Imam Ahmad : 1
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } وَإِنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ فَلَمْ يُنْكِرُوهُ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمْ اللَّهُ بِعِقَابِهِ
Nettali nañu nu [Abdullaah bin Numair] ni; Nettali nañu nu [Isma'il] ci [Qais] ni; [Abu Bakr] taxaw gërëm Yàlla, sargal ko ba noppi ni; Yéen nit ñi, yéena ngi jàng aaya bii : “Yéen ñi gëm, moytuleen seen bopp; kenn ku réer du leen lor sudee da ngeen jubal. -QS al maidah aaya 105-. Dëgg la, dégg nanu Yonent Yàlla (SHW) mu naan: “Dëgg la, su nit ñi gisee lu bon te weddi wuñu ko, Yàlla daanaka daa leen di mbugal ñépp.”
Imam Ahmad : 2
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ وَسُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ الْوَالِبِيِّ عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ بِمَا شَاءَ مِنْهُ وَإِذَا حَدَّثَنِي عَنْهُ غَيْرِي اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدَّثَنِي وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ قَالَ مِسْعَرٌ وَيُصَلِّي وَقَالَ سُفْيَانُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا غَفَرَ لَهُ
Bimu nu waxee [Waki'] mu ne; Bimu nu waxee Mis'ar ak Sufyan ci Usmaan Bin Al Mughirah Ats Saqafi ci Ali Bin Rabi'ah Al Walibi ci Asma'bin Al Hakam Al Fazari ci Ali, mu ne; Su ma déggee benn xadiis bu jóge ci Yonent Yàlla bi sallallaahu aleyhi wasallam Yàlla daf ma ci jox ay njariñ ci limu bëgg. te sudee keneen moo ma ko wax, dama koy wax mu waat, sudee daf ma wax, dama koy firnde. Dëgg la, Abu Bakr wax nama, te dëgg la, [Abu Bakr] dégg na Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam wax ni: “Du nit ku def bàkkaar ba noppi sangu, ba noppi sangu bi baax,” -Mis'ar dafa wax; -' ci ganaw ga mu ñaan, Sufyan ni 'ci ganaw ga mu ñaan ñaari rakaat, ñaan Yàlla mu baal ko fileek Yàlla baalul ay bàkkaaram'.
Imam Ahmad : 3
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْعَنْقَزِيَّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ عَازِبٍ سَرْجًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعَازِبٍ مُرْ الْبَرَاءَ فَلْيَحْمِلْهُ إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لَا حَتَّى تُحَدِّثَنَا كَيْفَ صَنَعْتَ حِينَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتَ مَعَهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ خَرَجْنَا فَأَدْلَجْنَا فَأَحْثَثْنَا يَوْمَنَا وَلَيْلَتَنَا حَتَّى أَظْهَرْنَا وَقَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ فَضَرَبْتُ بِبَصَرِي هَلْ أَرَى ظِلًّا نَأْوِي إِلَيْهِ فَإِذَا أَنَا بِصَخْرَةٍ فَأَهْوَيْتُ إِلَيْهَا فَإِذَا بَقِيَّةُ ظِلِّهَا فَسَوَّيْتُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرَشْتُ لَهُ فَرْوَةً وَقُلْتُ اضْطَجِعْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاضْطَجَعَ ثُمَّ خَرَجْتُ أَنْظُرُ هَلْ أَرَى أَحَدًا مِنْ الطَّلَبِ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَسَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ هَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لِي قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْهَا ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ ضَرْعَهَا مِنْ الْغُبَارِ ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ كَفَّيْهِ مِنْ الْغُبَارِ وَمَعِي إِدَاوَةٌ عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ فَحَلَبَ لِي كُثْبَةً مِنْ اللَّبَنِ فَصَبَبْتُ يَعْنِي الْمَاءَ عَلَى الْقَدَحِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَافَيْتُهُ وَقَدْ اسْتَيْقَظَ فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قُلْتُ هَلْ أَنَى الرَّحِيلُ قَالَ فَارْتَحَلْنَا وَالْقَوْمُ يَطْلُبُونَا فَلَمْ يُدْرِكْنَا أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلَّا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ لَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَّا فَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ قَدْرُ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا وَبَكَيْتُ قَالَ لِمَ تَبْكِي قَالَ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ مَا عَلَى نَفْسِي أَبْكِي وَلَكِنْ أَبْكِي عَلَيْكَ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنَاهُ بِمَا شِئْتَ فَسَاخَتْ قَوَائِمُ فَرَسِهِ إِلَى بَطْنِهَا فِي أَرْضٍ صَلْدٍ وَوَثَبَ عَنْهَا وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُنْجِيَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَوَاللَّهِ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي مِنْ الطَّلَبِ وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ مِنْهَا سَهْمًا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ بِإِبِلِي وَغَنَمِي فِي مَوْضِعِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهَا قَالَ وَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُطْلِقَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَتَلَقَّاهُ النَّاسُ فَخَرَجُوا فِي الطَّرِيقِ وَعَلَى