Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 161
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا ذَرٍّ أُمَرَاءُ يَكُونُونَ بَعْدِي يُمِيتُونَ الصَّلَاةَ فَصَلِّ الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا فَإِنْ صُلِّيَتْ لِوَقْتِهَا كَانَتْ لَكَ نَافِلَةً وَإِلَّا كُنْتَ قَدْ أَحْرَزْتَ صَلَاتَكَوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ الصَّلَاةَ لِمِيقَاتِهَا إِذَا أَخَّرَهَا الْإِمَامُ ثُمَّ يُصَلِّي مَعَ الْإِمَامِ وَالصَّلَاةُ الْأُولَى هِيَ الْمَكْتُوبَةُ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَأَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ حَبِيبٍ
म्हानै बतायो है [मुहम्मद बिन मूसा अल बशरी] कह्यो; म्हानै [जाफर बिन सुलेमान अदल डलुबाई] सूं [अबू इमरान अल जौनी] सूं [अब्दुल्ला बिन ऐश शमित] सूं [अबू ज़ार] सूं बतायो है; 'पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम कह्यो: 'हे अबू धरर, म्हारै बाद रा नेता नमाज नै मार देवेला- तिरस्कार करैला, इण वास्तै नमाज नै बगत माथै करो, जे नमाज बगत रै हिसाब सूं करीजी तो थनै नफिला रो फल मिलसी, नीं तो थनै आपरी नमाज राखी है'। बो बोल्यो; 'इण अध्याय मांय अब्दुल्लाह बिन मसूद अर उबदह बिन ऐश शमित रो इतिहास भी है'। अबू ईसा कह्यो; अबू ज़ार री हदीस हसन प्रामाणिक है। आ राय घणकरा विद्वानां री है। वे एक आदमी नै पसंद करै है कै जे इमाम उणनै खत्म कर देवै तो वो बगत माथै नमाज पढ़ै अर पछै वो इमाम रै साथै जुड़’र नमाज पढ़ै। अर विज्ञान रा घणकरा जाणकारां रै मुजब, उण बगत री सरूआत में वै जिकी नमाज पढ़ी ही, वा फर्जी नमाज ही। अबू इमरान अल जौनी रो नाम अब्दुल मलिक बिन हबीब है।
Hadith
Imam Tirmidzi : 162
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ قَالَذَكَرُوا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَوْمَهُمْ عَنْ الصَّلَاةِ فَقَالَ إِنَّهُ لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقَظَةِ فَإِذَا نَسِيَ أَحَدُكُمْ صَلَاةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَاوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي مَرْيَمَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ وَذِي مِخْبَرٍ وَيُقَالُ ذِي مِخْمَرٍ وَهُوَ ابْنُ أَخِي النَّجَاشِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي قَتَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الرَّجُلِ يَنَامُ عَنْ الصَّلَاةِ أَوْ يَنْسَاهَا فَيَسْتَيْقِظُ أَوْ يَذْكُرُ وَهُوَ فِي غَيْرِ وَقْتِ صَلَاةٍ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ أَوْ عِنْدَ غُرُوبِهَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلِّيهَا إِذَا اسْتَيْقَظَ أَوْ ذَكَرَ وَإِنْ كَانَ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ أَوْ عِنْدَ غُرُوبِهَا وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَالشَّافِعِيِّ وَمَالِكٍ و قَالَ بَعْضُهُمْ لَا يُصَلِّي حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ أَوْ تَغْرُبَ
म्हानै बतायो है [कुतैबा] कह्यो; म्हानै [हम्मद बिन जैद] नै [थाबित अल बुनानी] सूं [अब्दुल्लाह बिन रबाह अल अंसारी] सूं [अबू कतदाह] सूं बतायो है; 'साथियां पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम सूं बतायो कै वे आपरी नमाज सूं चूक जावै है क्यूंकै वे सो रैया है, इण वास्तै उणां कह्यो: 'नींद में कम आंकणो कोई बात कोनी है, पण कम आंकणो तद होवै है जद थै होश में हो - नींद नीं आवै -। तो जे थारै मांय सूं कोई प्रार्थना करणी भूल जावै है, या सो जावै है, तो जद याद आवै है तो उणनै प्रार्थना करणी चाइजै। बो बोल्यो; 'इण अध्याय मांय इब्न मसूद, अबू मरियम, इमरान बिन हुशैन, जुबैर बिन मुथीम, अबू जुहैफा, अबू सईद, अमरू बिन उमय्याह अदल डलामरी अर ज़ू मिखबार, जिणनै द्ज़ू मिखमार भी कैवै है - अर्थात् अन नजसी रै बेटै रो बेटो - रा भी रिक्यात है। अबू ईसा कह्यो; अबू कतादाह री हदीस हसन प्रामाणिक है। विद्वानां री न्यारी-न्यारी राय है कै कोई मिनख प्रार्थना करण में लापरवाही बरतै क्यूंकै बो नींद में पड़ग्यो या भूलग्यो, पछै बो उठै या याद करै जद प्रार्थना रो बगत खत्म हुवै, यानी जद सूरज उग्यो है या डूबग्यो है। बां मांय सूं केई लोगां कैयो; 'जद बो जागैला या याद करैला तो बो करणो ई चाइजै, भलांई सूरज उग रैयो हुवै का डूब रैयो हुवै'। अहमद, इशाक, स्याफी अर मलिक री आ राय है। जदकै दूजा लोगां कैयो; 'उणनै सूरज उगबा या डूबबा तांई प्रार्थना नीं करणी चाइजै'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 163
