Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 161
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا ذَرٍّ أُمَرَاءُ يَكُونُونَ بَعْدِي يُمِيتُونَ الصَّلَاةَ فَصَلِّ الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا فَإِنْ صُلِّيَتْ لِوَقْتِهَا كَانَتْ لَكَ نَافِلَةً وَإِلَّا كُنْتَ قَدْ أَحْرَزْتَ صَلَاتَكَوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ الصَّلَاةَ لِمِيقَاتِهَا إِذَا أَخَّرَهَا الْإِمَامُ ثُمَّ يُصَلِّي مَعَ الْإِمَامِ وَالصَّلَاةُ الْأُولَى هِيَ الْمَكْتُوبَةُ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَأَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ حَبِيبٍ
اسان کي [محمد بن موسيٰ البشري] چيو آهي؛ اسان کي [جعفر بن سليمان عادل دُلبائي] [ابو عمران الجوني] کان [عبدالله بن اش شميت] کان [ابو ذر] تائين بيان ڪيو آهي ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'اي ابو ذر، مون کان پوءِ اڳواڻ نماز کي گهٽ ڪندا، تنهنڪري وقت تي نماز پڙهو، جيڪڏهن نماز وقت تي پڙهي وڃي ته توهان کي نفل جو ثواب ملندو، جيڪڏهن نه ته پوءِ توهان پنهنجي نماز جي حفاظت ڪئي'. هن چيو: 'هن باب ۾ عبدالله بن مسعود ۽ عباده بن اش شميت کان به روايت آهي'. ابو عيسيٰ چيو: 'ابو ذر جي حديث حسن صحيح آهي. هي ڪيترن ئي عالمن جو رايو آهي. اهي پسند ڪن ٿا ته جيڪڏهن امام دير ڪري ته ماڻهو وقت تي نماز پڙهي، ان کان پوءِ هو امام سان شامل ٿي نماز پڙهي.' ۽ سائنس جي گھڻن ماهرن جي مطابق، ان وقت جي شروعات ۾ هن جيڪا نماز ادا ڪئي اها فرض نماز هئي. ابو عمران الجوني جو نالو عبدالمالڪ بن حبيب آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 162
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ قَالَذَكَرُوا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَوْمَهُمْ عَنْ الصَّلَاةِ فَقَالَ إِنَّهُ لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقَظَةِ فَإِذَا نَسِيَ أَحَدُكُمْ صَلَاةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَاوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي مَرْيَمَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ وَذِي مِخْبَرٍ وَيُقَالُ ذِي مِخْمَرٍ وَهُوَ ابْنُ أَخِي النَّجَاشِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي قَتَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الرَّجُلِ يَنَامُ عَنْ الصَّلَاةِ أَوْ يَنْسَاهَا فَيَسْتَيْقِظُ أَوْ يَذْكُرُ وَهُوَ فِي غَيْرِ وَقْتِ صَلَاةٍ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ أَوْ عِنْدَ غُرُوبِهَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلِّيهَا إِذَا اسْتَيْقَظَ أَوْ ذَكَرَ وَإِنْ كَانَ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ أَوْ عِنْدَ غُرُوبِهَا وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَالشَّافِعِيِّ وَمَالِكٍ و قَالَ بَعْضُهُمْ لَا يُصَلِّي حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ أَوْ تَغْرُبَ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [حماد بن زيد] [ثابت البناني] کان [عبدالله بن رباح الانصاري] کان [ابو قتاده] ٻڌايو آهي ته؛ 'صحابه ڪرام رسول الله ﷺ کي ذڪر ڪيو ته انهن جون نمازون ان ڪري رهجي ويون جو اهي سمهي رهيا هئا، تنهن ڪري پاڻ فرمايائون؛ 'ننڊ ۾ گهٽ سمجهڻ جهڙي ڪا شيءِ ناهي، پر ان کي گهٽ سمجهڻ جڏهن توهان هوش ۾ هجو - ننڊ ۾ نه -. تنهن ڪري جيڪڏهن توهان مان ڪو نماز پڙهڻ وساري ڇڏي، يا سمهي پوي، ته پوءِ جڏهن ياد اچي ته نماز پڙهي.' هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابن مسعود، ابو مريم، عمران بن حُشِين، جبير بن مُثَم، ابو جحِيفه، ابو سعيد، عمرو بن اُميه عادل دلمري ۽ دُ مخبر، جن کي دُ مخمر به چيو ويندو آهي - يعني عن نجاسي جي پٽ جو پٽ - کان به روايتون آهن.' ابو عيسيٰ چيو؛ ابو قتاده جي حديث حسن صحيح آهي. عالمن جا مختلف رايا آهن ان شخص بابت جيڪو سمهڻ يا وسارڻ جي ڪري نماز پڙهڻ ۾ غفلت ڪري ٿو، پوءِ جاڳي ٿو يا ياد ڪري ٿو جڏهن نماز جو وقت ختم ٿي چڪو آهي، يعني جڏهن سج اڀري ٿو يا لهي ٿو. انهن مان ڪجهه چيو ته: "هن کي اهو تڏهن ڪرڻ گهرجي جڏهن هو جاڳي ٿو يا ياد ڪري ٿو، جيتوڻيڪ سج اڀري رهيو آهي يا لهي رهيو آهي." هي احمد، اسحاق، شافعي ۽ مالڪ جو رايو آهي. جڏهن ته ٻين چيو ته: "هن کي سج اڀرڻ يا لهڻ تائين نماز پڙهڻ جي اجازت ناهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 163
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ نَسِيَ صَلَاةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَاوَفِي الْبَاب عَنْ سَمُرَةَ وَأَبِي قَتَادَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ قَالَ فِي الرَّجُلِ يَنْسَى الصَّلَاةَ قَالَ يُصَلِّيهَا مَتَى مَا ذَكَرَهَا فِي وَقْتٍ أَوْ فِي غَيْرِ وَقْتٍ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ وَإِسْحَقَ وَيُرْوَى عَنْ أَبِي بَكْرَةَ أَنَّهُ نَامَ عَنْ صَلَاةِ الْعَصْرِ فَاسْتَيْقَظَ عِنْدَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَلَمْ يُصَلِّ حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا وَأَمَّا أَصْحَابُنَا فَذَهَبُوا إِلَى قَوْلِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