الْأَجَاجِيرِ فَاشْتَدَّ الْخَدَمُ وَالصِّبْيَانُ فِي الطَّرِيقِ يَقُولُونَ اللَّهُ أَكْبَرُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَتَنَازَعَ الْقَوْمُ أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْزِلُ اللَّيْلَةَ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لِأُكْرِمَهُمْ بِذَلِكَ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا حَيْثُ أُمِرَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ أَوَّلُ مَنْ كَانَ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى أَخُو بَنِي فِهْرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ رَاكِبًا فَقُلْنَا مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ عَلَى أَثَرِي ثُمَّ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ مَعَهُ قَالَ الْبَرَاءُ وَلَمْ يَقْدَمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى حَفِظْتُ سُوَرًا مِنْ الْمُفَصَّلِ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَكَانَ الْبَرَاءُ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ
Bimu nu waxee [Amru Bin Muhamed Abu Sa'id maanaam Al'Anqazi] mu ne; Bimu nu waxee Israyil ci Abu Ishaq ci Al Barra Bin Azib, mu ne; Al Barra dafa wax ni Abu Bakr jënd na benn seel ci Azib ci fukk ak ñetti dirham; Abu Bakr ni Azib; 'Waxal Al Barro mu yóbbu ko sama kër'. Asib tontu ko; 'Déedet, fileek bëggoo nu wax li nga def bi Rasulullah sallallahu aleyhi wasallam génnee ak yaw'. mu wax; ci la [Abu Bakr] wax; "Deñu genni di dox ci guddi gi, nu gaaw ci yoon wi ci bëccëg ak guddi gi ñu romb, bi ñu yeggee ci xaaju bëccëg te jant bi mungi ci kaw, ma xool sunu ko wër ngir xam ndax amna fu ñu mëna dëkku, ab diir ci ginnaaw ma gis benn xeer bu magg ma jege ko mu gis ni amna ap lëndëm bu ndaw ci biir - ma raxas barab bi, teg ci robb der ngir Yonent bi, ci laa ni; "Teddal, yaw Yonent bi" mu daal di tëdd, ba noppi ma génn ngir xool ndax amna ku xool, ci saasi ma gis benn sàmmkat bëy, ma laaj; 'Kan nga bokk, xale bu góor bi?' mu tontu ko; 'Bokk na ci waa Quraysh,' ci la wax turam, ma xàmmee ko, ma laajaat; 'Ndax sa bëy dafay génne meew? ' mu tontu ko; 'waaw' ma laajaat; Ndax dinga may jox meew? ' mu tontu ko; 'Waaw' ma sant ko mu jàpp benn ci bëyam yi, raxas meew bëy bi ak loxoom yi ci pënd, ma indi geriba bu der bu am mbubb mu muur ci gémmiñ gi, ci ganaw ga mu ratt ma tuuti meew, ma sotti ndox ci geriba bi suko defee ma gëna tàng ci suufu Mehulla the Allah wouldn't. 'alaihi wasallam ngir jox ko lu mu naan, mu gis ni dafa yewwoo ci nelawam, ma ne ko; 'Yaw Yonent bi, naan ko' Mu naan ko ba sama xol féex, ci laa ni; 'Ndax jotna nu dem?' Ci noonu lanu demee ba nit ñi di wër, kenn ci ñoom gisu nu ludul Suraqah Bin Malik Bin Ju'syum mi war fas, ma ne ko; 'Yaw Yonent Yàlla, ki nuy rëbb dina nu jàpp', Yonent bi tontu ko: 'bul naqar, Yàlla a ngi ak nun' ba bi Suraqah jegee nu, lu tollu ci benn lansa wala ñaari lansa wala ñetti lansa, ma ne; 'Yaw Yonent bi, ki nuy rëbb - dina nu jàpp' man -ci jamono jooju- maa ngi doon jooy, Yonent bi laaj: 'lu tax ngay jooy?' Ma tontu; 'Wallahi ma jooy ndax maa ngi jaaxle ci sama bopp, waaye maa ngi jooy ndax maa ngi jaaxle ci yaw' ci noonu la Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam ñaan: 'nu bàyyi ko -Suraqah- ci sa bëgg-bëgg' ci la tànk yi yéeg ba ci biiru fasu Suraqah gi, mu jumped ci fas wi s 'Yaw Muhamed, xamnaa bu baax ni lii mooy sa jëf, kon ñaanal Yàlla mu muccal ma ci lima dal, ci Yàlla dinaa denc sa xibaar ci kumpa ci ñi lay wër ñu nekk ci sama ginaaw, te lii mooy sama fett bu der, jëlal yenn ci fett yi, ci dëgg dinga jaar ci samay gaam ci barab bii, nga jël leen, nga dem. Abu Bakr daal di wéyal, ci la Rasulullah Sallallahu Aleyhi wasallam tontu; 'Soxlawuma ko' ci la Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam ñaanal ko ngir Suraqah mucc ci musiba bi ko dal - mu dellu ci ay xaritam. Ndaw yi ak xale yi génn ci saasi naan; 'Yallah moo gëna mag, Rasulullah aleyhi wasallam ñëw na, Muhamed ñëw na'. Nit ñi dañu doon xuloo ci kan ci ñoom moo yelloo mu dëkk ci këram, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam niko: 'tay ci guddi dinaa dëkk ci kër ndijaay Bani Najar Abdul MuTalib ngir sargal leen,' kon bi suba jotee ci ëlëg sa mu dem nimu ko santaanee. Barra' Bin Azib neena; Muhajirin bi njëkka ñëw ci nun mooy Mush'ab Bin Umair, rakk bu Bani Abdud Dar, ginaaw ga Ibnu Ummi Maktum, rakk bu Bani Fihri, ginaaw ga Omar Bin Al Khaththab ak ñaar fukki nit ñu war, nu laaj; 'Lu Rasulullah Sallallaahu Aleyhi wasallam def?' mu tontu ko; 'mu nekkoon ci sama ginaaw', ci noonu la Rasulullah saw ak Abu Bakr yegsee, Barro neena; 'Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam du yegsi - ci Medina - fileek ci jamono jooju maa ngi jàngoon bataaxal yu bari yu bawoo ci Al Mufashal'. Israel ne; Barro xaritu Ansar la woon ci Banu Haritsah.
Imam Ahmad : 4
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ قَالَ إِسْرَائِيلُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ بِبَرَاءَةٌ لِأَهْلِ مَكَّةَ لَا يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَلَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّةٌ فَأَجَلُهُ إِلَى مُدَّتِهِ وَاللَّهُ بَرِيءٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ قَالَ فَسَارَ بِهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ الْحَقْهُ فَرُدَّ عَلَيَّ أَبَا بَكْرٍ وَبَلِّغْهَا أَنْتَ قَالَ فَفَعَلَ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ بَكَى قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدَثَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ مَا حَدَثَ فِيكَ إِلَّا خَيْرٌ وَلَكِنْ أُمِرْتُ أَنْ لَا يُبَلِّغَهُ إِلَّا أَنَا أَوْ رَجُلٌ مِنِّي
Bimu nu waxee [Waki'] mu ne; neena [Israël]; Abu Ishaq neena; ci [Zaid Bin Yutsai'] ci [Abu Bakr] ni Yonent bi (saw) yónnee ko waxtaanu moom boppam ci waa Makkah; ''Kon ngir kenn musrik du dem hajj ginaaw at mii, kenn du def Tawaaf ci yaramam te du dugg ci asamaan ludul jullit, képp ku am déggoo ci digganteem ak Yonent Yàlla, yam ci déggoo bi jeex, te Yàlla ak Yonent bi dinañu mucc ci mushrik yi'. Yazid neena; mu dem ak ñatti nit. Ba noppi mu wax Ali; 'Toppal ko, nga delloosi ma Abu Bakr, nga joxe li nga wax'. mu def ko, mu wax; Bi Abu Bakr yeggee ci Yonent bi, mu jooy laaj ko; 'Yaw Yonent Yàlla, ndax amna luma dal?' mu tontu ko; 'Amul lenn lu la dal ludul lu baax, waaye dañu ma digal ma wax mbir mi ludul man wala kenn ci man'.
Imam Ahmad : 5
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَوْسَطَ قَالَ خَطَبَنَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَامِي هَذَا عَامَ الْأَوَّلِ وَبَكَى أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ أَوْ قَالَ الْعَافِيَةَ فَلَمْ يُؤْتَ أَحَدٌ قَطُّ بَعْدَ الْيَقِينِ أَفْضَلَ مِنْ الْعَافِيَةِ أَوْ الْمُعَافَاةِ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَلَا تَحَاسَدُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَكُونُوا إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمْ اللَّهُ تَعَالَى
Neena ñu [Muhamed Bin Ja'far] ni; Bimu nu nettali [Syu'ba] ci [Yazid Bin Khumair] ci [Sulaim Bin 'Amir] ci [Ausath], mu ne; [Abu Bakr] daf nu wax, wax nu; Rasullah challallahu 'aleyhi wasallam moo taxawoon ci sama palaas ci at mi njëkk. Abu Bakr jooy, ba noppi wax; ñaanal Yàlla Al mu'Aafaat - njéggal - wala mu wax Al 'Aa'fiyah - kaaraange -, ndax kenn joxu ñu lenn lu gëna mag Al 'Aa'fiyah wala Al mu'Aafaat ginaaw ngëm, nekk njub ndax njub bokk na ak njub te ñoom ñaar ñépp ñu ngi ci asamaan si ak both ak e Ci ñeentee leen, ngeen bañante, te buleen dagg seen diggante, te ngeen bañante, waaye ngeen nekk ay mbokk, ni ko Yàlla Ta'ala digale.
Imam Ahmad : 6
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَأَبُو عَامِرٍ قَالَا حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِيهِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ حِينَ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي هَذَا الْقَيْظِ عَامَ الْأَوَّلِ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ وَالْيَقِينَ فِي الْآخِرَةِ وَالْأُولَى
Neena ñu ni [Abdurahmaan Bin Mahdi] ak [Abu Amir] ñoom ñaar dañu wax; Bimu nu waxee [Zuhair maanaam Ibnu Muhamed] ci [Abdullah maanaam Ibnu Muhammad Bin Aqil] ci [Mu'adz Bin Rifa'ah Bin Rafi' Al Ansari] ci [Rifa'ah Bin Rafi'] ci pàppaam, maanaam [Rifa'ah Bin Rafi'] mu ne; Ma dégg [Abu Bakar Ash Siddiq] di waajale ci minbar bu Rasulullah, ba noppi wax; 'Dégg naa Rasullahi wax, Abu Bakr jooy bimu wax tuuru Rasullah, ci la noppi ci ay rangooñam ni; 'Dégg naa Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wax ci bis bu tàng, tàng bu mel nii ci at mi njëkk: 'ñaanal Yàlla njéggal, kaaraange ak wóolu àdduna ak àdduna'.
Imam Ahmad : 7
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ
Bimu nu waxee [Abu Kamil], mu ne; Neena ñu [Hammad, maanaam Ibn Salamah] ci [Ibn Abu 'Atiq] ci [baayam] ci [Abu Bakr], ni Yonent bi dafa wax ni: 'Siwak dafay setal gémmiñ, te neex na Yàlla'.
Imam Ahmad : 8
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلَاتِي قَالَ قُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ و قَالَ يُونُسُ كَبِيرًا حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْأَشْيَبُ عَنْ ابْنِ لَهِيعَةَ قَالَ قَالَ كَبِيرًا
Bimu nu waxee [Hasyim Bin Al Qasim] mu ne; Bimu nu wax [Al Laits] mu ne; Abdullah bin Amru, ci Abu Bakar Ash Shiddiq, neena Rasullah; 'Jàngaleel ma Du'a bi may ñaan ci sama ñaan,' mu tontu: 'lire, Allahumma Innii Zhalamtu Nafsii Zhulman Katsiiro, Wala Yaghfirudz Dzunuba Illaa Anta, Faghfirlii maghfiratan Min 'Indika Warhamnii am lot Innaka Antal Ghofuurur Rahiim a, Yalla, bàkkaar yi fileek yaay baal samay bàkkaar ci sa wet, nga yërëm ma, dëgg la yaay ki gëna baale, ki gëna yërmaande-'. [Yunus] ne; 'kabiiraa -big-,' daf nu ko nettali [Hasan Al Asy yab] ci [Ibn Lahi'ah] mu wax; mu ne ko : ‘kabiiraa -rag-’.