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ نَسِيَ صَلَاةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَاوَفِي الْبَاب عَنْ سَمُرَةَ وَأَبِي قَتَادَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ قَالَ فِي الرَّجُلِ يَنْسَى الصَّلَاةَ قَالَ يُصَلِّيهَا مَتَى مَا ذَكَرَهَا فِي وَقْتٍ أَوْ فِي غَيْرِ وَقْتٍ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ وَإِسْحَقَ وَيُرْوَى عَنْ أَبِي بَكْرَةَ أَنَّهُ نَامَ عَنْ صَلَاةِ الْعَصْرِ فَاسْتَيْقَظَ عِنْدَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَلَمْ يُصَلِّ حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا وَأَمَّا أَصْحَابُنَا فَذَهَبُوا إِلَى قَوْلِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
म्हानै बतायो है [कुतैबा] अर [बिसिर बिन मुआदज] बां कैयो; म्हानै [अबू अवाना] नै [कतादाह] सूं [अनास बिन मलिक] सूं बतायो है, बां कैयो; 'अल्लाह रा रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम कह्यो: 'जो कोई नमाज पढ़णो भूल जावै है, वो जद याद करै है तो कर लेवै है। बो बोल्यो; 'इण अध्याय मांय सम्राह अर अबू कतदाह रो इतिहास भी है'। अबू ईसा कह्यो; 'अनास री आ हदीस हसन री प्रामाणिक है।' अली बिन अबू तालिब सूं आ बात बताई गई है कै उण एक आदमी रै बारै में कैयो हो जिणनै नमाज पढ़णी भूलगी ही, उण कैयो हो कै 'जद भी उणनै याद आवै नमाज पढ़ै, चायै बो बगत रै मांय हुवै या बगत रै बारै'। आ राय है स्याफी, अहमद बिन हमबल अर इशाक री। अबू बकराह सूं यो भी बतायो गयो है कै एक बार वो सो गयो अर दोपहर री नमाज नीं पढ़ी, अर जद सूरज डूबग्यो तो उठ्यो, इण वास्तै सूरज डूबबा तांई नमाज नीं पढ़ी।' कूफा रा केई रैवासी इण भांत सोचै है, जठै तण म्हारा दोस्तां री बात है, वै अली बिन अबू तालिब रादलियाअल्लाहु 'अन्हू' रै अभ्यास री बात करै है।
Hadith
Imam Tirmidzi : 164
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍإِنَّ الْمُشْرِكِينَ شَغَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَرْبَعِ صَلَوَاتٍ يَوْمَ الْخَنْدَقِ حَتَّى ذَهَبَ مِنْ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعِشَاءَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ لَيْسَ بِإِسْنَادِهِ بَأْسٌ إِلَّا أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْفَوَائِتِ أَنْ يُقِيمَ الرَّجُلُ لِكُلِّ صَلَاةٍ إِذَا قَضَاهَا وَإِنْ لَمْ يُقِمْ أَجْزَأَهُ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
म्हानै बतायो है [हन्नाद] कह्यो; म्हानै [हुसैम] नै [अबू अज जुबैर] सूं [नफी' बिन जुबैर बिन मुथ'इम] सूं [अबू उबैदा बिन अब्दुल्ला बिन मसूद] बतायो है; ' [अब्दुल्लाह बिन मसूद] कह्यो; 'मुशर्कियां रसूल रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) नै खांडक री लड़ाई रै दिन चार नमाजां नै अंजाम देवण सूं लेयर अल्लाह री इच्छा सूं रात बीतबा तांई व्यस्त राख्या हा। फेर उण बिलाल नै हुकम दियो -अज़ान करण रो-, सो बिलाल भी अज़ान अर इकामत बोली। फेर बां दोपहर री नमाज पढ़ी, फेर बिलाल इकामत फेर बां दोपहर री नमाज पढ़ी। फेर बिलाल इकामत बोली अर फेर उण मगरिब री नमाज पढ़ी। फेर बिलाल इकामत ली अर फेर बां ईशा री नमाज पढ़ी। बो बोल्यो; 'इण अध्याय मांय अबू सईद अर जाबिर री हदीस है'। अबू ईसा कह्यो; 'अब्दुल्ला री सनाद रै मांय हदीस रै साथै कोई दिक्कत कोनी है, पण अबू उबैदा नै अब्दुल्ला री कोई बात कोनी मिली'। छूटी हुई नमाजां रै बाबत केई विद्वानां आ बात चुणी है कै कोई आदमी हरेक नमाज री भरपाई करै तो इकामह बोलै अर जे नीं करै तो ओ ई काफी है। यो शफी री राय है।
Hadith
Imam Tirmidzi : 165
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَجَعَلَ يَسُبُّ كُفَّارَ قُرَيْشٍ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كِدْتُ أُصَلِّي الْعَصْرَ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنْ صَلَّيْتُهَا قَالَ فَنَزَلْنَا بُطْحَانَ فَتَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَوَضَّأْنَا فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ بَعْدَ مَا غَرَبَتْ الشَّمْسُ ثُمَّ صَلَّى بَعْدَهَا الْمَغْرِبَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
