Imam Darimi : 41
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُومُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَيُسْنِدُ ظَهْرَهُ إِلَى جِذْعٍ مَنْصُوبٍ فِي الْمَسْجِدِ فَيَخْطُبُ النَّاسَ فَجَاءَهُ رُومِيٌّ فَقَالَ أَلَا أَصْنَعُ لَكَ شَيْئًا تَقْعُدُ عَلَيْهِ وَكَأَنَّكَ قَائِمٌ فَصَنَعَ لَهُ مِنْبَرًا لَهُ دَرَجَتَانِ وَيَقْعُدُ عَلَى الثَّالِثَةِ فَلَمَّا قَعَدَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى ذَلِكَ الْمِنْبَرِ خَارَ الْجِذْعُ كَخُوَارِ الثَّوْرِ حَتَّى ارْتَجَّ الْمَسْجِدُ حُزْنًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَزَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمِنْبَرِ فَالْتَزَمَهُ وَهُوَ يَخُورُ فَلَمَّا الْتَزَمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَكَنَ ثُمَّ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَوْ لَمْ أَلْتَزِمْهُ لَمَا زَالَ هَكَذَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ حُزْنًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدُفِنَ
Yatubwiye Muhamadi bin Ahmad bin Abu Khalaf yatubwiye Umar bin Yunus yatubwiye 'Ikrimah bin 'Ammar yatubwiye Ishaq bin Abu Talhah yatubwiye Anas bin Malik ko Nkurunziza صَلَّى اللَسَّهُ علَليْداه -yabwiriza- mu kwishingikiriza ku giti cari gifatanye n’umusigiti, aca abwiriza -abantu. Haza umuntu avuye i Roma, ati; ‘None ndagutegurire ikibanza wokwicarako ukabona ko uhagaze?’. Uwo mugabo rero amukorera ikibanza gifise intambwe zibiri, aca yicara ku rugero rwa gatatu. Igihe Nkurunziza صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ, yicaye ku mpuzu, umutwe w’igiti - mbere - waraboroga nk’ishūri iboroga ku buryo umusigiti wose wari mu rusaku, kuko vyari bibabaje ko Rasulullah yamuhevye. Hanyuma Rasulullah aramanuka. Allah SWT, avuye ku mpuzu aramwegera aramuhobera igiti cariko kiraboroga. Amaze kubandanya kumuhobera aca araceceka. Araheza ati; N’Uwo umutima wanje uri mu Biganza vyiwe, ni ntamuhobera azobandanya gutyo gushika ku musi w’urubanza, kuko ndababaye no gusiga inyuma Intumwa y’Imana صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ, . Hanyuma Rasulullah صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ, ategeka ko bayihamba, birashika.
Imam Darimi : 42
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ أَيْمَنَ الْمَكِّيِّ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ لِجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حَدِّثْنِي بِحَدِيثٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتَهُ مِنْهُ أَرْوِيهِ عَنْكَ فَقَالَ جَابِرٌ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ نَحْفُرُهُ فَلَبِثْنَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ لَا نَطْعَمُ طَعَامًا وَلَا نَقْدِرُ عَلَيْهِ فَعَرَضَتْ فِي الْخَنْدَقِ كُدْيَةٌ فَجِئْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ كُدْيَةٌ قَدْ عَرَضَتْ فِي الْخَنْدَقِ فَرَشَشْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَطْنُهُ مَعْصُوبٌ بِحَجَرٍ فَأَخَذَ الْمِعْوَلَ أَوْ الْمِسْحَاةَ ثُمَّ سَمَّى ثَلَاثًا ثُمَّ ضَرَبَ فَعَادَتْ كَثِيبًا أَهْيَلَ فَلَمَّا رَأَيْتُ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ايْذَنْ لِي قَالَ فَأَذِنَ لِي فَجِئْتُ امْرَأَتِي فَقُلْتُ ثَكِلَتْكِ أُمُّكِ فَقُلْتُ قَدْ رَأَيْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا لَا صَبْرَ لِي عَلَيْهِ فَهَلْ عِنْدَكِ مِنْ شَيْءٍ فَقَالَتْ عِنْدِي صَاعٌ مِنْ شَعِيرٍ وَعَنَاقٌ قَالَ فَطَحَنَّا الشَّعِيرَ وَذَبَحْنَا الْعَنَاقَ وَسَلَخْتُهَا وَجَعَلْتُهَا فِي الْبُرْمَةِ وَعَجَنْتُ الشَّعِيرَ ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَبِثْتُ سَاعَةً ثُمَّ اسْتَأْذَنْتُهُ الثَّانِيَةَ فَأَذِنَ لِي فَجِئْتُ فَإِذَا الْعَجِينُ قَدْ أَمْكَنَ فَأَمَرْتُهَا بِالْخَبْزِ وَجَعَلْتُ الْقِدْرَ عَلَى الْأَثَاثِي قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّمَا هِيَ الْأَثَافِيُّ وَلَكِنْ هَكَذَا قَالَ ثُمَّ جِئْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ إِنَّ عِنْدَنَا طُعَيِّمًا لَنَا فَإِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَقُومَ مَعِي أَنْتَ وَرَجُلٌ أَوْ رَجُلَانِ مَعَكَ فَقَالَ وَكَمْ هُوَ قُلْتُ صَاعٌ مِنْ شَعِيرٍ وَعَنَاقٌ فَقَالَ ارْجِعْ إِلَى أَهْلِكَ وَقُلْ لَهَا لَا تَنْزِعْ الْقِدْرَ مِنْ الْأَثَافِيِّ وَلَا تُخْرِجْ الْخُبْزَ مِنْ التَّنُّورِ حَتَّى آتِيَ ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ قُومُوا إِلَى بَيْتِ جَابِرٍ قَالَ فَاسْتَحْيَيْتُ حَيَاءً لَا يَعْلَمُهُ إِلَّا اللَّهُ فَقُلْتُ لِامْرَأَتِي ثَكِلَتْكِ أُمُّكِ قَدْ جَاءَكِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأَصْحَابِهِ أَجْمَعِينَ فَقَالَتْ أَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلَكَ كَمْ الطَّعَامُ فَقُلْتُ نَعَمْ فَقَالَتْ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَدْ أَخْبَرْتَهُ بِمَا كَانَ عِنْدَنَا قَالَ فَذَهَبَ عَنِّي بَعْضُ مَا كُنْتُ أَجِدُ وَقُلْتُ لَقَدْ صَدَقْتِ فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَخَلَ ثُمَّ قَالَ لِأَصْحَابِهِ لَا تَضَاغَطُوا ثُمَّ بَرَّكَ عَلَى التَّنُّورِ وَعَلَى الْبُرْمَةِ قَالَ فَجَعَلْنَا نَأْخُذُ مِنْ التَّنُّورِ الْخُبْزَ وَنَأْخُذُ اللَّحْمَ مِنْ الْبُرْمَةِ فَنُثَرِّدُ وَنَغْرِفُ لَهُمْ وَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَجْلِسْ عَلَى الصَّحْفَةِ سَبْعَةٌ أَوْ ثَمَانِيَةٌ فَإِذَا أَكَلُوا كَشَفْنَا عَنْ التَّنُّورِ وَكَشَفْنَا عَنْ الْبُرْمَةِ فَإِذَا هُمَا أَمْلَأُ مَا كَانَا فَلَمْ نَزَلْ نَفْعَلُ ذَلِكَ كُلَّمَا فَتَحْنَا التَّنُّورَ وَكَشَفْنَا عَنْ الْبُرْمَةِ وَجَدْنَاهُمَا أَمْلَأَ مَا كَانَا حَتَّى شَبِعَ الْمُسْلِمُونَ كُلُّهُمْ وَبَقِيَ طَائِفَةٌ مِنْ الطَّعَامِ فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ النَّاسَ قَدْ أَصَابَتْهُمْ مَخْمَصَةٌ فَكُلُوا وَأَطْعِمُوا فَلَمْ نَزَلْ يَوْمَنَا ذَلِكَ نَأْكُلُ وَنُطْعِمُ قَالَ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُمْ كَانُوا ثَمَانَ مِائَةٍ أَوْ قَالَ ثَلَاثَ مِائَةٍ قَالَ أَيْمَنُ لَا أَدْرِي أَيُّهُمَا قَالَ