Imam Ahmad : 9
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ
Bimu nu waxee loolu, mu ne: Dañu wax nu [Ma'mar] ci [Az Zuhri] ci ['Urwah] ci ['Aisyah], ni Fatimah ak Al Abbas ñëwoon nañu ci Abu Bakr, ñoom ñaar ñu laaj seen ndono ci Yonent bi, bi ñu ñaar ñaanee seen ndono ci Faadah ak ci xare bi. Bakar] ne leen; Booy seet, dégg naa Yonent Yàlla bi naan: “Amu nu ndono, alal ji nuy bàyyi dafay nekk sarax, waa kër Muhamed ci alal jooju rekk lañuy lekk”. Kon, wallaahi, duma bàyyi lenn luma gis Rasulullah di def fileek defuma ko dëgg.
Imam Ahmad : 10
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ قَالَ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ الْحَارِثِ يَقُولُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْيَوْمِ مِنْ عَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ اسْتَعْبَرَ أَبُو بَكْرٍ وَبَكَى ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَمْ تُؤْتَوْا شَيْئًا بَعْدَ كَلِمَةِ الْإِخْلَاصِ مِثْلَ الْعَافِيَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ
Bimu nu waxee [Abu Abdurrahman Al Muqri] mu ne; Bimu nu waxee loolu, mu ne; Dégg naa [Abdul Maalik Bin Al Harith] wax; Abu Hurayrah dafa wax ni; Dégg naa [Abu Bakar Ash Siddiq] wax ci mimbar bii; Ma dégg Rasulullah sallallahu aleyhi wasallam wax ci bis bii di at mi njëkk, ci la Abu Bakr réer lool ci xelal yi ba mu jooy ba noppi ni; Dégg naa Yonent bi (Jàmmi Yàlla na ko Yàlla dolli xéewël ak mucc) naan: “Joxee wuñu leen dara – lu nekk ci barab bu gëna kawe – ginaaw àtte bu dëggu bu mel ni Al Afiyah – kaaraange – kon ñaanal Yàlla Al Afiyah”.
Imam Ahmad : 11
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ حَدَّثَهُ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الْغَارِ وَقَالَ مَرَّةً وَنَحْنُ فِي الْغَارِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمَيْهِ لَأَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا
Bimu nu wax ['Affan] mu ne; Bimu nu waxee [Hammam], mu ne; Abu Bakar moo ko wax, Abu Bakar wax ko. Ma wax Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam bimu nekkee ci lëmu doj wi,- ci beneen riwaa mu ne; 'te nu nekkoon ci lëmu doj wi, - te su kenn ci ñoom gisee ñaari tànkam yi, dina ñu nu gis ci suufu tànkam yi', ci la wax: 'Yaw Abu Bakr, loo xalaat ci ñaari nit, ndax Yàlla du ñatteelu ñaar ñi'.
Imam Ahmad : 12
حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الدَّجَّالَ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتَّبِعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمْ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ
Bimu nu waxee [Rauh] mu ne; Mu wax nu Ibn Abi Arubah ci Abu At Taiyyah ci Al Mughirah Bin Subay ci Amru Bin Huraits ci Abu Bakar Ash Shiddiq. 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam daf nu wax ni Dajjal dina génn ci wàllu penku suuf si ñuy woowe Khurasan, nit ñu bari dina ñu ko topp, melni seen kanam yi dañu melni ay boor yuñ marteel'.
Imam Ahmad : 13
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى صَاحِبُ الدَّقِيقِ عَنْ فَرْقَدٍ عَنْ مُرَّةَ بْنِ شَرَاحِيلَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بَخِيلٌ وَلَا خَبٌّ وَلَا خَائِنٌ وَلَا سَيِّئُ الْمَلَكَةِ وَأَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ بَابَ الْجَنَّةِ الْمَمْلُوكُونَ إِذَا أَحْسَنُوا فِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَفِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَوَالِيهِمْ
Bimu nu wax [Abu Sa'id] jaam bu njëkk bu Bani Hashim, mu wax; Mu wax nu xarit Ad Daqiq, ci Farqad, ci Murrah Bin Syarahil, ci Abu Bakar Ash Shiddiq, mu ne; Yonent bi (SHW) dafa wax ni: ''Nit ñi soxor, njuuj njaaj, ragal, duñu dugg ci asamaan si, te nit ñiy njëkka fëgg buntu asamaan si dina ñu nekk jaam yu mëna def li nekk ci seen diggante ak seen majalla'.
Imam Ahmad : 14
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ فَاطِمَةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْتَ وَرِثْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْ أَهْلُهُ قَالَ فَقَالَ لَا بَلْ أَهْلُهُ قَالَتْ فَأَيْنَ سَهْمُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَطْعَمَ نَبِيًّا طُعْمَةً ثُمَّ قَبَضَهُ جَعَلَهُ لِلَّذِي يَقُومُ مِنْ بَعْدِهِ فَرَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَتْ فَأَنْتَ وَمَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمُ
Neena ñu [abdullah bin Muhamed bin abu syaibah]. Abdulla niko; Maa ngi ko dégg ci Abdullah Bin Abu Syaiba, mu ne; Mu wax nu Muhamed Bin Fudlail ci [Al Walid Bin Jumay'] ci [Abu Ath Thufail] ni; Bi Yonent bi génnee àdduna, Fatima bindoon na Abu Bakr bataaxal bumu bind; 'Ndax yaw wala sa waa kër ngeen di ndono Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam?' Mu tontu ko: Fatima niko, 'Duma ko moom, waaye ay mbokkam ñoo ko moom; 'Kon ana xéewali Rasulullah sallallaahu aleyhi wasallam nekk?' Abu Bakr ni ko; 'Dëgg la dégg naa Yonent Yàlla bi wax; 'Dëgg la, sudee Yàlla dundal benn Yonent, ba noppi mu dee, mu - Yàlla defal ko ñi ci topp', damay bëgga delloo ko Jullit yi'. Fatima niko; Kon ngeen gën a xam li ngeen dégg ci Yonent Yàlla bi.