म्हानै बतायो है [मुहम्मद बिन बसियार बुंदर] कह्यो; म्हानै बतायो है [मुआदज बिन हिशम] कह्यो; म्हनैं बतायो है [म्हारा पिता] [यह्या बिन अबू कथिर] सूं कैयो है; [अबू सलामा बिन अब्दुर्रहमान] सूं [जाबिर बिन अब्दुल्लाह] बतायो है: 'खंडक युद्ध रै बगत, उमर बिन खथथब कुरैश काफिरां रै खिलाफ जोरदार टिप्पणी करी, अर कैयो, 'हे अल्लाह रा रसूल, मैं सूरज डूबण तांई असर री नमाज मुश्किल सूं पढ़ सकूं!' रसूलुल्लाह अलैहि वसल्लम फेर जवाब दियो: 'अल्लाह री कसम, म्हैं भी ओ काम कोनी करियो'। जाबीर बोल्यो; 'फेर म्हे बुथान - मदीना री एक घाटी - माथै रुक्या, फेर रसूलुल्लाह शल्लल्लाह अलैहि वसल्लम वजू करियो अर म्हे भी वजू लेबा में शामिल होया, रसूलुल्लाह शल्लल्लाह अलैहि वसल्लम फेर सूर्यास्त रै बाद दोपहर री नमाज पढ़ी, इणरै बाद उण मगरिब री नमाज पढ़ी'। अबू ईसा कह्यो; 'यो हदीस हसन प्रामाणिक है।'
Hadith
Imam Tirmidzi : 166
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ وَأَبُو النَّضْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الْعَصْرِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
म्हानै बतायो है [महमूद बिन घैलान] कह्यो; म्हानै [अबू दाऊद अथ थायलिसी] अर [अबू अन नदलर] नै [मुहम्मद बिन थल्हाह बिन मुशर्रीफ] नै [जुबैद] नै [अल हमदानी] नै [अब्दुल्लाह बिन मसूद] नै बतायो है; 'रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु 'अलेहि वसल्लम ने कहा: 'वुस्ता री नमाज दोपहर री नमाज है'। अबू ईसा कह्यो; 'यो हदीस हसन प्रामाणिक है।'
Hadith
Imam Tirmidzi : 167
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الْعَصْرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي هَاشِمِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدِيثُ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ سَمِعَ مِنْهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ فِي صَلَاةِ الْوُسْطَى حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ و قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَعَائِشَةُ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الظُّهْرِ و قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَابْنُ عُمَرَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الصُّبْحِ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا قُرَيْشُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ قَالَ قَالَ لِي مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ سَلِ الْحَسَنَ مِمَّنْ سَمِعَ حَدِيثَ الْعَقِيقَةِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ سَمِعْتُهُ مِنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَ أَبُو عِيسَى و أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمَدِينِيِّ عَنْ قُرَيْشِ بْنِ أَنَسٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ عَلِيٌّ وَسَمَاعُ الْحَسَنِ مِنْ سَمُرَةَ صَحِيحٌ وَاحْتَجَّ بِهَذَا الْحَدِيثِ
म्हानै बतायो है [हन्नाद] कह्यो; म्हानै [अबदाह] सूं [सईद] सूं [कतदाह] सूं [अल हसन] सूं [समराह बिन जुंदब] सूं पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम सूं बतायो है कै उण कैयो है: 'वुस्ता री नमाज दोपहर री नमाज है'। बो बोल्यो; 'इण अध्याय मांय अली, अब्दुल्लाह बिन मसूद, जैद बिन थाबित, 'ऐस्याह, हफशाह, अबू हुरैरा अर अबू हसीम बिन उत्बाह' रा भी रिवायत है। अबू ईसा कह्यो; 'मुहम्मद कह्यो; 'अली बिन अब्दुल्ला कह्यो कै समराह बिन जुंदब री हदीस हसन प्रामाणिक है, अर बां सूं सुणी ही'। अबू ईसा कह्यो; 'वुस्थ नमाज रै बाबत समराह हदीस दोपहर री नमाज है, जिणरी डिग्री हसन शाही है। पैगम्बर सल्लल्लाह वसल्लम अर बां रै अलावा दूजा लोगां रै मांय सूं घणकरा वैज्ञानिकां री आ राय है। जैद बिन थाबित अर 'ऐस्याह कह्यो, 'वुस्थ नमाज दोपहर री नमाज है'। इण बीच इब्न अब्बास अर इब्नू उमर कह्यो, 'वुस्ता नमाज सुबह री नमाज है'। म्हानै बतायो है अबू मूसा मुहम्मद बिन अल मुत्सना कह्यो; हबीब इब्नू असी स्याहिद सूं कुरैश बिन अनस नै बतायो है, बां कैयो; 'मुहम्मद बिन सिरिन कह्यो; 'अल हसन सूं पूछो कै उण अकीका रै बारै में हदीस किण सूं सुणी?' तो म्हैं उणसूं पूछ्यो, तो उण जवाब दियो, 'मैं ओ साम्राह बिन जुंदब सूं सुण्यो है'। अबू ईसा कह्यो; 'म्हानै बतायो गयो है कै मुहम्मद बिन इस्माइल कह्यो हो; इण हदीस रै साथै कुरैश बिन अनस सूं अली बिन अब्दुल्ला बिन अल मदीनी नै बतायो है'। मुहम्मद कह्यो; 'अली कह्यो; 'अल हसन री समराह सूं सुणी बात साची है अर आ इण हदीस माथै आधारित है'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 168
