Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Ahmad (الامام احمد) - 26363 Hadith

Hadith

Imam Ahmad : 1

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } وَإِنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ فَلَمْ يُنْكِرُوهُ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمْ اللَّهُ بِعِقَابِهِ

Atugambiire [Abdullah Bin Numair] ngu ati; atumanyiise [Isma’il] kuruga [Qais] akagira ati; [Abu Bakr] akeemerera yahimbisa Allah kandi yamushemeza reero yagira ati; Imwe bantu, buzima nimushoma orunyiriri oru: ‘Imwe abaikiriza, mwerinde; Tihariho muntu orikuhabisa orikwija kukukora kubi waaba otungire obuhabuzi’. -QS Orunyiriri rwa 105-. Kandi buzima tukahurira omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam arikugira ati: ‘Buzima, abantu ku barareebe obubi reero batabwehakana, obwo Allah naija kuba ari haihi kubafubira boona’.

Hadith

Imam Ahmad : 2

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ وَسُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ الْوَالِبِيِّ عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ بِمَا شَاءَ مِنْهُ وَإِذَا حَدَّثَنِي عَنْهُ غَيْرِي اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدَّثَنِي وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ قَالَ مِسْعَرٌ وَيُصَلِّي وَقَالَ سُفْيَانُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا غَفَرَ لَهُ

Ku yaaherize kutugambira [Waki’] akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Mis’ar] na [Sufyan] kuruga ahari [Usman Bin Al Mughirah Ats Tsaqafi] kuruga ahari [Ali Bin Rabi’ah Al Walibi] kuruga ahari [Asma’bin Al Hakam Al Fazari] kuruga ahari [Ali], akagira ati; Ku ndikuhurira hadiisi kuruga aha Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, obwo Allah nampa ebirungi kuruga omu hadiisi kurugiirira aha ki arikwenda. kandi ondiijo muntu ku arikukingambira, obwo nimushaba kurahira, ku araabe yangirahiire nibwo ndikuhamya. Buzima, Abu Bakr yangira, kandi n’amazima ngu [Abu Bakr] akahurira nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam arikugira ati: ‘Ti muntu orikukora ekibi reero akakora okunaaba akahindura okunaaba kwe kuba kurungi, -Mis’ar akagira; -’ bwanyima akashaba, obwo Sufyan arikugira ngu ‘bwanyima akashaba rak’ah ibiri kandi yashaba Allah okusaasirwa okwihaho buzima Allah naija kumusaasira ebibi bye’.

Hadith

Imam Ahmad : 3

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْعَنْقَزِيَّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ عَازِبٍ سَرْجًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعَازِبٍ مُرْ الْبَرَاءَ فَلْيَحْمِلْهُ إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لَا حَتَّى تُحَدِّثَنَا كَيْفَ صَنَعْتَ حِينَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتَ مَعَهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ خَرَجْنَا فَأَدْلَجْنَا فَأَحْثَثْنَا يَوْمَنَا وَلَيْلَتَنَا حَتَّى أَظْهَرْنَا وَقَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ فَضَرَبْتُ بِبَصَرِي هَلْ أَرَى ظِلًّا نَأْوِي إِلَيْهِ فَإِذَا أَنَا بِصَخْرَةٍ فَأَهْوَيْتُ إِلَيْهَا فَإِذَا بَقِيَّةُ ظِلِّهَا فَسَوَّيْتُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرَشْتُ لَهُ فَرْوَةً وَقُلْتُ اضْطَجِعْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاضْطَجَعَ ثُمَّ خَرَجْتُ أَنْظُرُ هَلْ أَرَى أَحَدًا مِنْ الطَّلَبِ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَسَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ هَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لِي قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْهَا ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ ضَرْعَهَا مِنْ الْغُبَارِ ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ كَفَّيْهِ مِنْ الْغُبَارِ وَمَعِي إِدَاوَةٌ عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ فَحَلَبَ لِي كُثْبَةً مِنْ اللَّبَنِ فَصَبَبْتُ يَعْنِي الْمَاءَ عَلَى الْقَدَحِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَافَيْتُهُ وَقَدْ اسْتَيْقَظَ فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قُلْتُ هَلْ أَنَى الرَّحِيلُ قَالَ فَارْتَحَلْنَا وَالْقَوْمُ يَطْلُبُونَا فَلَمْ يُدْرِكْنَا أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلَّا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ لَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَّا فَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ قَدْرُ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا وَبَكَيْتُ قَالَ لِمَ تَبْكِي قَالَ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ مَا عَلَى نَفْسِي أَبْكِي وَلَكِنْ أَبْكِي عَلَيْكَ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنَاهُ بِمَا شِئْتَ فَسَاخَتْ قَوَائِمُ فَرَسِهِ إِلَى بَطْنِهَا فِي أَرْضٍ صَلْدٍ وَوَثَبَ عَنْهَا وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُنْجِيَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَوَاللَّهِ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي مِنْ الطَّلَبِ وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ مِنْهَا سَهْمًا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ بِإِبِلِي وَغَنَمِي فِي مَوْضِعِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهَا قَالَ وَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُطْلِقَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَتَلَقَّاهُ النَّاسُ فَخَرَجُوا فِي الطَّرِيقِ وَعَلَى الْأَجَاجِيرِ فَاشْتَدَّ الْخَدَمُ وَالصِّبْيَانُ فِي الطَّرِيقِ يَقُولُونَ اللَّهُ أَكْبَرُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَتَنَازَعَ الْقَوْمُ أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْزِلُ اللَّيْلَةَ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لِأُكْرِمَهُمْ بِذَلِكَ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا حَيْثُ أُمِرَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ أَوَّلُ مَنْ كَانَ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى أَخُو بَنِي فِهْرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ رَاكِبًا فَقُلْنَا مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ عَلَى أَثَرِي ثُمَّ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ مَعَهُ قَالَ الْبَرَاءُ وَلَمْ يَقْدَمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى حَفِظْتُ سُوَرًا مِنْ الْمُفَصَّلِ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَكَانَ الْبَرَاءُ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ

Ku yaaherize kutugambira [‘Amru Bin Muhammad Abu Sa’id i.e. Al ‘Anqazi] akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Israeli] kuruga ahari [Abu Ishaq] kuruga ahari [Al Barra’ Bin ‘Azib], akagira ati; Abu Bakr akagura ekitebe kuruga ahari ‘Azib ahari dirham ikumi n’eshatu, Al Barra’ akagira ati; obwo Abu Bakri akagambira Azibu ati; 'Gambira Al Barro ngu amutware omuka yangye'. N’ahabw’ekyo ‘Azibu akagarukamu ati; 'Ngaaha, okwihaho waaba nooyenda kutugambira aha ki waakozire obu Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaarugayo naiwe'. naagira ati; obwo [Abu Bakr] akagira ati; 'Tukarugayo turikugyendesa ebigyere nyekiro kandi twatunguura sipiidi y'omuhanda omu ihangwe n'ekiro ebi twabaire turabamu, ku twahikire omu ihangwe kandi eizooba rikaba riri ahaiguru butoosha, nkareeba okwehinguririize kureeba yaaba hariho obuhungiro bwona, bwanyima y'akaanya kakye nkareeba orubaare ruhango kandi nkaruhika haihi kandi kyashangwa ngu hakaba hariho akacupa kakye jutting so by I - the of cavity akaboneza omwanya ogwo kandi yajanjaaza ekijwaro ky'oruhu ahabw'omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, reero nagira nti; "Byama, iwe Mutumwa wa Allah," reero yabyama, reero naaza aheeru kureeba yaaba hariho orikureeba, ahonaaho naareeba omuriisa w'embuzi, naabuuza; ‘Ori ow’oha, omutsigazi?’ akagarukamu ati; ‘n’eky’omushaija kuruga Quraysh,’ bwanyima yaagamba eiziina rye kandi naamumanya, naagaruka naabuuza; ‘Embuzi yaawe neereeta amate? ’ akagarukamu ati; ‘eego’ nkagaruka naabuuza; ‘Noija kunshohoza amate? ’ akagarukamu ati; 'Eego' mbwenu nkamuragiira ngu akwate emwe aha mbuzi ze kandi ashemeze amate g'embuzi n'ebiganja by'emikono ye kuruga omu itaka, nkareeta geriba y'oruhu erimu ekikingirizo ky'ekijwaro aha munwa, reero yankama amate makye kandi nkashuka amaizi aha geriba kugira ngu ahansi too ca Mehullame eyokize the Allah wouldn't'. 'alaihi wasallam kumuha ekyokunywa, kandi kyashangwa ngu akasisimuka omuturo, nkagira nti; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, nywa’ Akaginywa kuhisya obu nahuriire nahuumura, reero nagira nti; ‘Obwire bwahika ngu tugyende?’ n’ahabw’ekyo tukatandika orugyendo abantu barikuronda kandi tihaine n’omwe owaatushangire okwihaho Suraqah Bin Malik Bin Ju’syum aha mbaraasi, nkagira nti; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, orikutuhiiga naija kutuhikaho’, Omurangi akagarukamu ati: ‘otagira obusaasi, Allah ari naitwe’ kuhisya obu Suraqah yaabaire eri haihi naitwe, nk’oburaingwa bw’eicumu rimwe nari amacumu abiri nari amacumu ashatu, nkagira nti; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, orikutuhiiga - naija kutukwata’ kandi nyowe -omu bwire obwo- nkaba ndira, nabi akambuuza ati: ‘ahabwenki norira?’. Nkagarukamu nti; 'Na Allah, tindikurira ahabwokuba ninyerarikirira, kureka ndira ahabwokuba ninkwerarikirira' obwo Omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam akashaba ati: 'nitumureka -Suraqah- kukunda Kwawe' obwo ebigyere byahika aha nda ya Suraqah hamped embaraasi egyo kandi jumped omu mbaraasi ya Suraqah yaagira s; 'Owe Muhammad, nkaba n'amazire kumanya ngu eki nikyo kikorwa kyawe, mbwenu shaba Allah kunjuna omu byanhikireho, na Allah amakuru gaawe ninyija kuguma nigaguma gari ekihama ahari abo abarikukusherura abari enyima yangye, kandi hanu hariho omusyo gwangye gw'oruhu, twara omwe aha busyo, omu mazima noija kuraba omu ngamira zangye omu mwanya ogu n'ahabwabo kandi ogyende at'. Abu Bakr akagumizamu, bwanyima Rasulullah naamugarukamu ati; 'Tindikwetaaga' obwo Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akamushabira n'ahabw'ekyo Suraqah akacungurwa - kuruga omu kabi akamuhikireho - kandi yaagaruka ahari banywani be, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akagumizamu orugyendo rwe naanye, ku twahikire Madiina, abantu bakatwakiira omu nju y'omu nju ya ca. Abaheereza n’abaana bakarugayo ahonaaho barikugira ngu; 'Allah niwe mukuru, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam aizire, Muhammad aizire'. Abantu bakaba nibahakana ngu n’oha omuribo oine obugabe bw’okugira ngu enju ye etuurwemu, n’ahabw’ekyo Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘ekiro eki ninza kuguma omu nju ya Bani Najar uncle Abdul MuTalib kubaha ekitiinisa,’ n’ahabw’ekyo ku kyahikire omu kasheeshe eizooba eryakuratsireho akarugayo nk’oku yaaragiirwe. Barra’ Bin Azib akagira ati; 'Omuhajirin owabandize kwija ahariitwe akaba ari Mush'ab Bin Umair, munyaanya wa Bani Abdud Dar, bwanyima Ibnu Ummi Maktum, owaabaire ari omuhumire, murumuna wa Bani Fihri, bwanyima Umar Bin Al Khaththab n'abantu makumi abiri bakavuga, n'ahabw'ekyo tukabuuza; 'Rasulullah akakora ki?' akagarukamu ati; ‘akaba ari enyima yangye’, obwo Rasulullah akahika na Abu Bakr, Barro’ akagira ati; 'Nabi sallallaahu 'alaihi wasallam akaba atarikwija kuhika -omu Madiina- okwihaho omu bwire obwo nkaba nkwatsire omu mutwe amabaruha maingi kuruga omu Al Mufashal'. Israeli akagira ati; ‘Barro’ akaba ari munywani w’Abaansar kuruga Banu Haritsah’.

