Imam Ahmad : 161
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ عُمَرَ حَمَلَ عَلَى فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَرَآهَا أَوْ بَعْضَ نِتَاجِهَا يُبَاعُ فَأَرَادَ شِرَاءَهُ فَسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْهُ فَقَالَ اتْرُكْهَا تُوَافِكَ أَوْ تَلْقَهَا جَمِيعًا وَقَالَ مَرَّتَيْنِ فَنَهَاهُ وَقَالَ لَا تَشْتَرِهِ وَلَا تَعُدْ فِي صَدَقَتِكَ
Dañu nu wax [Sufyan] ci [Zaid Bin Aslam] ci [pàppaam] ni Omar dafa jëfandikoo fas ci yoonu Yàlla, ci noonu mu gis ko wala yenn ci njariñ yi, mu bëgg ko jënd, ci la laaj Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam ci loolu, waaye Yonent bi dina la ko tontu: up' Omar laaj ñaari yoon, Yonent bi tere ko, mu ni ko: 'Bul ko jënd, bul ko delloo sa sadaka'.
Imam Ahmad : 162
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ يُحَدِّثُ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَابِعُوا بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَإِنَّ مُتَابَعَةً بَيْنَهُمَا يَنْفِيَانِ الْفَقْرَ وَالذُّنُوبَ كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ
Sufyan nettali nu ci Ashim Bin Ubaidillah ci Abdullah Bin Amir Bin Rabi'ah, mu nettali nu jaar-jaaru Omar, bi Yonent bi wóolu, Sufyan wax ci beneen yoon; ci Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam, dafa wax: 'Toppaleel Hajj ak Umra, ndax topp ñoom ñaar dina dindi ndóol ak bàkkaar, ni ko weñ di dindie tilim ci wen'.
Imam Ahmad : 163
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ وَلِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Bimu nu waxee [Sufyan] ci [Yahya] ci [Muhamed Bin Ibrahim At Taimi] ci [Alqamah Bin Waqash] mu wax; Dégg naa [Omar] wax; Ma dégg Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam wax ni: 'Jëf yi a ngi aju ci yéene, te ku nekk dina am limu yéene, ku def hijraam ci Yàlla ak Yonent bi, kon hijraam dina nekk ci Yàlla ak Yonent bi, te képp ku def hijraam ngir am doomi aadama dina am limu bëgga am xalaat'.
Imam Ahmad : 164
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدَةَ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ قَالَ الصُّبَيُّ بْنُ مَعْبَدٍ كُنْتُ رَجُلًا نَصْرَانِيًّا فَأَسْلَمْتُ فَأَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَسَمِعَنِي زَيْدُ بْنُ صُوحَانَ وَسَلْمَانُ بْنُ رَبِيعَةَ وَأَنَا أُهِلُّ بِهِمَا فَقَالَا لَهَذَا أَضَلُّ مِنْ بَعِيرِ أَهْلِهِ فَكَأَنَّمَا حُمِلَ عَلَيَّ بِكَلِمَتِهِمَا جَبَلٌ فَقَدِمْتُ عَلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ فَأَقْبَلَ عَلَيْهِمَا فَلَامَهُمَا وَأَقْبَلَ عَلَيَّ فَقَالَ هُدِيتَ لِسُنَّةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُدِيتَ لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَبْدَةُ قَالَ أَبُو وَائِلٍ كَثِيرًا مَا ذَهَبْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ إِلَى الصُّبَيِّ نَسْأَلُهُ عَنْهُ
Bimu nu wax [Sufyan] ci [Abdah Bin Abu Lubabah] ci [Abu Wa'il] mu ne; [Shubay Bin Ma'bad] dafa wax; Dama daan nekk chretien ba noppi dugg ci Islam, ba noppi ma bëgga def hajj ak umrah, ba noppi Zaid Bin Shuhan ak Salman Bin Rabi'ah dégg nañu ma bi may waaja def hajj ak umrah, ñoom ñaar ñu ni; 'Nit kii moo gëna soxor gamëlu njabootam'. Kon dafa melni damay yab tundu ndax li ñaar ñi wax, ci la ma ñëw ci Omar, nettali ko ko, ci la [Omar] ñëw ci ñoom ñaar, gëdd leen, ci la ñëw ci man ni; 'Jot nga njiit ci Sunna Yonent bi, jot nga njiit ci Sunnas Yonent bi'. Abdah neena, Abu Wail neena; Man ak Masruq danuy faral di ñëw ci Shubay ngir laaj ko ci loolu.