Yatubwiye [Abudullah bin Umar bin Abaan] yatubwiye [Abdul Rahman bin Muhammad Al Muharibi] kuva kuri [Abdul Wahid bin Aiman Al Makki] kuva kuri [se wiwe] ati; Nca mbwira Yabiri bin Abdullah Radiliyalahu’anhu nti; ati; Mbwira hadithi ya Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam mwamwumvise nanje ndashobora kuyikubwira. Yabiri ati; Mbere, twari kumwe na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam mu ntambara ya Khandaq kandi twariko turimba imigende. Twaramaze imisi itatu tutarya kandi ntitwashobora kuronka ivyo kurya. Hanyuma mu mwobo nsanze igice c’ivu rikomeye, nca nja kwa Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam. Nca mvuga nti; 'Ewe Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, iri butaka rikomeye ryabujije ko uwo mwobo wimba, naho twawusutseko amazi'. Hanyuma Nkurunziza sallallaahu alaihi wasallam ahagarara afise inda iboshe n’ibuye, aca afata icumu hanyuma asoma Bismillah incuro zitatu. Yarayikubita, arayihindura inkungugu yoroshe. Maze kubona uko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ameze, ndamubwira nti; 'Ewe Ntumwa y'Imana, reka nsubire muhira umwanya muto, hanyuma aranyemerera -nsubire muhira umwanya muto-. ’ Maze ndaza ku mugore wanje, ndamubwira nti; 'Ivyo bintu birakomeye cane'. Nca mbwira umugore wanje nti; 'Nabonye uko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ameze vyatumye ntashobora kuyifata mu mutima, mufise ivyo murya? ’ Arishura ati; ‘Hariho, sha’ imwe gusa y’ifu y’umukara n’umwagazi w’impene w’ingore. ’ Yabiri ati; ‘Hanyuma tugasesa iyo farine y’umukara kugira ngo ibe nziza yo gutagura maze tugaca impene y’impene, tuyikurako urukoba tuyishira mu nkono. Naciye mbandanya gukora ifarini maze nsubira ku muhanuzi Shallallahu Alaihi Wasallam ndaceceka umwanya muto. Naciye nongera gusaba uruhusha rwo gusubira i muhira ubugira kabiri. Yarampaye uruhusha, rero maze guhura n’umugore wanje vyabonetse ko ifu y’ingano yari yiteguye, nca ntegeka umugore wanje guteka umukate, nanje nshira inkono kw’ibuye ryo guteka. Abdururamani ati; insobanuro iri hejuru y’ipoto/igikoni. Yabiri aca aravuga ati; hanyuma nca mbona Umuhanuzi w’Imana. Nanje rero ndamubwira nti; ‘Nta vyo kurya vyinshi mfise. Ewe, niwabishaka Rasulullah, urashobora kuza iwanje n’umuntu umwe canke babiri gusa. ’ Arabaza ati; ‘None ivyokurya biri bingana iki? ’ Nanje ndamwishura nti; ‘Ingano imwe gusa n’impene y’impene. ’ Intumwa rero iravuga iti; ‘Nkubwire iki, genda muhira mu muryango wawe umubwire ngo ntaduze inkono mu gikoni kandi ntakure umukate mu gitereko gushika nza. ’ Araheza abwira abagenzi biwe ati; ‘Reka tujane kwa Yabiri. ’ Yabiri ati; ‘Naramaramajwe n’isoni zikomeye cane, ata n’umwe azi kiretse Allah. '- -kuko Nkurunziza yatumiye abagenzi biwe, naho nyene ivyokurya vyari bitari vyinshi gutyo- --- ndabwira umugore wanje nti; ‘Wow, ingorane iriko irakomera, Intumwa y’Imana yaje n’abagenzi biwe bose. ’ Umugore wanje ati; ‘Mbega Intumwa yarakubajije mbere ko dufise ivyokurya bingana iki? '. Nanje nti 'Ego, ndabisiguye'! Hanyuma umugore wanje ati; 'Allah n'Intumwa yiwe ni bo bazi neza, ikigaragara ni uko mwamumenyesheje ingene dufise ivyo kurya'. Yabiri ati; ‘Amajambo y’umukenyezi wanje yaratumye ntuza ku kintu cose nari mpagaritse umutima. ’ Maze ndamubwira nti; ‘Uravuga ukuri vy’ukuri. ’ Nkurunziza sallallaahu alaihi wasallam aca araza arinjira, aca abwira bagenzi biwe ati ‘Mwiyubare, ntimubagwize! ’ Hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ahezagira umukate n’inkono. Yabiri ati; ‘Hanyuma dukura umukate ku mfuruka . ngan n’inyama zivuye mu nkono, hanyuma tukazivungura tukabatera ikiyiko. ' Maze Nkurunziza sallallaahu alaihi wasallam ati 'Nimureke abantu indwi canke umunani umwe wese yicare hamwe ku isahani imwe.' Bamaze kuyirya, dusubira gufungura igipfukisho ku mfuruka no ku nkono, bica bigaragara ko zompi zikiri zuzuye nk’imbere. Kandi ivyo vyabandanije gushika aho abayisilamu bose buzuye, hasigaye gusa igice c’ibifungurwa. Nuko Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam aratubwira ati; ‘Nta gukeka bose barahaze, ubu rero urye wewe n’umuryango wawe! ’ Nuko uwo musi twariye umukate n’inyama incuro nyinshi. Yabiri ati; ‘Nabwiwe ko umubare w’abagenzi bafungura kwa Jabir wari nk’abantu amajana umunani canke amajana atatu. ’ Aiman ati; Sinzi iyo mibare muri iyo mibare ari yo.
Imam Darimi : 43
أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ هُوَ ابْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَمَرَ أَبُو طَلْحَةَ أُمَّ سُلَيْمٍ أَنْ تَجْعَلَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَعَامًا يَأْكُلُ مِنْهُ قَالَ ثُمَّ بَعَثَنِي أَبُو طَلْحَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ بَعَثَنِي إِلَيْكَ أَبُو طَلْحَةَ فَقَالَ لِلْقَوْمِ قُومُوا فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ الْقَوْمُ مَعَهُ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا صَنَعْتُ طَعَامًا لِنَفْسِكَ خَاصَّةً فَقَالَ لَا عَلَيْكَ انْطَلِقْ قَالَ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ الْقَوْمُ قَالَ فَجِيءَ بِالطَّعَامِ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَهُ وَسَمَّى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ قَالَ فَأَذِنَ لَهُمْ فَقَالَ كُلُوا بِاسْمِ اللَّهِ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ قَامُوا ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ كَمَا صَنَعَ فِي الْمَرَّةِ الْأُولَى وَسَمَّى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ فَأَذِنَ لَهُمْ فَقَالَ كُلُوا بِاسْمِ اللَّهِ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ قَامُوا حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ بِثَمَانِينَ رَجُلًا قَالَ وَأَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَهْلُ الْبَيْتِ وَتَرَكُوا سُؤْرًا
Yatubwiye [Zakariya bin ‘Adi] yatubwiye [Ubaidullah Ibn ‘Amr] kuva kuri [Abdul Malik bin Umair] kuva kuri [Abdur Rahman bin Abu Laila] kuva kuri [Anas bin Malik] ati; Abu Talhah yategetse Ummu Sulaim gutegura ivyokurya yoshobora kurya. Aravuga ati; hanyuma Abu Talhah aca antuma kwa Rasulullah Sawllahu Alahi Wasallam. Narahuye na we, maze ndavuga nti; Abu Talhah yanyoherereje umwami, aca arambwira ati; ‘Ewe basilamu, reka tugende. ’ Na we aragenda, n’abo bari kumwe na bo baragenda. Uwo muvugizi ati; hanyuma barazana ivyo kurya hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam arabishirako ibiganza vyiwe arasenga imihezagiro ku vyo kurya aravuga ati; ’ Uyihe abantu cumi. ’ Uwuvuga inkuru ati; hanyuma ivyo kurya barababiha. Araheza ati; 'Murye mw'izina rya Allah Subhanahu wa Ta'ala'. Hanyuma bararya gushika bahaga, hanyuma barahaguruka kugira ngo akore ivyo ku bantu mirongo umunani. Uwo muvugizi ati; Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yariye na nyen’inzu kandi yari agisigaje igikombe kinini.
