Imam Ahmad : 361
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثَلُ الَّذِي يَعُودُ فِي صَدَقَتِهِ كَمَثَلِ الَّذِي يَعُودُ فِي قَيْئِهِ
Atugambiire [Waki’] Atugambiire [Hsyam Bin Sa’d] kuruga ahari [Zaid Bin Aslam] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Umar], akagira ati; Omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Enfumu y’omuntu orikwihaho obuyambi bwe neeshushana n’omuntu orikugaruka kumira ebizimba bye’.
Imam Ahmad : 362
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ لَا يُفِيضُونَ مِنْ جَمْعٍ حَتَّى يَقُولُوا أَشْرِقْ ثَبِيرُ كَيْمَا نُغِيرُ فَلَمَّا جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَالَفَهُمْ فَكَانَ يَدْفَعُ مِنْ جَمْعٍ مِقْدَارَ صَلَاةِ الْمُسْفِرِينَ بِصَلَاةِ الْغَدَاةِ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ
Ku yaaherize kutugambira [Waki’] kuruga ahari [Sufyan] kuruga ahari [Abu Ishaq] kuruga ahari [‘Amru Bin Maimun] kuruga ahari [Umar], akagira ati; 'Eira, abantu ba Jahiliyah bakaba batarikwanga kuruga Jam'un -Muzdalifah- n'ahabw'ekyo bakagira ngu; 'Ahaiguru- Tsabiir akareebeka, mbwenu ahonaaho twarugayo'. Omutumwa wa Allah (saww) ku yaizire, akahakanisa nabo kandi yasigaho obwire bw’okushaba ahabw’abantu ba musfir - abantu abarikushaba eiguru ry’oburengyerwa-izooba ryaheza kujwara gye - omu bwire bw’okushaba omu kasheeshe eizooba ritakaizire’.
Imam Ahmad : 363
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا رَبَاحُ بْنُ أَبِي مَعْرُوفٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ قَالَ لِي عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ
Atugambiire [Waki’] Atugambiire [Rabah Bin Abu Ma’ruf] kuruga ahari [Ibn Abimulaikah] ngu akahurira [Ibn Abbas] arikugira ati; [Umar] akangira ati; Nkahurira Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam arikugira ati: ‘Buzima, omufu naija kubonabonesibwa ahabw’okugira ngu ab’eka ye nibamurira’.
Imam Ahmad : 364
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ حَسَنِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْسَحُ عَلَى خُفَّيْهِ فِي السَّفَرِ
Ku yaaherize kutugambira [Waki’] kuruga ahari [Hasan Bin Salih] kuruga ahari [Ashim Bin Ubaidillah] kuruga ahari [Salim] kuruga ahari [Ibn Umar] akagira ati; [Umar] akagira ati; 'Nkareeba omutumwa wa Allah (saww) arikusiimura khufu ze ibiri obu yaabaire ari omu rugyendo -'.
Imam Ahmad : 365
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَعَوَّذُ مِنْ الْبُخْلِ وَالْجُبْنِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ وَأَرْذَلِ الْعُمُرِ وَفِتْنَةِ الصَّدْرِ قَالَ وَكِيعٌ فِتْنَةُ الصَّدْرِ أَنْ يَمُوتَ الرَّجُلُ وَذَكَرَ وَكِيعٌ الْفِتْنَةَ لَمْ يَتُبْ مِنْهَا
Kitugambirwe [Waki’] kuruga [Israil] kuruga ahari [Abu Ishaq] kuruga ahari [‘Amru Bin Maimun] kuruga [Umar], ngu nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akahungira omu kuba omunyabwengye, omutiini, omu kubonabonesibwa kwa Qubur, omu myaka erikugaya n’okushekyerera kw’omutima. Waki' akagira ati; ‘Fitnah y’omutima n’omuntu orikufa,’ kandi Waki’ naagamba aha makuru ga Al fitnah, nikwo kugira ngu atakateisize.
Imam Ahmad : 366
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ الْوَلِيدِ الشَّنِّيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ قَالَ جَلَسَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَجْلِسًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْلِسُهُ تَمُرُّ عَلَيْهِ الْجَنَائِزُ قَالَ فَمَرُّوا بِجِنَازَةٍ فَأَثْنَوْا خَيْرًا فَقَالَ وَجَبَتْ ثُمَّ مَرُّوا بِجِنَازَةٍ فَأَثْنَوْا خَيْرًا فَقَالَ وَجَبَتْ ثُمَّ مَرُّوا بِجِنَازَةٍ فَقَالُوا خَيْرًا فَقَالَ وَجَبَتْ ثُمَّ مَرُّوا بِجِنَازَةٍ فَقَالُوا هَذَا كَانَ أَكْذَبَ النَّاسِ فَقَالَ إِنَّ أَكْذَبَ النَّاسِ أَكْذَبُهُمْ عَلَى اللَّهِ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ مَنْ كَذَبَ عَلَى رُوحِهِ فِي جَسَدِهِ قَالَ قَالُوا أَرَأَيْتَ إِذَا شَهِدَ أَرْبَعَةٌ قَالَ وَجَبَتْ قَالُوا أَوْ ثَلَاثَةٌ قَالَ وَثَلَاثَةٌ وَجَبَتْ قَالُوا وَاثْنَيْنِ قَالَ وَجَبَتْ وَلَأَنْ أَكُونَ قُلْتُ وَاحِدًا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ قَالَ فَقِيلَ لِعُمَرَ هَذَا شَيْءٌ تَقُولُهُ بِرَأْيِكَ أَمْ شَيْءٌ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا بَلْ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Atugambiire [Waki’] Atugambiire [Umar Bin Walid Asy Syanni] kuruga ahari [Abdullah Bin Buraidah] akagira ati; Obwire bumwe Umar ku yaabaire asitami omu mwanya ogu nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam yaabaire atwiremu ira obu yaabaire ahinguraho omu rugyendo rw’okuziika, Abdullah akagira ati; Nahabwekyo omugyendo gw’okuziika ku gwahingwireho bakamusiima n’embabazi, [Umar] akagira ati; ‘Wajib’ obwo omubiri gwa kabiri gw’omutumbi gwahinguraho kandi bamusiima n’embabazi, obwo Umar akagira ati; ‘Obligatory’ obwo omubiri gwa kashatu gwahinguraho bagira ngu; ‘Omuntu ogu n’omuntu orikukirayo kubeihabeiha,’ Umar akagira; 'Eiteka'. Bwanyima Umar akagira ati; ‘Buzima, abantu abarikukirayo kubeihabeiha n’abo abarikukirayo kubeihabeiha Allah, reero abarikukurataho n’abo abarikubeihabeiha omwoyo omu mubiri gwabo’. Abdullah akagira ati; nibabuuza bati; ‘Nooteekateeka ki ku haraabe hariho abantu bana abarikuha obujurizi?’ Akagarukamu ati; 'Eiteka'. Bagaruka babuuza bati; ‘Nari shi hariho bashatu?’ Akagarukamu ati; 'Abantu bashatu nabo n'ab'obujunaanizibwa'. Bagaruka babuuza bati; ‘Kandi ku baraabe bari abantu babiri?’ Akagarukamu ati; ‘Nikiba kiri eky’obujunaanizibwa, kandi ku ndaabe naagamba omuntu omwe, nikiija kunshemeza munonga kukira engamira erikutukura’. Naagira ati; obwo yaabuuza Umar ati; 'Ebi orikugamba nibiruga omu biteekateeko byawe nari ekintu eki waahuriire kuruga ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam?' Akagarukamu ati; 'Ngaaha, kwonka nkakihurira butunu kuruga ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam'.