Imam Ahmad : 165
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ذُكِرَ لِعُمَرَ أَنَّ سَمُرَةَ وَقَالَ مَرَّةً بَلَغَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ سَمُرَةَ بَاعَ خَمْرًا قَالَ قَاتَلَ اللَّهُ سَمُرَةَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ حُرِّمَتْ عَلَيْهِمْ الشُّحُومُ فَجَمَلُوهَا فَبَاعُوهَا
Neena ñu [Sufyan] ci ['Amru] ci [Thawus] ci [Ibn Abbas] ci [Omar] ni Samura -ci beneen yoon newoon na; - Dafa yegg ci Omar ni Samura dafay jaay khamer, Omar ni; Yalna Yàlla yàq Samura, dëgg la Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam wax ni: 'Yalla alku na Juif yi ndax Yàlla daf leen tere lard, ñu soppi ko def ko diw, jaay ko'.
Imam Ahmad : 166
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو وَمَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كَانَتْ أَمْوَالُ بَنِي النَّضِيرِ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا لَمْ يُوجِفْ الْمُسْلِمُونَ عَلَيْهِ بِخَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ فَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَالِصَةً وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ مِنْهَا نَفَقَةَ سَنَةٍ وَقَالَ مَرَّةً قُوتَ سَنَةٍ وَمَا بَقِيَ جَعَلَهُ فِي الْكُرَاعِ وَالسِّلَاحِ عُدَّةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ
Bimu nu wax Sufyan ci Amru ak Ma'mar ci Az Zuhri ci Malik Bin Aus Bin Al Hadatsan ci Omar Bin Al Khaththab, mu ne; 'Moomeelu Bani Nadlir bi Yàlla def moomeelu Fai ngir Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam, te jullit yi jële wuñu ko ci fas ak gaameel, ci la nekkoon moomeelu Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam mu jox ko ay mbokkam ci beneen at.' 'Ci at mi mu daan jënd ay fas ak ay ngannaay ngir waajal jihaad ci yoonu Yàlla'.
Imam Ahmad : 167
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَطَلْحَةَ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ نَشَدْتُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ بِهِ أَعَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّا لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ
Bimu nu waxee [Sufyan] ci [Amru] ci [Az Zuhri] ci [Malik Bin Aus] mu ne; Dégg naa Omar wax Abdurrahmaan Bin Auf, Talha, Zubair ak Sa'ad; Maa ngi leen di giñ ci turu Yàlla mi taxawal asamaan yi ak suuf si, ndax xam ngeen ne Yonent Yàlla bi sallallaahu aleyhi wasallam dafa wax ne: “Dëgg la, dunu ndono te alal ji nuy bàyyi ginaaw dafay nekk sarax”. Ñu tontu ko; 'Wallahi, dëgg la'.
Imam Ahmad : 168
حَدَّثَنَا سَفْيَانُ عَنْ ابْنِ أَبِي يَزِيدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ
Dañu nu wax [Sufyan] ci [Ibn Abu Yazid] ci [pàppaam] ci [Omar Bin Al Khaththab] ni Yonent bi dafa wax ni: 'Xam yi ñooy ki am lal -jëkkër-'.
Imam Ahmad : 169
حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ أَبِي عَمَّارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَيْهِ عَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ قَالَ سَأَلْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ قُلْتُ { لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنْ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمْ الَّذِينَ كَفَرُوا } وَقَدْ أَمَّنَ اللَّهُ النَّاسَ فَقَالَ لِي عُمَرُ عَجِبْتُ مِمَّا عَجِبْتَ مِنْهُ فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ صَدَقَةٌ تَصَدَّقَ اللَّهُ بِهَا عَلَيْكُمْ فَاقْبَلُوا صَدَقَتَهُ
Ibn Idris neena nu Ibn Juraij daale ko ci Ibn Abi 'Ammar daale ko ci Abdullah Bin Babaih daale ko ci Ya'la Bin Umayya. Ma laaj Omar Bin Al Khaththab, ma jàng kàddug Yàlla ne ko: “Te bu ngeen di tukki ci kaw suuf si, kon amul lenn lu tax ngeen di jàng seeni ñaan, bu ngeen ragalee ñu song leen ci weddi yi. Dëgg la, weddi yi ay noon lañu ci yéen”. -QS An Nisaayat 101-. Ndax Yàlla deful nit ñu am jàmm?' [Omar] ne ma; 'Maa ngi yéemu ni yaw, ma laaj Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ci loolu, mu tontu ma: 'Lii sadaka la bu jóge ci Yàlla ngir yaw, kon nanguleen sadakaam'.