Imam Darimi : 44
أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبَانُ هُوَ الْعَطَّارُ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ أَنَّهُ طَبَخَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِدْرًا فَقَالَ لَهُ نَاوِلْنِي الذِّرَاعَ وَكَانَ يُعْجِبُهُ الذِّرَاعُ فَنَاوَلَهُ الذِّرَاعَ ثُمَّ قَالَ نَاوِلْنِي الذِّرَاعَ فَنَاوَلَهُ ذِرَاعًا ثُمَّ قَالَ نَاوِلْنِي الذِّرَاعَ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَكَمْ لِلشَّاةِ مِنْ ذِرَاعٍ فَقَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ أَنْ لَوْ سَكَتَّ لَأُعْطِيتُ أَذْرُعًا مَا دَعَوْتُ بِهِ
Yatubwiye [Umuyisilamu bin Ibrahimu] yatubwiye [Abaan Al ‘Athar] yatubwiye [Qatadah] kuva kuri [Syahr bin Hausyab] kuva kuri [Abu Ubaid] ko yatekeye Nkurunziza inkono saw. Araheza amubwira ati; ‘Mpa sampil’ kandi iyo akunda cane ni inyama ya sampil. Yarahaye kandi Nkurunziza w’Imana igice c’umubiri -sampil-. Araheza ati; ‘Ndagusavye umpe inyama z’ingurube’ aca amuha inyama z’ingurube. ’ aca yongera ati; ‘Mpa inyama z’umugongo’, ni ko mvuga; ‘Ewe Muhanuzi wa Allah Subhanahu wa Ta’ala - vy’ukuri - impene ifise amaboko angahe? ’ arishura; ‘N’uwo ndi mu minwe yiwe, nimwaceceka muzoshobora ata gukeka gutanga inyama z’umutwe nk’uko nabisavye. '
Imam Darimi : 45
أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ نُبَيْحٍ الْعَنَزِيِّ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ لِيُقَاتِلَهُمْ فَقَالَ أَبِي عَبْدُ اللَّهِ يَا جَابِرُ لَا عَلَيْكَ أَنْ تَكُونَ فِي نَظَّارِي أَهْلِ الْمَدِينَةِ حَتَّى تَعْلَمَ إِلَى مَا يَصِيرُ أَمْرُنَا فَإِنِّي وَاللَّهِ لَوْلَا أَنِّي أَتْرُكُ بَنَاتٍ لِي بَعْدِي لَأَحْبَبْتُ أَنْ تُقْتَلَ بَيْنَ يَدَيَّ قَالَ فَبَيْنَمَا أَنَا فِي النَّظَّارِينَ إِذْ جَاءَتْ عَمَّتِي بِأَبِي وَخَالِي لِتَدْفِنَهُمَا فِي مَقَابِرِنَا فَلَحِقَ رَجُلٌ يُنَادِي إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَرُدُّوا الْقَتْلَى فَتَدْفِنُوهَا فِي مَضَاجِعِهَا حَيْثُ قُتِلَتْ فَرَدَدْنَاهُمَا فَدَفَنَّاهُمَا فِي مَضْجَعِهِمَا حَيْثُ قُتِلَا فَبَيْنَا أَنَا فِي خِلَافَةِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ إِذْ جَاءَنِي رَجُلٌ فَقَالَ يَا جَابِرُ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ لَقَدْ أَثَارَ أَبَاكَ عُمَّالُ مُعَاوِيَةَ فَبَدَا فَخَرَجَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ فَانْطَلَقْتُ إِلَيْهِ فَوَجَدْتُهُ عَلَى النَّحْوِ الَّذِي دَفَنْتُهُ لَمْ يَتَغَيَّرْ إِلَّا مَا لَمْ يَدَعْ الْقَتِيلَ قَالَ فَوَارَيْتُهُ وَتَرَكَ أَبِي عَلَيْهِ دَيْنًا مِنْ التَّمْرِ فَاشْتَدَّ عَلَيَّ بَعْضُ غُرَمَائِهِ فِي التَّقَاضِي فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي أُصِيبَ يَوْمَ كَذَا وَكَذَا وَإِنَّهُ تَرَكَ عَلَيْهِ دَيْنًا مِنْ التَّمْرِ وَإِنَّهُ قَدْ اشْتَدَّ عَلَيَّ بَعْضُ غُرَمَائِهِ فِي الطَّلَبِ فَأُحِبُّ أَنْ تُعِينَنِي عَلَيْهِ لَعَلَّهُ أَنْ يُنْظِرَنِي طَائِفَةً مِنْ تَمْرِهِ إِلَى هَذَا الصِّرَامِ الْمُقْبِلِ قَالَ نَعَمْ آتِيكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ قَرِيبًا مِنْ وَسَطِ النَّهَارِ قَالَ فَجَاءَ وَمَعَهُ حَوَارِيُّوهُ قَالَ فَجَلَسُوا فِي الظِّلِّ وَسَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتَأْذَنَ ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْنَا قَالَ وَقَدْ قُلْتُ لِامْرَأَتِي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَائِيَّ الْيَوْمَ وَسَطَ النَّهَارِ فَلَا يَرَيَنَّكِ وَلَا تُؤْذِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي شَيْءٍ وَلَا تُكَلِّمِيهِ فَفَرَشَتْ فِرَاشًا وَوِسَادَةً وَوَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ فَقُلْتُ لِمَوْلًى لِي اذْبَحْ هَذِهِ الْعَنَاقَ وَهِيَ دَاجِنٌ سَمِينَةٌ فَالْوَحَى وَالْعَجَلَ افْرُغْ مِنْهَا قَبْلَ أَنْ يَسْتَيْقِظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَكَ فَلَمْ نَزَلْ فِيهَا حَتَّى فَرَغْنَا مِنْهَا وَهُوَ نَائِمٌ فَقُلْتُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ يَسْتَيْقِظُ يَدْعُو بِطَهُورِهِ وَأَنَا أَخَافُ إِذَا فَرَغَ أَنْ يَقُومَ فَلَا يَفْرُغَ مِنْ طُهُورِهِ حَتَّى يُوضَعَ الْعَنَاقُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ قَالَ يَا جَابِرُ ايْتِنِي بِطَهُورٍ قَالَ نَعَمْ فَلَمْ يَفْرُغْ مِنْ وُضُوئِهِ حَتَّى وُضِعَتْ الْعَنَاقُ بَيْنَ يَدَيْهِ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيَّ فَقَالَ كَأَنَّكَ قَدْ عَلِمْتَ حُبَّنَا اللَّحْمِ ادْعُ أَبَا بَكْرٍ ثُمَّ دَعَا حَوَارِيِّيهِ قَالَ فَجِيءَ بِالطَّعَامِ فَوُضِعَ قَالَ فَوَضَعَ يَدَهُ وَقَالَ بِسْمِ اللَّهِ كُلُوا فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا وَفَضَلَ مِنْهَا لَحْمٌ كَثِيرٌ وَقَالَ وَاللَّهِ إِنَّ مَجْلِسَ بَنِي سَلَمَةَ لَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِمْ هُوَ أَحَبُّ إِلَيْهِمْ مِنْ أَعْيُنِهِمْ مَا يَقْرَبُونَهُ مَخَافَةَ أَنْ يُؤْذُوهُ ثُمَّ قَامَ وَقَامَ أَصْحَابُهُ فَخَرَجُوا بَيْنَ يَدَيْهِ وَكَانَ يَقُولُ خَلُّوا ظَهْرِي لِلْمَلَائِكَةِ قَالَ فَاتَّبَعْتُهُمْ حَتَّى بَلَغْتُ سَقُفَّةَ الْبَابِ فَأَخْرَجَتْ امْرَأَتِي صَدْرَهَا وَكَانَتْ سَتِيرَةً فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلِّ عَلَيَّ وَعَلَى زَوْجِي قَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكِ وَعَلَى زَوْجِكِ ثُمَّ قَالَ ادْعُوا لِي فُلَانًا لِلْغَرِيمِ الَّذِي اشْتَدَّ عَلَيَّ فِي الطَّلَبِ فَقَالَ أَنْسِ جَابِرًا طَائِفَةً مِنْ دَيْنِكَ الَّذِي عَلَى أَبِيهِ إِلَى هَذَا الصِّرَامِ الْمُقْبِلِ قَالَ مَا أَنَا بِفَاعِلٍ قَالَ وَاعْتَلَّ وَقَالَ إِنَّمَا هُوَ مَالُ يَتَامَى فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْنَ جَابِرٌ قَالَ قُلْتُ أَنَا ذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كِلْ لَهُ مِنْ الْعَجْوَةِ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى سَوْفَ يُوَفِّيهِ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَإِذَا الشَّمْسُ قَدْ دَلَكَتْ قَالَ الصَّلَاةُ يَا أَبَا بَكْرٍ قَالَ فَانْدَفَعُوا إِلَى الْمَسْجِدِ فَقُلْتُ لِغَرِيمِي قَرِّبْ أَوْعِيَتَكَ فَكِلْتُ لَهُ مِنْ الْعَجْوَةِ فَوَفَّاهُ اللَّهُ وَفَضَلَ لَنَا مِنْ التَّمْرِ كَذَا وَكَذَا قَالَ فَجِئْتُ أَسْعَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسْجِدِهِ كَأَنِّي شَرَارَةٌ فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ صَلَّى فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ كِلْتُ لِغَرِيمِي تَمْرَهُ فَوَفَّاهُ اللَّهُ وَفَضَلَ لَنَا مِنْ التَّمْرِ كَذَا وَكَذَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْنَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ فَجَاءَ يُهَرْوِلُ قَالَ سَلْ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ غَرِيمِهِ وَتَمْرِهِ قَالَ مَا أَنَا بِسَائِلِهِ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ اللَّهَ سَوْفَ يُوَفِّيهِ إِذْ أَخْبَرْتَ أَنَّ اللَّهَ سَوْفَ يُوَفِّيهِ فَرَدَّدَ عَلَيْهِ وَرَدَّدَ عَلَيْهِ هَذِهِ الْكَلِمَةَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ كُلُّ ذَلِكَ يَقُولُ مَا أَنَا بِسَائِلِهِ وَكَانَ لَا يُرَاجَعُ بَعْدَ الْمَرَّةِ الثَّالِثَةِ فَقَالَ مَا فَعَلَ غَرِيمُكَ وَتَمْرُكَ قَالَ قُلْتُ وَفَّاهُ اللَّهُ وَفَضَلَ لَنَا مِنْ التَّمْرِ كَذَا وَكَذَا فَرَجَعْتُ إِلَى امْرَأَتِي فَقُلْتُ أَلَمْ أَكُنْ نَهَيْتُكِ أَنْ تُكَلِّمِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَيْتِي فَقَالَتْ تَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى يُورِدُ نَبِيَّهُ فِي بَيْتِي ثُمَّ يَخْرُجُ وَلَا أَسْأَلُهُ الصَّلَاةَ عَلَيَّ وَعَلَى زَوْجِي
Yatubwiye [Abu An Nu’man] yatubwiye [Abu Awana] kuva kuri [Al Aswad] kuva kuri [Nubaih Al Anazi] kuva kuri [Jabir bin Abdullah] Radliyallahu’anhu ati; Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yarasohotse aja kurwana n’abashiriki. Dawe -Abdula- ati; ‘Ntuje mu ntambara ewe Jabir, uri umunya Medina akazi kawe ni ugukurikirana amakuru yerekeye uko ingabo z’abayisilamu zimeze. Kugira ngo mumenye vy’ukuri iherezo ryacu. Kubera Allah Subhanahu wa Ta’ala, iyo ntaba ari uko nzosiga abakobwa banje inyuma y’urupfu rwanje, nari guhimbarwa cane iyo mwicwa imbere yanje - mwapfa ku rugamba -. Yabiri ati; Igihe nari kumwe n’abantu akazi kabo kari ugukurikirana uko ibintu vyifashe n’ukugaruka kw’ingabo, bukwi na bukwi senge araza afise imivyimba ya dawe na marume kugira ngo abahambe bompi mu mva y’umuryango wacu. Hanyuma ahura n’umuntu ariko arasemerera; ‘Nta gukeka, Nkurunziza sallallaahu alaihi wasallam yarabategetse gusubiza abapfuye aho biciwe, namwe mukabahamba aho biciwe. ’ Twaciye rero ubwo nyene dusubiza imivyimba ya dawe na marume aho yiciwe. Twarabahambwe aho nyene bompi biciwe. Mu nyuma, igihe jewe - Jabir - nari mu gihe c’ubukalifa bwa Muawiya bin Abu Sufyan Radliyallahu’anhu, nca nsubira inyuma bukwi na bukwi intumwa. Aravuga ati; ‘Ewe Jabir bin Abdullah, abubatsi ba Muawiyah Radliyallahu’anhu, igihe bariko barasenya ikiziga, basanze umurambo wa so wawe gushika aho umurambo wiwe uboneka. Bamwe mu bubatsi bari baragiye rero nararonse akaryo ko kubona umurambo wa dawe. Uhh, , Uhh, ,, , nasanze umurambo wa dawe ukiri neza neza nk’uko namuhamba, ntaco wahinduye kiretse ibimenyetso vy’umuntu yishwe. Uwuvuga inkuru -Jabir- ati; rero ndavyipfuka. Ndacaribuka ko dawe yasigaye umwenda mu buryo bw’amatariki, abantu bamwe bamwe bamugurije barampata ngo -ubwo nyene- nwuhe. Hanyuma nca mbona Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam. Kandi naraseruye ivyo bimpagaritse umutima vyose; 'Ewe Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam, mu vy'ukuri dawe yapfuye mu ntambara, kandi vy'ukuri yasize umwenda mu buryo bw'amatariki, kandi vy'ukuri ba nyen'umwenda barampatiye -ubwo nyene- kwishura iyo myenda. Nari guhimbarwa cane iyo mugira umutima ukunze wo kumufasha, ni nde azi, yoshobora kwemera gusubiramwo amafaranga yiwe gushika mu kiringo c’iyimbura kizoza. Aravuga ati; ‘Sawa, nzobiguha, Imana ibishaka, Subhanahu wa Ta’ala, haciye igihe gitoyi uno musi ku muhingamo. ’ Uwuvuga inkuru -Jabir- ati; ‘Yaciye azana n’abagenzi biwe b’intahemuka. ’ Uwuvuga inkuru -Jabir- ati; barindiriye mu nzu y’ubuhungiro maze Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam araturamutsa aradusaba uruhusha, hanyuma yinjira mu nzu yacu. Uwuvuga inkuru -Jabir- ati; 'Nabwiye umukenyezi wanje ko Rasulullah azoza kunsura uno musi inyuma y'isaha zibiri z'ijoro, rero ntukiyerekane, ntubabaze Rasulullah n'ikintu na kimwe - ikintu cose - kandi ntumuvuge mbere. ’ Naciye nsanga igitanda ndamuha umusego, hanyuma ararambika umutwe arasinzira. Maze ntegeka umusuku wanje; ‘Mukere iyi mpene y’ingore, ni impene yimenyereje, ifise inyama nyinshi kandi iranyaruka. Ndabinginze mubitegure imbere y’uko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam avyuka, kandi niyavyuka azosaba ata kabuza amazi yo gusukura, mu gihe jewe numva mpagaritse umutima iyo avyutse akaheza gusukura mu gihe inyama z’impene zitaraboneka imbere yiwe. ’ Avyutse mu turo, ati; 'Ewe Yabiri, mpa amazi yo gusukura, ndamwishura; 'Ego ni vyiza. ’ Nuko rero imbere y’uko aheza kwiyuhagira narashize hasi inyama zanje . k impene imbere yiwe. Uwuvuga inkuru -Jabir- ati; ‘Arandaba aca arambwira ati; Bisa n’uko musanzwe muzi inyama dukunda cane, hamagara Abu Bakar Radliyallahu’anhu. Hanyuma bakazana ivyo kurya bakabitanga. Uwuvuga inkuru -Jabir- ati; Araheza ati; Vuga izina rya Allah Subhanahu wa Ta’ala -Bismillah- maze urye. Bararya rero gushika bahaze hasigaye inyama nyinshi -zivuye mu sahani-. Uwuvuga inkuru -Jabir- ati; 'Na Allah Subhanahu wa