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ وَهُوَ ابْنُ زَاذَانَ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْعَالِيَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَال سَمِعْتُ غَيْرَ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَكَانَ مِنْ أَحَبِّهِمْ إِلَيَّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْفَجْرِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَعَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَمُعَاذِ ابْنِ عَفْرَاءَ وَالصُّنَابِحِيِّ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَسَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَائِشَةَ وَكَعْبِ بْنِ مُرَّةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَيَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ وَمُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّهُمْ كَرِهُوا الصَّلَاةَ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ صَلَاةِ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَأَمَّا الصَّلَوَاتُ الْفَوَائِتُ فَلَا بَأْسَ أَنْ تُقْضَى بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ قَالَ عَلِيُّ ابْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ إِلَّا ثَلَاثَةَ أَشْيَاءَ حَدِيثَ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ عَلِيٍّ الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ
म्हानै बतायो है [अहमद बिन मणि'] कह्यो; म्हानै बतायो है [हुसैम] कह्यो; म्हानै बतायो है [मंसूर] - वो इब्न ज़दजान है- [कतादाह] सूं कह्यो; [अबू अल अलिया] नै [इब्न अब्बास] सूं बतायो है; मैं पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम रै साथियां सूं घणो सुण्यो, जियां कै [उमर बिन अल खथब], अर वै लोगां मांय सूं एक है जिका म्हनै सबसूं ज्यादा चोखा लागै है, 'अल्लाह रै रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम नै भोर रै बाद सूरज उगबा तांई नमाज नीं पढ़ी अर सूरज डूबण तांई नमाज मना करी'। बो बोल्यो; 'इण अध्याय रै मांय अली, इब्न मसूद, उकबा बिन अमीर, अबू हुरैरा, इब्न उमर, समराह बिन जुंडाब, अब्दुल्लाह बिन अमरू, मुआदज बिन 'अफरा', अश शुनाबिही - पण उणनै पैगम्बर सल्लाह अलैह अलैह वसलम बिन ज़बित, अलक्वाल बिन थाम सूं कोई बात कोनी सुणी। 'ऐस्या, काब बिन मुर्रा, अबू उमामा, अमरू बिन अबासा, याला बिन उमय्या अर मुआविया'। अबू ईसा कह्यो; 'उमर सूं इब्न अब्बास री हदीस हसन प्रामाणिक है। पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम अर बां रै बाद रै साथियां मांय सूं घणकरा फुकाहा री आ राय है कै वै भोर रै पछै सूरज उगबा तांई अर असर रै पछै सूरज डूबण तांई नमाज राखै है। जठै तण लारै छोड़ी गई प्रार्थनावां री बात है, बांनै करणै मांय कोई बुराई कोनी है- बांरी भरपाई करणी- भोर या असर रै पछै। अली बिन अल मदीनी कह्यो; 'यह्या बिन सईद कह्यो; स्यूबाह ने तीन हदीस रै अलावा अबू अल अलिया सूं लिखी गई कतादाह रै बारै में कदैई नीं सुणी; उमर हदीस; 'पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम भोर रै बाद सूरज उगबा तांई अर असर रै बाद सूर्यास्त तांई नमाज मना कर दियो'। पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम सूं इब्न अब्बास री हदीस, बां कैयो- 'किणी रै वास्तै ओ कैवणो उचित कोनी है कै 'मैं याह्या बिन माता सूं चोखो हूं'। हदीस अली, कै कदली रा तीन प्रकार है।
Hadith
Imam Tirmidzi : 169
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَإِنَّمَا صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ لِأَنَّهُ أَتَاهُ مَالٌ فَشَغَلَهُ عَنْ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ فَصَلَّاهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ ثُمَّ لَمْ يَعُدْ لَهُمَاوَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَمَيْمُونَةَ وَأَبِي مُوسَى قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلَّى بَعْدَ الْعَصْرِ رَكْعَتَيْنِ وَهَذَا خِلَافُ مَا رُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَصَحُّ حَيْثُ قَالَ لَمْ يَعُدْ لَهُمَا وَقَدْ رُوِيَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ نَحْوُ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ فِي هَذَا الْبَابِ رِوَايَاتٌ رُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا دَخَلَ عَلَيْهَا بَعْدَ الْعَصْرِ إِلَّا صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَرُوِيَ عَنْهَا عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَالَّذِي اجْتَمَعَ عَلَيْهِ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى كَرَاهِيَةِ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ إِلَّا مَا اسْتُثْنِيَ مِنْ ذَلِكَ مِثْلُ الصَّلَاةِ بِمَكَّةَ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ بَعْدَ الطَّوَافِ فَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رُخْصَةٌ فِي ذَلِكَ وَقَدْ قَالَ بِهِ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ الصَّلَاةَ بِمَكَّةَ أَيْضًا بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَبَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ
म्हानै बतायो है [कुतैबा] कह्यो; म्हानै [जरीर] सूं ['अथा` बिन साईब] सूं [सईद बिन जुबैर] सूं [इब्न अब्बास] बतायो है; पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम असर रै बाद दो रकात री नमाज पढ़ता हा क्यूंकै वे मुसलमानां री संपत्ति री देखभाळ करता हा, इण वास्तै वे व्यस्त हा अर दोपहर री नमाज रै बाद दो रकात री नमाज नीं पढ़ सक्या। सो उण असर रै पछै दो रकत करिया अर बांनै दूजी बार नीं करियो'। इण अध्याय मांय 'ऐसिया, उम् सलामा, मैमुना अर अबू मूसा' री हदीस भी है। अबू ईसा कह्यो; इब्न अब्बास री हदीस एक हसन हदीस है, अर कई रायियां पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम सूं बतायो है कै वै असर रै बाद दो रकात री नमाज पढ़ता हा। अर ओ उण बात रो खंडन करै है जिणनै उणसूं - पैगम्बर सूं - बतायो गयो हो कै उण असर रै पछै सूर्यास्त तांई नमाज मना करी ही। इब्न अब्बास री हदीस इण वास्तै ज्यादा प्रामाणिक है क्यूंकै इण मांय लिख्योड़ो है कै उण दो रकात री नमाजां नै दोहरायो कोनी। अर जैद बिन थाबित सूं एक हदीस भी लिखी गई है जो इब्न अब्बास री हदीस सूं मिलती जुलती है। अर ऐसियाह सूं कई हदीस भी लिखी गई है जिणमें कैयो गयो है कै पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम असर रै बगत रै बाद कदैई उणनै देखण नीं आया - ऐसियाह - जद तांई कै वा दो रकात री नमाज नीं पढ़ी। अर ऐस्याह सूं, उम्म सलामा सूं, पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम सूं एक और रिवायत है कै उणां सूर्यास्त तांई असर रै बाद नमाज नीं पढ़ी अर भोर रै पछै सूरज उगबा तांई नमाज नीं पढ़ी। अर वैज्ञानिक विशेषज्ञां री इण बात माथै सहमति है कै आसर रै पछै सूर्यास्त तांई अर भोर रै पछै सूरज उगबा तांई नमाज मना है। सिवाय बां रै जिणनै बारै काढ दियो गयो है, जियां कै आसर रै पछै सूर्यास्त तांई मक्का मांय नमाज पढ़णो अर तवाफ करियां पछै भोर रै पछै सूरज उगबा तांई। पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम सूं रिवायत है कै उणां इण मामला में राहत दी। पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम रै साथियां अर बां रै बाद आवा वाळा वैज्ञानिकां रै एक समूह री आ राय रैयी है। इ राय इमाम स्याफी, अहमद अर इशाक भी राखी ही। इण बीच, विज्ञान रै विशेषज्ञां रो एक दूजो दल, पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम रै साथियां अर उणरै बाद रै साथियां मांय सूं, बां मक्का रै मांय असर अर फजर रै बाद री नमाज भी देखी। आ राय सुफ्यान आत्स त्सौरी, मलिक बिन अनस अर कूफा रै केई निवासी राखी।
Hadith
Imam Tirmidzi : 170
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلَاةٌ لِمَنْ شَاءَوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ فَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ الصَّلَاةَ قَبْلَ الْمَغْرِبِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ كَانُوا يُصَلُّونَ قَبْلَ صَلَاةِ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِ و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ إِنْ صَلَّاهُمَا فَحَسَنٌ وَهَذَا عِنْدَهُمَا عَلَى الِاسْتِحْبَابِ
म्हानै बतायो है [हन्नाद] कह्यो; म्हानै [वाकी'] सूं [कहमास बिन अल हसन] सूं [अब्दुल्लाह बिन बुरैदा] सूं [अब्दुल्लाह बिन मुगफ्फल] सूं पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम सूं बतायो है, उण कह्यो है: 'दो अज़ानां रै बीच एक प्रार्थना है जिका करणो चावै है'। बो बोल्यो; 'इण अध्याय मांय अब्दुल्ला बिन अज जुबैर रो इतिहास भी है'। अबू ईसा कह्यो; 'अब्दुल्ला बिन अल मुगफ्फल री हदीस हसन प्रामाणिक है।' पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम रा केई साथियां मगरिब सूं पैली नमाज पढ़ण रै बारै में मतभेद राखता हा, केई लोगां रो कैणो हो कै मगरिब सूं पैली नमाज नीं होवै। अर पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम रै कई साथियां सूं यो रिवायत है कै वे मगरिब सूं पैली दो रकात पढ़ता हा, यानी इकाम अर अज़ान रै बीच। अहमद अर इशाक कह्यो; 'अगर कोई करै तो आ एक आछी बात है'। वे दोनूं ई इणनै सुन्नत मानै है।