Imam Ahmad : 170
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَهُوَ بِعَرَفَةَ قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ وَحَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ خَيْثَمَةَ عَنْ قَيْسِ بْنِ مَرْوَانَ أَنَّهُ أَتَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ جِئْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْ الْكُوفَةِ وَتَرَكْتُ بِهَا رَجُلًا يُمْلِي الْمَصَاحِفَ عَنْ ظَهْرِ قَلْبِهِ فَغَضِبَ وَانْتَفَخَ حَتَّى كَادَ يَمْلَأُ مَا بَيْنَ شُعْبَتَيْ الرَّحْلِ فَقَالَ وَمَنْ هُوَ وَيْحَكَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ فَمَا زَالَ يُطْفَأُ وَيُسَرَّى عَنْهُ الْغَضَبُ حَتَّى عَادَ إِلَى حَالِهِ الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَ وَيْحَكَ وَاللَّهِ مَا أَعْلَمُهُ بَقِيَ مِنْ النَّاسِ أَحَدٌ هُوَ أَحَقُّ بِذَلِكَ مِنْهُ وَسَأُحَدِّثُكَ عَنْ ذَلِكَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَزَالُ يَسْمُرُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اللَّيْلَةَ كَذَاكَ فِي الْأَمْرِ مِنْ أَمْرِ الْمُسْلِمِينَ وَإِنَّهُ سَمَرَ عِنْدَهُ ذَاتَ لَيْلَةٍ وَأَنَا مَعَهُ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَإِذَا رَجُلٌ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمَسْجِدِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَمِعُ قِرَاءَتَهُ فَلَمَّا كِدْنَا أَنْ نَعْرِفَهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَقْرَأَ الْقُرْآنَ رَطْبًا كَمَا أُنْزِلَ فَلْيَقْرَأْهُ عَلَى قِرَاءَةِ ابْنِ أُمِّ عَبْدٍ قَالَ ثُمَّ جَلَسَ الرَّجُلُ يَدْعُو فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَهُ سَلْ تُعْطَهْ سَلْ تُعْطَهْ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قُلْتُ وَاللَّهِ لَأَغْدُوَنَّ إِلَيْهِ فَلَأُبَشِّرَنَّهُ قَالَ فَغَدَوْتُ إِلَيْهِ لِأُبَشِّرَهُ فَوَجَدْتُ أَبَا بَكْرٍ قَدْ سَبَقَنِي إِلَيْهِ فَبَشَّرَهُ وَلَا وَاللَّهِ مَا سَبَقْتُهُ إِلَى خَيْرٍ قَطُّ إِلَّا وَسَبَقَنِي إِلَيْهِ
Daf nu wax [Abu Mu'awiyah] Wax nu [Al A'masy] ci [Ibrahim] ci [Alqamah] mu ne; [Abu Mu'awiyah] dafa wax ni: «Dafa am ku ñëwoon ngir gise Omar bimu nekkee Arafat; ak wax nu [Al A'masy] ci [Khaitsamah] ci [Qais Bin Marwan] ni dafa ñëw ngir gise ak [Omar] ba noppi ni; 'Yaw Amirul Mukminin, maa ngi joge Kufa, ma bàyyi fa nit ku daan bind Mushaf ci baat,' ci noonu la Omar mer ci baat bu kawe bu melni luy jëm ci kanamam yépp, ba noppi mu laaj; 'Yaw, kan la?' Mu -Qais- tontu; 'Abdolla Bin Mas'ud'. Ci saasi mer googu jeex, mu am mbégte, lépp dellu ci nimu meloon, ci la wax; 'Yaw Yàlla, xamuma kenn - ci sahaba yi - ku dundu ba leegi ku gëna am yelleef ci mbir mi, dinaa leen wax ci loolu, ni Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam dafa taxawoon saa yu nekk di wottu - nelawul - ci guddi gi ci wetu Abu Bakr ci guddi gi, mu waxtaan ak jullit yi, mu waxtaan ak jullit yi. ci wetam ak man ma ànd ak moom, ci la Yonent bi génn, nu génn ak