Imam Ahmad : 15
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْمَازِنِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو نَعَامَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُنَيْدَةَ الْبَرَاءُ بْنُ نَوْفَلٍ عَنْ وَالَانَ الْعَدَوِيِّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَصَلَّى الْغَدَاةَ ثُمَّ جَلَسَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الضُّحَى ضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ مَكَانَهُ حَتَّى صَلَّى الْأُولَى وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ كُلُّ ذَلِكَ لَا يَتَكَلَّمُ حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ ثُمَّ قَامَ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ النَّاسُ لِأَبِي بَكْرٍ أَلَا تَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَأْنُهُ صَنَعَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ يَصْنَعْهُ قَطُّ قَالَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ عُرِضَ عَلَيَّ مَا هُوَ كَائِنٌ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَأَمْرِ الْآخِرَةِ فَجُمِعَ الْأَوَّلُونَ وَالْآخِرُونَ بِصَعِيدٍ وَاحِدٍ فَفَظِعَ النَّاسُ بِذَلِكَ حَتَّى انْطَلَقُوا إِلَى آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام وَالْعَرَقُ يَكَادُ يُلْجِمُهُمْ فَقَالُوا يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ وَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ قَالَ لَقَدْ لَقِيتُ مِثْلَ الَّذِي لَقِيتُمْ انْطَلِقُوا إِلَى أَبِيكُمْ بَعْدَ أَبِيكُمْ إِلَى نُوحٍ { إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ } قَالَ فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى نُوحٍ عَلَيْهِ السَّلَام فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ وَاسْتَجَابَ لَكَ فِي دُعَائِكَ وَلَمْ يَدَعْ عَلَى الْأَرْضِ مِنْ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي انْطَلِقُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ اتَّخَذَهُ خَلِيلًا فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَلَّمَهُ تَكْلِيمًا فَيَقُولُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَإِنَّهُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُحْيِي الْمَوْتَى فَيَقُولُ عِيسَى لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى سَيِّدِ وَلَدِ آدَمَ فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ انْطَلِقُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَشْفَعَ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَيَنْطَلِقُ فَيَأْتِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام رَبَّهُ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ قَالَ فَيَنْطَلِقُ بِهِ جِبْرِيلُ فَيَخِرُّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ وَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَرْفَعُ رَأْسَهُ فَإِذَا نَظَرَ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَرَّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ أُخْرَى فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَذْهَبُ لِيَقَعَ سَاجِدًا فَيَأْخُذُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِضَبْعَيْهِ فَيَفْتَحُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ مِنْ الدُّعَاءِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى بَشَرٍ قَطُّ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ خَلَقْتَنِي سَيِّدَ وَلَدِ آدَمَ وَلَا فَخْرَ وَأَوَّلَ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ حَتَّى إِنَّهُ لَيَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ أَكْثَرُ مِمَّا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَأَيْلَةَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الصِّدِّيقِينَ فَيَشْفَعُونَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الْأَنْبِيَاءَ قَالَ فَيَجِيءُ النَّبِيُّ وَمَعَهُ الْعِصَابَةُ وَالنَّبِيُّ وَمَعَهُ الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالنَّبِيُّ وَلَيْسَ مَعَهُ أَحَدٌ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الشُّهَدَاءَ فَيَشْفَعُونَ لِمَنْ أَرَادُوا وَقَالَ فَإِذَا فَعَلَتْ الشُّهَدَاءُ ذَلِكَ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ أَدْخِلُوا جَنَّتِي مَنْ كَانَ لَا يُشْرِكُ بِي شَيْئًا قَالَ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَالَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا فِي النَّارِ هَلْ تَلْقَوْنَ مِنْ أَحَدٍ عَمِلَ خَيْرًا قَطُّ قَالَ فَيَجِدُونَ فِي النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ أُسَامِحُ النَّاسَ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَسْمِحُوا لِعَبْدِي كَإِسْمَاحِهِ إِلَى عَبِيدِي ثُمَّ يُخْرِجُونَ مِنْ النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي قَدْ أَمَرْتُ وَلَدِي إِذَا مِتُّ فَأَحْرِقُونِي بِالنَّارِ ثُمَّ اطْحَنُونِي حَتَّى إِذَا كُنْتُ مِثْلَ الْكُحْلِ فَاذْهَبُوا بِي إِلَى الْبَحْرِ فَاذْرُونِي فِي الرِّيحِ فَوَاللَّهِ لَا يَقْدِرُ عَلَيَّ رَبُّ الْعَالَمِينَ أَبَدًا فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَ فَعَلْتَ ذَلِكَ قَالَ مِنْ مَخَافَتِكَ قَالَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرْ إِلَى مُلْكِ أَعْظَمِ مَلِكٍ فَإِنَّ لَكَ مِثْلَهُ وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهِ قَالَ فَيَقُولُ لِمَ تَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ قَالَ وَذَاكَ الَّذِي ضَحِكْتُ مِنْهُ مِنْ الضُّحَى