Ta'ala, vy'ukuri ikoraniro rya Bani Salamah ryiciriye urubanza ko rikunda Nkurunziza sallallaahu alaihi wasallam kurusha amaso yabo bwite ari hafi yabo cane cane, kuko bahagaritse umutima cane ko bazomubabaza. Hanyuma arahaguruka na bagenzi biwe na bo nyene, barasohoka bamuca, aca avuga ati: «Reka nsige umwidegemvyo wanje - ivyanje - ku bamarayika. ’ Uwuvuga inkuru -Jabir- ati; Nanje ndabaherekeza nsubira ku rubaho rwari hafi y’umuryango, hanyuma umugore wanje ariyerekana gatoyi kari mbere kapfutse n’igitambaro aravuga ati; 'Ewe Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam, nsengere jewe n'umugabo wanje. ’ Arishura ati; 'Imana Subhanahu wa Ta'ala aguhe imihezagiro yiwe wewe n'umugabo wawe. ’ Araheza ati; 'Ndagusavye unhamagare gutyo gutyo -ubwiwe umuntu afise umwenda ariko arampagarika umutima wo kuwuheba ubwo nyene-'. Araheza ati; 'Musubize Jabir Radliyallahu'anhu igice c'umwenda mufitiye se wiwe gushika mu kiringo c'iyimbura gikurikira. ’ Avuga ati; ‘Sinshobora kubikora, ewe Ntumwa y’Imana! ’ Aravuga ati; ‘Canke ukabigabanya’ ati; ‘Iyi mutungo ni iy’impfuvyi, ewe Ntumwa y’Imana. ’ rero Intumwa iravuga iti; ‘Jabir ari hehe? ’ Yabiri ati; 'Ndi Intumwa y'Imana' Maze Intumwa iravuga iti; 'Mupime amatariki 'ajuwa - ubwoko bw'amatariki akura muri 'Aliyah Medina - kuko Allah Subhanahu wa Ta'ala azomuha ivyo ahagije ata kabuza', hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam araduza umutwe maze biragaragara ko izuba ryarengeye rero ati; Jabir ati: «Reka dusenge, ewe Abu Bakri Radliyalahu», ni ko Jabir Radliyalahu ati; 'Bose baja ku musigiti' nca mbwira uwufise umwenda nti; ‘Zana igikoresho cawe hafi. ’ Maze ndamupima amatati ‘ajuwa. Rero Allah Subhanahu wa Ta’ala yaraduhaye ibihagije kandi aracariko aradusiga amatariki amwe amwe. Jabiri Radiliyalahu’anhu ati; 'Naciye rero nihutira guhura na Rasulullah muri uyu musigiti, nk'aho noba ndi umuntu wo hasi, nca nsanga Rasulullah arangije gusenga, nca mbwira Rasulullah nti; Nkako, narapimye amatariki kandi Allah Subhanahu wa Ta’ala arafise ibihagije, kandi hariho ivyo dusigaje vyinshi n’ibi vyinshi. ’ Maze Rasulullah arabaza ati; 'Umar bin Khaththab Radliyallahu'anhu ari hehe? ’ Uwuvuga inkuru -Jabir- ati; Umar yaje yiruka, aca amutegeka ati: «Ndagusavye ubaze Jabir bin Abdullah Radliyallahu’anhu ivy’umuntu yari amufitiye umwenda - se wiwe - n’amatariki yiwe. ’ Umar arishura ati; 'Sinkeneye kubaza kandi numva ntakeka ko Allah Subhanahu wa Ta'ala azomuha ivyo ahagije ata kabuza, ni ukuvuga iyo umubwiye ko Allah Subhanahu wa Ta'ala azomuha ivyo ahagije. ’ Hanyuma yongera kumusubiza ikibazo, rero Umar Radliyallahu’anhu asubiramwo inyishu incuro zitatu, vyose akabivuga n’amajambo ngo; ‘Sinkeneye kubaza. ’ Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ntiyasubiyemwo ikibazo ciwe inyuma y’incuro ya gatatu, ni co gituma yabajije; ‘Umuntu akufitiye umwenda n’abo mukundana bimeze gute? ’ Uwuvuga inkuru ati; Nanje rero ndishura nti; Allah Subhanahu wa Ta’ala yamuhaye ibihagije kandi yamusize aya matariki menshi kandi . nk’ibi. Maze ndataha muhira kwa mugore wanje ndamubwira nti; 'None sinakubujije kuvugana na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam mu nzu yanje? ’ arishura; None mwibaza ko Allah Subhanahu wa Ta’ala yazanye Intumwa yiwe mu nzu yanje, hanyuma akagenda ntamusaba ngo ansengere n’umugabo wanje? ?.
Imam Darimi : 46
أَخْبَرَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ حَدَّثَنِي الْحَكَمُ بْنُ أَبَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ إِنَّ اللَّهَ فَضَّلَ مُحَمَّدًا عَلَى الْأَنْبِيَاءِ وَعَلَى أَهْلِ السَّمَاءِ فَقَالُوا يَا ابْنَ عَبَّاسٍ بِمَ فَضَّلَهُ عَلَى أَهْلِ السَّمَاءِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ لِأَهْلِ السَّمَاءِ { وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلَهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ كَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ } الْآيَةَ وَقَالَ اللَّهُ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ } قَالُوا فَمَا فَضْلُهُ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ } الْآيَةَ وَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ } فَأَرْسَلَهُ إِلَى الْجِنِّ وَالْإِنْسِ
Yaratubwiye [Ishaq bin Ibrahim] yatubwiye [Yazid bin Abu Hakim] yabimbwiye [Al Hakam bin Abaan] kuva [‘Ikrimah] kuva [Ibn Abbas] Radliyallahu’anhu ati; 'Nta gukeka, Allah Subhanahu wa Ta'ala yashize imbere Umuhanuzi Muhammad Shallallahu Alaihi Wasallam kuruta abandi bahanuzi n'ababa mw'ijuru. ’ baraheza barabaza; ‘Ewe Ibn Abbas, ni igiki yashizwe imbere ku baba mw’ijuru? ’ Ibnu Abbas arishura ati; 'Nta gukeka ko Allah Subhanahu wa Ta'ala yabwiye abatuye mw'ijuru ati; Kuva kuri Ibn Abbas ati; Kandi uwo wese muri bo azovuga ati, vy’ukuri ndi imana atari Allah Subhanahu wa Ta’ala, niho tuzohemba uwo muntu muri ubu buryo. abanyavyaha. -Ibibazo. Igihugu c'Uburundi` /21; 29- Kandi Allah Subhanahu wa Ta’ala azokwitwararika ivyaha vyawe vya kera n’ivyo muri kazoza kandi azohezagire imihezagiro yiwe kuri wewe kandi azokujana mu nzira igororotse. ` -Ibibazo. Al Fati /48; 1. 2- Baraheza barabaza bati aruta iki Abavugishwa n’Imana bose? ’ bin Abbas arishura ati: ‘Ni ukuri, Allah Subhanahu wa Ta’ala yavuze ati: ‘Nta Ntumwa n’imwe twarungitse, atari mu rurimi rw’abantu biwe, kugira ngo abasigurire neza. ` -Ibibazo. Iburahimu /14; 4- kandi Allah Subhanahu wa Ta'ala abwira Nkurunziza Muhammad ati: ` kandi ntitwagutumye atari ku bantu bose Nk'umumenyesha inkuru nziza n'umugabisha. ` -Ibibazo. Nk’uko Saba` 34; 28-, hanyuma arungikwa ku ma jini no ku bantu.