moom, ci saasi mu am ku taxaw di ñaan ci Jumaa ji, ci noonu la Rasulullah sallallahu aleyhi wasallam jog déglu li ñu jàng, bi nu demee ba xam ko, Rasulullah sallallahullah limu wax: ci anam wu woyof, mu jàng ko ni ko Ibn Ummi 'Abd' jàngee. Omar wéyal; Waa ji daal di toog di ñaan, Rasulullah Sallallaahu aleyhi wasallam ni ko; 'Laaj dina ñu la jox, laaj dina ñu la jox'. Omar neena; Mani ko; Muni ma, 'Wallaahi dinaa teela ñëw ci moom suba si te dinaa ko yëgal xibaar bu neex;' Ba noppi ma dem ci moom ci suba si teel ngir wax ko xibaar bu neex bi, waaye ma gis Abu Bakr jiitu ma dem ci moom, wax ko xibaar bu neex bi, Yàlla duma ko xëccoo ak moom ci lu baax fileek moom jiituwul bu baax.
Imam Ahmad : 171
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَابِسِ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُقَبِّلُ الْحَجَرَ وَيَقُولُ إِنِّي لَأُقَبِّلُكَ وَأَعْلَمُ أَنَّكَ حَجَرٌ وَلَوْلَا أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَبِّلُكَ لَمْ أُقَبِّلْكَ
Bimu nu wax [Abu Mu'awiyah] mu ne; Neena nu [Almasy] ci Ibraahim, ci Abis Bin Rabi'ah, mu ne; Ma gis [Omar] di fóon Xeer wu ñuul wi ni; ''Dëgg la, fóon naa la, te xamnaa ni xeer rekk nga, su ma gisul woon Yonent bi di la fóon duma la fóon''.
Imam Ahmad : 172
حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ خَطَبَ عُمَرُ النَّاسَ بِالْجَابِيَةِ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فِي مِثْلِ مَقَامِي هَذَا فَقَالَ أَحْسِنُوا إِلَى أَصْحَابِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَجِيءُ قَوْمٌ يَحْلِفُ أَحَدُهُمْ عَلَى الْيَمِينِ قَبْلَ أَنْ يُسْتَحْلَفَ عَلَيْهَا وَيَشْهَدُ عَلَى الشَّهَادَةِ قَبْلَ أَنْ يُسْتَشْهَدَ فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَنَالَ بُحْبُوحَةَ الْجَنَّةِ فَلْيَلْزَمْ الْجَمَاعَةَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ الْوَاحِدِ وَهُوَ مِنْ الِاثْنَيْنِ أَبْعَدُ وَلَا يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ فَإِنَّ ثَالِثَهُمَا الشَّيْطَانُ وَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ تَسُرُّهُ حَسَنَتُهُ وَتَسُوءُهُ سَيِّئَتُهُ فَهُوَ مُؤْمِنٌ
Bimu nu wax Jarir ci Abdul Malik Bin Umair ci Jabir Bin Samura, mu ne; [Omar dafa wax] ci kanamu nit ñi ci Jabiyah - ab dëkk ci Damas - mu ne; 'Dëgg la, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam taxaw ci barab bu melni fima nekk, ba noppi mu wax: 'Maa ngi leen di sargal samay àndadoo ci mbaax, ginaaw ga ñiy ñëw ci seen ginaaw, ginaaw ga ñiy ñëw ci seen ginaaw, ginaaw ga nit ñu bari dina ñu ñëw, kenn ci ñoom dina waat balaa ñu koy laaj mu waat balaa muy seede ci kaw. Ku ci yeen ku bëgga am xetu asamaan, na tëye ci Jama'ah, ndax Seytaane mingi ak ñi nekk seen bopp, fekk ak ñaari nit dina ñu sori, te bul bàyyi kenn ci yéen nekk kese ak jigéen - ku nekkul muhram - ndax ci dëgg ñatteelu nit ki Seytaane la, képp ku ko defal sa' gëm ko, te gëm ko.