اسان کي [قتيبه] ۽ [بصير بن معاذ] ٻڌايو ويو آهي، انهن چيو؛ اسان کي [ابو عوانه] قتاده کان [انس بن مالڪ] ٻڌايو آهي، هن چيو ته: رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪو نماز وسري وڃي ته جڏهن ياد اچي ته ان کي پڙهي.' هن چيو ته: 'هن باب ۾ سمره ۽ ابو قتاده کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: 'انس کان هي حديث حسن صحيح آهي.' علي بن ابو طالب کان روايت ڪئي وئي آهي ته هن هڪ شخص بابت چيو جيڪو نماز وسري ويو، هن چيو ته: 'جڏهن به ياد اچي ته نماز پڙهي، وقت جي اندر هجي يا وقت کان ٻاهر'. هي راءِ شافعي، احمد بن حنبل ۽ اسحاق جي آهي. ابو بڪره کان به روايت ڪئي وئي آهي ته هو هڪ ڀيرو سمهي پيو ۽ عصر جي نماز نه پڙهي، ۽ سج لهڻ کان پوءِ جاڳيو، تنهنڪري هن سج لهڻ تائين نماز نه پڙهي. ڪوفي جي ڪجهه ماڻهن جو اهو رايو هو، جڏهن ته اسان جا ساٿي علي بن ابو طالب عليه السلام جي طريقي تي عمل ڪندا هئا.
حديث
Imam Tirmidzi : 164
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍإِنَّ الْمُشْرِكِينَ شَغَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَرْبَعِ صَلَوَاتٍ يَوْمَ الْخَنْدَقِ حَتَّى ذَهَبَ مِنْ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعِشَاءَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ لَيْسَ بِإِسْنَادِهِ بَأْسٌ إِلَّا أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْفَوَائِتِ أَنْ يُقِيمَ الرَّجُلُ لِكُلِّ صَلَاةٍ إِذَا قَضَاهَا وَإِنْ لَمْ يُقِمْ أَجْزَأَهُ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [حُصِيم] [ابو الزبير] کان [نافع بن جبير بن مُثَعِيم] کان [ابو عبيده بن عبدالله بن مسعود] کان بيان ڪيو آهي ته؛ '[عبدالله بن مسعود] چيو آهي ته؛ مشرڪن رسول الله ﷺ کي جنگ خندق جي ڏينهن چار نمازن جي ادائيگي کان مصروف رکيو جيستائين رات الله جي مرضي سان گذري وئي. پوءِ پاڻ بلال کي نماز لاءِ اذان ڏيڻ جو حڪم ڏنو، تنهن ڪري بلال به نماز لاءِ اذان ۽ اقامت چيو. پوءِ ظهر جي نماز پڙهي، پوءِ بلال اقامت ڪئي، پوءِ مغرب جي نماز پڙهي. پوءِ بلال اقامت ڪئي ۽ پوءِ عشاء جي نماز پڙهي. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ ابو سعيد ۽ جابر کان حديثون آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'عبدالله جي سند ۾ حديث سان ڪو مسئلو ناهي، پر ابو عبيده عبدالله کان نه ٻڌو'. ڪجهه عالمن فوت ٿيل نمازن جي حوالي سان اهو ئي چونڊيندا آهن؛ ته جيڪڏهن ڪو ماڻهو هر نماز ۾ اقامت چوي ته ان جي قضا ڪري، ۽ جيڪڏهن نه چوي ته اهو ڪافي آهي. هي شافعي جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 165
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَجَعَلَ يَسُبُّ كُفَّارَ قُرَيْشٍ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كِدْتُ أُصَلِّي الْعَصْرَ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنْ صَلَّيْتُهَا قَالَ فَنَزَلْنَا بُطْحَانَ فَتَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَوَضَّأْنَا فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ بَعْدَ مَا غَرَبَتْ الشَّمْسُ ثُمَّ صَلَّى بَعْدَهَا الْمَغْرِبَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [محمد بن بصير بندر] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [معذ بن هشام] ٻڌايو آهي؛ مون کي [منهنجي پيءُ] [يحييٰ بن ابو ڪثير] کان ٻڌايو آهي؛ اسان کي [ابو سلمه بن عبدالرحمان] ٻڌايو آهي [جابر بن عبدالله] کان چيو آهي ته: 'خندق جي جنگ جي وقت، عمر بن خطاب قريش جي ڪافرن تي تنقيد ڪئي ۽ چيو ته، 'يا رسول الله، مان سج لهڻ تائين مشڪل سان عصر جي نماز پڙهي سگهان ٿو!' رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'الله جو قسم، مون اهو به نه ڪيو آهي'. جابر چيو؛ 'پوءِ اسان بطحان ۾ - مديني ۾ هڪ وادي - ۾ رڪيا، پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم وضو ڪيو ۽ اسان به وضو ۾ شامل ٿياسين، رسول الله صلي الله عليه وسلم سج لهڻ کان پوءِ ظهر جي نماز پڙهي، ان کان پوءِ مغرب جي نماز پڙهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 166
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ وَأَبُو النَّضْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الْعَصْرِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[محمود بن غيلان] اسان کان روايت ڪئي آهي؛ [ابو داؤد الثيالسي] ۽ [ابو نضلر] اسان کان [محمد بن طلحه بن مُشرف] کان [زبيد] کان [الهمداني] کان [عبدالله بن مسعود] تائين روايت ڪئي آهي ته: رسول الله ﷺ فرمايو: 'وسط جي نماز عصر جي نماز آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 167
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الْعَصْرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي هَاشِمِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدِيثُ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ سَمِعَ مِنْهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ فِي صَلَاةِ الْوُسْطَى حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ و قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَعَائِشَةُ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الظُّهْرِ و قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَابْنُ عُمَرَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الصُّبْحِ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا قُرَيْشُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ قَالَ قَالَ لِي مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ سَلِ الْحَسَنَ مِمَّنْ سَمِعَ حَدِيثَ الْعَقِيقَةِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ سَمِعْتُهُ مِنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَ أَبُو عِيسَى و أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمَدِينِيِّ عَنْ قُرَيْشِ بْنِ أَنَسٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ عَلِيٌّ وَسَمَاعُ الْحَسَنِ مِنْ سَمُرَةَ صَحِيحٌ وَاحْتَجَّ بِهَذَا الْحَدِيثِ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [عبده] کان [سعيد] کان [قتاده] کان [الحسن] کان [سمرة بن جندب] رسول الله ﷺ کان بيان ڪيو آهي ته پاڻ فرمايو: 'وسط جي نماز ظهر جي نماز آهي'. پاڻ فرمايو: 'هن باب ۾ علي، عبدالله بن مسعود، زيد بن ثابت، عيسيه، حفشه، ابو هريره ۽ ابو حسيم بن عتبه کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ 'محمد چيو؛ 'علي بن عبدالله چيو ته سمره بن جندب جي حديث حسن صحيح هئي، ۽ هن ان کان ٻڌي هئي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'وسط جي نماز بابت سمره جي حديث ظهر جي نماز آهي، جنهن جو درجو حسن صحيح آهي. هي راءِ آهي سائنس جي اڪثر ماهرن طرفان نبي ﷺ جي اصحابن ۽ انهن کان سواءِ ٻين جي طرفان.' زيد بن ثابت ۽ عائشه چيو ته، 'وسط جي نماز ظهر جي نماز آهي'. جڏهن ته ابن عباس ۽ ابن عمر چيو ته، 'وسط جي نماز فجر جي نماز آهي'. اسان کي ابو موسيٰ محمد بن المتصنيٰ ٻڌايو؛ قريش بن انس اسان کي حبيب بن عاص شحيد کان ٻڌايو ته، هن چيو ته: 'محمد بن سيرين چيو: 'الحسن کان پڇو ته هن عقيقہ بابت حديث ڪنهن کان ٻڌي؟' پوءِ مون کان پڇيو، ۽ هن جواب ڏنو، 'مون اهو سمره بن جندب کان ٻڌو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'محمد بن اسماعيل اسان کي ٻڌايو؛ علي بن عبدالله بن المديني اسان کي قريش بن انس کان هن حديث سان ٻڌايو'. محمد چيو ته: 'علي چيو: 'الحسن کي سمره کان ٻڌڻ سچو آهي، ۽ هو هن حديث تي ٻڌل آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 168
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ وَهُوَ ابْنُ زَاذَانَ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْعَالِيَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَال سَمِعْتُ غَيْرَ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَكَانَ مِنْ أَحَبِّهِمْ إِلَيَّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْفَجْرِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَعَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَمُعَاذِ ابْنِ عَفْرَاءَ وَالصُّنَابِحِيِّ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَسَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَائِشَةَ وَكَعْبِ بْنِ مُرَّةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَيَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ وَمُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّهُمْ كَرِهُوا الصَّلَاةَ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ صَلَاةِ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَأَمَّا الصَّلَوَاتُ الْفَوَائِتُ فَلَا بَأْسَ أَنْ تُقْضَى بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ قَالَ عَلِيُّ ابْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ إِلَّا ثَلَاثَةَ أَشْيَاءَ حَدِيثَ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ عَلِيٍّ الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ
اسان کي [احمد بن منيع] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [حسيم] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [منصور] ٻڌايو آهي - هو ابن زادزان آهي - [قتاده] کان چيو آهي؛ اسان کي [ابو العليه] ٻڌايو آهي [ابن عباس] کان چيو آهي ته؛ مون رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن کان گهڻو ٻڌو آهي، جهڙوڪ [عمر بن الخطاب]، ۽ هو انهن ماڻهن مان هڪ آهي جن کي مون کي سڀ کان وڌيڪ پسند آهي، 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين نماز پڙهڻ کان منع ڪيو آهي، ۽ عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين نماز پڙهڻ کان منع ڪيو آهي'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ علي، ابن مسعود، عقبه بن عامر، ابو هريره، ابن عمر، سمره بن جندب، عبدالله بن عمرو، معاذ بن عفراء، اشنابهي کان به روايتون آهن - پر هن اهو رسول الله ﷺ، سلمه بن الاکوع، زيد بن ثابت، عائشه، ڪعب بن مرة، ابو امامه، عمرو بن عبسه، يعليٰ بن اميه ۽ معاويه کان نه ٻڌو آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ 'عمر کان ابن عباس جي حديث حسن صحيح آهي. اهو رسول الله ﷺ جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ جي گهڻن فقهائن جو رايو آهي؛ ته اهي فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين ۽ منجهند کان پوءِ سج لهڻ تائين نماز پڙهڻ کي مکروه سمجهندا هئا. جيتري قدر نمازون فوت ٿي ويون آهن، انهن کي فجر يا منجهند کان پوءِ قضا ڪرڻ ۾ ڪو حرج ناهي. علي بن المديني چيو؛' يحييٰ بن سعيد چيو ته: 'شعبه ڪڏهن به ابو العليه کان قتاده جي روايت نه ٻڌي آهي سواءِ ٽن حديثن جي؛ عمر جي حديث؛ 'رسول الله ﷺ فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين ۽ عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين نماز پڙهڻ کان منع ڪيو'. ابن عباس جي حديث رسول الله ﷺ کان، هن چيو ته: 'ڪنهن لاءِ اهو مناسب ناهي ته هو چوي ته 'مان يحييٰ بن متي کان بهتر آهيان'. حديث علي؛ ته قادلي جا ٽي قسم آهن.'