Hadith

Imam Ahmad : 4

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ قَالَ إِسْرَائِيلُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ بِبَرَاءَةٌ لِأَهْلِ مَكَّةَ لَا يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَلَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّةٌ فَأَجَلُهُ إِلَى مُدَّتِهِ وَاللَّهُ بَرِيءٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ قَالَ فَسَارَ بِهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ الْحَقْهُ فَرُدَّ عَلَيَّ أَبَا بَكْرٍ وَبَلِّغْهَا أَنْتَ قَالَ فَفَعَلَ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ بَكَى قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدَثَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ مَا حَدَثَ فِيكَ إِلَّا خَيْرٌ وَلَكِنْ أُمِرْتُ أَنْ لَا يُبَلِّغَهُ إِلَّا أَنَا أَوْ رَجُلٌ مِنِّي

Ku yaaherize kutugambira [Waki’] akagira ati; akagira ngu [Israeli]; akagira ngu [Abu Ishaq]; kuruga ahari [Zaid Bin Yutsai’] kuruga ahari [Abu Bakr] ngu nabi akamutuma n’ekihandiiko ky’okwetegyeka kuruga omu bantu ba Makkah; ‘Kugira ngu hatagira omushiriki orikuza omu Hajj bwanyima y’omwaka ogu, tihaine orikwija kukora Tawaf ari busha kandi atarikwija kutaaha omu iguru okwihaho omusiraamu, weena oine endagaano ahagati ye n’omutumwa wa Allah, ekigarukwamu kiri kuhika aha muheru gw’endagaano, kandi Allah n’omutumwa we nibaija kuba baine obugabe kuruga omu mushiriki’. YAzid akagira ati; n'ahabw'ekyo akarugayo aine abantu bashatu. Bwanyima Yagambira Ali ati; 'mukuratire kandi ogarukye Abu Bakr ahariinye kandi ohikyeho ekigambo eki orikukora'. atyo yaakora, yaagira ati; Abu Bakr ku yaizire ahari nabi saww, akarira yaabuuza ati; 'Iwe Mutumwa wa Allah, hariho eki nambaireho?' akagarukamu ati; 'Tihariho ekikuhikireho kureka ebirungi, kwonka nkaragirwa ngu enshonga egi etahikirizibwa kureka nyowe nari omwe ahariinye'.

Hadith

Imam Ahmad : 5

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَوْسَطَ قَالَ خَطَبَنَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَامِي هَذَا عَامَ الْأَوَّلِ وَبَكَى أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ أَوْ قَالَ الْعَافِيَةَ فَلَمْ يُؤْتَ أَحَدٌ قَطُّ بَعْدَ الْيَقِينِ أَفْضَلَ مِنْ الْعَافِيَةِ أَوْ الْمُعَافَاةِ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَلَا تَحَاسَدُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَكُونُوا إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمْ اللَّهُ تَعَالَى

Atugambiire [Muhammad Bin Ja’far] ngu akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Syu’bah] kuruga ahari [Yazid Bin Khumair] kuruga ahari [Sulaim Bin ‘Amir] kuruga ahari [Ausath], akagira ati; [Abu Bakr] akatubuurira kandi yagira ati; Rasullah shallallahu 'alaihi wasallam akeemerera omu mwanya gwangye omu mwaka gw'okubanza. Bwanyima Abu Bakr akarira, bwanyima yagira ati; shaba Allah Al mu'Aafaat - okusaasirwa - narishi nagira ngu Al 'Aa'fiyah - oburinzi -, ahabwokuba tihaine orikuheebwa ekintu kyona ekikuru kukira Al 'Aa'fiyah nari Al mu'Aafaat bwanyima y'okwikiriza, obe omwesigwa ahabwokuba obwesigwa buri hamwe n'oburungi kandi bombi bari omu iguru kandi bombi bari na e boll, kandi ogume hare n'ebishuba biri hamwe na bother. mugire eihari, mube abazigu, kandi mutasharaho emikago y’obunywani kandi muhindukire, Kureka mube ab’eishe-emwe nk’oku Allah Ta’ala yaaragiire.’

Hadith

Imam Ahmad : 6

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَأَبُو عَامِرٍ قَالَا حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِيهِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ حِينَ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي هَذَا الْقَيْظِ عَامَ الْأَوَّلِ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ وَالْيَقِينَ فِي الْآخِرَةِ وَالْأُولَى

Kitugambirwe ngu [Abdurrahman Bin Mahdi] na [Abu Amir] bombi bakagira ngu; Ku yaaherize kutugambira [Zuhair nikwo kugira ngu Ibnu Muhammad] kuruga ahari [Abdullah nikwo kugira ngu Ibnu Muhammad Bin ‘Aqil] kuruga ahari [Mu’adz Bin Rifa’ah Bin Rafi’ Al Ansari] kuruga ahari ishe nikwo kugira ngu [Rifa’ah Bin Rafi’] akagira ati; Nkahurira [Abu Bakar Ash Siddiq] arikubuurira ari aha minbari ya Rasullah, reero akagira ati; ‘Nkahurira Rasullah nagira ngu,’ kandi Abu Bakr akarira ku yaagambire eiziina rya Rasullah, reero yahunama ahabw’okurira, yagira ati; 'Nkahurira Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam arikugira aha izooba eririkwotsya, erikwotsya nk'eri omu mwaka gw'okubanza: 'shaba Allah okusaasirwa, oburinzi n'okwesiga omu nsi n'omu nsi'.

Hadith

Imam Ahmad : 7

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ

[Abu Kamil] akatugambira, akagira ati; [Hammad, nikwo kugira ngu Ibn Salamah] akatugambira kuruga ahari [Ibn Abu ‘Atiq] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abu Bakr], ngu nabi, Allah amuhe omugisha n’obusingye, akagira ati: ‘Siwak n’omubazi gw’okushemeza akanwa kandi nigushemeza Allah.’

Hadith

Imam Ahmad : 8

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلَاتِي قَالَ قُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ و قَالَ يُونُسُ كَبِيرًا حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْأَشْيَبُ عَنْ ابْنِ لَهِيعَةَ قَالَ قَالَ كَبِيرًا

Ku yaaherize kutugambira [Hasyim Bin Al Qasim] akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Al Laits] akagira ati; Akangambira [Yazid Bin Abu Habib] kuruga [Abul Khair] kuruga [Abdullah Bin ‘Amru] kuruga [Abu Bakar Ash Shiddiq] ngu akagambira Rasullah ati; 'nyegyese Du'a ei ndikushabiramu omu kushaba kwangye,' Akagarukamu ati: 'shoma, Allahumma Innii Zhalamtu Nafsii Zhulman Katsiiro, Walaa Yaghfirudz Dzunuba Illaa Anta, Faghfirlii maghfiratana Min 'Indika Warhamnii omwe aine lot Innaka Antal Ghofuurur Rahiim omwe wrong a, O my Allah I, ebibi okwihaho Iwe obwo osaasire ebibi byangye n’okusaasirwa kuruga aha rubaju rwawe kandi onsaasire, buzima niiwe orikukirayo kusasira, orikukirayo kusasira-’. [Yona] akagira ati; ‘kabiiraa -kihango-,’ akakitugambiraho [Hasan Al Asy yab] kuruga ahari [Ibn Lahi’ah] akagira ati; akagira ati: ‘kabiiraa -bihango-’.