Imam Ahmad : 173
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْمُرُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ اللَّيْلَةَ كَذَلِكَ فِي الْأَمْرِ مِنْ أَمْرِ الْمُسْلِمِينَ وَأَنَا مَعَهُ
Mu wax nu [Abu Mu'awiyah] Mu wax nu [Al A'masy] ci [Ibraahim] ci [Alqamah] ci [Omar], mu ne; 'Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam guddi gi yépp waxtaan na ak Abu Bakr ci mbiri jullit yi, man ma ànd ak moom'.
Imam Ahmad : 174
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ شَيْءٍ أَكْثَرَ مِمَّا سَأَلْتُهُ عَنْ الْكَلَالَةِ حَتَّى طَعَنَ بِإِصْبَعِهِ فِي صَدْرِي وَقَالَ تَكْفِيكَ آيَةُ الصَّيْفِ الَّتِي فِي آخِرِ سُورَةِ النِّسَاءِ
Mu wax nu Isma'il ci Sa'id Bin Abu Arubah ci Qatadah ci Salim Bin Abul Ja'd ci Ma'dan Bin Abu Thalhah mu ne ko; [Omar] ni; "Musu ma laaj Rasulullah Sallallaahu 'alaihi wasallam lu bari ludul bima ko laajee ci Kalalah, mu daal di laxasu baraamam ci sama dënn bi ni: 'Loolu doy nala ci aaya Ash Shaif bi ci njeexte Surah An Nisa'.
Imam Ahmad : 175
حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ فِي قَبْرِهِ بِالنِّيَاحَةِ عَلَيْهِ
Wax nu [Yahya] Wax nu [Syu'bah] Wax nu [Qatadah] ci [Sa'id Bin Al Musayyib] ci [Ibn Omar] ci [Omar] ci Yonent bi, mu ne; 'Ku dee dina ñu ko sonal ci bàmmeel ndax niyahah - di jooy - ci kawam'.
Imam Ahmad : 176
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ مَوْلَى أَسْمَاءَ قَالَ أَرْسَلَتْنِي أَسْمَاءُ إِلَى ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ بَلَغَهَا أَنَّكَ تُحَرِّمُ أَشْيَاءَ ثَلَاثَةً الْعَلَمَ فِي الثَّوْبِ وَمِيثَرَةَ الْأُرْجُوَانِ وَصَوْمَ رَجَبٍ كُلِّهِ فَقَالَ أَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ صَوْمِ رَجَبٍ فَكَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ الْأَبَدَ وَأَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ الْعَلَمِ فِي الثَّوْبِ فَإِنِّي سَمِعْتُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ لَبِسَ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا لَمْ يَلْبَسْهُ فِي الْآخِرَةِ
Daf nu wax [Yahya] ci [Abdul Malik] Wax nu [Abdullah jaam Asma] mu ne; Asma moo ma yónnee [Ibn Omar] -ngir wax- ni dafa yegg ci moom, 'Ni danga tere ñatti mbir; nataal ci yéere, seel yuñ defaree soi bu xonk ak woor ci weeru Rajab' bi yépp. Moo tax Ibn Omar wax; Li nga wax ci fas Rajab, kon ana nit ñiy fas saa yu nekk, ak li nga wax ci nataal yi ci yéere, ma dégg [Omar] wax; Dégg naa Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam wax ni ku sol soi ci Àdduna doo ko sol àllaaxira.