Hadith
Imam Tirmidzi : 171
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ وَعَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ وَعَنْ الْأَعْرَجِ يُحَدِّثُونَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَدْرَكَ مِنْ الصُّبْحِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الصُّبْحَ وَمَنْ أَدْرَكَ مِنْ الْعَصْرِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الْعَصْرَوَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ يَقُولُ أَصْحَابُنَا وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَهُمْ لِصَاحِبِ الْعُذْرِ مِثْلُ الرَّجُلِ الَّذِي يَنَامُ عَنْ الصَّلَاةِ أَوْ يَنْسَاهَا فَيَسْتَيْقِظُ وَيَذْكُرُ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَعِنْدَ غُرُوبِهَا
म्हानै बतायो है [इशाक बिन मूसा अल अंसारी] कह्यो; म्हानै बतायो है [मा'न] कह्यो; म्हानै [मलिक बिन अनस] नै [जैद बिन असलम] सूं ['अथा' बिन यासर] सूं बतायो है, अर [बुसर बिन सईद] सूं अर [अल अ'राज] सूं बां [अबू हुरैराह] सूं बतायो है कै पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम कह्यो है: 'जिणनै सूरज उगबा सूं पैली सुबह री नमाज रो एक रकात मिलै है, उणनै मिलग्यो है। अर जिणनै सूरज ढलबा सूं पैली असर री नमाज रो एक रकात मिलै है, उणनै मिल जावै है। बो बोल्यो; 'इण अध्याय मांय 'ऐस्या' रो इतिहास भी है। अबू ईसा कह्यो; अबू हुरैरा री हदीस हसन प्रामाणिक है। आ राय म्हारा दोस्त, स्याफी, अहमद अर इशाक ली ही। बां रै मुजब, आ हदीस उण मिनख माथै लागू होवै है जिको देर सूं आवै है, जियां कै कोई आदमी जिको आपरी नमाज नै चूक जावै है क्यूंकै बो सोयो है या भूलग्यो है, फेर बो उठै है या सूरज उगै है या डूब जावै है तो बो याद करै है।'
Hadith
Imam Tirmidzi : 172
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَبَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمَدِينَةِ مِنْ غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا مَطَرٍقَالَ فَقِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ مَا أَرَادَ بِذَلِكَ قَالَ أَرَادَ أَنْ لَا يُحْرِجَ أُمَّتَهُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ قَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ رَوَاهُ جَابِرُ بْنُ زَيْدٍ وَسَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَقِيقٍ الْعُقَيْلِيُّ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ هَذَا
म्हानै बतायो है [हन्नाद] कह्यो; म्हानै [अबू मुआविया] सूं [अल आमसी] सूं [हबीब बिन अबू थाबित] सूं [सईद बिन जुबैर] सूं [इब्न अब्बास] सूं बतायो है; 'मदीना रै मांय, पैगम्बर सल्लल्लाहु 'अलेहि वसल्लम दोपहर अर असर री नमाज रै बिचाळै, साथै ई मगरिब अर शाम री नमाज रै बिचाळै भी बहुवचन बणाया करता हा, डर या बारिश रै कारण नीं'। सईद कह्यो; 'इब्न अब्बास सूं कैयो गयो हो कै 'वो इणसूं कांई चावै है?' उण जवाब दियो, 'वो आपरै लोगां रै वास्तै काम नै मुस्किल नीं करणो चावै।' बो बोल्यो; 'इण अध्याय मांय अबू हुरैरा री एक हदीस भी है'। अबू ईसा कह्यो; 'इब्न अब्बास री आ हदीस कई चैनलां सूं सुणीजी है। यानी [जाबिर बिन जैद] अर [सईद बिन जुबैर] अर [अब्दुल्ला बिन स्याक अल उकैली]। इण मार्ग सूं अलग भी इणनै वर्णित करियो गयो है; इब्न अब्बास सूं, पैगम्बर सल्लल्लाहु 'अलेहि वसल्लम' सूं।
Hadith
Imam Tirmidzi : 173
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَنَشٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ جَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ مِنْ غَيْرِ عُذْرٍ فَقَدْ أَتَى بَابًا مِنْ أَبْوَابِ الْكَبَائِرِقَالَ أَبُو عِيسَى وَحَنَشٌ هَذَا هُوَ أَبُو عَلِيٍّ الرَّحَبِيُّ وَهُوَ حُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ وَغَيْرُهُ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَا يَجْمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ إِلَّا فِي السَّفَرِ أَوْ بِعَرَفَةَ وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ فِي الْجَمْعِ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ لِلْمَرِيضِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَجْمَعُ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ فِي الْمَطَرِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَلَمْ يَرَ الشَّافِعِيُّ لِلْمَرِيضِ أَنْ يَجْمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ
म्हानै बतायो है [अबू सलामा याह्या बिन खलफ अल बशरी] कह्यो; म्हानै बतायो है [अल मुतमीर बिन सुलेमान] सूं [उणरै पिता] सूं [हनासी] सूं [इकरीमा] सूं [इब्न अब्बास] सूं पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम सूं, उण कह्यो है: 'जो कोई भी बिना बहाने दो नमाजां रै बीच बहुवचन करै है, तो वो पाप रै एक दरवाजै माथै आ गयो है। अबू ईसा कह्यो; 'हनसी अबू अली अर रहबी है, यानी हुसैन बिन कैस। हदीस रा जाणकारां रै मुजब वो एक कमजोर मिनख हो। इमाम अहमद अर दूजा लोगां भी इणनै कमजोर कर दियो है'। यो हदीस विज्ञान रा विशेषज्ञां रै द्वारा अभ्यास करियो गयो है, कै यात्रा रै बगत या अराफा रै दिनां नै छोड़’र दो नमाजां पढ़णी जज कोनी। अर तबीइन मंडलां रा केई विशेषज्ञ बीमार लोगां रै वास्तै दो नमाज पढ़बा रै वास्तै राहत प्रदान करै है। अहमद अर इशाक री आ राय है। इण बीच, केई वैज्ञानिकां रो कैणो है कै दोई प्रार्थनावां तो बरसात रै बगत ही करी जावै है। आ राय है शफी, अहमद अर इशाक री। इण बीच, इमाम स्याफी रो मानणो कोनी है कै बीमार लोग दो नमाजां नै बहुवचन में पढ़ सकै है।
Hadith
Imam Tirmidzi : 174
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأُمَوِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَلَمَّا أَصْبَحْنَا أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ بِالرُّؤْيَا فَقَالَ إِنَّ هَذِهِ لَرُؤْيَا حَقٍّ فَقُمْ مَعَ بِلَالٍ فَإِنَّهُ أَنْدَى وَأَمَدُّ صَوْتًا مِنْكَ فَأَلْقِ عَلَيْهِ مَا قِيلَ لَكَ وَلْيُنَادِ بِذَلِكَ قَالَ فَلَمَّا سَمِعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ نِدَاءَ بِلَالٍ بِالصَّلَاةِ خَرَجَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَجُرُّ إِزَارَهُ وَهُوَ يَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَقَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ الَّذِي قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلِلَّهِ الْحَمْدُ فَذَلِكَ أَثْبَتُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ أَتَمَّ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ وَأَطْوَلَ وَذَكَرَ فِيهِ قِصَّةَ الْأَذَانِ مَثْنَى مَثْنَى وَالْإِقَامَةِ مَرَّةً مَرَّةً وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ هُوَ ابْنُ عَبْدِ رَبِّهِ وَيُقَالُ ابْنُ عَبْدِ رَبٍّ وَلَا نَعْرِفُ لَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا يَصِحُّ إِلَّا هَذَا الْحَدِيثَ الْوَاحِدَ فِي الْأَذَانِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ الْمَازِنِيُّ لَهُ أَحَادِيثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَمُّ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ
म्हानै बतायो है [सईद बिन याह्या बिन सईद अल उमावी] कह्यो; म्हानै बतायो है [म्हारा पिताजी] कह्यो; म्हानै [मुहम्मद बिन इब्राहिम अल हरित्स एट तैमी] सूं [मुहम्मद बिन अब्दुल्लाह बिन जैद] सूं [उणरै पिता] सूं बतायो है; 'एक दिन सवेरै म्हे रसूलुल्लाह सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम रै कनै गया, म्हैं उणनै आपरै सुपनै रै बारै में बतायो, उण पछै बोल्यो: 'ओ एक साचो सुपनो है, सो बिलाल रै सागै खड़यो हो, क्यूंकै उणरी आवाज थारै सूं जोरदार अर लांबी है, उणनै बताओ कै थै कांई कैयो - सुपनो देख्यो -, उणनै कैवो कै वो इणरै साथै चिल्लावै'। अब्दुल्ला बिन जैद कह्यो; 'जद उमर बिन अल खठथब बिलाल री पुकार सुणी, तो वो रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम सूं मिलबा रै वास्तै बारै आयो अर आपरी सांग लेय'र बोल्यो; 'हे अल्लाह रा रसूल, जिण मिनख थानै साच रै साथै भेज्यो हो, म्हैं भी उणरै कैयोड़ा सपना देख्या है'। अब्दुल्ला बिन जैद कह्यो; 'तो अल्लाह रा रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) कह्यो: 'सब स्तुति अल्लाह री है, फेर ओ और भी मजबूत होसी'। बो बोल्यो; 'इण अध्याय मांय इब्न उमर रो इतिहास भी है'। अबू ईसा कह्यो; 