rasulullah sallallahu alaihi wasallam usibye abashakaga kumwemera yakuye inkota ye mu rwubati rwayo maze acana umuriro kugira ngo igume hamwe n'urumuri rwe - yemera politiki ye y'intambara - hanyuma hamwe n'abarengera ukuri arakuraho ibibi by'abayoboke b'idini. Ntiyigeze areka kurwana no kuvomera isi amaraso yabo, kugeza ubwo yabasubije mu idini bari barataye, yongera kubashimangira mu nyigisho banze. Kandi yabonye ubutunzi bwa Allah - ghanimah - mu ishusho y'ingamiya nto, yanyuzwe na zo, maze abona umugore wa Habasya wonsa umwana we, hanyuma atekereza ko ubwo yapfaga ari ikintu kimuziba mu muhogo we. Amaherezo yahaye uyu murimo khalifa nyuma ye, maze ava ku isi mu buryo bw'ubuhakanyi n'isuku binyuze mu gushyigikira manhaj y'inshuti ye - Intumwa sallallahu alaihi wasallam -. Hanyuma Umar bin Khattab aba khalifa nyuma ye; Yubatse kandi ateza imbere imijyi myinshi, yahuje ubukana n'ubwitonzi, yazunguje amaboko ye n'inyana ze - bivuze ko yakoze cyane uko ashoboye kose -, yateguye byose bijyanye n'ikibazo, anategura ibikoresho byose byo kurwana, bityo ubwo umugaragu wa Mughirah bin Syu`bah Radliyallahu'anhu yamuteraga icyuma, yabwiye Ibn Abbas Radliyallahu'anhu kubaza abantu ati: 'Ese abantu bemeye ko ari we wishe?' Ubwo hageraga inkuru ivuga ko umwicanyi ari 'umugaragu wa Mughirah bin Syu`bah', yaranguruye ijwi asingiza Nyagasani we, kuko uwamuteye icyuma atari umuntu ufite uburenganzira bwo gukora fai` bityo yashoboraga kuvuga ko yemeye amaraso ye kubera impamvu yo kumurenganura. Umar yungutse amafaranga agera ku bihumbi mirongo inani kurusha umutungo wa Allah Subhaanallahu wa Ta'ala, ndetse yanagurishije inzu ye kuko yari afite impungenge ko ishobora kuba iy'abana be. Hanyuma yahaye ubwo butunzi khalifa waje nyuma ye, maze - Umar Radliyallahu'anhu - ava ku isi ari mu buryo bw'ubuhakanyi n'isuku nk'uko byagendekeye inshuti ye. Hanyuma, yewe Umar bin Abd Aziz, isi yakubyaye ubwami kandi iguha amabere yayo abiri, maze uhakura ushaka aho uba, ubwo wahabwaga ubwo bubasha, ahubwo wabujugunye aho Allah Subhaanallahu wa Ta'ala yabujugunye, urabutererana, urabona ko ari ikintu giteye isoni, kandi wabubonaga nk'umwanda uretse ibyo wafashe nk'ibiryo. Hashimwe Allah Subhaanallahu wa Ta'ala, kubera wowe ibyaha byacu birasukurwa, ibyago byacu birahishurwa, bityo komeza kugenda, ntusubize amaso inyuma, kuko nta kintu gishobora kunesha icyiza, kandi nta kintu gishobora kunesha ikibi. Birahagije kuri njye kuvuga aya magambo, ndasaba Allah Subhaanallahu wa Ta'ala imbabazi kuri njye no ku bemera n'abizera. Khalid bin Ma'dan Rahimahullah yaravuze ati: 'Hanyuma Umar bin Abdul Aziz yaravuze ikintu'. Ibn Haitsam yarambwiye ati: 'Komeza ntugasubire inyuma.'