Imam Ahmad : 367
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ قَالَ بَلَغَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ سَعْدًا لَمَّا بَنَى الْقَصْرَ قَالَ انْقَطَعَ الصُّوَيْتُ فَبَعَثَ إِلَيْهِ مُحَمَّدَ بْنَ مَسْلَمَةَ فَلَمَّا قَدِمَ أَخْرَجَ زَنْدَهُ وَأَوْرَى نَارَهُ وَابْتَاعَ حَطَبًا بِدِرْهَمٍ وَقِيلَ لِسَعْدٍ إِنَّ رَجُلًا فَعَلَ كَذَا وَكَذَا فَقَالَ ذَاكَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَخَرَجَ إِلَيْهِ فَحَلَفَ بِاللَّهِ مَا قَالَهُ فَقَالَ نُؤَدِّي عَنْكَ الَّذِي تَقُولُهُ وَنَفْعَلُ مَا أُمِرْنَا بِهِ فَأَحْرَقَ الْبَابَ ثُمَّ أَقْبَلَ يَعْرِضُ عَلَيْهِ أَنْ يُزَوِّدَهُ فَأَبَى فَخَرَجَ فَقَدِمَ عَلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَهَجَّرَ إِلَيْهِ فَسَارَ ذَهَابَهُ وَرُجُوعَهُ تِسْعَ عَشْرَةَ فَقَالَ لَوْلَا حُسْنُ الظَّنِّ بِكَ لَرَأَيْنَا أَنَّكَ لَمْ تُؤَدِّ عَنَّا قَالَ بَلَى أَرْسَلَ يَقْرَأُ السَّلَامَ وَيَعْتَذِرُ وَيَحْلِفُ بِاللَّهِ مَا قَالَهُ قَالَ فَهَلْ زَوَّدَكَ شَيْئًا قَالَ لَا قَالَ فَمَا مَنَعَكَ أَنْ تُزَوِّدَنِي أَنْتَ قَالَ إِنِّي كَرِهْتُ أَنْ آمُرَ لَكَ فَيَكُونَ لَكَ الْبَارِدُ وَيَكُونَ لِي الْحَارُّ وَحَوْلِي أَهْلُ الْمَدِينَةِ قَدْ قَتَلَهُمْ الْجُوعُ وَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَشْبَعُ الرَّجُلُ دُونَ جَارِهِ آخِرُ مُسْنَدِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدِيثُ السَّقِيفَةِ
Atugambiire [Abdurrahman] Atugambiire [Sufyan] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abayah Bin Rifa’ah] akagira ati; amakuru gakaba gahikire ahari [Umar] ngu Sa’d ku yaabaire naayombeka orugo, akagira ati; 'Eiraka -okugaaniira- nirisharaho'. Nahabwekyo Muhammad Bin Maslamah akamutuma, ku yaizire yaihayo emikono ye yayotsya omuriro reero yagura enku na dirhams, reero yagambira Sa'd ati; ‘Buzima hariho owaakozire eki n’eki,’ nikwo kugarukamu ati; ‘Niwe Muhamadi Bin Maslamah’. Reero yarugayo kumubugana yarahira Allah ngu tarakigambire, bwanyima yagira ati; ‘Nitwija kuhikiiriza -kuruga ahariiwe- eki orikugamba, kandi nituhikiiriza eki turagiirwe kukora,’ atyo yaayotsya orwigi, reero yaamureeba reero Sa’d yaayehayo kuha eby’okurya kwonka yayanga. Bwanyima Muhammad Bin Maslamah akagaruka ahari Umar, kandi yaagaruka yaagyendera aha ruguuto kumara ebiro ikumi na mwenda, obwo Umar akagira ati; Akagarukamu ati: ‘Kuri hatariho ekiteekateeko kirungi kyaitu ahariiwe tukaba nituza kuhendera ngu tiwahikiiriza ebi turikwenda; 'Eego, akatuma endamutsyo kandi yashaba okusaasirwa kandi yarahira Allah ngu tarakigambire'. Bwanyima Umar akabuuza ati; ‘Akakuha eby’okukoresa?’ Akagarukamu ati; ‘Ngaaha’ Umar akagira ati; ‘Niki ekirikukuremesa kuntebeekanisiza?’ Akagarukamu ati; 'Tindikukunda kukugambira, iwe noofuka obwo nyowe ndikwotsya, kandi okwehinguririize n'abantu ba Madiina abarikufa enjara, n'obu ndaabe naahuriire omutumwa wa Allah (okusaasira kwa Allah n'emigisha ya Allah ebe ahariwe) arikugira ati: 'Hatarigira omuntu oijwire obwo mutaahi we aine enjara'. Hadiisi erikuhererukayo kuruga omu musnad ya Umar Bin Al Khaththab ni hadiisi erikukwata ahari Saqifah .
Imam Ahmad : 368
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى الطَّبَّاعُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ رَجَعَ إِلَى رَحْلِهِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَكُنْتُ أُقْرِئُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ فَوَجَدَنِي وَأَنَا أَنْتَظِرُهُ وَذَلِكَ بِمِنًى فِي آخِرِ حَجَّةٍ حَجَّهَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ إِنَّ رَجُلًا أَتَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ إِنَّ فُلَانًا يَقُولُ لَوْ قَدْ مَاتَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَايَعْتُ فُلَانًا فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنِّي قَائِمٌ الْعَشِيَّةَ فِي النَّاسِ فَمُحَذِّرُهُمْ هَؤُلَاءِ الرَّهْطَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَغْصِبُوهُمْ أَمْرَهُمْ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَا تَفْعَلْ فَإِنَّ الْمَوْسِمَ يَجْمَعُ رَعَاعَ النَّاسِ وَغَوْغَاءَهُمْ وَإِنَّهُمْ الَّذِينَ يَغْلِبُونَ عَلَى مَجْلِسِكَ إِذَا قُمْتَ فِي النَّاسِ فَأَخْشَى أَنْ تَقُولَ مَقَالَةً يَطِيرُ بِهَا أُولَئِكَ فَلَا يَعُوهَا وَلَا يَضَعُوهَا عَلَى مَوَاضِعِهَا وَلَكِنْ حَتَّى تَقْدَمَ الْمَدِينَةَ فَإِنَّهَا دَارُ الْهِجْرَةِ وَالسُّنَّةِ وَتَخْلُصَ بِعُلَمَاءِ النَّاسِ وَأَشْرَافِهِمْ فَتَقُولَ مَا قُلْتَ مُتَمَكِّنًا فَيَعُونَ مَقَالَتَكَ وَيَضَعُونَهَا مَوَاضِعَهَا فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَئِنْ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ سَالِمًا صَالِحًا لَأُكَلِّمَنَّ بِهَا النَّاسَ فِي أَوَّلِ مَقَامٍ أَقُومُهُ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فِي عَقِبِ ذِي الْحِجَّةِ وَكَانَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَجَّلْتُ الرَّوَاحَ صَكَّةَ الْأَعْمَى فَقُلْتُ لِمَالِكٍ وَمَا صَكَّةُ الْأَعْمَى قَالَ إِنَّهُ لَا يُبَالِي أَيَّ سَاعَةٍ خَرَجَ لَا يَعْرِفُ الْحَرَّ وَالْبَرْدَ وَنَحْوَ هَذَا فَوَجَدْتُ سَعِيدَ بْنَ زَيْدٍ عِنْدَ رُكْنِ الْمِنْبَرِ الْأَيْمَنِ قَدْ سَبَقَنِي فَجَلَسْتُ حِذَاءَهُ تَحُكُّ رُكْبَتِي رُكْبَتَهُ فَلَمْ أَنْشَبْ أَنْ طَلَعَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَلَمَّا رَأَيْتُهُ قُلْتُ لَيَقُولَنَّ الْعَشِيَّةَ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ مَقَالَةً مَا قَالَهَا عَلَيْهِ أَحَدٌ قَبْلَهُ قَالَ فَأَنْكَرَ سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ ذَلِكَ فَقَالَ مَا عَسَيْتَ أَنْ يَقُولَ مَا لَمْ يَقُلْ أَحَدٌ فَجَلَسَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِ فَلَمَّا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ قَامَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ أَيُّهَا النَّاسُ فَإِنِّي قَائِلٌ مَقَالَةً قَدْ قُدِّرَ لِي أَنْ أَقُولَهَا لَا أَدْرِي لَعَلَّهَا بَيْنَ يَدَيْ أَجَلِي فَمَنْ وَعَاهَا وَعَقَلَهَا فَلْيُحَدِّثْ بِهَا حَيْثُ انْتَهَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ وَمَنْ لَمْ يَعِهَا فَلَا أُحِلُّ لَهُ أَنْ يَكْذِبَ عَلَيَّ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بَعَثَ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ وَكَانَ مِمَّا أَنْزَلَ عَلَيْهِ آيَةُ الرَّجْمِ فَقَرَأْنَاهَا وَوَعَيْنَاهَا وَرَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ فَأَخْشَى إِنْ طَالَ بِالنَّاسِ زَمَانٌ أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ لَا نَجِدُ آيَةَ الرَّجْمِ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ قَدْ أَنْزَلَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَالرَّجْمُ فِي كِتَابِ اللَّهِ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أُحْصِنَ مِنْ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ إِذَا قَامَتْ الْبَيِّنَةُ أَوْ الْحَبَلُ أَوْ الِاعْتِرَافُ أَلَا وَإِنَّا قَدْ كُنَّا نَقْرَأُ لَا تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ فَإِنَّ كُفْرًا بِكُمْ أَنْ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ أَلَا وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُطْرُونِي كَمَا أُطْرِيَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّمَا أَنَا عَبْدُ اللَّهِ فَقُولُوا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ وَقَدْ بَلَغَنِي أَنَّ قَائِلًا مِنْكُمْ يَقُولُ لَوْ قَدْ مَاتَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَايَعْتُ فُلَانًا فَلَا يَغْتَرَّنَّ امْرُؤٌ أَنْ يَقُولَ إِنَّ بَيْعَةَ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ كَانَتْ فَلْتَةً أَلَا وَإِنَّهَا كَانَتْ كَذَلِكَ أَلَا وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَقَى شَرَّهَا وَلَيْسَ فِيكُمْ الْيَوْمَ مَنْ تُقْطَعُ إِلَيْهِ الْأَعْنَاقُ مِثْلُ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَلَا وَإِنَّهُ كَانَ مِنْ خَبَرِنَا حِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ عَلِيًّا وَالزُّبَيْرَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُمَا تَخَلَّفُوا فِي بَيْتِ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَخَلَّفَتْ عَنَّا الْأَنْصَارُ بِأَجْمَعِهَا فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ وَاجْتَمَعَ الْمُهَاجِرُونَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا بَكْرٍ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى إِخْوَانِنَا مِنْ الْأَنْصَارِ فَانْطَلَقْنَا نَؤُمُّهُمْ حَتَّى لَقِيَنَا رَجُلَانِ صَالِحَانِ فَذَكَرَا لَنَا الَّذِي صَنَعَ الْقَوْمُ فَقَالَا أَيْنَ تُرِيدُونَ يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ فَقُلْتُ نُرِيدُ إِخْوَانَنَا هَؤُلَاءِ مِنْ الْأَنْصَارِ فَقَالَا لَا عَلَيْكُمْ أَنْ لَا تَقْرَبُوهُمْ وَاقْضُوا أَمْرَكُمْ يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَنَأْتِيَنَّهُمْ فَانْطَلَقْنَا حَتَّى جِئْنَاهُمْ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ فَإِذَا هُمْ مُجْتَمِعُونَ وَإِذَا بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ رَجُلٌ مُزَمَّلٌ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالُوا سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ فَقُلْتُ مَا لَهُ قَالُوا وَجِعٌ فَلَمَّا جَلَسْنَا قَامَ خَطِيبُهُمْ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ وَقَالَ أَمَّا بَعْدُ فَنَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَكَتِيبَةُ الْإِسْلَامِ وَأَنْتُمْ يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ رَهْطٌ مِنَّا وَقَدْ دَفَّتْ دَافَّةٌ مِنْكُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يَخْزِلُونَا مِنْ أَصْلِنَا وَيَحْضُنُونَا مِنْ الْأَمْرِ فَلَمَّا سَكَتَ أَرَدْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ وَكُنْتُ قَدْ زَوَّرْتُ مَقَالَةً أَعْجَبَتْنِي أَرَدْتُ أَنْ أَقُولَهَا بَيْنَ يَدَيْ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَدْ كُنْتُ أُدَارِي مِنْهُ بَعْضَ الْحَدِّ وَهُوَ كَانَ أَحْلَمَ مِنِّي وَأَوْقَرَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى رِسْلِكَ فَكَرِهْتُ أَنْ أُغْضِبَهُ وَكَانَ أَعْلَمَ مِنِّي وَأَوْقَرَ وَاللَّهِ مَا تَرَكَ مِنْ كَلِمَةٍ أَعْجَبَتْنِي فِي تَزْوِيرِي إِلَّا قَالَهَا فِي بَدِيهَتِهِ وَأَفْضَلَ حَتَّى سَكَتَ فَقَالَ أَمَّا بَعْدُ فَمَا ذَكَرْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَأَنْتُمْ أَهْلُهُ وَلَمْ تَعْرِفْ الْعَرَبُ هَذَا الْأَمْرَ إِلَّا لِهَذَا الْحَيِّ مِنْ قُرَيْشٍ هُمْ أَوْسَطُ الْعَرَبِ نَسَبًا وَدَارًا وَقَدْ رَضِيتُ لَكُمْ أَحَدَ هَذَيْنِ الرَّجُلَيْنِ أَيَّهُمَا شِئْتُمْ وَأَخَذَ بِيَدِي وَبِيَدِ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ فَلَمْ أَكْرَهْ مِمَّا قَالَ غَيْرَهَا وَكَانَ وَاللَّهِ أَنْ أُقَدَّمَ فَتُضْرَبَ عُنُقِي لَا يُقَرِّبُنِي ذَلِكَ إِلَى إِثْمٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَتَأَمَّرَ عَلَى قَوْمٍ فِيهِمْ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِلَّا أَنْ تَغَيَّرَ نَفْسِي عِنْدَ الْمَوْتِ فَقَالَ قَائِلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ أَنَا جُذَيْلُهَا الْمُحَكَّكُ وَعُذَيْقُهَا الْمُرَجَّبُ مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ فَقُلْتُ لِمَالِكٍ مَا مَعْنَى أَنَا جُذَيْلُهَا الْمُحَكَّكُ وَعُذَيْقُهَا الْمُرَجَّبُ قَالَ كَأَنَّهُ يَقُولُ أَنَا دَاهِيَتُهَا قَالَ وَكَثُرَ اللَّغَطُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ حَتَّى خَشِيتُ الِاخْتِلَافَ فَقُلْتُ ابْسُطْ يَدَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ فَبَسَطَ يَدَهُ فَبَايَعْتُهُ وَبَايَعَهُ الْمُهَاجِرُونَ ثُمَّ بَايَعَهُ الْأَنْصَارُ وَنَزَوْنَا عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ قَتَلْتُمْ سَعْدًا فَقُلْتُ قَتَلَ اللَّهُ سَعْدًا وَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَمَا وَاللَّهِ مَا وَجَدْنَا فِيمَا حَضَرْنَا أَمْرًا هُوَ أَقْوَى مِنْ مُبَايَعَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ خَشِينَا إِنْ فَارَقْنَا الْقَوْمَ وَلَمْ تَكُنْ بَيْعَةٌ أَنْ يُحْدِثُوا بَعْدَنَا بَيْعَةً فَإِمَّا أَنْ نُتَابِعَهُمْ عَلَى مَا لَا نَرْضَى وَإِمَّا أَنْ نُخَالِفَهُمْ فَيَكُونَ فِيهِ فَسَادٌ فَمَنْ بَايَعَ أَمِيرًا عَنْ غَيْرِ مَشُورَةِ الْمُسْلِمِينَ فَلَا بَيْعَةَ لَهُ وَلَا بَيْعَةَ لِلَّذِي بَايَعَهُ تَغِرَّةً أَنْ يُقْتَلَا قَالَ مَالِكٌ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ أَنَّ الرَّجُلَيْنِ اللَّذَيْنِ لَقِيَاهُمَا عُوَيْمِرُ بْنُ سَاعِدَةَ وَمَعْنُ بْنُ عَدِيٍّ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ أَنَّ الَّذِي قَالَ أَنَا جُذَيْلُهَا الْمُحَكَّكُ وَعُذَيْقُهَا الْمُرَجَّبُ الْحُبَابُ بْنُ الْمُنْذِرِ