حديث
Imam Tirmidzi : 169
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَإِنَّمَا صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ لِأَنَّهُ أَتَاهُ مَالٌ فَشَغَلَهُ عَنْ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ فَصَلَّاهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ ثُمَّ لَمْ يَعُدْ لَهُمَاوَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَمَيْمُونَةَ وَأَبِي مُوسَى قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلَّى بَعْدَ الْعَصْرِ رَكْعَتَيْنِ وَهَذَا خِلَافُ مَا رُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَصَحُّ حَيْثُ قَالَ لَمْ يَعُدْ لَهُمَا وَقَدْ رُوِيَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ نَحْوُ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ فِي هَذَا الْبَابِ رِوَايَاتٌ رُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا دَخَلَ عَلَيْهَا بَعْدَ الْعَصْرِ إِلَّا صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَرُوِيَ عَنْهَا عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَالَّذِي اجْتَمَعَ عَلَيْهِ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى كَرَاهِيَةِ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ إِلَّا مَا اسْتُثْنِيَ مِنْ ذَلِكَ مِثْلُ الصَّلَاةِ بِمَكَّةَ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ بَعْدَ الطَّوَافِ فَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رُخْصَةٌ فِي ذَلِكَ وَقَدْ قَالَ بِهِ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ الصَّلَاةَ بِمَكَّةَ أَيْضًا بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَبَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [جرير] [عثا بن سائب] کان [سعيد بن جبير] کان [ابن عباس] تائين ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله ﷺ عصر کان پوءِ ٻه رڪعتون پڙهندا هئا ڇاڪاڻ ته هو مسلمانن جي ملڪيت جي سنڀال ڪندا هئا، تنهن ڪري هو مصروف هو ۽ منجهند جي نماز کان پوءِ ٻه رڪعتون نه پڙهي سگهيو. تنهن ڪري هن عصر کان پوءِ ٻه رڪعتون پڙهيون، ۽ انهن کي ٻيهر نه پڙهيو'. هن باب ۾ عائشه، ام سلمه، ميمونه ۽ ابو موسيٰ کان به حديثون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابن عباس جي حديث حسن حديث آهي، ۽ ڪيترن ئي راوين رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي آهي ته هن عصر کان پوءِ ٻه رڪعتون پڙهندا هئا. ۽ هي ان جي خلاف آهي جيڪو هن کان - نبي ﷺ - کان روايت ڪيو ويو آهي ته هن عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين نماز پڙهڻ کان منع ڪيو. ابن عباس جي حديث وڌيڪ صحيح آهي ڇاڪاڻ ته ان ۾ ذڪر آهي؛ "۽ زيد بن ثابت کان به هڪ حديث نقل ڪئي وئي آهي جيڪا ابن عباس جي حديث سان ملندڙ جلندڙ آهي. ۽ عائشه کان به ڪيتريون ئي حديثون نقل ڪيون ويون آهن جيڪي چون ٿيون ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم ڪڏهن به ان - عائشه - کي ڏسڻ لاءِ نه آيا جيستائين هن ٻه رڪعتون نه پڙهيون. ۽ عائشه کان هڪ ٻي روايت، ام سلمه کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ته پاڻ عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين نماز پڙهڻ کان منع ڪيو، ۽ فجر کان پوءِ سج لهڻ تائين نماز پڙهڻ کان منع ڪيو. ۽ سائنسي ماهرن جو اتفاق اهو آهي ته نماز عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين ۽ فجر کان پوءِ سج لهڻ تائين نماز پڙهڻ کان منع ڪيو ويو آهي. سواءِ انهن جي جيڪي خارج ڪيون ويون آهن، جهڙوڪ عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين ۽ طواف کان پوءِ سج لهڻ تائين. نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان روايت آهي ته هن هن معاملي ۾ نرمي ڪئي. هي نبي ﷺ جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ ايندڙ عالمن جي هڪ گروهه جو رايو هو. امام شافعي، احمد ۽ اسحاق جو به اهو رايو هو. ساڳئي وقت، پيغمبر ﷺ جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ ايندڙ عالمن جو هڪ ٻيو گروهه به مڪي ۾ عصر ۽ فجر کان پوءِ نماز پڙهڻ کي مکروه سمجهندو هو. هي رايو سفيان ثوري، مالڪ بن انس ۽ ڪوفي جي ڪجهه رهاڪن جو هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 170