Imam Darimi : 47
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ حَدَّثَنَا زَمْعَةُ عَنْ سَلَمَةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ جَلَسَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْتَظِرُونَهُ فَخَرَجَ حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْهُمْ سَمِعَهُمْ يَتَذَاكَرُونَ فَتَسَمَّعَ حَدِيثَهُمْ فَإِذَا بَعْضُهُمْ يَقُولُ عَجَبًا إِنَّ اللَّهَ اتَّخَذَ مِنْ خَلْقِهِ خَلِيلًا فَإِبْرَاهِيمُ خَلِيلُهُ وَقَالَ آخَرُ مَاذَا بِأَعْجَبَ مِنْ { وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا } وَقَالَ آخَرُ فَعِيسَى كَلِمَةُ اللَّهِ وَرُوحُهُ وَقَالَ آخَرُ وَآدَمُ اصْطَفَاهُ اللَّهُ فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ فَسَلَّمَ وَقَالَ قَدْ سَمِعْتُ كَلَامَكُمْ وَعَجَبَكُمْ أَنَّ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلُ اللَّهِ وَهُوَ كَذَلِكَ وَمُوسَى نَجِيُّهُ وَهُوَ كَذَلِكَ وَعِيسَى رُوحُهُ وَكَلِمَتُهُ وَهُوَ كَذَلِكَ وَآدَمُ اصْطَفَاهُ اللَّهُ تَعَالَى وَهُوَ كَذَلِكَ أَلَا وَأَنَا حَبِيبُ اللَّهِ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا حَامِلُ لِوَاءِ الْحَمْدِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تَحْتَهُ آدَمُ فَمَنْ دُونَهُ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا أَوَّلُ شَافِعٍ وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ يُحَرِّكُ بِحَلَقِ الْجَنَّةِ وَلَا فَخْرَ فَيَفْتَحُ اللَّهُ فَيُدْخِلُنِيهَا وَمَعِي فُقَرَاءُ الْمُؤْمِنِينَ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا أَكْرَمُ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ عَلَى اللَّهِ وَلَا فَخْرَ
Yatubwiye [Ubaidullah bin Abdul Majid] yatubwiye [Zam’ah] ivuye [Salamah] ivuye [‘Ikrimah] ivuye [Ibn Abbas] Radliyallahu’anhu ati; Abantu bavuye mu bagenzi b’Imana Sallallahu Alaihi Wasallam bari bicaye bamurindiriye. Hanyuma arasohoka, igihe yari hafi yabo yumva baririmba izina ryiwe ngo Shallallahu Alaihi Wasallam. Hanyuma yumviriza neza ikiyago cabo, hanyuma umwe muri bo ati; 'Biratangaje cane ko Allah Subhanahu wa Ta'ala yagize ibiremwa vyiwe abagenzi biwe somambike, kandi Ibrahimu yari umugenzi somambike wa Allah Subhanahu wa Ta'ala. Uwundi ati; Ivyo bitangaje kuruta umurongo, WA KALLAMA ALLAHU MUSA TAKLIIMAA Kandi Allah yaravugishije Nkurunziza Musa ataco akora -Ibibazo. Nisa`/4; 164- mu gihe abandi bavuga ngo; Mu gihe Yezu ari Ijambo rya Allah Subhanahu wa Ta’ala na Mpwemu wiwe, abandi na bo nyene bati; Hagati aho, Adamu yarasukuwe na Allah Subhanahu wa Ta’ala. Hanyuma arasohoka abasanganira arabaramutsa, aca avuga ati; 'Narumvirije ikiyago canyu ndatangazwa n'uko Ibrahimu yari umugenzi somambike wa Allah Subhanahu wa Ta'ala, kandi vy'ukuri yari, Musa yari umuntu yavugana na we ataco akora kandi yari uko, kandi Yezu yari Mpwemu wiwe n'Ijambo ryiwe kandi ni ko vyari, kandi Adamu Allah Subhanahu wa Ta'ala yaramutoye kandi ni ko vyari. Mumenye ko ndi Habibullah - umuntu w’urukundo rwa Allah - kandi nta bwibone buriho, ndi uwutwaye ibendera ry’ugushemeza ku musi w’urubanza ntwara Adamu n’Abahanuzi inyuma yiwe kandi nta bwibone buriho, kandi ni jewe nari umuntu wa mbere yatanze kandi uwahawe ubusabira ku musi w’urubanza kandi nta n’umuntu w’ubwibone bwariho ijuru kandi nta bwibone bwariho, hanyuma Allah Subhanahu wa Ta’ala arafungura urugi anshiramwo, ninjirana n’abakene b’abayisilamu kandi nta bwibone bwariho, kandi nari umuntu w’icubahiro kuruta abandi bose mu baje imbere n’abaje nyuma mu maso ya Allah Subhanahu wa Ta’ala kandi nta bwibone bwariho’.
Imam Darimi : 48
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ أَبِي الْأَسْوَدِ عَنْ لَيْثٍ عَنْ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا أَوَّلُهُمْ خُرُوجًا وَأَنَا قَائِدُهُمْ إِذَا وَفَدُوا وَأَنَا خَطِيبُهُمْ إِذَا أَنْصَتُوا وَأَنَا مُسْتَشْفِعُكُمْ إِذَا حُبِسُوا وَأَنَا مُبَشِّرُهُمْ إِذَا أَيِسُوا الْكَرَامَةُ وَالْمَفَاتِيحُ يَوْمَئِذٍ بِيَدِي وَأَنَا أَكْرَمُ وَلَدِ آدَمَ عَلَى رَبِّي يَطُوفُ عَلَيَّ أَلْفُ خَادِمٍ كَأَنَّهُمْ بَيْضٌ مَكْنُونٌ أَوْ لُؤْلُؤٌ مَنْثُورٌ
Yatubwiye [Said bin Sulaiman] avuye kuri [Mansur bin Abi Al Aswad] avuye kuri [Laits] avuye kuri [Ar Rabi’ bin Anas] avuye kuri [Anas] Radliyallahu’anhu ati; Rasulullah ati; 'Nari umuntu wa mbere yazutse mu mva ku musi w'izuka, nari umurongozi wabo igihe baza, nari umuvugizi wabo igihe bacereje, nari umuntu abasaba ubusabira igihe bari bafatanye -mu bugaragwa bwa mahsyar-, nari umuntu abaha amakuru igihe bari mu kwihebura. Ubuninahazwa n’imfunguruzo z’uwo musi biri mu minwe yanje, kandi ndi mwene Adamu Alaihis indamukanyo nziza kuruta izindi mu maso y’Umukama wanje, nkikuje iruhande yanje abasuku igihumbi, nk’aho ari amabuye y’agaciro yera canke amasaro asasaye’.
Imam Darimi : 49
أخبرنا عبد الله بن عبد الحكم المصري حدثنا بكر بن مضر عن جعفر بن ربيعة عن صالح هو ابن عطاء بن خباب مولى بني الدئل عن عطاء بن أبي رباح عن جابر بن عبد الله أن النبي صلى الله عليه وسلم قال أنا قائد المرسلين ولا فخر وأنا خاتم النبيين ولا فخر وأنا أول شافع وأول مشفع ولا فخر
Yatubwiye [Abdullah bin Abdul Hakam Al Mishri] yatubwiye [Bakar bin Mudlar] avuye kuri [Jafar bin Rabi’ah] avuye kuri [Salih Ibnu Atha bin Khabbab] uwahoze ari umuja avuye muri Banu Al Duil avuye kuri [Atha bin Abi Rabbah] ko [Jabir bin Abi Rabbah] Wasalamu. Yavuze; 'Ndi umurongozi w'Intumwa, kandi nta bwibone buriho, ndi igipfukisho c'Abahanuzi kandi nta bwibone buriho, ndi uwa mbere gusenga kandi ndi uwa mbere gusenga kandi nta bwibone buriho'.
Imam Darimi : 50
حدثنا محمد بن عباد حدثنا سفيان هو ابن عيينة عن ابن جدعان عن أنس أن النبي صلى الله عليه وسلم قال أنا أول من يأخذ بحلقة باب الجنة فأقعقعها قال أنس كأني أنظر إلى يد رسول الله صلى الله عليه وسلم يحركها وصف لنا سفيان كذا وجمع أبو عبد الله أصابعه وحركها قال وقال له ثابت مسست يد رسول الله صلى الله عليه وسلم بيدك قال نعم قال فأعطنيها أقبلها
Yatubwiye [Muhamadi Bin Abbad] yatubwiye [Sufyan Ibn Uyainah] kuva kuri [Ibn Jud’aan] kuva kuri [Anas] ko Nkurunziza w’Imana yavuze ati; Kuva kuri Jabir bin Abdillah ko Nkurunziza w’Imana yavuze ati; Ni jewe muntu wambere mfashe umugozi w’irembo ry’ijuru ndawunyimura. Anasi ati; Ni nk’aho nabonye ukuboko kwa Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam kuvyinyiganza, na Sufyan avuga -inkuru- na yo nyene, na Abu Abdullah afata ukuboko kwiwe akavyinyiganza, uwo muvugizi ati; Tabiti aramubaza ati; Woba ufata ukuboko kwa Rasulullah n’ukuboko kwawe? Arishura ati; Yarampaye mbere ukuboko kwiwe ngo nsome.