Atugambiire [Ishaq Bin Isa Ath Thabba’] Atugambiire [Malik Bin Anas] Angambiire [Ibnu Shihab] kuruga ahari [‘Ubaidillah Bin Abdullah Bin ‘Utbah Bin Mas’ud] ngu [Ibnu Abbas] amumanyiise, ngu [Abdurrahman Bin Auf we]. Ibn Abbas akagira ati; ‘Nkaba ninza kutaayaayira Abdurrahman Bin Auf, kandi akanshanga ndikumutegyereza. Eki kibaireho omuri Mina omubwire bwa Hajj obuhweire obukozirwe Umar Bin Al Khaththab. Abdurrahman akagira ati; ‘Buzima, omushaija akaija ahari Umar Bin Al Khaththab yagira ati; 'Kuri Umar yaafa, nkaba ninza kuraganisa obwesigwa ahari n'omwe'. Umar akagarukamu ati; 'Ninkituura omu bantu, n'ahabw'ekyo nindabura abo abarikwenda kunyaga obwebembezi bw'abantu'. Abdurrahman Bin Auf agizire ngu; Nkagira nti; ‘Iwe Amirul Mukminin, otakora ekyo! ahabw'okuba sizoni egi eya Hajj ab'omurembe gwa hansi n'abatarikumanya bayeteeraine omuribo, kandi omu mazima nibo barikutegyeka omu majlis yaawe, waaba oyemereire omu bantu, nintiina ngu noija kugamba ekintu eki barikwija kuba batafayo, ngu batabaasa kukyetegyereza nari kukiteeka omu mwanya gwakyo, kwonka - until you areing off to, buzima Madinah n’omwanya gwa Hijrah na Sunnah, kandi noobaasa kushoboorora -ekizibu eki- n’abanyabwengye n’abantu baabo abarikuheebwa ekitiinisa, kugira ngu obone kugamba eki oine kugamba omu bucureezi, reero bakyetegyereze eki orikugamba bakita omu mwanya gwakyo’. Bwanyima Umar akagira ati; 'Ku ndaabe naahika Madiina nshemereirwe, buzima eki ninyija kukihitsya aha bantu omu mwanya ogu naabandize kutaho ekigyere'. Mbwenu ku twahikire Madiina okwezi kwa Dhul Hijah kutakahikire kandi kwahikaana n’orwakatano, nyowe -Abdurrahman- ahonaaho nkaza Shakkatul A’ma’, -nkabuuza Malik; 'Shakkatul A'ma nikimanyisa ki?' Akagarukamu ati; 'Ekyo nikimanyisa ngu tarikufayo shaaha ezi arikuza, tarikufayo yaaba hariho obutagatsi nari obufuki n'ebindi nk'ebyo'. - Reero nkashanga Sa’id Bin Zaid owaabaire anbandiize aha rubaju rwa buryo rw’eminaba, reero nkashutama omu maisho ge obwo ndikunyiganyiga amavi gangye aha mavi ge, hatakahingwireho obwire buraingwa Umar yaareebeka, ku naamureebire nkagira nti; ‘Ekiro eki omu mwabazyo buzima nihaija kugambwa aha minbari egi ekigambo ekitakagambirweho muntu weena’. Abdurrahman Bin Auf agizire ngu; ‘Sa’id Bin Zaid akeehakana ebigambo byangye, bwanyima yagira ati; 'Ngu ekiki? Nooteekateeka ngu naija kugamba ekintu ekitakagambirweho muntu weena?’ Bwanyima Umar akashutama aha minbari, bwanyima ya Mu’adzin kuhunama -yaheza kweta-, we [-Umar-] yayemerera yahimbisa Allah n’okuhimbisa okumushemerire, reero yagira ati; ‘Amma ba’du, iwe omuntu, buzimazima ninyija kugamba ekigambo eki ntebeekanisiibwe kugamba, tindikumanya, nikibaasa kuba ahabw’okugira ngu okufa kwangye kuri omu maisho gangye, orikwetegyereza n’okwetegyereza ekigambo ekyo, ashemerire kukigamba hoona ahu emotoka ye erikuhika. Omuntu weena otarikukyetegyereza, obwo tindikumuikiriza kunbeiha, omu mazima Allah Tabaraka Wata'ala akatuma Muhammad n'amazima, kandi akamushuururira ekitabo, omu mishororongo eyamushuruuriirwe hakaba harimu orunyiriri orurikukwata aha kiragiro ky'okuteera amabaare, obwo tukarushoma kandi tukakyetegyereza owa Allah saahullaala, the . ekiragiro ky’okuteera amabaare kandi naitwe tukakita omu nkora bwanyima y’okufa. Nintiina ngu omu bwire buraingwa abantu nibaija kugira ngu; ‘Buzima, titukashangireho mishororongo yoona erikukwata aha kiragiro ky’okuteera amabaare’. Reero obujunaanizibwa obu Allah yashohoize buraarekyeho. Buzima, ekiragiro ky’okuteera amabaare n’obugabe omu kitabo kya Allah ahari buri omwe orikukora obushambani yaaba aine Muhshon - ever . abashwereine - bombi omushaija n'omukazi, haaba hariho obuhame, okutwara enda nari okwetonganira. Nyabura we manya ngu tukashoma: ‘Mutayanga baishebo, ahabwokuba eki nikibaasa kubahindura abakafiri’, kimanyirwe ngu Omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Otanramya nk’oku Isa Bin Maryam yaabaire aramibwa, omu mazima ndi omuheereza wenka, n’ahabw’ekyo gamba; ‘Omuheereza we kandi omutumwa’. Buzima, kikanhikaho ngu omuriimwe harimu orikugira ati; ‘Umar ku araafe, obwo ninyija kuraganisa obwesigwa ahari fulaani’. Hatagira owaabeihabeihwa arikugira ngu; ‘Buzima, ekiraganiso kya Abu Bakr eky’obwesigwa kikabaho ahonaaho’. Mumanye ngu buzima eki nikyo kyabaireho. Mumanye ngu Allah akafayo aha bubi bw’okutandika, kandi erizooba tihaine n’omwe omuriimwe owaabandiize, ou oburungi bwe butarikubaasa kugyeragyeranisibwa n’omuntu weena nka Abu Bakr. Manya ngu omu makuru agatuhikireho obu Rasulullah yaafa, n'okugira ngu Ali, Zubair n'abantu abaabaire bari nabo, bakaba baine obutaikirizana omu nju ya Fatimah Bint Musulullah, hamwe n'abantu boona aba The Ansar bakaba baine obutaikirizana naitwe ahari Tsaq'habuied, Nyowe na Bakr tukamugira tuti; 'Iwe Abu Bakr, gyenda naitwe ahari beene waitu, nikwo kugira ngu Ansar.' Reero twazayo kuhisya obu twashangire abashaija babiri aba Salih, bombi bakatugambira aha ki abantu - aba Ansar - baabaire nibakora. Abantu abo bombi bakabuuza bati; 'Imwe bantu ba Muhajirin nimuza nkahi?' Nkagarukamu nti; 'Nitwenda kuza ahari beene waitu, nikwo kugira ngu Abaansar.' Bombi bakagira ngu; 'Otabahikaho, ocwemu enshonga zaawe, iwe Muhajirin.' Nkagira nti; ‘Na Allah, buzima nitwija kwija aharibo’. Reero twagyenda okuhitsya obu twabashangire ahari Tsaqifah Bani Sa'idah kandi bakaba bateeraniire hamwe, ahagati yaabo hakaba harimu omushaija owaabaire ajwaire oburangiti, nabuuza; ‘Omuntu ogu n’oha?’ bo -aba Ansar- bakagarukamu; ‘Saadi Bin Ubadah’. Nkabuuza nti; ‘Niki ekimuteganisa?’ Bakagarukamu bati; 'Omugwaire'. Bwanyima y'okushutama, omubuurizi waabo - aba Ansar - akeemerera yahimbisa Allah n'okuhimbisa okuhikire ahari Allah, kandi yagira ati; ‘Amma ba’du, itwe turi Ansarullah - abahwezi b’ediini ya Allah - n’eihe ry’obusiraamu, obwo imwe, imwe Muhajirin, muri ekibiina kyaitu, omu mazima ekibiina kyanyu kiizire - nimugyendera mpora - abarikwija kutusharaho kuruga omu mwanya gwaitu, kandi bakatubinga omu kicweka kyaitu’. Omugambi ku yaabaire ahunamire, nkaba ninyenda kugamba kandi nkaba ntebeekaniise ekintu ekirikutangaaza, nkaba ninyenda kugamba ebigambo ebi omu maisho ga Abu Bakr, kandi nyetantara kumugira ekiniga, kandi akaba ari omuntu omucureezi kandi omucureezi okukira nyowe, obwo Abu Bakr akagira ati; 'Mpora!' Ninkyenga kumugirira ekiniga, ahabwokuba n’omuntu omucureezi kandi omucureezi okukira nyowe. By Allah, ku araabe atasigaireho sentensi n’emwe erikuntangaaza omu kugamba oku ntebeekaniise okwihaho yaagamba wenka kurungi, obwo aha muheru naija kuhunama. Reero ati ‘amma ba’du, ebi mwagamba aha burungi, nimwe abakugu. Kwonka eki Abaharabu bakaba batakimanyire okwihaho abantu ba Quraish. Nibo ihanga ry’Abaharabu eriine oruganda rwa rwagati n’omwanya gw’okutuuramu. "Buzima, nshabire omugisha omwe aha bantu aba bombi ahabwawe, ou orikwenda ahari abo bombi," Abu Bakr akakwata omukono gwangye n'omukono gwa Abu Ubaidah Bin Al Jarrah, ngu ntabaasa kumugyema kugamba ekindi kyona kureka ekyo. By Allah, nkaba nyine kwija omumaisho reero nsharaho enshaya yangye, nikwo kugira ngu . Ninkikunda, ahabwokuba tikirikubaasa kunhitsya haihi n’ekibi, okukira nyowe kuba omwebembezi w’abantu obwo omuribo harimu Abu Bakr, okwihaho kyanhindura ku ndikufa. Reero omwe aha ba Ansar akagira ati; 'anaa judzailuha al muhakkak -ndi enku y'engamira ya mangy kugira ngu ebaasa kugyendera juba- 'wa 'udzaikuha al murojjab -omuti gw'enjuma ogurikuhagirwa emiti nari enku ahabw'okuba nigutiinwa ngu nigwija kugwa ahabw'okuba niguba guri mureingwa munonga kandi ebijuma nibiremera niho omwebembezi a, kuruga ahariitwe hariho omwebembezi a.' -Nyowe -Ishaq Bin Musa Aha Thbba'- akagambira Malik ati; 'Ekigambo 'anaa judzailuha al muhakkak wa 'udzaikuha al murojjab nikimanyisa ki?' Malik akagarukamu ati; 'Nikishusha ngu akagira ngu nyowe ndi akabi'.- Umar akagira ati; ‘Amakuru g’amaraka agatarikwetegyerezibwa gakeyongyera kuba maingi kandi gakaguma gari ahaiguru, n’ahabw’ekyo nkatiina ngu nihaija kubaho okuhakana, reero naagira nti; 'Igura emikono yaawe, iwe Abu Bakr!' Reero yaigura emikono ye nanye namuraganisa, aba Muhajirin bamuraganisa reero aba Ansar nabo bamuraganisa. Reero twaguruka twaza ahari Sa'd Bin Ubadah, omwe aharibo - aba Ansar - akagira ati 'Oitsire Sa'd', nkagarukamu nti; ‘Ni Allah owaitsire Sa’d’, Umar akagira ati; ‘Na Allah, titukashangireho ekintu kyona ekigumire kukira okuraganisa kwa Abu Bakr omu rukiiko rwaitu, tukaba nitutiina ngu abantu abo ku baraabe baatutaaniiseho, obwo okuraganisa kw’obwesigwa kutakabahoga, obwo nibaija kukora okuraganisa kw’obwesigwa bwanyima yaitu. Omu muringo ogu, nikibaasika ngu tubakuratire omu kintu eki tutarikusiima nari tukahakanisa nabo, kugira ngu habeho okucwekyerera. Nahabwekyo orikuraganisa omwebembezi atagambire aha basiraamu, omu mazima obwesigwa bwe tiburikukora, kandi tihaine bugabe bw’okuraganisa omuntu owaaraganiise obwesigwa, nikitiinwa ngu bombi - omuntu owaaraganiise obwesigwa n’owaaraganiise obwesigwa - nibaija kuba’. Malik akagira ati; kandi atumanyiise ahari Ibn Shihab kuruga Urwah Bin Az Zubair; ngu abashaija babiri abu yashangire ni Uwaimir Bin Sa’idah na Ma’n Bin Adi. Ibuni Shihabu akagira ati; 'Sa'id Bin Al Musayyib amanyiise ngu omuntu owagambire ngu; 'anaa judzailuha al muhakkak wa 'odzaikuha al murojjab' ni Al Hubab Bin Al Mundzir'.
Imam Ahmad : 369
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى أَخْبَرَنِي مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ دُورِ الْأَنْصَارِ بَنِي النَّجَّارِ ثُمَّ بَنِي عَبْدِ الْأَشْهَلِ ثُمَّ بَلْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ ثُمَّ بَنِي سَاعِدَةَ وَقَالَ فِي كُلِّ دُورِ الْأَنْصَارِ خَيْرٌ
Atugambiire [Ishaq Bin Isa] angambiire [Malik] kuruga ahari [Yahya Bin Sa’id] ngu akahurira [Anas Bin Malik] arikugira ati; Rasulullah akagira ati: ‘Manya, ninkugambira ngu enju z’Abaansar ezirikukirayo oburungi ni Bani Najjar, bwanyima Bani Abdul Asyhal, bwanyima Balharits Bin Khazraj bwanyima Bani Sa’idah’, kandi akagira ati; 'Buri nju y'Abaansar ni nungi'.