Imam Ahmad : 177
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَأَنَا سَأَلْتُهُ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ قَالَ كُنَّا مَعَ عُمَرَ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ فَتَرَاءَيْنَا الْهِلَالَ وَكُنْتُ حَدِيدَ الْبَصَرِ فَرَأَيْتُهُ فَجَعَلْتُ أَقُولُ لِعُمَرَ أَمَا تَرَاهُ قَالَ سَأَرَاهُ وَأَنَا مُسْتَلْقٍ عَلَى فِرَاشِي ثُمَّ أَخَذَ يُحَدِّثُنَا عَنْ أَهْلِ بَدْرٍ قَالَ إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُرِينَا مَصَارِعَهُمْ بِالْأَمْسِ يَقُولُ هَذَا مَصْرَعُ فُلَانٍ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى وَهَذَا مَصْرَعُ فُلَانٍ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى قَالَ فَجَعَلُوا يُصْرَعُونَ عَلَيْهَا قَالَ قُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أَخْطَئُوا تِيكَ كَانُوا يُصْرَعُونَ عَلَيْهَا ثُمَّ أَمَرَ بِهِمْ فَطُرِحُوا فِي بِئْرٍ فَانْطَلَقَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ يَا فُلَانُ يَا فُلَانُ هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَكُمْ اللَّهُ حَقًّا فَإِنِّي وَجَدْتُ مَا وَعَدَنِي اللَّهُ حَقًّا قَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُكَلِّمُ قَوْمًا قَدْ جَيَّفُوا قَالَ مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ وَلَكِنْ لَا يَسْتَطِيعُونَ أَنْ يُجِيبُوا
Wax nañu nu [Yahya Bin Sa'id], ma laaj ko, Wax nu [Sulayman Bin Al Mughirah] Wax nu [Tsabit] ci [Anas] mu ne; Nun ak [Omar] danu nekkoon ci diggante Màkka ak Medina, ci noonu lanu gisee weer wu bees wi - weer wu bees wi -, te sama gis-gis dafa gëna ñaw ngir mëna gis weer wu bees wi, ma wax Omar; Bëgguloo ko gis?' Mu tontu ko: 'Dinaa ko gis suma tëddee ci sama lal,' mu tàmbali nu wax ci Boroom Badr, mu wax; "Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam moo nu wan barab bi ñu - kafeer yi - ñu faat démb - balaa xare bi -, ci la wax: 'Bii mooy barabu suba ak fala, su Yàlla soobee, te fii mooy barabu suba bu fala, su Yàlla soobee,' Omar ne ko; 'Ci noonu lañu leen ray ci barab boobu, ma laaj; 'Ci ki leen yónnee ak diine ju jub, juumu ñu ci loolu, ñu faat leen fa,' ba noppi ñu wax ko mu sànni seen néew ci buntu bi, ba noppi mu dox ñëw ci ñoom - néewu ñi gëmul - mu laaj leen: 'Yaw, ndax gisu ngeen li Yàlla digoon dëgg? Kon jot naa li ma Yàlla digoon dëgg la'. Omar neena; Yaw Yonent Yàlla, ndax yaa ngi wax ak askan wuñu nekk ay néew? Mu tontu ko: 'Déglu leen ludul li ma wax, waaye mënu ñu tontu.'
Imam Ahmad : 178
حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ فَلَمَّا رَجَعَ عَمْرٌو جَاءَ بَنُو مَعْمَرِ بْنِ حَبِيبٍ يُخَاصِمُونَهُ فِي وَلَاءِ أُخْتِهِمْ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ أَقْضِي بَيْنَكُمْ بِمَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا أَحْرَزَ الْوَلَدُ أَوْ الْوَالِدُ فَهُوَ لِعَصَبَتِهِ مَنْ كَانَ فَقَضَى لَنَا بِهِ
Wax nu [Yahya] Wax nu [Husain Al Mu'allim] Wax nu ['Amru Bin Syu'aib] ci [baayam] ci [maam] mu ne; Bi Amru yeggee seen kër, doomi Ma'mar Bin Habib ñëw ngir xëccoo seen mag ju jigéen ci wala - nasab ak warits - ci Omar Bin Al Khaththab, moo tax [Omar] wax; 'Maa ngi dogal ci seen diggante ci li ma dégg ci Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam, ni: 'Li doom ji wala baay ji am, moom la Ashabaam, képp kuy nekk'. Moo tax mu jël dogal ci nun ak moom'.