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلَاةٌ لِمَنْ شَاءَوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ فَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ الصَّلَاةَ قَبْلَ الْمَغْرِبِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ كَانُوا يُصَلُّونَ قَبْلَ صَلَاةِ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِ و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ إِنْ صَلَّاهُمَا فَحَسَنٌ وَهَذَا عِنْدَهُمَا عَلَى الِاسْتِحْبَابِ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [واقعي] [ڪحمس بن الحسن] کان [عبدالله بن بريده] کان [عبدالله بن مغفل] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، هن چيو ته: 'نماز جي ٻن اذانن جي وچ ۾ هڪ دعا آهي جيڪو ان کي ڪرڻ چاهي ٿو'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ عبدالله بن الزبير کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'عبدالله بن مغفل جي حديث حسن صحيح آهي.' رسول الله صلي الله عليه وسلم جي ڪجهه اصحاب مغرب کان اڳ نماز پڙهڻ بابت اختلاف ڪن ٿا، انهن مان ڪجهه جو خيال آهي ته مغرب کان اڳ ڪا به نماز ناهي. ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي ڪيترن ئي اصحابن کان روايت ڪئي وئي آهي ته انهن مغرب کان اڳ ٻه رڪعتون پڙهيون، يعني اقامت ۽ اذان جي وچ ۾. احمد ۽ اسحاق چيو؛ 'جيڪڏهن ڪو اهو ڪري ٿو ته اهو سٺو ڪم آهي'. اهي ٻئي سمجهن ٿا ته اهو سنت آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 171
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ وَعَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ وَعَنْ الْأَعْرَجِ يُحَدِّثُونَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَدْرَكَ مِنْ الصُّبْحِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الصُّبْحَ وَمَنْ أَدْرَكَ مِنْ الْعَصْرِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الْعَصْرَوَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ يَقُولُ أَصْحَابُنَا وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَهُمْ لِصَاحِبِ الْعُذْرِ مِثْلُ الرَّجُلِ الَّذِي يَنَامُ عَنْ الصَّلَاةِ أَوْ يَنْسَاهَا فَيَسْتَيْقِظُ وَيَذْكُرُ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَعِنْدَ غُرُوبِهَا
اسان کي [اسحاق بن موسيٰ الانصاري] ٻڌايو ويو آهي؛ اسان کي [معن] چيو، اسان کي [مالڪ بن انس] ٻڌايو آهي [زيد بن اسلم] کان [عطاء بن يسار] کان، ۽ [بصر بن سعيد] کان ۽ [العرج] کان انهن [ابو هريره] کان ٻڌايو ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'جيڪو سج اڀرڻ کان اڳ صبح جي نماز جي هڪ رڪعت حاصل ڪري، ان کي ملي وئي. ۽ جيڪو سج لهڻ کان اڳ عصر جي نماز جي هڪ رڪعت حاصل ڪري، ان کي ملي وئي'. هن چيو: 'هن باب ۾ عائشه جي تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو: 'ابو هريره جي حديث حسن صحيح آهي. هي راءِ اسان جي دوستن، سيافعي، احمد ۽ اسحاق ورتي هئي.' انهن جي مطابق، هي حديث ان شخص تي لاڳو ٿئي ٿي جنهن وٽ ڪو عذر هجي، جهڙوڪ اهو ماڻهو جيڪو نماز ڇڏي ڏئي ٿو ڇاڪاڻ ته هو سمهي ٿو يا وساري ٿو، پوءِ جاڳي ٿو يا سج اڀرڻ يا لهڻ وقت ياد اچي ٿو.
حديث
Imam Tirmidzi : 172
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَبَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمَدِينَةِ مِنْ غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا مَطَرٍقَالَ فَقِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ مَا أَرَادَ بِذَلِكَ قَالَ أَرَادَ أَنْ لَا يُحْرِجَ أُمَّتَهُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ قَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ رَوَاهُ جَابِرُ بْنُ زَيْدٍ وَسَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَقِيقٍ الْعُقَيْلِيُّ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ هَذَا
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [ابو معاويه] [العماسي] کان [حبيب بن ابو ثابت] کان [سعيد بن جبير] کان [ابن عباس] تائين بيان ڪيو آهي ته؛ 'مديني ۾، رسول الله صلي الله عليه وسلم ظهر ۽ عصر جي نمازن جي وچ ۾، ۽ مغرب ۽ شام جي نمازن جي وچ ۾، خوف يا مينهن جي ڪري نه ورهايو هو.' سعيد چيو؛ 'ابن عباس کي چيو ويو ته، 'هو ان مان ڇا چاهي ٿو؟' هن جواب ڏنو، 'هو پنهنجي قوم لاءِ شيون مشڪل ڪرڻ نٿو چاهي'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابو هريره کان به هڪ حديث آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس جي هي حديث ڪيترن ئي ذريعن کان روايت ڪئي وئي آهي. خاص طور تي [جابر بن زيد] ۽ [سعيد بن جبير] ۽ [عبدالله بن شقيق العقيلي]. اهو هن رستي کان علاوه پڻ روايت ڪيو ويو آهي؛' ابن عباس کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان.