Hadith

Imam Ahmad : 9

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ

Ku yaaherize kutugambira [Abdurrazzaq] akagira ati; Kitugambirwe [Ma’mar] kuruga [Az Zuhri] kuruga [’Urwah] kuruga [Aisyah], ngu Fatimah na Al Abbas bakaija ahari Abu Bakr, bombi barikushaba omugabo gw’obuhunguzi bwabo kuruga aha Mutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam, obu bombi baashaba kuruga ahari Fada omugabo gwe ogw’orutaro n’eitaka rye [ Bakar] akabagira ati; Mazima nkahurira omutumwa wa Allah arikugira ati: ‘Titurikuhungurwa, eby’obugaiga ebi turikusigaho nibihinduka obuyambi, eka ya Muhammad neerya omu by’obugaiga ebi byonka’. Nahabwekyo, ahari Allah, tindikwija kureka ekintu eki narebire Rasulullah nakora okwihaho ku ndaabe naakikora buzima’.

Hadith

Imam Ahmad : 10

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ قَالَ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ الْحَارِثِ يَقُولُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْيَوْمِ مِنْ عَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ اسْتَعْبَرَ أَبُو بَكْرٍ وَبَكَى ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَمْ تُؤْتَوْا شَيْئًا بَعْدَ كَلِمَةِ الْإِخْلَاصِ مِثْلَ الْعَافِيَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ

Ku yaaherize kutugambira [Abu Abdurrahman Al Muqri’] akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Haiwah Bin Syuraih] akagira ati; Nkahurira [Abdul Malik Bin Al Harith] arikugira ati; Buzima [Abu Hurairah] akagira ati; Nkahurira [Abu Bakar Ash Siddiq] arikugira aha minbari egi ati; Nkahurira Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam arikugira ngu aha kiro eki eky'omwaka gw'okubanza, obwo Abu Bakr akabura munonga omu buhabuzi obu yaarira reero yagira ati; Nkahurira omutumwa wa Allah (saww) arikugira ati: ‘Torikuheebwa ekintu - ekiri omu mwanya gw’ahaiguru - bwanyima y’ekigambo ky’amazima nka Al Afiyah - oburinzi -, n’ahabw’ekyo shaba Allah Al Afiyah’.

Hadith

Imam Ahmad : 11

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ حَدَّثَهُ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الْغَارِ وَقَالَ مَرَّةً وَنَحْنُ فِي الْغَارِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمَيْهِ لَأَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا

Ku yaaherize kutugambira [‘Affan] akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Hammam], akagira ati; atumanyiise [Thabit] kuruga ahari [Anas] ngu [Abu Bakar] amugambiire, we -Abu Bakar- akagira ati; Nkagambira nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam obu yaabaire ari omu mpango, - omu nshoboorora endiijo akagira ati; ‘kandi tukaba turi omu mpango, - kandi kuri omwe aharibo yaareebire ebigyere bye bibiri, bakaba nibaija kutureeba kuruga ahansi y’ebigyere bye’, reero akagira ati: ‘Iwe Abu Bakr, nooteekateeka ki aha bantu babiri, Allah tiwe wa kashatu ahari abo babiri’.

Hadith

Imam Ahmad : 12

حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الدَّجَّالَ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتَّبِعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمْ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ

Ku yaaherize kutugambira [Rauh] akagira ati; Atugambiire [Ibn Abi ‘Arubah] kuruga ahari [Abu At Taiyyah] kuruga ahari [Al Mughirah Bin Subai’] kuruga ahari [‘Amru Bin Huraits] kuruga ahari [Abu Bakar Ash Shiddiq], akagira ati; 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akatugira ngu Dajjal naija kuruga omukicweka ky'oburengyerwa-izooba bw'ensi ekirikwetwa Khurasan, abantu baingi nibaija kumukuratira, nk'oku amaisho gaabo gari nk'engabo eziteirwe enyundo'.

Hadith

Imam Ahmad : 13

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى صَاحِبُ الدَّقِيقِ عَنْ فَرْقَدٍ عَنْ مُرَّةَ بْنِ شَرَاحِيلَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بَخِيلٌ وَلَا خَبٌّ وَلَا خَائِنٌ وَلَا سَيِّئُ الْمَلَكَةِ وَأَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ بَابَ الْجَنَّةِ الْمَمْلُوكُونَ إِذَا أَحْسَنُوا فِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَفِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَوَالِيهِمْ

Ku yaaherize kutugambira [Abu Sa’id] owaabaire ari omuhuuku wa Bani Hashim, akagira ati; Atugambiire [Shadaqah Bin Musa] munywani we Ad Daqiq, kuruga [Farqad] kuruga [Murrah Bin Syarahil] kuruga [Abu Bakar Ash Shiddiq], akagira ati; Omutumwa wa Allah (saww) akagira ati: ‘Tibarikwija kutaaha omu iguru abo abaine obushema, ababeihi, abatiini, nari abo abarikwetwaza omu muringo gw’obushema, kandi abantu abarabanza kukonkoona aha rwigi rw’eiguru nibaija kuba abaheereza abarungi omu kuhikiiriza ebiri ahagati yaabo na Allah mazza A’.

Hadith

Imam Ahmad : 14

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ فَاطِمَةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْتَ وَرِثْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْ أَهْلُهُ قَالَ فَقَالَ لَا بَلْ أَهْلُهُ قَالَتْ فَأَيْنَ سَهْمُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَطْعَمَ نَبِيًّا طُعْمَةً ثُمَّ قَبَضَهُ جَعَلَهُ لِلَّذِي يَقُومُ مِنْ بَعْدِهِ فَرَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَتْ فَأَنْتَ وَمَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمُ

Atugambiire [Abdullah Bin Muhammad Bin Abu Syaibah]. Abdullah akagira ati; kandi nkakihurira ahari Abdullah Bin Abu Syaiba, akagira ati; Atugambiire [Muhammad Bin Fudlail] kuruga [Al Walid Bin Jumai’] kuruga [Abu Ath Thufail] akagira ati; Nabi ku yaafiire, Fatima akahandikira Abu Bakr ebaruha erimu; 'Iwe nari eka yaawe nimuhungura omurangi saww?' Akagarukamu ati; ‘Tindikugihungura, kwonka eka ye niyo yaakihunguire,’ Fatima nikwo arikugira; 'Mbwenu shi emigabo ya Rasulullah eri nkahi?' Nahabwekyo [Abu Bakr] akagira ati; ‘Buzima nkahurira Omutumwa wa Allah arikugira ati; ‘Buzima, Allah ku araabe ariisa nabi, reero akafa, obwo we - Allah - naakikorera abo abarikwija bwanyima ye’, obwo ninteekateeka kukigarurira abasiraamu’. obwo Fatima akagira ati; ‘Obwo nomanya gye ebi waahuriire kuruga aha Mutumwa wa Allah’.