Imam Ahmad : 179
قَالَ قَرَأْتُ عَلَى يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ غِيَاثٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ وَحُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّ قَالَا لَقِينَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَذَكَرْنَا الْقَدَرَ وَمَا يَقُولُونَ فِيهِ فَقَالَ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ فَقُولُوا إِنَّ ابْنَ عُمَرَ مِنْكُمْ بَرِيءٌ وَأَنْتُمْ مِنْهُ بُرَآءُ ثَلَاثَ مِرَارٍ ثُمَّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُمْ بَيْنَا هُمْ جُلُوسٌ أَوْ قُعُودٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَهُ رَجُلٌ يَمْشِي حَسَنُ الْوَجْهِ حَسَنُ الشَّعْرِ عَلَيْهِ ثِيَابُ بَيَاضٍ فَنَظَرَ الْقَوْمُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ مَا نَعْرِفُ هَذَا وَمَا هَذَا بِصَاحِبِ سَفَرٍ ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ آتِيكَ قَالَ نَعَمْ فَجَاءَ فَوَضَعَ رُكْبَتَيْهِ عِنْدَ رُكْبَتَيْهِ وَيَدَيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ فَقَالَ مَا الْإِسْلَامُ قَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَتُقِيمُ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ وَتَصُومُ رَمَضَانَ وَتَحُجُّ الْبَيْتَ قَالَ فَمَا الْإِيمَانُ قَالَ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَالْجَنَّةِ وَالنَّارِ وَالْبَعْثِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَالْقَدَرِ كُلِّهِ قَالَ فَمَا الْإِحْسَانُ قَالَ أَنْ تَعْمَلَ لِلَّهِ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ فَمَتَى السَّاعَةُ قَالَ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنْ السَّائِلِ قَالَ فَمَا أَشْرَاطُهَا قَالَ إِذَا الْعُرَاةُ الْحُفَاةُ الْعَالَةُ رِعَاءُ الشَّاءِ تَطَاوَلُوا فِي الْبُنْيَانِ وَوَلَدَتْ الْإِمَاءُ رَبَّاتِهِنَّ قَالَ ثُمَّ قَالَ عَلَيَّ الرَّجُلَ فَطَلَبُوهُ فَلَمْ يَرَوْا شَيْئًا فَمَكَثَ يَوْمَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةً ثُمَّ قَالَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أَتَدْرِي مَنْ السَّائِلُ عَنْ كَذَا وَكَذَا قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ ذَاكَ جِبْرِيلُ جَاءَكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ قَالَ وَسَأَلَهُ رَجُلٌ مِنْ جُهَيْنَةَ أَوْ مُزَيْنَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِيمَا نَعْمَلُ أَفِي شَيْءٍ قَدْ خَلَا أَوْ مَضَى أَوْ فِي شَيْءٍ يُسْتَأْنَفُ الْآنَ قَالَ فِي شَيْءٍ قَدْ خَلَا أَوْ مَضَى فَقَالَ رَجُلٌ أَوْ بَعْضُ الْقَوْمِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِيمَا نَعْمَلُ قَالَ أَهْلُ الْجَنَّةِ يُيَسَّرُونَ لِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَأَهْلُ النَّارِ يُيَسَّرُونَ لِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ قَالَ يَحْيَى قَالَ هُوَ هَكَذَا يَعْنِي كَمَا قَرَأْتَ عَلَيَّ
Ahmad ben Hambal neena; Maa ngi jàngal [Yahya Bin Sa'id] ci [Utsman Bin Ghiyats] ñu wax ma [Abdullah Bin Buraidah] ci [Yahya Bin Ya'mar] ak [Humaid Bin Abdurrahman Al Himyari] ñoom ñaar ñu ne; nu daje ak [Abdullah Bin Omar] ci la nu wax ci taqdir ak li ñu wax ci taqdir, ci la tontu; 'Su ngeen delloo ci ñoom, wax leen ; "Ni Ibn Omar tàqaloo ak yaw, yaw tàqaloo ak moom -ñatti yoon-''. Ci la wax: "Newoon naa [Omar Bin Al Khaththab], bi ñu toogee ci wetu Yonent bi, ci saasi mu ñëw ci moom, mu am kanam gu rafet, mu am kanam gu rafet, mu am kanam gu rafet kon nit ñi xoolante, xamu nu woon ni tukkikat la, ci la wax, 'Yaw Yonent Yàlla, maa ngi ñëw