حديث
Imam Tirmidzi : 173
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَنَشٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ جَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ مِنْ غَيْرِ عُذْرٍ فَقَدْ أَتَى بَابًا مِنْ أَبْوَابِ الْكَبَائِرِقَالَ أَبُو عِيسَى وَحَنَشٌ هَذَا هُوَ أَبُو عَلِيٍّ الرَّحَبِيُّ وَهُوَ حُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ وَغَيْرُهُ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَا يَجْمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ إِلَّا فِي السَّفَرِ أَوْ بِعَرَفَةَ وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ فِي الْجَمْعِ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ لِلْمَرِيضِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَجْمَعُ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ فِي الْمَطَرِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَلَمْ يَرَ الشَّافِعِيُّ لِلْمَرِيضِ أَنْ يَجْمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ
اسان کي [ابو سلمه يحييٰ بن خلف البشري] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [المعتمر بن سليمان] ٻڌايو آهي [پنهنجي پيءُ] کان [حناسي] کان [عڪرمه] کان [ابن عباس] کان، رسول الله ﷺ کان، پاڻ فرمايو: 'جيڪو به بغير ڪنهن عذر جي ٻه نمازون پڙهي ٿو، اهو وڏي گناهه جي دروازي مان هڪ دروازي تي پهتو آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'حناسي ابو علي الرهبي آهي، يعني حسين بن قيس. حديث جي ماهرن جي مطابق هو هڪ ڪمزور شخص هو. امام احمد ۽ ٻين به ان کي ڪمزور ڪيو آهي'. هي حديث سائنس جي ماهرن پاران عمل ۾ آهي؛ ته سفر دوران يا عرفات ۾ رهڻ کانسواءِ ٻه نمازون پڙهڻ جائز ناهي. ۽ تابعين حلقن جا ڪجهه ماهر بيمار ماڻهن لاءِ ٻه نمازون پڙهڻ لاءِ راحت فراهم ڪن ٿا. هي راءِ احمد ۽ اسحاق جي آهي. دریں اثنا، ڪجهه سائنسدان چون ٿا ته ٻئي نمازون صرف تڏهن ادا ڪيون وينديون آهن جڏهن مينهن پوي. هي راءِ شافعي، احمد ۽ اسحاق جي آهي. ساڳئي وقت، امام شافعي اهو نه ٿا مڃين ته بيمار ماڻهو ٻه نمازون جمع ۾ پڙهي سگهن ٿا.
حديث
Imam Tirmidzi : 174
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأُمَوِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَلَمَّا أَصْبَحْنَا أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ بِالرُّؤْيَا فَقَالَ إِنَّ هَذِهِ لَرُؤْيَا حَقٍّ فَقُمْ مَعَ بِلَالٍ فَإِنَّهُ أَنْدَى وَأَمَدُّ صَوْتًا مِنْكَ فَأَلْقِ عَلَيْهِ مَا قِيلَ لَكَ وَلْيُنَادِ بِذَلِكَ قَالَ فَلَمَّا سَمِعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ نِدَاءَ بِلَالٍ بِالصَّلَاةِ خَرَجَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَجُرُّ إِزَارَهُ وَهُوَ يَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَقَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ الَّذِي قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلِلَّهِ الْحَمْدُ فَذَلِكَ أَثْبَتُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ أَتَمَّ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ وَأَطْوَلَ وَذَكَرَ فِيهِ قِصَّةَ الْأَذَانِ مَثْنَى مَثْنَى وَالْإِقَامَةِ مَرَّةً مَرَّةً وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ هُوَ ابْنُ عَبْدِ رَبِّهِ وَيُقَالُ ابْنُ عَبْدِ رَبٍّ وَلَا نَعْرِفُ لَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا يَصِحُّ إِلَّا هَذَا الْحَدِيثَ الْوَاحِدَ فِي الْأَذَانِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ الْمَازِنِيُّ لَهُ أَحَادِيثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَمُّ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ
اسان کي سعيد بن يحييٰ بن سعيد الاماوي بيان ڪيو آهي؛ اسان کي منهنجي پيءُ ٻڌايو آهي؛ اسان کي محمد بن اسحاق بيان ڪيو آهي [محمد بن ابراهيم الحارث التيميءَ] کان [محمد بن عبدالله بن زيد] کان [پنهنجي پيءُ] کان، هن چيو ته: هڪ صبح اسان رسول الله ﷺ وٽ ويا، پوءِ مون کيس خواب بابت ٻڌايو جيڪو مون ڏٺو، پوءِ هن چيو: 'هي هڪ سچو خواب آهي، تنهن ڪري بلال سان گڏ بيهڻ، ڇاڪاڻ ته هن جي آواز توهان کان وڌيڪ بلند ۽ ڊگهي آهي، ان کي ٻڌايو ته توهان ڇا چيو - خواب -، ان کي چئو ته ان سان آواز ڪري'. عبدالله بن زيد چيو: 'جڏهن عمر بن الخطاب بلال جي آواز ٻڌي، هو پنهنجو سرون کڻي رسول الله ﷺ سان ملڻ لاءِ ٻاهر نڪتو، پوءِ هن چيو: 'يا رسول الله ﷺ جو قسم آهي جنهن توهان کي سچائي سان موڪليو آهي، مون پڻ خواب ڏٺو آهي جيئن هن چيو هو'. عبدالله بن زيد چيو؛ 'پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'سڀ تعريفون الله جي لاءِ آهن، پوءِ اها اڃا به وڌيڪ مضبوط ٿيندي'. پاڻ فرمايائون؛ 'هن باب ۾ ابن عمر کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'عبدالله