Bimu nu waxee [Ibrahim Bin Ishaq Ath Thalaqani] mu ne; Bimu ma ko waxee, muni ma; Bimu ma ko wax [Abu Na'amah] muni ma; Bimu ma waxee ni: «Abu Hunaida Al Barra' Bin Naufal» ci Walan Al-Adawi, ci Hudzaifah, ci Abu Bakar Ash Shiddiq. Benn suba Rasulullah aleyhi wasallam ñaan suba. Mu toog, ba bi waxtu dhuha yegsee, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam reetaan, ba noppi mu toog ci barabam ba mu ñaan xaaju bëccëg, ñaan Asr ak Maghrib, waxul ba ñaan guddi gi jeex, ba noppi mu dem ci waa këram, mu dem seen kër. '' Lu tax doo laaj Yonent Yàlla bi limu def tay donte musul a def lu jiitu? mu ne; ba noppi mu laaj ko, mu tontu ko: 'waaw, won nañu ma li nara xew ci mbiri àdduna ak alaaxira, kon ñi fi jiitu ak ñi ñëw dajaloo nañu ci benn barab, ci noonu la nit ñi ragal loolu, ñu ñëw ci Aadama fekk ñaq daanaka muur leen, ñu ne; Aadama tontu ko ne: «Yaw Aadama, yaay baayu nit ñi, te Yàlla ‘azza wajalla moo la tànn, kon ñaanal sa Boroom mu ñaanal nu. 'Man itam maa ngi jànkoonte ak li ngay jànkoonteel, demal ci sa pàppa ginaaw sa pàppa, maanaam Noah.' Dëgg la Yàlla tànn Adam, Noah, njabootu Ibraayma ak njabootu Imran ci kaw nit ñi yépp. Ñu dem ci Noah niko: 'Nanga nu ñaanal sa Boroom, ndax Yàlla tànn nala, tontu sa ñaan, te bàyyiwul benn kër ci kaw suuf si ci ñi gëmul'. Noah daal di wax; Mënu ma la ñaanal, kon demal ci Ibraahim, ndax Yàlla daf ko def soppeem. Ñu dem ci Ibrahim, Ibrahim ne ko; Mënu ma la ñaanal, demal ci Musaa, ndax benn yoon Yàlla wax ak moom ci saasi. Musaa tontu ko; 'Amuma li ngay ñaan, kon demal ci Isa bin Maryam, mën na faj gumba yi, feebar yi, dekkal néew yi'. Yeesu tontu leen ne: 'Amuma li ngay ñaan, waaye demal ci sa boroom, doomu Aadama, ndax bàmmeel bi mooy njëkka ubbeeku ci bis biy ñëw, demal ci Mohamed shallallahu 'alaihi wasallam, ci dëgg dina la ko ñaanal ci sa Rabb'. Muni; 'Mu dem, ci la Jibril jàkkarloo ak Boroomam, ci la Yàlla niko: 'may ko - ñaanal ko - te jox ko xibaaru asamaan si'. mu wax; Ci la Jibril dem ak xibaar bu neex bi, ci la Muhamed sukku, sujjud benn aljuma, ci la Yàlla ni: 'Yékkal sa bopp, yaw Muhamed, nga wax ni dina ñu la déglu, nga ñaanal, ñu may la ndigal nga ñaanal'. mu wax; mu siggil boppam, bimu xoolee Boroomam, mu sujjud ngir jébbalu beneen aljuma, Yàlla ni ko: 'yékkati sa bopp nga wax ni dina ñu la déglu, nga ñaanal, may nga ñaanal'. mu wax; mu dem sujud, Jibril jàpp loxoom ñaar, ba noppi ubbi ñaan guñu musul ubbil kenn ci doomi aadama yi, mu wax; 'Yaw sama Rabb, yaa ngi ma sàkk ngir ma nekk boroom doomu Adam te amul benn réy-réy, yaa def ma ki njëkka ubbi bàmmeel bi ci bis bi ñuy màggal te amul benn réy-réy, ba nga def nit ñu bari ñuy ñëw ci sama lak ni ñu tollu ci diggante Shon'a ak Ailah,' ñu wax ko; 'Woowal Shiddiqin ñu ñaanal', ñu ni ko; Woowal Nabs yi man'. Muni; ba noppi Yonent bi ñëw ak mbooloo mu ànd ak ay taalibeem, mu am Yonent bu am juróom wala juróom benni taalibe, amoon na Yonent bu amul ay taalibe, ci la ñu wax; Woowal martyr yi ñu ñaanal ñi ñu bëgg. ak Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam wéyal; Kon bi martyr yi defee loolu, Yonent bi ni: 'Man maay ki gëna yërmaande ci yërmaande yi, duggleen ci sama asamaan ñi ma boolewul dara'. mu ne; ba noppi ñu dugg ci asamaan si. Mu ne: Booba Yàlla ne ko: “Xoolal safara, ndax gis ngeen kenn ku mas a def jëf ju baax?” 'Muni; Ñu daal di fekk góor, ci la Yàlla laaj ko ndax mas nga def benn jëf ju baax? ' ku góor ki tontu; 'Déedet, ludul ni bu njëkk dama yombal nit ñi ci wàllu jënd ak jaay'. Moo tax Yàlla niko: «Yombalal sama jaam ni mu yombalal sama yeneen jaam yi». Ba noppi ñu génne góor ci safara, Yàlla laaj ko; 'Ndax musu ngeen def jëf yu baax? ' mu tontu ko; 'Déedet, fileek waxuma sama doom ni su ma dee, lakk ma ci safara, ba noppi yëy ma ni fanine, ba noppi yóbbu ko ci géej gi, tasaare ko ci jawwu ji, kon ci Yàlla, Boroom àdduna yépp, dootu ma mëna delloosi'. Yàlla ne ko: “Lu tax ngay def loolu? ' mu tontu ko; 'ndax ragal la'. Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam dafa wéy di wax: ci la Yàlla wax: 'Xoolal buur bu mag bi gëna mag, kon ci yaw mingi niroo ak moom, ba ci fukki yoon limu am'. Yonent bi dellu niko: surga bi niko; 'Lu tax ngay saaga yaw nga nekk buur?' Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam dafa wax ni: 'loolu moo ma daan reetaanloo bu njëkk'.