Imam Darimi : 51
أخبرنا أحمد بن عبد الله حدثنا حسين بن علي عن زائدة عن المختار بن فلفل عن أنس قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم أنا أول شافع في الجنة
Yatubwiye [Ahmad bin Abdullah] yatubwiye [Husein bin Ali] kuva kuri [Zaidah] kuva kuri [Al Mukhtar bin Fulful] kuva kuri [Anas] ati; Rasulullah ati; ’ Ndi umuntu wa mbere mw’ijuru gusenga. '
Imam Darimi : 52
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يَزِيدُ هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنِّي لَأَوَّلُ النَّاسِ تَنْشَقُّ الْأَرْضُ عَنْ جُمْجُمَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ وَأُعْطَى لِوَاءَ الْحَمْدِ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ وَآتِي بَابَ الْجَنَّةِ فَآخُذُ بِحَلْقَتِهَا فَيَقُولُونَ مَنْ هَذَا فَأَقُولُ أَنَا مُحَمَّدٌ فَيَفْتَحُونَ لِي فَأَدْخُلُ فَأَجِدُ الْجَبَّارَ مُسْتَقْبِلِي فَأَسْجُدُ لَهُ فَيَقُولُ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ وَتَكَلَّمْ يُسْمَعْ مِنْكَ وَقُلْ يُقْبَلْ مِنْكَ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَقُولُ أُمَّتِي أُمَّتِي يَا رَبِّ فَيَقُولُ اذْهَبْ إِلَى أُمَّتِكَ فَمَنْ وَجَدْتَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ شَعِيرٍ مِنْ الْإِيمَانِ فَأَدْخِلْهُ الْجَنَّةَ فَأَذْهَبُ فَمَنْ وَجَدْتُ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَلِكَ أَدْخَلْتُهُمْ الْجَنَّةَ فَأَجِدُ الْجَبَّارَ مُسْتَقْبِلِي فَأَسْجُدُ لَهُ فَيَقُولُ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ وَتَكَلَّمْ يُسْمَعْ مِنْكَ وَقُلْ يُقْبَلْ مِنْكَ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَقُولُ أُمَّتِي أُمَّتِي يَا رَبِّ فَيَقُولُ اذْهَبْ إِلَى أُمَّتِكَ فَمَنْ وَجَدْتَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ الْإِيمَانِ فَأَدْخِلْهُ الْجَنَّةَ فَأَذْهَبُ فَمَنْ وَجَدْتُ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَلِكَ أَدْخَلْتُهُمْ الْجَنَّةَ وَفُرِغَ مِنْ حِسَابِ النَّاسِ وَأُدْخِلَ مَنْ بَقِيَ مِنْ أُمَّتِي فِي النَّارِ مَعَ أَهْلِ النَّارِ فَيَقُولُ أَهْلُ النَّارِ مَا أَغْنَى عَنْكُمْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُونَ بِهِ شَيْئًا فَيَقُولُ الْجَبَّارُ فَبِعِزَّتِي لَأَعْتِقَنَّهُمْ مِنْ النَّارِ فَيُرْسِلُ إِلَيْهِمْ فَيَخْرُجُونَ مِنْ النَّارِ وَقَدْ امْتُحِشُوا فَيُدْخَلُونَ فِي نَهَرِ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ فِيهِ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي غُثَاءِ السَّيْلِ وَيُكْتَبُ بَيْنَ أَعْيُنِهِمْ هَؤُلَاءِ عُتَقَاءُ اللَّهِ فَيُذْهَبُ بِهِمْ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ فَيَقُولُ لَهُمْ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلَاءِ الْجَهَنَّمِيُّونَ فَيَقُولُ الْجَبَّارُ بَلْ هَؤُلَاءِ عُتَقَاءُ الْجَبَّارِ
Yatubwiye [Abdullah bin Salih] yatubwiye [Al Laits] yabimbwiye [Yazid Ibnu Abdullah bin Al Had] kuva kuri [`Amr bin Abu `Amr] kuva kuri [Anas bin Malik] Radliyallahu'anhu ati; Numvise Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam; 'N'ukuri, ndi umuntu wa mbere isi yiwe izosaduka kubera ubuninahazwa bwanje ku musi w'izuka -munyuma- kandi nta bwibone buzobaho, ndi umuntu wa mbere kwinjira mw'ijuru ku musi w'izuka kandi nta bwibone buzobaho, maze ngegera umuryango w'ijuru nkafata umugozi, bo -aven-the guards of he? Nanje ndamwishura nti; Ndi Muhamadi rero baranyugururiye, hanyuma ndinjira nsanga ishobora vyose iri imbere yanje rero ndamupfukamira. Maze aravuga ati; Hagurutsa umutwe wawe Muhamadi, uvuge amajambo yawe azokwumvikana, usabe kandi ivyo usavye bizokwerekanwa, senga uzoshobora gusenga. Nuko ndaduza umutwe ndavuga nti; Abantu banje, abantu banje, Mana yanje. Aravuga ati; ‘Genda mu bantu b’iwanyu uwo wese uzosanga mu mutima wiwe afise ukwizera kungana n’akabuto k’ingano, nzomushira mw’ijuru ata kabuza. Maze ndagenda uwo nahuye wese afise umutima ungana n’akabuto, ndamushira mw’ijuru. Maze nsanze Mushoboravyose imbere yanje, ni co gituma ndamupfukamira. Aravuga ati; Zamura umutwe uvuge amajambo yawe yumvikane nawe uzokwumvikana uvuge kandi usabire uzoshobora gusenga. Naciye rero ndaduza umutwe mbwira abantu banje nti: Mukama, aca aravuga ati: ‘Genda mu bantu bawe, uwo wese uzosanga mu mitima yabo y’ukwizera ingana n’akabuto k’ingano, hanyuma baje mw’ijuru, maze ndagenda kandi uwo nasanga mu mitima yabo y’ukwizera ingana n’akabuto, ndamushize muri we. ‘Igiharuro c’ibikorwa vy’abantu bose kimaze kurangira, n’abantu banje basigaye batererwa mu muriro udahera hamwe n’ababa mu muriro udahera, ababa mu muriro udahera baravuga ngo; Ntaco bimaze kuri wewe ko mwahora musenga Allah Subhanahu wa Ta’ala kandi ntaco mwafatanya na we. Nuko Mushoboravyose ati; Kubera ubukuru bwanje, nzobakura mu muriro w’iteka. Hanyuma rirabarungikira barakurwa mu muriro w’iteka bokejwe, hanyuma bashirwa mu ruzi rw’ubuzima, hanyuma barakura nk’akabuto gakura mu mfuruka itemba, kandi vyanditswe ku ruhanga rwabo; ni abantu babohowe na Allah Subhanahu wa Ta’ala. Hanyuma bararongorwa bashirwa mw’ijuru. Nuko ababa mw’ijuru barababwira bati; ‘Abo ni bo baba mu muriro udahera’. Nuko Mushoboravyose ati; ‘Oya, ni abantu babohowe n’Ishoboravyose. '
Imam Darimi : 53
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ عَنْ يُونُسَ بْنِ مَيْسَرَةَ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلَانِيِّ عَنْ ابْنِ غَنْمٍ قَالَ نَزَلَ جِبْرِيلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَشَقَّ بَطْنَهُ ثُمَّ قَالَ جِبْرِيلُ قَلْبٌ وَكِيعٌ فِيهِ أُذُنَانِ سَمِيعَتَانِ وَعَيْنَانِ بَصِيرَتَانِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ الْمُقَفِّي الْحَاشِرُ خُلُقُكَ قَيِّمٌ وَلِسَانُكَ صَادِقٌ وَنَفْسُكَ مُطْمَئِنَّةٌ قَالَ أَبُو مُحَمَّد وَكِيعٌ يَعْنِي شَدِيدًا
Yatubwiye [Abdullah bin Salih] yambwiye [Mu`awiya] kuva kuri [Yunus bin Maisarah] kuva kuri [Abu Idris Al Khaulani] kuva kuri [Ibn Ghanm] ati; Jibril Alaihis aramutsa Intumwa y’Imana aca amuca inda, hanyuma Jibril ati ‘Umutima ukomeye urimwo amatwi abiri ashobora kwumva n’amaso abiri ashobora kubona, Muhammad Shallallahu Alaihi Wasallam. Rasulullah Al Muqaffa - uwuninahazwa - na Al Hasyir - uwukoranya -, inyifato yawe ni nziza, ururimi rwawe rurashobora kwizigirwa kandi umutima wawe uratuje. Abu Muhammad yavuze ko insobanuro y’ijambo waki’ ari abakomeye.