ci yaw,' Yonent bi tontu ko: 'Waaw' mu ñëw daal di teg ay wóom ci ay wóom, ba noppi mu laaj: 'Luy Islaam?' Yonent bi tontu ko ne: “Seedeel ne amul yàlla bu yelloo jaamu ludul Yàlla te Muhammad mooy Yonent Yàlla, te yaa ngi julli, di fay asaka, di woor ci weeru koor te di hajj” mu laajaat ko; 'Luy Gëm?' Yonent bi tontu ko: 'Danga wara gëm Yàlla, Malaakaam yi, Asamaan ak Jahannama, dekki ginaaw dee ak bépp ëlëg'. Mu laaj; 'Luy Ihsan?' Yonent bi tontu ko niko: 'Dangay defal Yàlla jëf yu baax melni yaa ngi gis Yàlla, te sudee mënoo ko gis, kon moom daf lay gis'. Mu laaj; 'Ak kañ la apokalips bi di am?' Yonent bi tontu ko: 'Ki ñuy laaj xamul lu ëpp ki koy laaj'. Mu laaj; Kon lan mooy firnde yi?' Yonent bi tontu ko ni: 'Su nit ñi amul yéere, amul dàll ak néew doole yi di joŋante ngir tabax tabax, jaam yu jigéen yi di jural seen boroom'. Omar neena; ba noppi mu ni: 'Xoolal ma góor gi!' Ba noppi ñu seet ko, waaye gisuñu ko dara, bimu fa nekkee ñaar walla ñatti fan, mu ne: “Yaw Ibnuul Khaththab, ndax xam nga ku laaj ci lii ak lii?” Omar tontu ko; Yàlla ak Yonent bi ñoo ko gëna xam. Yonent bi ni ko: 'Jibril moo ñëwoon ci yaw ngir jàngal la mbir yi jëm ci sa diine.' Omar neena; 'Ba noppi mu laaj ko benn waay bu bawoo Juhaina wala Muzaina, mu tontu ko; 'Yaw Yonent Yàlla, lu nuy def, ndax lu jota jeex la wala lu weesu wala lu bees la leegi?' Yonent bi tontu ko; Kenn wala ñenn ñi dañuy wax ni, 'Li weesu -amna-'; 'Yaw Yonent Yàlla, kon lu tax ñuy saraxe?' Yonent bi tontu ko ni: 'Li gëna yombal ñi nara dëkk ci asamaan ñu def jëfi ñi dëkk ci asamaan si, te dafa gëna yomb ci ñi nara dëkk ci jahannama ñu def jëfi ñi dëkk ci jahannama'. Yahya neena; 'Ni nga ma ko liree'.
Imam Ahmad : 180
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَكَمِ قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ وَالدُّبَّاءِ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ وَالدُّبَّاءِ وَقَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُحَرِّمَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ تَعَالَى وَرَسُولُهُ فَلْيُحَرِّمْ النَّبِيذَ قَالَ وَسَأَلْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الدُّبَّاءِ وَالْجَرِّ قَالَ وَسَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَدَّثَ عَنْ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الدُّبَّاءِ وَالْمُزَفَّتِ قَالَ وَحَدَّثَنِي أَخِي عَنْ أَبِي سَعِيدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الْجَرِّ وَالدُّبَّاءِ وَالْمُزَفَّتِ وَالْبُسْرِ وَالتَّمْرِ
Daf nu wax [Yahya] ci [Shu'bah] Wax ma [Salamah Bin Kuhail] mu ne; Dégg naa [Abul Hakam] naan; Ma laaj [Ibn Abbas] lu jëm ci vin bi ci al Jarr - kaas buñ defaree ban - ak ad Dubbaa` - kaas buñ defaree der potiron -. Mu tontu ko; Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam dafa tere vin ci Al Jarr ak ad Dubbaa` muni: Ku bëgga haram li Yàlla Ta'ala ak Yonent bi def haram, defal ko vin bu haram bu nekk vin. [Abul Hakam] dafa wax; Ma laaj [Ibn Zubair], mu tontu ma; Jarr ak ad dubbaa, Rasulullah aleyhi wasallam tere na. [Abul Hakam] dafa wax; Ma laaj [Ibn Omar], mu wax [Omar] ni Yonent bi dafa tere al Jarr ak al Muzaffaat - ay kaañ yuñ defaree goudron. [Abul Hakam] dafa wax; ak waxma [sama rak] ci [Abu Sa'id] ni Rasulullah sallallaahu aleyhi wasallam tere na al Jarr, ad Dubbaa ak al Muzaffaat ak dat yu ñor ak dat yu ñor - ñu nara defar ci vin palme -'.