بن زيد جي هي حديث حسن صحيح آهي. [ابراهيم بن سعد] هن حديث کي [محمد بن اسحاق] کان وڌيڪ ڪامل ۽ ڊگهي لفاظي سان بيان ڪيو آهي. حديث ۾ بيان ڪيو ويو آهي ته نماز لاءِ اذان ٻه ڀيرا آهي، جڏهن ته اقامت هڪ ڀيرو هڪ ڀيرو ڪئي ويندي آهي'. عبدالله بن زيد ابن عبدالربي آهي، ۽ ان کي ابن عبدالربي به سڏيو ويندو آهي. ۽ اسان کي ڪڏهن به ان کان صحيح حديثن جي خبر نه هئي جيڪي رسول الله صلي الله عليه وسلم کان هن اذان سان لاڳاپيل حديثن کان سواءِ روايت ڪيون ويون آهن. ساڳئي وقت، عبدالله بن زيد بن عاصم المزني، هن وٽ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ڪيتريون ئي حديثون روايت ڪيون ويون آهن. هو عباد بن تميم جو چاچو هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 175
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ بْنِ أَبِي النَّضْرِ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا نَافِعٌ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ فَيَتَحَيَّنُونَ الصَّلَوَاتِ وَلَيْسَ يُنَادِي بِهَا أَحَدٌ فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِي ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى وَقَالَ بَعْضُهُمْ اتَّخِذُوا قَرْنًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَوَلَا تَبْعَثُونَ رَجُلًا يُنَادِي بِالصَّلَاةِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا بِلَالُ قُمْ فَنَادِ بِالصَّلَاةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ
اسان کي [ابوبڪر بن عن نضلر بن ابو عن نضلر] ٻڌايو ويو آهي؛ اسان کي [حجاج بن محمد] ٻڌايو آهي؛ [ابن جرير] چيو آهي؛ اسان کي [نافع] [ابن عمر] کان ٻڌايو آهي ته: 'جڏهن مسلمان مديني ۾ آيا، اهي گڏ ٿيا ۽ نماز جو انتظار ڪيو پر ڪنهن به نماز جي اذان نه ڏني. پوءِ هڪ ڏينهن اهي ان بابت ڳالهائي رهيا هئا، انهن مان ڪجهه چيو: 'عيسائين وانگر گهنٽيون وڄايو،' ٻين چيو: 'يهودين وانگر صور وڄايو'. ابن عمر چيو؛ 'پوءِ عمر چيو؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم پوءِ فرمايو: 'اي بلال، اٿي نماز لاءِ آواز ڏيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح غريب آهي، ابن عمر جي حديث مان'.
حديث
Imam Tirmidzi : 176
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي وَجَدِّي جَمِيعًا عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْعَدَهُ وَأَلْقَى عَلَيْهِ الْأَذَانَ حَرْفًا حَرْفًاقَالَ إِبْرَاهِيمُ مِثْلَ أَذَانِنَا قَالَ بِشْرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَعِدْ عَلَيَّ فَوَصَفَ الْأَذَانَ بِالتَّرْجِيعِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي مَحْذُورَةَ فِي الْأَذَانِ حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ بِمَكَّةَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
اسان کي [بئسر بن معاذ البشري] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [ابراھيم بن عبدالعزيز بن عبدالملڪ بن ابو محدزره] ٻڌايو آهي، هن چيو؛ مون کي [منهنجي پيءُ] ۽ [منهنجي ڏاڏي] کي [ابو محدزره] کان خبر ڏني آهي، هن چيو ته؛ 'رسول الله ﷺ ان کي ويهاريو ۽ ان کي خط بذريعہ پڙهي ٻڌايو. ابراهيم چيو؛ '- بلڪل - جيئن اسان جي نماز لاءِ اذان'. بصير چيو؛ 'پوءِ مون ان کي چيو، 'مون لاءِ ان کي ورجايو!' تنهنڪري هن نماز لاءِ اذان کي ورجايو. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابو محدزره جي نماز لاءِ اذان بابت حديث صحيح آهي. هي حديث ان کان ٻئي طريقي سان به نقل ڪئي وئي آهي. هي حديث مڪي جي ماڻهن ۾ وڏي پيماني تي عمل ۾ آهي، ۽ هي شافعي جو رايو آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 177
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْأَحْوَلِ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَّمَهُ الْأَذَانَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً وَالْإِقَامَةَ سَبْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةًقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو مَحْذُورَةَ اسْمُهُ سَمُرَةُ بْنُ مِعْيَرٍ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا فِي الْأَذَانِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ أَنَّهُ كَانَ يُفْرِدُ الْإِقَامَةَ
اسان کي [ابو موسيٰ محمد بن المثنيٰ] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عفان] چيو آهي؛ اسان کي [حمام] ٻڌايو آهي [عامر بن عبدالواحد الاهول] کان [مخل] کان [عبدالله بن مُهيرِز] کان [ابو محدزره] ته رسول الله ﷺ کيس اذان جا انيس جملا سيکاريا هئا، جڏهن ته اقامت ۾ سترهن جملا هئا. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي، جڏهن ته ابو محدزره جو نالو سمره بن ميار آهي. نماز جي اذان جي معاملي ۾، ڪيترائي سائنسدان هن حديث تي عمل ڪن ٿا. هڪ ڀيرو ابو محدزره کان روايت ڪئي وئي هئي ته هن هڪ جملو چيو - اقامت ۾ هڪ جملو.'