Imam Darimi : 54
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ رُوَيْمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ أَدْرَكَ بِيَ الْأَجَلَ الْمَرْحُومَ وَاخْتَصَرَ لِيَ اخْتِصَارًا فَنَحْنُ الْآخِرُونَ وَنَحْنُ السَّابِقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَإِنِّي قَائِلٌ قَوْلًا غَيْرَ فَخْرٍ إِبْرَاهِيمُ خَلِيلُ اللَّهِ وَمُوسَى صَفِيُّ اللَّهِ وَأَنَا حَبِيبُ اللَّهِ وَمَعِي لِوَاءُ الْحَمْدِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَعَدَنِي فِي أُمَّتِي وَأَجَارَهُمْ مِنْ ثَلَاثٍ لَا يَعُمُّهُمْ بِسَنَةٍ وَلَا يَسْتَأْصِلُهُمْ عَدُوٌّ وَلَا يَجْمَعُهُمْ عَلَى ضَلَالَةٍ
Yatubwiye [Abdullah bin Salih] yambwiye [Mu`awiyah] avuye kuri ['Urwah bin Ruwaim] avuye kuri [Amr bin Qais], Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ati; ‘Allah Subhanahu wa Ta’ala yarambwiye urupfu rwanje rw’ikigongwe kandi yaraguze ubuzima bwanje. ’ Rero turi abantu ba nyuma ariko turi imbere ku musi w’urubanza. Nzovuga ijambo kandi nsavye imbabazi, ivyo si ubwibone, Ibrahim ni umugenzi somambike wa Allah Subhanahu wa Ta’ala -khalilullah-, Musa ni ihitamwo rya Allah Subhanahu wa Ta’ala kandi ndi umukunzi wa Allah Subhanahu wa Ta’ala kandi ndi kumwe nanje ibendera ry’ugushemeza ku musi w’urubanza. Nkako, Allah Subhanahu wa Ta’ala yarasezeraniye abantu banje, arabakingira ibintu bitatu; ntihazoba ikigoyi giteye ubwoba, ntibazosanzazwa n’umwansi kandi ntibazokoranirizwa hamwe mu buzimire.
Imam Darimi : 55
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ يَحْيَى حَدَّثَنَا أَرْطَاةُ بْنُ الْمُنْذِرِ عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ حَبِيبٍ قَالَ سَمِعْتُ مَسْلَمَةَ السَّكُونِيَّ وَقَالَ غَيْرُ مُحَمَّدٍ سَلَمَةَ السَّكُونِيَّ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ قَالَ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ أُتِيتَ بِطَعَامٍ مِنْ السَّمَاءِ قَالَ نَعَمْ أُتِيتُ بِطَعَامٍ قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَلْ كَانَ فِيهِ مِنْ فَضْلٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا فُعِلَ بِهِ قَالِ رُفِعَ إِلَى السَّمَاءِ وَقَدْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنِّي غَيْرُ لَابِثٍ فِيكُمْ إِلَّا قَلِيلًا ثُمَّ تَلْبَثُونَ حَتَّى تَقُولُوا مَتَى مَتَى ثُمَّ تَأْتُونِي أَفْنَادًا يُفْنِي بَعْضُكُمْ بَعْضًا بَيْنَ يَدَيْ السَّاعَةِ مُوتَانٌ شَدِيدٌ وَبَعْدَهُ سَنَوَاتُ الزَّلَازِلِ
Yatubwiye [Muhamadi Bin Al Mubarak] Yatubwiye [Muhammad Bin Yahya] Yatubwiye [Arthah Bin Al Mundzir] kuva kuri [Dlamrah Bin Habib] ati numvise Maslamah Nk’uko Sakuni -nk’uko amajambo y’uwundi muntu atari Muhammadi abivuga- [Salamah yavuze ko Sakuni; Igihe twari kumwe na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, bukwi na bukwi umuntu aravuga ati; 'Ewe Mukuru w'Imana, mbega warahawe ivyokurya biva mw'ijuru? Arishura ati; Ego cane, narahawe ivyo kurya. Arongera arabaza ati; ‘Ewe Muhanuzi wa Allah Subhanahu wa Ta’ala, hari ivyo kurya bisigaye? ’ Arishura ati; 'Egome. ’ Yongera kubaza ati: bamukoreye iki? Arishura ati; ‘Ryasubiye kuduzwa mw’ijuru, kandi narahishuriwe ko ntazomarana nawe igihe kirekire, hanyuma uzobandanya kubaho gushika uvuze ngo; ‘Igihe kanaka? Hanyuma mwaza aho ndi mu mirwi musamburana, imbere y’uko isi ihera hazoba impfu ziteye ubwoba, hanyuma haza imyaka yuzuye imitingito.
Imam Darimi : 56
أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِي الْعَلَاءِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِقَصْعَةٍ مِنْ ثَرِيدٍ فَوُضِعَتْ بَيْنَ يَدَيْ الْقَوْمِ فَتَعَاقَبُوهَا إِلَى الظُّهْرِ مِنْ غُدْوَةٍ يَقُومُ قَوْمٌ وَيَجْلِسُ آخَرُونَ فَقَالَ رَجُلٌ لِسَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ أَمَا كَانَتْ تُمَدُّ فَقَالَ سَمُرَةُ مِنْ أَيِّ شَيْءٍ تَعْجَبُ مَا كَانَتْ تُمَدُّ إِلَّا مِنْ هَا هُنَا وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى السَّمَاءِ
Twaramenyeshejwe ko [Uthman bin Muhammad] yatubwiye [Yazid bin Harun] yatumenyesheje [Sulaiman At Taimi] avuye kuri [Abu Al 'Ala`] avuye kuri [Samurah bin Jundud] ko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yahawe igikombe kinini kirimwo inyama, bari hagati y'abantu, barahindukirana bakora igisabisho co ku manywa y’ihangu kuko hari ifunguro rya sasita, hari abantu bahagarara, abandi bicara. Umuntu abwira Samura mwene Yundabu ati: ivyo biryo vyoba biva gusa mu ntambara? Samura arishura ati; ‘Ni igiki kigutangaza? Ico gitereko c’ibifungurwa nticari kizanywe kiretse ng’aho, uko yariko arakoresha ikimenyetso c’ukuboko kwiwe yerekeza ku kirere. '
Imam Darimi : 57
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ سَوَّارٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي لَيْلَةٍ إِضْحِيَانَ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ حَمْرَاءُ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَيْهِ وَإِلَى الْقَمَرِ قَالَ فَلَهُوَ كَانَ أَحْسَنَ فِي عَيْنِي مِنْ الْقَمَرِ
Yatubwiye [Muhamadi bin Said] yatubwiye [Abdur Rahmani bin Muhamadi] kuva kuri [Ash ‘ats bin Shawwar] kuva kuri [Abu Ishaq] kuva kuri [Jabir bin Samura] ati; Nabonye Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam mw’ijoro ry’ukwezi kuzuye kandi yari yambaye impuzu zitukura, hanyuma -ndahinduranya- ndamubona nkaraba ukwezi.
Imam Darimi : 58
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ الزُّهْرِيُّ حَدَّثَنِي إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ابْنُ أَخِي مُوسَى عَنْ عَمِّهِ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْلَجَ الثَّنِيَّتَيْنِ إِذَا تَكَلَّمَ رُئِيَ كَالنُّورِ يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ ثَنَايَاهُ
Yatubwiye [Ibrahimu bin Al Mundzir] yatubwiye [Abdu Aziz bin Abu Thabit Az Zuhri] yabimbwiye [Ismail bin Ibrahim] - umuhungu wa mwenewacu, Musa - avuye kuri Marume wiwe [Musa bin ‘Uqbah] avuye kuri [Kuraib] avuye kuri [Ibn Abbas hehulla’ Rad ati; Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yari afise amano arekuye, iyo avuga vyasa n’uko hari umuco uva hagati y’amano yiwe abiri.
Imam Darimi : 59
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا مِسْعَرٌ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَنْجَدَ وَلَا أَجْوَدَ وَلَا أَشْجَعَ وَلَا أَضْوَأَ وَأَوْضَأَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Yatubwiye [Mahmud bin Ghailan] yatubwiye [Yazid bin Harun] yatubwiye [Mis’ar] kuva kuri [Abdul Malik bin Umair] ati; [Ibnu Umar] ati; Sinigeze mbona umuntu yihuta kurwana, asukuye, afise uburindutsi, kandi akayangane kuruta Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam.
Imam Darimi : 60
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَ قُلْتُ لِلرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ بْنِ عَفْرَاءَ صِفِي لَنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّ لَوْ رَأَيْتَهُ رَأَيْتَ الشَّمْسَ طَالِعَةً
Yatubwiye [Ibrahimu bin Al Mundzir Al Hizami] yatubwiye [Ubaidullah bin Musa] yatubwiye [Usamah bin Zaid] kuva kuri [Abu Ubaida bin Muhammad bin ‘Ammar bin Yasir] ati; Nanje ndabwira [Ar Rubai’ na Mu’awwidz na ‘Afra‘]; Ndabinginze, mumbwire, -ingene- Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam, aca aravuga ati; Ewe mwana wanje, iyo umubona, woba umenga ubona izuba rirashe.