Hadith

Imam Ahmad : 15

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْمَازِنِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو نَعَامَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُنَيْدَةَ الْبَرَاءُ بْنُ نَوْفَلٍ عَنْ وَالَانَ الْعَدَوِيِّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَصَلَّى الْغَدَاةَ ثُمَّ جَلَسَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الضُّحَى ضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ مَكَانَهُ حَتَّى صَلَّى الْأُولَى وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ كُلُّ ذَلِكَ لَا يَتَكَلَّمُ حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ ثُمَّ قَامَ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ النَّاسُ لِأَبِي بَكْرٍ أَلَا تَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَأْنُهُ صَنَعَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ يَصْنَعْهُ قَطُّ قَالَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ عُرِضَ عَلَيَّ مَا هُوَ كَائِنٌ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَأَمْرِ الْآخِرَةِ فَجُمِعَ الْأَوَّلُونَ وَالْآخِرُونَ بِصَعِيدٍ وَاحِدٍ فَفَظِعَ النَّاسُ بِذَلِكَ حَتَّى انْطَلَقُوا إِلَى آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام وَالْعَرَقُ يَكَادُ يُلْجِمُهُمْ فَقَالُوا يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ وَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ قَالَ لَقَدْ لَقِيتُ مِثْلَ الَّذِي لَقِيتُمْ انْطَلِقُوا إِلَى أَبِيكُمْ بَعْدَ أَبِيكُمْ إِلَى نُوحٍ { إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ } قَالَ فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى نُوحٍ عَلَيْهِ السَّلَام فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ وَاسْتَجَابَ لَكَ فِي دُعَائِكَ وَلَمْ يَدَعْ عَلَى الْأَرْضِ مِنْ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي انْطَلِقُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ اتَّخَذَهُ خَلِيلًا فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَلَّمَهُ تَكْلِيمًا فَيَقُولُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَإِنَّهُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُحْيِي الْمَوْتَى فَيَقُولُ عِيسَى لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى سَيِّدِ وَلَدِ آدَمَ فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ انْطَلِقُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَشْفَعَ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَيَنْطَلِقُ فَيَأْتِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام رَبَّهُ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ قَالَ فَيَنْطَلِقُ بِهِ جِبْرِيلُ فَيَخِرُّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ وَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَرْفَعُ رَأْسَهُ فَإِذَا نَظَرَ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَرَّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ أُخْرَى فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَذْهَبُ لِيَقَعَ سَاجِدًا فَيَأْخُذُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِضَبْعَيْهِ فَيَفْتَحُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ مِنْ الدُّعَاءِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى بَشَرٍ قَطُّ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ خَلَقْتَنِي سَيِّدَ وَلَدِ آدَمَ وَلَا فَخْرَ وَأَوَّلَ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ حَتَّى إِنَّهُ لَيَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ أَكْثَرُ مِمَّا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَأَيْلَةَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الصِّدِّيقِينَ فَيَشْفَعُونَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الْأَنْبِيَاءَ قَالَ فَيَجِيءُ النَّبِيُّ وَمَعَهُ الْعِصَابَةُ وَالنَّبِيُّ وَمَعَهُ الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالنَّبِيُّ وَلَيْسَ مَعَهُ أَحَدٌ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الشُّهَدَاءَ فَيَشْفَعُونَ لِمَنْ أَرَادُوا وَقَالَ فَإِذَا فَعَلَتْ الشُّهَدَاءُ ذَلِكَ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ أَدْخِلُوا جَنَّتِي مَنْ كَانَ لَا يُشْرِكُ بِي شَيْئًا قَالَ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَالَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا فِي النَّارِ هَلْ تَلْقَوْنَ مِنْ أَحَدٍ عَمِلَ خَيْرًا قَطُّ قَالَ فَيَجِدُونَ فِي النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ أُسَامِحُ النَّاسَ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَسْمِحُوا لِعَبْدِي كَإِسْمَاحِهِ إِلَى عَبِيدِي ثُمَّ يُخْرِجُونَ مِنْ النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي قَدْ أَمَرْتُ وَلَدِي إِذَا مِتُّ فَأَحْرِقُونِي بِالنَّارِ ثُمَّ اطْحَنُونِي حَتَّى إِذَا كُنْتُ مِثْلَ الْكُحْلِ فَاذْهَبُوا بِي إِلَى الْبَحْرِ فَاذْرُونِي فِي الرِّيحِ فَوَاللَّهِ لَا يَقْدِرُ عَلَيَّ رَبُّ الْعَالَمِينَ أَبَدًا فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَ فَعَلْتَ ذَلِكَ قَالَ مِنْ مَخَافَتِكَ قَالَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرْ إِلَى مُلْكِ أَعْظَمِ مَلِكٍ فَإِنَّ لَكَ مِثْلَهُ وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهِ قَالَ فَيَقُولُ لِمَ تَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ قَالَ وَذَاكَ الَّذِي ضَحِكْتُ مِنْهُ مِنْ الضُّحَى