Imam Ahmad : 16
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَإِنَّكُمْ تَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَوْضِعِهَا وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ وَلَا يُغَيِّرُوهُ أَوْشَكَ اللَّهُ أَنْ يَعُمَّهُمْ بِعِقَابِهِ قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ مُجَانِبٌ لِلْإِيمَانِ
Bimu nu waxee [Hasyim Bin Al Qasim] mu ne; Bimu nu waxee [Zuhair, maanaam Ibn Mu'awiyah], mu ne; Daf nu wax [Isma'il Bin Abu Khalid] ni; Bimu nu waxee [Qais], mu ne; ' [Abu Bakr] jóg, gërëm Yàlla, sellal ko, ba noppi mu ne; 'Yeen nit ñi, dëgg la ngeen di jàng aaya bii: 'Yéen ñi gëm, ku nekk ci yeen a ngi koy teg, du leen lor benn nit ku réer... -ba aaya bi jeex-, te ngeen génne ko ci barab, ma dégg Yonent bi sallallaahu it 'alaihi doIndevillam ne: Bu ko defee ñu ragal Yàlla di leen teg mbugal ci ñoom ñépp.' Muni; Ma dégg Abu Bakr naan; 'Yaw nit ñi, génn leen ci fen, ndax fen daf leen di sori ci ngëm'.
Imam Ahmad : 17
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ رَجُلًا مِنْ حِمْيَرَ يُحَدِّثُ عَنْ أَوْسَطَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَوْسَطَ الْبَجَلِيِّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ حِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْأَوَّلِ مَقَامِي هَذَا ثُمَّ بَكَى ثُمَّ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَسَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ فَإِنَّهُ لَمْ يُؤْتَ رَجُلٌ بَعْدَ الْيَقِينِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ الْمُعَافَاةِ ثُمَّ قَالَ لَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَحَاسَدُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا
Bimu nu waxee [Hasyim] mu ne; Bimu nu waxee [Shu'bah] mu wax; waxma [Yazid Bin Khumair] ni; Ma dégg [Sulaim Bin Amir] benn waay bu bawoo Himyar, di nettali benn léeb bu bawoo ci [Ausath Bin Isma'il Bin Ausath Al Bajali], mu nettali benn léeb bu bawoo ci [Abu Bakar], ni dafa ko dégg bi Yonent Yàlla (SHW) dee, mu ne; Yonent bi dafa taxaw ci at mu njëkk mi ci sama barab, ba noppi jooy ni: 'Nanga dëggu, ndax dëggu dafay ànd ak baax te ñoom ñaar ñépp ñu ngi ci asamaan si, te nga moytu fen, ndax ñoom ñaar ñu ngi ànd ak bàkkaar te ñoom ñaar ñépp ñu ngi ci safara, te ñaan Yàlla mucc, ndax dëgg la kenn duko jox dara ginaaw bimu gëmee lu gëna mucc.' Ba noppi mu dellu ni, 'buleen dagg seen diggante, moytoonte, bañante, te buleen ciñaane, waaye ngeen nekk jaamu Yàlla yi bokk ay mbokk'.
Imam Ahmad : 18
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَوْدِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي طَائِفَةٍ مِنْ الْمَدِينَةِ قَالَ فَجَاءَ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَبَّلَهُ وَقَالَ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مَا أَطْيَبَكَ حَيًّا وَمَيِّتًا مَاتَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يَتَقَاوَدَانِ حَتَّى أَتَوْهُمْ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا أُنْزِلَ فِي الْأَنْصَارِ وَلَا ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ شَأْنِهِمْ إِلَّا وَذَكَرَهُ وَقَالَ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتْ الْأَنْصَارُ وَادِيًا سَلَكْتُ وَادِيَ الْأَنْصَارِ وَلَقَدْ عَلِمْتَ يَا سَعْدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَنْتَ قَاعِدٌ قُرَيْشٌ وُلَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَبَرُّ النَّاسِ تَبَعٌ لِبَرِّهِمْ وَفَاجِرُهُمْ تَبَعٌ لِفَاجِرِهِمْ قَالَ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ صَدَقْتَ نَحْنُ الْوُزَرَاءُ وَأَنْتُمْ الْأُمَرَاءُ
Bimu nu wax ['Affan] mu ne; Bimu nu waxee [Abu Awanah] ci [Daud Bin Abdullah Al Audiy] ci [Humaid Bin Abdurrahman] mu ne; Bi Abu Bakr faatoo, mu nekkoon ci wetu Medina, mu wax Humaid Bin Abdurrahman; ba noppi mu ñëw, ubbi mbubb mi muur kanamam, fóon ko niko; 'Maa ngi nangu nangu sama pàppa ak sama yaay ñu nekk seen ndàmpaay, sa dundu ak sa dee dina ñu rafet, Muhamed shallallahu 'alaihi wasallam dee na, te ci Rabb boroom Kaaba'. ba noppi mu wax ci hadith bi. Muni; Abu Bakr ak Omar dem ci Ansar yi, ñuy xuloo seen biir ci wàllu njiit, ñu daje ak ñoom, Ansar yi, Abu Bakr wax, bàyyiwul dara luñu wàcce ci Ansar yi, te bàyyiwul dara lu Yonent Yàlla (saw) wax ci ñoom; Dëgg la, xam ngeen ba noppi ni Yonent bi Yàlla na ko Yàlla dolli xéewël ak mucc dafa wax ne: “Bu nit ñi jaare ci benn xër, Ansaar yi jaar ci beneen xër, kon man itam damay jaar ci xuru Ansaar yi”. Xam nga bu baax, yaw Sa'd, ni Yonent bi (saw) newoon na, bi nga toogee -deful dara-, 'Quraysh ñoo yor mbir mi, kon askanu nit ñi dañu topp seen wareef -Quraysh- te seen askan wu déggadi topp seen askan wi'. mu wax; Sa'd tontu Abu Bakr; 'Wax nga dëgg, nun ay ministre lañu, yaw njiit nga'.