Imam Ahmad : 370
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُتَبَايِعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا أَوْ يَكُونُ الْبَيْعُ خِيَارًا
Atugambiire [Ishaq Bin Isa] Atugambiire [Malik] kuruga ahari [Nafi’] kuruga ahari [Ibn Umar] akagira ati; Rasulullah Sallallahu 'alaihi wasallam akagira ati; 'Omuguzi n'omuguzi buri omwe aine obugabe bw'okutoorana, kasita batataanire, nari okugura n'okuguza n'omuringo gw'okutooranamu'.
Imam Ahmad : 371
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى أَنْبَأَنَا مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ
Atugambiire [Ishaq Bin Isa] atugambiire [Malik] kuruga ahari [Nafi’] kuruga ahari [Ibn Umar] akagira ati; ngu nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akaba azibiire okugura n’okuguza Habalul Habalah - okugura n’okuguza obutafaari bw’engamira oburikuteekateekwaho kuba obw’abakazi -’.
Imam Ahmad : 372
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى أَنْبَأَنَا مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنَّا نَتَبَايَعُ الطَّعَامَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَبْعَثُ عَلَيْنَا مَنْ يَأْمُرُنَا بِنَقْلِهِ مِنْ الْمَكَانِ الَّذِي ابْتَعْنَاهُ فِيهِ إِلَى مَكَانٍ سِوَاهُ قَبْلَ أَنْ نَبِيعَهُ
Atugambiire [Ishaq Bin Isa] atugambiire [Malik] kuruga ahari [Nafi’] kuruga ahari [Ibn Umar] akagira ati; 'Tukakora emirimo y'okugura n'okuguza eby'okurya omu bwire bwa nabi sallallaahu 'alaihi wasallam, bwanyima yaatutuma abantu ngu tutware ebintu ebi twaguzire kuruga omu mwanya gwe tubitware omu mwanya ogundi tutakagarukire kubiguza'.
Imam Ahmad : 373
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلَا يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ
Atugambiire [Ishaq Bin Isa] atugambiire [Malik] kuruga ahari [Nafi’] kuruga ahari [Ibn Umar] akagira ati; Rasulullah Sallallahu 'alaihi wasallam akagira ati; ‘Orikugura eby’okurya, atabiguza okuhitsya obu arabitungye omu bwijwire’.
Imam Ahmad : 374
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى أَنْبَأَنَا مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ فَكَانَ لَهُ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَ الْعَبْدِ فَإِنَّهُ يُقَوَّمُ قِيمَةَ عَدْلٍ فَيُعْطَى شُرَكَاؤُهُ حَقَّهُمْ وَعَتَقَ عَلَيْهِ الْعَبْدَ وَإِلَّا فَقَدْ أَعْتَقَ مَا أَعْتَقَ
Kitugambirwe [Ishaq Bin Isa] akatugambira [Malik] kuruga ahari [Nafi’] kuruga ahari [Ibn Umar] ngu Omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Omuntu weena orikucungura omuhuuku ori omu bugabe bw’abantu boona, obwo aine obujunaanizibwa kurugiirira aha ku omuhuuku arikuha ondiijo omuhendo, obugabe bwabo, bwanyima y’ekyo acungura omuhuuku we, kitari ekyo aba yaaheza kucungura abahuuku abu yaabaire acungwire’.
Imam Ahmad : 375
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ رَجُلٌ لَاعَنَ امْرَأَتَهُ فَقَالَ فَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمَا وَذَكَرَ الْحَدِيثَ
Ku yaaherize kutugambira [Sufyan] kuruga ahari [Ayyub] kuruga ahari [Sa’id] akagira ati; Nkagambira [Ibn Umar], ngu hakaba hariho omushaija owaabaire naakunda omukazi we, n’ahabw’ekyo akagira ati; ‘Omutumwa wa Allah akataanisa ababiri -omushaija n’omukazi-,’ bwanyima yagamba aha hadiisi.
Imam Ahmad : 376
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَوْفٌ حَدَّثَنَا يَزِيدُ يَعْنِي الْفَارِسِيَّ قَالَ أَبِي أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ يَزِيدَ قَالَ قَالَ لَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قُلْتُ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ مَا حَمَلَكُمْ عَلَى أَنْ عَمَدْتُمْ إِلَى الْأَنْفَالِ وَهِيَ مِنْ الْمَثَانِي وَإِلَى بَرَاءَةٌ وَهِيَ مِنْ الْمِئِينَ فَقَرَنْتُمْ بَيْنَهُمَا وَلَمْ تَكْتُبُوا قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ بَيْنَهُمَا سَطْرًا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ وَوَضَعْتُمُوهَا فِي السَّبْعِ الطِّوَالِ مَا حَمَلَكُمْ عَلَى ذَلِكَ قَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ مِمَّا يَأْتِي عَلَيْهِ الزَّمَانُ يُنْزَلُ عَلَيْهِ مِنْ السُّوَرِ ذَوَاتِ الْعَدَدِ وَكَانَ إِذَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ الشَّيْءُ يَدْعُو بَعْضَ مَنْ يَكْتُبُ عِنْدَهُ يَقُولُ ضَعُوا هَذَا فِي السُّورَةِ الَّتِي يُذْكَرُ فِيهَا كَذَا وَكَذَا وَيُنْزَلُ عَلَيْهِ الْآيَاتُ فَيَقُولُ ضَعُوا هَذِهِ الْآيَاتِ فِي السُّورَةِ الَّتِي يُذْكَرُ فِيهَا كَذَا وَكَذَا وَيُنْزَلُ عَلَيْهِ الْآيَةُ فَيَقُولُ ضَعُوا هَذِهِ الْآيَةَ فِي السُّورَةِ الَّتِي يُذْكَرُ فِيهَا كَذَا وَكَذَا وَكَانَتْ الْأَنْفَالُ مِنْ أَوَائِلِ مَا أُنْزِلَ بِالْمَدِينَةِ وَبَرَاءَةٌ مِنْ آخِرِ الْقُرْآنِ فَكَانَتْ قِصَّتُهَا شَبِيهًا بِقِصَّتِهَا فَقُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يُبَيِّنْ لَنَا أَنَّهَا مِنْهَا وَظَنَنْتُ أَنَّهَا مِنْهَا فَمِنْ ثَمَّ قَرَنْتُ بَيْنَهُمَا وَلَمْ أَكْتُبْ بَيْنَهُمَا سَطْرًا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ وَوَضَعْتُهَا فِ السَّبْعِ الطِّوَالِ