Ku yaaherize kutugambira [Ibrahimu Bin Ishaq Ath Thalaqani] akagira ati; Ku yaaherize kungambira [Omukuru w’eihanga] akagira ati; Ku yaaherize kungambira [Abu Na’amah] akagira ati; Ku yaaherize kungambira [Abu Hunaidah Al Barra’ Bin Naufal] kuruga [Walan Al ‘Adawi] kuruga [Hudzaifah] kuruga [Abu Bakar Ash Shiddiq] akagira ati; 'Eizooba rimwe omukasheeshe Rasulullah akashaba okushaba kw'omukasheeshe. Bwanyima akashutama, okuhitsya obu obwire bwa dhuha bwahikire, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akasheka, reero yaashutama omu mwanya gwe ogw'okubanza okuhitsya obu yashabire omu kasheeshe, okushaba kwa Asr na Maghrib, taragambire okuhitsya okushaba kw'omu mwabazyo aha muheru gw'ekiro, reero akaza omuka ye A Bakbur; 'Ahabw'enki otarikubuuza omutumwa wa Allah eki yakozire erizooba, n'obu araabe yaabaire atakakikoraga?' akagira ati; bwanyima yamubuuza, atyo yamugarukamu ati: ‘eego, nyorekire ebirikwija kubaho omu nshonga z’ensi egi n’ez’aha muheru, mbwenu ababaireho enyima n’abaizire bakateeranira hamwe omu mwanya gumwe, obwo abantu bakatiina eki, mbwenu bakaija ahari Adamu obwo entutu eri haihi kubashweka, bakagira ngu; ‘Iwe Adamu, iwe ori ishe w’abantu kandi Allah ‘azza wajalla akutooraine, n’ahabw’ekyo shaba Mukama waawe atushabire,’ Adamu akagarukamu; ‘Nyowe ninreebana n’eki orikureebana, gyenda owa sho bwanyima ya sho, niwe Noa,’ buzima Allah akatoorana Adamu, Noa, eka ya Abrahamu n’eka ya ‘Imran aha bantu boona’. Batyo baija ahari Noa, bagira ngu; ‘Tuhe okushabira omu maisho ga Rabb waawe, ahabw’okuba Allah akutooraine kandi yaagarukamu okushaba kwawe kandi tarasigaireho nju yoona omu bakaafiri aha mutwe gw’ensi’. Bwanyima Noa akagira ati; ‘Tindikubaasa kukushabira, mbwenu gyenda ahari Ibrahim, ahabw’okuba Allah amuhinduire omukundwa we’. Reero baza owa Ibrahimu, Ibrahimu agira ati; ‘Tindikubaasa kukuha okushaba, gyenda ahari Musa, ahabw’okuba Allah rimwe akagamba nawe butunu’. Bwanyima Musa akagarukamu ati; ‘Tinyine eki orikushaba, mbwenu gyenda ahari Isa bin Maryam, buzima naabaasa kukiza empumi, abarwaire kandi agarure abafu’. Bwanyima Yesu akagarukamu ati; 'Tinyine eki orikushaba, kwonka gyenda ahari mukama waawe mutabani wa Adamu, ahabw'okuba ekituuro kye nikiza kubanza kwigurwa aha kiro ky'okuzooka, gyenda ahari Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam, buzima naija kukushabira omu maisho ga Rabb waawe'. Akagira ati; 'Nahabwekyo akarugaho, bwanyima Jibril yareebana na Mukama we, bwanyima Allah akagira ati: 'murekye - omushabire - kandi omuhe amakuru marungi g'eiguru'. naagira ati; obwo Jibril akarugaho n’amakuru marungi, obwo Muhammad yafukama yafukama kumara orwakatano rumwe, obwo Allah akagira ati: ‘imutsya omutwe gwawe, iwe Muhammad, ogambe ngu noija kuhurirwa kandi oshabire, oheebwa orusa rw’okushabira’. naagira ati; n’ahabw’ekyo akaimutsya omutwe kandi ku yaareebire Mukama we yaafukamira omu kuhayo ahabw’orwakatano orundi, kandi Allah akagaruka yagira ati: ‘imutsya omutwe ogire ngu noija kuhurirwa, shabira, noikirizibwa kushabira’. naagira ati; akaza kufukama, Gaburieli yaakwata emikono ye yombi, reero yaiguraho okushaba okutakakingurwaga aha muntu weena, atyo yagira ati; ‘Ai Rabb wangye, wanhanga kuba mukama wa mutabani wa Adamu kandi tihaine kwetunguura, wankora ow’okubanza kwigura ekituuro kye aha kiro ky’okuzooka kandi tihaine kwetunguura, okuhitsya obu orakore abantu baingi abarikwija omu nyanja yangye nk’oku bari ahagati ya Shon’a na Ailah,’ obwo kikagambwa; ‘Yeta aba Shiddiqin ngu bashabire’, obwo bakagira ngu; ‘Yeta aba Nabs . Nyowe'. Akagira ati; obwo Nabi akaija n’ekibinja ky’abakuratsi be, kandi hakaba hariho Nabi aine abakuratsi bataano nari mukaaga, kandi hakaba hariho Nabi otaine bakuratsi, obwo kikagambwa ngu; 'Yeta abajurizi ngu bashabire abo abu barikwenda'. kandi omurangi akagumizamu; n’ahabw’ekyo abajurizi ku baaherize kukikora, nabi akagira ati: Allah akagira ati ‘Ndi omunyambabazi orikukirayo omu banyambabazi, bataaha omu iguru ryangye abo abatarikukwatanisa nanye ekintu kyona’. akagira ati; bwanyima bataaha omu iguru. Akagira ati: Reero Allah akagira ati: Reeba omuri gehena, noshangamu omuntu weena owakozire ekikorwa kirungi? ‘Naagira ati; Mbwenu bakashanga omushaija, reero Allah yamubuuza ati: ‘Okakora ekikorwa kirungi kyona? ’ omushaija akagarukamu ati; 'Ngaaha, okwihaho ngu enyimaho nkaba nyorobera abantu ebintu omu nshonga z'okugura n'okuguza'. Nahabwekyo Allah akagira ati: ‘yorobere omuheereza wangye nk’oku yayorobeire abaheereza bangye abandi’. Bwanyima bakaiha omushaija omuri gehena, Allah yamubuuza ati; ‘Okakoraho ebikorwa birungi byona? ’ akagarukamu ati; 'Ngaaha, kureka nkagambira mutabani wangye ngu ku ndaafe, onyotsye omuriro reero onshekye nk'esaano, reero ogitware omu nyanja ogijanjaaze omu mwanya, obwo ahari Allah, Mukama w'ensi zoona, tikirikwija kubaasa kugaruka kungarurayo'. Reero Allah akagira ati: Ahabwenki wakozire ekyo? ’ akagarukamu ati; 'ahabw'okutiina Iwe'. Omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagumizamu ati: bwanyima Allah akagira ati: ‘reeba obugabe bw’obugabe oburikukirayo ekitiinisa, obwo buzima ahariimwe nibushushana nabwo, nangwa n’emirundi ikumi nk’oku buri’. Omurangi akagumizamu ati: omuheereza akagira ati; 'ahabwenki nonjuma obwo ori omugabe?' Omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘ekyo nikyo kyandeeteire kushekyerera enyima’.