Imam Darimi : 92
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَالِكٍ النُّكْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَوْزَاءِ أَوْسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قُحِطَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ قَحْطًا شَدِيدًا فَشَكَوْا إِلَى عَائِشَةَ فَقَالَتْ انْظُرُوا قَبْرَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاجْعَلُوا مِنْهُ كِوًى إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى لَا يَكُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ سَقْفٌ قَالَ فَفَعَلُوا فَمُطِرْنَا مَطَرًا حَتَّى نَبَتَ الْعُشْبُ وَسَمِنَتْ الْإِبِلُ حَتَّى تَفَتَّقَتْ مِنْ الشَّحْمِ فَسُمِّيَ عَامَ الْفَتْقِ
Twabwiwe [Abu Nu'man] yatubwiye [Sa'id bin Zaid] yatubwiye [Umar bin Malik An Nukri] yatubwiye [Abu Al Jauza` Aus bin Abdullah], yaravuze ati: 'Umunsi umwe abaturage ba Madina bahuye n'amapfa akomeye cyane, maze icyo gihe bitotombera [Aisha] Radliyallahu'anha, hanyuma aravuga ati: 'Nimujye ku mva y'Intumwa sallallahu alaihi wasallam, mucukure umwobo werekeza mu kirere kandi ntimureke ngo habeho igisenge hagati yayo n'ijuru.' Hanyuma Abu Al Jauza' yakomeje inkuru ye ati: 'hanyuma abaturage ba Madina bakoze ibyo Aisha Radliyallahu'anha yategetse, nyuma y'ibyo, imvura iragwa maze ibyatsi birakura maze amatungo aba meza. Bityo uwo mwaka witwa umwaka w'intsinzi'.
Imam Darimi : 93
أَخْبَرَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ لَمَّا كَانَ أَيَّامُ الْحَرَّةِ لَمْ يُؤَذَّنْ فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا وَلَمْ يُقَمْ وَلَمْ يَبْرَحْ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ مِنْ الْمَسْجِدِ وَكَانَ لَا يَعْرِفُ وَقْتَ الصَّلَاةِ إِلَّا بِهَمْهَمَةٍ يَسْمَعُهَا مِنْ قَبْرِ النَّبِيِّ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ
Twabwiwe [Marwan bin Muhammad] na [Sa'id bin Abdul Aziz] ko yagize ati: 'Igihe hari igihe cy'izuba kibi cyane, nta guhamagarira abantu gusenga mu musigiti wa Nabawi inshuro eshatu, kandi nta iqamah yabagaho. Kandi, [Sa'id bin Al Musayyib] ntiyavuye mu musigiti w'Intumwa Sallallahu alaihi wasallam. Ntiyamenye amasaha yo gusenga keretse nyuma yo kumva amajwi aturutse mu cyerekezo cy'imva y'Intumwa Sallallahu alaihi wasallam. Hanyuma yavuze icyo bisobanura.
Imam Darimi : 94
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ حَدَّثَنِي خَالِدٌ هُوَ ابْنُ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدٍ هُوَ ابْنُ أَبِي هِلَالٍ عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ أَنَّ كَعْبًا دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَذَكَرُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ كَعْبٌ مَا مِنْ يَوْمٍ يَطْلُعُ إِلَّا نَزَلَ سَبْعُونَ أَلْفًا مِنْ الْمَلَائِكَةِ حَتَّى يَحُفُّوا بِقَبْرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَضْرِبُونَ بِأَجْنِحَتِهِمْ وَيُصَلُّونَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا أَمْسَوْا عَرَجُوا وَهَبَطَ مِثْلُهُمْ فَصَنَعُوا مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى إِذَا انْشَقَّتْ عَنْهُ الْأَرْضُ خَرَجَ فِي سَبْعِينَ أَلْفًا مِنْ الْمَلَائِكَةِ يَزِفُّونَهُ
Twabwiwe [Abdullah bin Salih] yambwiye, [Al Laits] yambwiye, [Khalid Ibnu Yazid], bivuye kuri [Sa`id Ibnu Abu Hilal] bivuye kuri [Nubaih bin Wahb] ko Ka'ab yaje gusura Aisyah Radliyallahu'anha. Hanyuma abasangirangendo bavuze izina ry'Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam, [Ka'ab] aravuga ati: 'Nta munsi n'umwe - ushira - keretse abamarayika igihumbi bamanutse bakazenguruka imva y'Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam, bakubita amababa yabo bagasenga Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam. Kugeza nimugoroba, barazamutse - bajya mu ijuru, - maze abamarayika baramanuka nka bo bakora ibikorwa nk'ibya mbere, kugeza igihe isi yacitsemo kabiri, Imana irasohoka iherekejwe n'abamarayika ibihumbi mirongo irindwi'.