حديث
Imam Tirmidzi : 178
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَيَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَأُمِرَ بِلَالٌ أَنْ يَشْفَعَ الْأَذَانَ وَيُوتِرَ الْإِقَامَةَوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي، اسان کي [عبدالوهاب عتصقفي] ۽ [يزيد بن زرعي] ٻڌايو آهي [خالد الحزع] کان [ابو قلابه] کان [انس بن مالڪ] چيو آهي ته؛ 'بلال کي حڪم ڏنو ويو هو ته اذان ۾ انگ ۽ اقامت ۾ طاق انگ مڪمل ڪري.' هن باب ۾ ابن عمر کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'انس کان هي حديث حسن صحيح آهي. هي راءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ تابعين مان ڪجهه سائنسي ماهرن ورتي آهي. هي راءِ مالڪ، سيافعي، احمد ۽ اسحاق به ورتي هئي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 179
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَكَانَ أَذَانُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَفْعًا شَفْعًا فِي الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ رَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ حَدَّثَنَا أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ رَأَى الْأَذَانَ فِي الْمَنَامِ و قَالَ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ رَأَى الْأَذَانَ فِي الْمَنَامِ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْأَذَانُ مَثْنَى مَثْنَى وَالْإِقَامَةُ مَثْنَى مَثْنَى وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى ابْنُ أَبِي لَيْلَى هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى كَانَ قَاضِيَ الْكُوفَةِ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ شَيْئًا إِلَّا أَنَّهُ يَرْوِي عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِيهِ
اسان کي ابو سعيد الاشياج چيو آهي؛ اسان کي عقبه بن خالد ٻڌايو آهي [ابن ابي ليليٰ] کان [عمرو بن مرة] کان [عبدالرحمن بن ابو ليليٰ] کان [عبدالله بن زيد] کان، هن چيو ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اذان ٻه ڀيرا، اذان ۽ اقامت ٻنهي ۾ ٻه ڀيرا'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'عبدالله بن زيد جي هن حديث کي [واقعي] [العماسي] کان [عمرو بن مرة] کان [عبدالرحمن بن ابي ليليٰ] کان بيان ڪيو آهي. هن چيو ته: '[محمد صلي الله عليه وسلم جي اصحابن] اسان کي بيان ڪيو آهي ته [عبدالله بن زيد] ننڊ ۾ نماز جي اذان جو خواب ڏٺو'. انهي دوران [صيوبة] [عمرو بن مرة] کان [عبدالرحمن بن ابي ليليٰ] کان روايت ڪئي آهي ته [عبدالله بن زيد] ننڊ ۾ نماز جي اذان جو خواب ڏٺو.' ۽ هي ابن ابي ليليٰ جي بيان ڪيل حديث کان وڌيڪ صحيح آهي. ۽ عبدالرحمٰن به ڪڏهن به عبدالله بن زيد کان اها ڳالهه نه ٻڌي. ڪجهه عالمن جو چوڻ آهي ته اذان ٻه ڀيرا آهي. هي راءِ سفيان عطسوري، بن المبارڪ ۽ ڪوفي جي ماڻهن ورتي هئي. ابو عيسيٰ چيو: 'ابن ابي ليليٰ محمد بن عبدالرحمٰن بن ابو ليليٰ آهي، هو ڪوفي ۾ قاضي هو، ۽ هن ڪڏهن به پنهنجي پيءُ کان ڪا حديث نه ٻڌي. هن اها ڳالهه صرف هڪ ماڻهو کان ٻڌي هئي جنهن ان کي پنهنجي پيءُ کان بيان ڪيو هو.'
حديث
Imam Tirmidzi : 180
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمُنْعِمِ هُوَ صَاحِبُ السِّقَاءِ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْحَسَنِ وَعَطَاءٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِبِلَالٍ يَا بِلَالُ إِذَا أَذَّنْتَ فَتَرَسَّلْ فِي أَذَانِكَ وَإِذَا أَقَمْتَ فَاحْدُرْ وَاجْعَلْ بَيْنَ أَذَانِكَ وَإِقَامَتِكَ قَدْرَ مَا يَفْرُغُ الْآكِلُ مِنْ أَكْلِهِ وَالشَّارِبُ مِنْ شُرْبِهِ وَالْمُعْتَصِرُ إِذَا دَخَلَ لِقَضَاءِ حَاجَتِهِ وَلَا تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِيحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْمُنْعِمِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ هَذَا حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْمُنْعِمِ وَهُوَ إِسْنَادٌ مَجْهُولٌ وَعَبْدُ الْمُنْعِمِ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ
اسان کي [احمد بن الحسن] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [معاذ بن اسد] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبدالمنعم] ٻڌايو آهي - هو برتن جو مالڪ آهي - هن چيو؛ اسان کي [يحيى بن مسلم] [الحسن] کان ۽ [عطاء] [جابر بن عبدالله] کان ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله ﷺ بلال کي چيو: 'اي بلال، جڏهن تون نماز لاءِ اذان ڏئين ته پنهنجي اذان کي سست ڪر، ۽ جيڪڏهن تون اقامت ڪرين ته ان کي تيز ڪر. پنهنجي اذان ۽ پنهنجي اقامت جي وچ ۾ فاصلو ان شخص وانگر رک جيڪو کائي ٿو جيستائين هو کائي نه ٿو، جيڪو پيئي ٿو جيستائين هو پيئي نه ٿو، جيڪو رفع حاجت ڪري ٿو اهو پيشاب ڪري سگهي ٿو، ۽ جيستائين تون مون کي نه ڏسين، تيستائين نه اٿيو.' اسان کي [عبد بن حميد] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [يونس بن محمد] [عبدالمنعم] کان هڪ معنيٰ خيز حديث سان ٻڌايو آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ 'اسان جابر جي هن حديث کي هن رستي کان سواءِ نٿا ڄاڻون، يعني عبدالمنعم جي حديث مان جنهن جي سند مجهول آهي - نامعلوم -. ۽ عبدالمنعم بصره جو هڪ شيخ هو.'