Imam Ahmad : 19
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ أَنَّ أَبَاهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرٍ وَهُوَ يَقُولُ قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَمَلُ عَلَى مَا فُرِغَ مِنْهُ أَوْ عَلَى أَمْرٍ مُؤْتَنَفٍ قَالَ بَلْ عَلَى أَمْرٍ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ قَالَ قُلْتُ فَفِيمَ الْعَمَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ
Bimu nu ko wax [Ali Bin Ayyasi] muni; Bimu nu waxee loolu, mu ne; Dafa wax ma [nit] ci askanu Bashroh, ci [Talhah Bin Abdullah Bin Abdurrahman Bin Abu Bakar Ash Shiddiq] mu ne; Dégg naa [sama pàppa] wax ni [pàppam] dégg na [Abu Bakr] wax; Ma laaj Rasulullah Sallallaahu aleyhi wasallam; Yaw Yonent Yàlla, ndax jëf yi dañu sukkandiko ci mbir yu taxaw wala ci mbir yu bees? Mu tontu: 'Waaye ci mbir yuñ dogal'. mu tontu ko: «Laaj naa; 'Kon luy jëf jii, yaw Yonent bi? Muni: 'Yomb na ci nit ku nekk mu def jëf yu baax yu méngoo ak li ñu ko sàkk'.
Imam Ahmad : 20
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُحَدِّثُ أَنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَزِنُوا عَلَيْهِ حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يُوَسْوِسُ قَالَ عُثْمَانُ وَكُنْتُ مِنْهُمْ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي ظِلِّ أُطُمٍ مِنْ الْآطَامِ مَرَّ عَلَيَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَسَلَّمَ عَلَيَّ فَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّهُ مَرَّ وَلَا سَلَّمَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ مَا يُعْجِبُكَ أَنِّي مَرَرْتُ عَلَى عُثْمَانَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ وَأَقْبَلَ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي وِلَايَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى سَلَّمَا عَلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ أَبُو بَكْرٍ جَاءَنِي أَخُوكَ عُمَرُ فَذَكَرَ أَنَّهُ مَرَّ عَلَيْكَ فَسَلَّمَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ فَمَا الَّذِي حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ عُمَرُ بَلَى وَاللَّهِ لَقَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنَّهَا عُبِّيَّتُكُمْ يَا بَنِي أُمَيَّةَ قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا شَعَرْتُ أَنَّكَ مَرَرْتَ وَلَا سَلَّمْتَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقَ عُثْمَانُ وَقَدْ شَغَلَكَ عَنْ ذَلِكَ أَمْرٌ فَقُلْتُ أَجَلْ قَالَ مَا هُوَ فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَوَفَّى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ نَجَاةِ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَدْ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَنْتَ أَحَقُّ بِهَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَجَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا عَلَيَّ فَهِيَ لَهُ نَجَاةٌ
Bimu nu waxee loolu, mu ne: [Syu'aib] ci [Az Zuhri] mu wax nu; waxma [nit ku xarañ ci wàllu yoon ci Ansar], ni dafa dégg [Othman Bin 'Affan] di nettali benn léeb; Uthman dafa wax ni amoon na ay sahaba yu bari yu Yonent bi faatu, ba genn-wàll ci ñoom tàmbali jaaxle; 'Maa ngi nekkoon ci ñoom, ba ma toogee ci lëndëm benn ci miir yi, Omar romb na sama kanam ne ma nuyoo, waaye yëguma ni dafa romb ne ma nuyoo, mu jàll ba mu dajeek Abubakr, ci ganaw mu ne ko; 'Amna lu lay jaaxal, ma romb ci kanamu Othmaan nuyu ko waaye tontuwul sama nuyoo.' Ci jamonoy nguuru Abu Bakr, Omar ak Abu Bakr ñëw, ñoom ñaar ñu nuyu ma, ci la Abu Bakr wax; 'Sa rakk Omar dafa ñëw ci man ni dafa romb ci sa kanam niko nuyu la, waaye tontuwoo ko, kon lan moo la waral nga def loolu?' mu ne: «Tontu naa; 'Defuma ko'. Omar ni ko; Waaw wallaahi danga ko def waayé sa réy-réy moo ko waraloon yaw Bani Umayya. Mu tontu ko: «Tontu naa; Abu Bakr ne ko, 'Wallaa musu ma yëg ni danga romb nga nuyu ma; Mani ko: «Othman dafa dëgg, ndax amna lu ngay liggéeyloo ci moom.» Omar laaj, 'waaw'; 'Loolu ban mbiri liggéey la?' Usmaan niko; Abu Bakr dafa wax ni, 'Yàlla bàyyi na Yonent bi, balaa nu koy laaj ci kaaraange mbir mi; Muni ma, 'Laaj naa ko ci mbir mi; Ci noonu ma taxaw ci wetam niko 'ci sama pàppa ak sama yaay, yaa gëna am sañ-sañ ci moom,' [Abu Bakr] ne ko; Ma laaj; Yaw Yonent Yallah, naka la lii di am kaaraange? Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam niko: "Ku jot ci man àtte buma jox sama ndijaay benn yoon, ba noppi mu delloo ko ci man, àtte boobu dina nekk mucc ci moom."