Imam Darimi : 95
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ أَخْبَرَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْفَجْرِ ثُمَّ وَعَظَنَا مَوْعِظَةً بَلِيغَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ فَقَالَ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّهَا مَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَأَوْصِنَا فَقَالَ أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ كَانَ عَبْدًا حَبَشِيًّا فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ بَعْدِي فَسَيَرَى اخْتِلَافًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسَنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَإِيَّاكُمْ وَالْمُحْدَثَاتِ فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ و قَالَ أَبُو عَاصِمٍ مَرَّةً وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الْأُمُورِ فَإِنَّ كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ
Yatubwiye [Abu 'Ashim] yatubwiye [Tsaur bin Yazid] yambwiye [Khalid bin Ma'dan] yabikuye kuri [Abdur Rahman bin 'Amr] yabikuye kuri ['Irbadl bin Sariah] yaravuze ati; 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yasenze iswala ya mugitondo hamwe natwe, hanyuma atanga inama zimbitse ku buryo amarira yacu yatembagaye imitima yacu irahinda umushyitsi, hanyuma umuntu arabaza ati: 'Yewe Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam, nk'aho iyi nama ari ubutumwa busoza - watanze-, noneho duhe isezerano. Hanyuma aravuga ati: 'Ndabategetse gutinya Allah Subhaanallahu wa Ta'ala no guhora mwumva kandi mugandukire abayobozi, nubwo ari umugaragu wa Habasyah, mu by'ukuri uwo ari we wese muri mwe uzabaho nyuma yanjye azabona itandukaniro ryinshi, hanyuma mukurikize suna yanjye na Suna igororotse ya khulafa`urrasyidin, muyirye n'iminwa yanyu - muyikomereze cyane -, mwitondere ikintu cyose gishya - urugero rwa bid`ah-, kuko ikintu gishya ari bid`ah'. Abu 'Ashim yaravuze ati: 'Mukwiye kwitondera ibintu bishya - mu idini - kuko buri bid`ah ari ubuhakanyi'.
Imam Darimi : 96
أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ كَانَ مَنْ مَضَى مِنْ عُلَمَائِنَا يَقُولُونَ الِاعْتِصَامُ بِالسُّنَّةِ نَجَاةٌ وَالْعِلْمُ يُقْبَضُ قَبْضًا سَرِيعًا فَنَعْشُ الْعِلْمِ ثَبَاتُ الدِّينِ وَالدُّنْيَا وَفِي ذَهَابِ الْعِلْمِ ذَهَابُ ذَلِكَ كُلِّهِ
[Abu Al Mughirah] yatubwiye ko [Al `Auza'i] yatubwiye ibiturutse kuri [Yunus bin Yazid] wo kuri [Az Zuhri] wagize ati: 'Nta n'umwe mu bahanga bacu wapfuye ariko bavuze bati: 'Gukomera kuri suna ni intsinzi, kandi ubumenyi buzakurwaho vuba, gushinga ubumenyi ni ugushinga idini n'isi, kandi hamwe no gutakaza ubumenyi ibyo byose biratakara'.
Imam Darimi : 97
أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو السَّيْبَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الدَّيْلَمِيِّ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ أَوَّلَ الدِّينِ تَرْكًا السُّنَّةُ يَذْهَبُ الدِّينُ سُنَّةً سُنَّةً كَمَا يَذْهَبُ الْحَبْلُ قُوَّةً قُوَّةً
Twabwiwe [Abu Al Mughirah] yatubwiye [Al `Auza'i] abikuye kuri [Yahya bin Abu 'Amr As Saibani] abikuye kuri [Abdullah bin Ad Dailami] ati: 'Inkuru yangezeho ko ikibazo cya mbere mu by’idini kirimo gutereranwa ari suna, iyi dini izatakaza suna yayo imwe imwe uko umurongo ugenda ucibwa buhoro buhoro'.