Hadith

Imam Ahmad : 16

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَإِنَّكُمْ تَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَوْضِعِهَا وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ وَلَا يُغَيِّرُوهُ أَوْشَكَ اللَّهُ أَنْ يَعُمَّهُمْ بِعِقَابِهِ قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ مُجَانِبٌ لِلْإِيمَانِ

Ku yaaherize kutugambira [Hasyim Bin Al Qasim] akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Zuhair niwe Ibn Mu’awiyah] akagira ati; Atugambiire [Isma’ili Bin Abu Khalid] ngu akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Qais], akagira ati; ’ [Abu Bakr] akeemerera yahimbisa Allah kandi yamushemeza, bwanyima yagira ati; 'Imwe bantu, buzima nimushoma orunyiriri oru: 'Imwe abaikiriza, nimujunaanizibwa ahari buri omwe omuriimwe, tikirikwija kubakora kubi n'obu yaakuba omuntu mukye orikuhaba... -okuhitsya aha muheru gw'orunyiriri-, kandi mwaruta aheeru y'omwanya, nkahurira Omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi doIndeviled wasallam abantu bati, the: obwo nikitiinisibwa ngu Allah naija kubajanjaaza ekibonerezo aharibo boona.’ Naagira ati; ‘Kandi nkahurira Abu Bakr arikugira ati; ‘Imwe bantu, mwetantare ebishuba, ahabw’okuba buzima ebishuba nibibataanisa aha kwikiriza’.

Hadith

Imam Ahmad : 17

حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ رَجُلًا مِنْ حِمْيَرَ يُحَدِّثُ عَنْ أَوْسَطَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَوْسَطَ الْبَجَلِيِّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ حِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْأَوَّلِ مَقَامِي هَذَا ثُمَّ بَكَى ثُمَّ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَسَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ فَإِنَّهُ لَمْ يُؤْتَ رَجُلٌ بَعْدَ الْيَقِينِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ الْمُعَافَاةِ ثُمَّ قَالَ لَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَحَاسَدُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا

Ku yaaherize kutugambira [Hasyim] akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [aba Shuba] akagira ati; amanyiise [Yazid Bin Khumair] ngu ati; Nkahurira [Sulaim Bin ‘Amir] omushaija kuruga Himyar, arikutebya ekitebyo kuruga ahari [Ausath Bin Isma’il Bin Ausath Al Bajali] owagambire ekitebyo kuruga ahari [Abu Bakar], ngu akakihurira obu Omutumwa wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emigisha ya Ruhanga kube ahariwe) yaafa, akagira ati; Omutumwa wa Allah akeemerera omu mwaka gw’okubanza omu mwanya gwangye reero yarira ati: ‘Obe omwesigwa, ahabw’okuba obwesigwa nibugyenda n’oburungi kandi bombi bari omu iguru, kandi oyetantare ebishuba, ahabw’okuba bari n’ekibi kandi bombi bari omuri gehena, kandi oshabe Allah okujunwa, ahabw’okuba buzima tihaine orikuheebwa ekintu kyona bwanyima y’okwikiriza ngu ekyo nikikira okujunwa’. Bwanyima akagumizamu ati ‘mutasharaho enkoragana, okwetantarana, oyangane, kandi mutagira eihari, kureka mube abaheereza ba Allah abari ab’eishe-emwe’.

Hadith

Imam Ahmad : 18

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَوْدِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي طَائِفَةٍ مِنْ الْمَدِينَةِ قَالَ فَجَاءَ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَبَّلَهُ وَقَالَ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مَا أَطْيَبَكَ حَيًّا وَمَيِّتًا مَاتَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يَتَقَاوَدَانِ حَتَّى أَتَوْهُمْ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا أُنْزِلَ فِي الْأَنْصَارِ وَلَا ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ شَأْنِهِمْ إِلَّا وَذَكَرَهُ وَقَالَ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتْ الْأَنْصَارُ وَادِيًا سَلَكْتُ وَادِيَ الْأَنْصَارِ وَلَقَدْ عَلِمْتَ يَا سَعْدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَنْتَ قَاعِدٌ قُرَيْشٌ وُلَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَبَرُّ النَّاسِ تَبَعٌ لِبَرِّهِمْ وَفَاجِرُهُمْ تَبَعٌ لِفَاجِرِهِمْ قَالَ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ صَدَقْتَ نَحْنُ الْوُزَرَاءُ وَأَنْتُمْ الْأُمَرَاءُ

Ku yaaherize kutugambira [‘Affan] akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Abu Awanah] kuruga ahari [Daud Bin Abdullah Al Audiy] kuruga ahari [Humaid Bin Abdurrahman] akagira ati; Rasulullah ku yaafiire, [Abu Bakr] akaba ari aha rubaju rwa Madiina, we -Humaid Bin Abdurrahman- akagira ati; bwanyima yaija yamwigura ekijwaro ekyabaire kimushwekire omu maisho yaamunywegyera yagira ati; 'Ninyenda kwikiriza taata na maawe nk'ekitambo kyawe, amagara gaawe n'okufa kwawe ka nibiija kuba birungi, Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam afiire, kandi na Rabb mukama wa Kaaba'. bwanyima akagamba aha hadiisi. Naagira ati; 'Bwanyima Abu Bakr na Umar bakaza -omu ba Ansar - ababaire nibahakana aha bwebembezi, n'ahabw'ekyo bakababugana - aba Ansar -, bwanyima Abu Bakr akagamba kandi tarasigaireho ekintu kyona ekyabaire kishururiirwe aba Ansar kandi hatariho kintu kyona eki omutumwa wa Allah (okusaasira kwa Allah n'emigisha ya Allah, abantu boona babe aharibo) yaagambire aharibo; 'Buzima, mwaheza kumanya ngu Omutumwa wa Allah (saww) akagira ati: 'Abantu ku baraabe barabire omu kihanga kimwe kandi Abaansar bakaraba omu kihanga ekindi, obwo nyowe nkaba ninza kuraba omu kihanga ky'Abaansar.' kandi noba omanyire kare, iwe Sa’d, ngu Omutumwa wa Allah (saww) akagira obwo oshutami -otaine eki orikukora-, ‘aba Quraysh nibo barikukora aha nshonga egi, n’ahabw’ekyo abantu b’abantu abaine obujunaanizibwa nibakuratira abantu b’emirimo aharibo -aba Quraysh- kandi abantu baabo abagomi nibakuratira abantu baabo abataikiriza’. naagira ati; obwo [Sa’d] akagarukamu Abu Bakr; 'Nohikire, itwe turi abaheereza obwo imwe muri abeebembezi'.