Atugambiire [Yahya Bin Sa’id] Atugambiire [‘Auf] Atugambiire [Yazid i.e. Al Farisi]. Taata wangye Ahmad Bin Hanbal akagira ati; kandi Atugambiire [Muhammad Bin Ja’far] Atugambiire [’Auf] kuruga [Yazid] akagira ngu [Ibn Abbas] akatugira ati; Nkabuuza Usmani Bin Afan ati; 'Ekikureeteire kutaho Surah Al Anfal omu buteeka n'obu eraabe eri omu Al Matsani - Suura erimu enyuguta zitarikuhika igana - na Suura Bara'ah - At Taubah - n'obu eraabe eri omu Mi`in - Suura erimu enyuguta zirikuhika igana Jaa - reero waazigaita Indrifar okagira - did'. tihandikire ahagati y’ebi bibiri n’ekikomo ‘bismillaahir rahmaanir rahim’ kandi okakita omu baruha erimu suura mushanju ndaingwa, niki ekyakureeteire kukora eki? kiri?' [Usmani] akagira ati; 'Omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, obwire ku bwahikire ahariwe kandi ebaruha ekamushuumaho eyabaire eine enyuguta nyingi, kandi okushururwa ku kwamushururiirwe akeeta abantu batari bamwe na bamwe abahandiikire aharubaju rwe, reero yagira ati: 'Teka eki ahabwawe omu baruha egambirweho ahansi omuriwe, kandi akagira ngu seme nk'egi, kandi: ‘Teeka orunyiriri oru n’orunyiriri oru omu baruha egambirweho omuriyo nk’oku n’oku,’ kandi orunyiriri ku rwamuhikireho, akagira ati: ‘Teeka orunyiriri oru omu baruha egambirweho omuriyo nk’oku n’oku,’ kandi ebaruha ya Al Anfal ekaba eri emwe aha nyuguta z’okubanza ezaashohoziibwe omuri Madiina, obwo Bara’ed contentters -Among the Taubahalst -At the Taubahalst kikaba nikishushana n’ebiri omu baruha ya Al Anfal. kuruga ahariwe n’ahabw’ekyo nkagaita ebyo bibiri kandi tindahandiikire omuzigo ahagati y’ebyo byombi na ‘Bismillaahir rahmaanir rahim’ - Ibn Ja’far akagira; - 'kandi nkagiteeka omu guruupu y'enyuguta mushanju eziraingwa'.
Imam Ahmad : 377
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ أَخْبَرَنِي أَبِي أَنَّ حُمْرَانَ أَخْبَرَهُ قَالَ تَوَضَّأَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْبَلَاطِ ثُمَّ قَالَ لَأُحَدِّثَنَّكُمْ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا آيَةٌ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا حَدَّثْتُكُمُوهُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ ثُمَّ دَخَلَ فَصَلَّى غُفِرَ لَهُ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الصَّلَاةِ الْأُخْرَى حَتَّى يُصَلِّيَهَا
Ku yaaherize kutugambira [Yahya Bin Sa’id] kuruga [Hysyam Bin ‘Urwah] akaba angambiire [taata] ngu [Humran] akamugambira, akagira ati; [‘Uthman] akakora okunaaba ahansi reero yagira ati; 'Buzimazima ndaza kubagambira hadiisi ei nahuriire kuruga aha Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, kuri hatariho aaya omu kitabo kya Allah, buzima nkaba ntarikwija kubagambira, nkahurira nabi sallallaahu 'alaihi wasallam arikugira ati: 'Omuntu weena orikukora wudlu kandi akakora ebirungi bye. okushaba, ebibi bye nibiija kusaasirwa ahagati ya wudlu ye n’eshaara ezindi ezi yaabaire akora. okukihikiiriza’.
Imam Ahmad : 378
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ مَالِكٍ حَدَّثَنِي نَافِعٌ عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُحْرِمُ لَا يَنْكِحُ وَلَا يُنْكِحُ وَلَا يَخْطُبُ
Kitugambirwe [Yahya Bin Sa’id] kuruga ahari [Malik] Kikagambirwa nyowe [Nafi’] kuruga ahari [Nubaih Bin Wahab] kuruga ahari [Aban Bin Uthman] kuruga ahari [ishe], kuruga ahari Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, akagira ati: ‘Abantu abarikuhikiiriza ihram tibaine kushwera, kandi tibaine kushwera.
Imam Ahmad : 379
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ حَرْمَلَةَ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدًا يَعْنِي ابْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَ خَرَجَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَاجًّا حَتَّى إِذَا كَانَ بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قِيلَ لِعَلِيٍّ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِمَا إِنَّهُ قَدْ نَهَى عَنْ التَّمَتُّعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لِأَصْحَابِهِ إِذَا ارْتَحَلَ فَارْتَحِلُوا فَأَهَلَّ عَلِيٌّ وَأَصْحَابُهُ بِعُمْرَةٍ فَلَمْ يُكَلِّمْهُ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ نَهَيْتَ عَنْ التَّمَتُّعِ بِالْعُمْرَةِ قَالَ فَقَالَ بَلَى قَالَ فَلَمْ تَسْمَعْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَمَتَّعَ قَالَ بَلَى
Ku yaaherize kutugambira [Yahya] kuruga ahari [Ibn Harmalah] akagira ati; Nkahurira [Sa’idi nikwo kugira ngu Ibnuul Musayib] arikugira ati; '[Uthman Bin Affan] akashohora kukora Hajj kandi ku yaahikire ahagati y'orugyendo, Ali akagambirwa ngu we -Uthman- akazibira tamattu' omu Umrah kuhitsya Hajj, n'ahabw'ekyo [Ali] akagambira bagyenzi be; 'Ku araabe naagyendera obwo mugyende, imwe banywani bangye'. Reero Ali na bagyenzi be batandika ekigyendererwa kya Umrah, kandi Uthman tarakimuhitsyaho, n’ahabw’ekyo Ali akamugira ati; ‘Tindagambirwe ngu okazibira Tamattu’ omuri Umrah’ -Bin Al Musayyib akagira- obwo Usman akagarukamu; 'Yego'. Ali akagira ati; 'Tiwahurira ngu Rasulullah akakora tamattu'?' Usman akagarukamu ati; 'Yego'.
Imam Ahmad : 380
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ ثَلَاثًا ثَلَاثًا
Kitugambirwe [Waki’] kuruga [Israil] kuruga ahari [Amir Bin Syaqiq] kuruga ahari [Abu Wa`il] kuruga ahari [Uthman Bin Affan], ngu omutumwa wa Allah saw akakora okunaaba emirundi eshatu.