Imam Darimi : 98
أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ حَسَّانَ قَالَ مَا ابْتَدَعَ قَوْمٌ بِدْعَةً فِي دِينِهِمْ إِلَّا نَزَعَ اللَّهُ مِنْ سُنَّتِهِمْ مِثْلَهَا ثُمَّ لَا يُعِيدُهَا إِلَيْهِمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ
Twamenyeshejwe ko [Abu Al Mughirah] yatubwiye [Al `Auza'i] avuye kuri [Hassan] ko yavuze ati: 'Ntabwo ari abantu bakora bid`ah mu idini ryabo ariko Allah Subhaanallahu wa Ta'ala azakuraho muri suna zabo ibice nk'ibyo by'ibid`ah - ibyo bakora - hanyuma ntazongera gusubiza suna kugeza ku munsi w'imperuka'.
Imam Darimi : 99
أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَ مَا ابْتَدَعَ رَجُلٌ بِدْعَةً إِلَّا اسْتَحَلَّ السَّيْفَ
Twabwiwe [Muslim bin Ibrahim] ko [Wuhaib] yatubwiye [Ayyub] ko [Abu Kilabah] yavuze ati: 'Nta muntu ukora ubuhakanyi keretse yemeye ko inkota icibwa.'
Imam Darimi : 100
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَ إِنَّ أَهْلَ الْأَهْوَاءِ أَهْلُ الضَّلَالَةِ وَلَا أَرَى مَصِيرَهُمْ إِلَّا النَّارَ فَجَرِّبْهُمْ فَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْهُمْ يَنْتَحِلُ قَوْلًا أَوْ قَالَ حَدِيثًا فَيَتَنَاهَى بِهِ الْأَمْرُ دُونَ السَّيْفِ وَإِنَّ النِّفَاقَ كَانَ ضُرُوبًا ثُمَّ تَلَا { وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللَّهَ } { وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ } { وَمِنْهُمْ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ } فَاخْتَلَفَ قَوْلُهُمْ وَاجْتَمَعُوا فِي الشَّكِّ وَالتَّكْذِيبِ وَإِنَّ هَؤُلَاءِ اخْتَلَفَ قَوْلُهُمْ وَاجْتَمَعُوا فِي السَّيْفِ وَلَا أَرَى مَصِيرَهُمْ إِلَّا النَّارَ قَالَ حَمَّادٌ ثُمَّ قَالَ أَيُّوبُ عِنْدَ ذَا الْحَدِيثِ أَوْ عِنْدَ الْأَوَّلِ وَكَانَ وَاللَّهِ مِنْ الْفُقَهَاءِ ذَوِي الْأَلْبَابِ يَعْنِي أَبَا قِلَابَةَ
Yatubwiye [Sulaiman bin Harb] yatubwiye [Hammad bin Zaid] yabikuye kuri [Ayyub] yabikuye kuri [Abu Qilabah] yaravuze ati: 'Mu by'ukuri, abasenga irari ni abantu bayobye, kandi sinbona iherezo ry'urugendo rwabo uretse ikuzimu. Bagerageze. Nta n'umwe muri bo wavuze ijambo cyangwa ngo avuge, kugeza ubwo ikibazo cyari inkota gusa. Mu by'ukuri, uburyarya bwabaye ikibaranga. Hanyuma yasomye umurongo wa 'WA MINHUM MAN 'AHADALLAHA' -Kandi muri bo hari abantu basezeranye na Allah Subhaanallahu wa Ta'ala- -Qs. Kuri Taubah: 75-, n'umurongo wa 'WA MINHUM MAN YALMIZUKA FIS SHADAQAAT' -Kandi muri bo hari abantu banenga -igabana- rya zakat- -Qs. Kuri Taubah: 58-, n'umurongo wa 'WAMINHUMULLADZINA YU`DZUUNANABIYYA' -Kandi muri bo harimo 'indyarya' zababaje Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam- -Qs. Attaubah: 116-,. Hanyuma baratandukanye ntibavuga rumwe, amaherezo bateranira hamwe mu gushidikanya no kubeshya. Mu by'ukuri, baratandukanye mu bitekerezo kandi bahuriye mu ntambara y'inkota. Kandi sinjya mbona urugendo rwabo uretse kujya mu muriro'. Hammad yaravuze ati: 'Ayyub yavuze kuri iyi Hadithi cyangwa Hadithi ya mbere, byanditswe na Allah Subhaanallahu wa Ta'ala, yari umwe mu banyamategeko b'abanyabwenge cyane, ndavuga Abu Qilabah'.