Hadith

Imam Ahmad : 19

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ أَنَّ أَبَاهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرٍ وَهُوَ يَقُولُ قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَمَلُ عَلَى مَا فُرِغَ مِنْهُ أَوْ عَلَى أَمْرٍ مُؤْتَنَفٍ قَالَ بَلْ عَلَى أَمْرٍ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ قَالَ قُلْتُ فَفِيمَ الْعَمَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ

Ku yaaherize kutugambira [Ali Bin ‘Ayyasy] akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Al Aththaf Bin Khalid] akagira ati; Akangambira [omushaija] kuruga omu bantu ba Bashroh, kuruga ahari [Thalhah Bin Abdullah Bin Abdurrahman Bin Abu Bakar Ash Shiddiq] akagira ati; Nkahurira [taata] arikugamba ngu [ishe] akahurira [Abu Bakr] arikugira ati; Nkashaba Rasulullah Sallallahu 'alaihi wasallam; 'Iwe Mutumwa wa Allah, ebikorwa nibirugiirira aha bintu ebiteirweho nari aha bintu bisya?' Akagarukamu ati: ‘Kwonka kurugiirira aha nshonga eziteirweho’. ati: Nkashaba; ‘Mbwenu shi omuze ogu n’ogw’enki, iwe Mutumwa wa Allah? Akagira ati: ‘Kyanguhi ahari buri muntu kukora ebikorwa birungi kurugiirira aha kigyendererwa eki yaahangirwe’.

Hadith

Imam Ahmad : 20

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُحَدِّثُ أَنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَزِنُوا عَلَيْهِ حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يُوَسْوِسُ قَالَ عُثْمَانُ وَكُنْتُ مِنْهُمْ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي ظِلِّ أُطُمٍ مِنْ الْآطَامِ مَرَّ عَلَيَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَسَلَّمَ عَلَيَّ فَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّهُ مَرَّ وَلَا سَلَّمَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ مَا يُعْجِبُكَ أَنِّي مَرَرْتُ عَلَى عُثْمَانَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ وَأَقْبَلَ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي وِلَايَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى سَلَّمَا عَلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ أَبُو بَكْرٍ جَاءَنِي أَخُوكَ عُمَرُ فَذَكَرَ أَنَّهُ مَرَّ عَلَيْكَ فَسَلَّمَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ فَمَا الَّذِي حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ عُمَرُ بَلَى وَاللَّهِ لَقَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنَّهَا عُبِّيَّتُكُمْ يَا بَنِي أُمَيَّةَ قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا شَعَرْتُ أَنَّكَ مَرَرْتَ وَلَا سَلَّمْتَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقَ عُثْمَانُ وَقَدْ شَغَلَكَ عَنْ ذَلِكَ أَمْرٌ فَقُلْتُ أَجَلْ قَالَ مَا هُوَ فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَوَفَّى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ نَجَاةِ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَدْ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَنْتَ أَحَقُّ بِهَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَجَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا عَلَيَّ فَهِيَ لَهُ نَجَاةٌ

Ku yaaherize kutugambira [Abul Yamani] akagira ati; atugambiire [Syu’aib] kuruga [Az Zuhri] akagira ati; amanyiise [omushaija omuhangu omu by’ebiragiro kuruga omu Ansar], ngu akahurira [Uthman Bin ‘Affan] arikugamba ekitebyo; ngu hakaba hariho banywani ba nabi baingi abaabaire baine obusaasi obu nabi yaafa, n’ahabw’ekyo haihi kimwe kya kabiri kyabo bakagira okwerarikirira, Uthman akagira ati; ‘Kandi nkaba ndi omwe aharibo, obu naabaire nshutami omu kicuucu ky’ekimwe aha bisingye, Umar akahingura omu maisho gangye yangira ngu ndaramutsya, kwonka nkaba ntari kuhurira ngu akaba naahinguraho kandi yangira ngu ndaramutsya, n’ahabw’ekyo akafa kuhitsya obu yaabugaine Abu Bakr, bwanyima yaamugira ati; 'Hariho ekirikuza kukutangaaza, omu mazima nkahingura omu maisho ga Uthman namuramutsya, kwonka taragarukiremu okuramutsya kwangye.' Nahabwekyo omubutegyeki bwa Abu Bakr, Umar na Abu Bakr bakaija bombi bakanyamutsya, obwo Abu Bakr akagira ati; 'Murumuna waawe Umar akaija yangira ngu akahingura omu maisho gaawe yagira ngu hello, kwonka iwe tiwamugarukamu, mbwenu n'enki ekyakureeteire kukora ekyo?' yaagira ati: Naagarukamu; 'Tindakikozire'. Nahabwekyo Umar akagira ati; 'Eego, ahari Allah, okakikora, kwonka kikaba kiri ahabw'okwetunguura kwawe, iwe Bani Umayyah.' Yaagira ati: Naagarukamu; ‘Na Allah, tinkahuriraga ngu waahinguraho wanramutsya,’ Abu Bakr akagira ati; ‘Uthman ahikire, buzima obaire oine bingi by’okukora kuruga ahariwe,’ mbwenu nkagira nti; ‘eego’ Umar akabuuza; ‘Eyo ni bizinesi ki?’ obwo Usmani akagira ati; ‘Allah akafa omurangi we sallallaahu ‘alaihi wasallam tutakamubuuzize aha bukuumi bw’enshonga egi,’ Abu Bakr akagira ati; Akagira ati: ‘Nkamubuuza aha nshonga egyo; n’ahabw’ekyo nkamwemerera naamugira nti ‘ahabwa taata na maawe oine obugabe bwingi ahariwe,’ [Abu Bakr] akagira; Nkabuuza nti; Iwe Mutumwa wa Allah, eki nikiba kiri kita? Reero Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Omuntu weena oratungye ekibonerezo kuruga ahariinye eki naabaire nshabire shwenkazi wangye rimwe reero akakigarura ahariinye, obwo ekibonerezo ekyo nikiija kuba okujunwa ahariwe’.