'अब्दुल्ला बिन जैद री आ हदीस हसन प्रामाणिक है। [इब्राहिम बिन साद] [मुहम्मद बिन इशाक] सूं आ हदीस एक और पूर्ण अर लाम्बी लफादज रै साथै सुणाई है। हदीस रै मांय बतायो गयो है कै अज़ान दो बार-दो बार होवै है, जदकै इकामत एक बार-एक बार होवै है'। अब्दुल्लाह बिन जैद इब्न अब्दु रब्बी है अर बांनै इब्नू अब्दु रब्बी भी कैवै है। अर इण अज़ान सूं संबंधित हदीस रै अलावा पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम सूं लिखी गई कोई भी प्रामाणिक हदीस आपां कदैई नीं जाणी। जदकै अब्दुल्ला बिन जैद बिन अशिम अल मजिनी रै कनै पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम सूं कई हदीस है। वो अब्बाद बिन तमीम रा काका हा।
Hadith
Imam Tirmidzi : 175
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ بْنِ أَبِي النَّضْرِ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا نَافِعٌ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ فَيَتَحَيَّنُونَ الصَّلَوَاتِ وَلَيْسَ يُنَادِي بِهَا أَحَدٌ فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِي ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى وَقَالَ بَعْضُهُمْ اتَّخِذُوا قَرْنًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَوَلَا تَبْعَثُونَ رَجُلًا يُنَادِي بِالصَّلَاةِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا بِلَالُ قُمْ فَنَادِ بِالصَّلَاةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ
म्हानै बतायो है [अबू बकर बिन अन नदलर बिन अबू अन नदलर] कह्यो; म्हानै [हज्जाज बिन मुहम्मद] बतायो है, बां कैयो; [इब्न जुरैर] कह्यो; म्हानै [नफी'] [इब्न उमर] सूं बतायो है, उण कैयो; 'जद मुसलमान मदीना आया तो वै भेळा हुया अर नमाज री उडीक करी पण कोई अज़ान नीं बोल्यो। फेर एक दिन वे इण बाबत बात कर रिया हा, बां मांय सूं केई लोगां कैयो; 'ईसाइयां री तरै घंटियां रो प्रयोग करो,' दूजा लोगां कैयो; 'यहूदीयां री तरै तुरही रो प्रयोग करो'। इब्न उमर कह्यो; 'फेर उमर बोल्यो; 'रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु 'अलेहि वसल्लम फेर बोल्या: 'हे बिलाल, खड़ा हो जा अर नमाज बुलाओ'। अबू ईसा कह्यो; 'यो हदीस हसन शाहीह गरीब है, इब्न उमर री हदीस सूं'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 176
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي وَجَدِّي جَمِيعًا عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْعَدَهُ وَأَلْقَى عَلَيْهِ الْأَذَانَ حَرْفًا حَرْفًاقَالَ إِبْرَاهِيمُ مِثْلَ أَذَانِنَا قَالَ بِشْرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَعِدْ عَلَيَّ فَوَصَفَ الْأَذَانَ بِالتَّرْجِيعِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي مَحْذُورَةَ فِي الْأَذَانِ حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ بِمَكَّةَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
म्हानै बतायो है [बिसर बिन मुअदज अल बशरी] कह्यो; म्हानै बतायो है [इब्राहिम बिन अब्दुल अजीज बिन अब्दुल मलिक बिन अबू महज्जुरा] उण कैयो; म्हानै [म्हारा पिता] अर [म्हारा दादा] नै [अबू महज्जुराह] सूं सूचित करियो है, बां कैयो; रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम उणनै बैठायो अर उणनै अक्षर-अक्षर पढ़ाया। इब्राहिम फेर बोल्यो; '-बस- म्हारी अज़ान री तरै'। बिसिर बोल्यो; 'फेर म्हैं उणसूं कैयो, 'म्हारै वास्तै दोहराओ!' सो बां अज़ान नै दोहरायो। अबू ईसा कह्यो; अबू महदज़ुरह री अज़ान रै बाबत हदीस सही है। यो हदीस भी बां सूं दूजा तरीका सूं रिलीज हुयो है। आ हदीस मक्का रै लोगां रै मांय घणी है अर आ शफी री राय है।
Hadith
Imam Tirmidzi : 177
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْأَحْوَلِ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَّمَهُ الْأَذَانَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً وَالْإِقَامَةَ سَبْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةًقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو مَحْذُورَةَ اسْمُهُ سَمُرَةُ بْنُ مِعْيَرٍ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا فِي الْأَذَانِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ أَنَّهُ كَانَ يُفْرِدُ الْإِقَامَةَ
म्हानै बतायो है [अबू मूसा मुहम्मद बिन अल मुत्सना] कह्यो; म्हानै बतायो है ['अफ्फान] कह्यो; म्हानै [हम्मम] सूं ['अमीर बिन अब्दुल वाहिद अल अहवाल] सूं [मखुल] सूं [अब्दुल्लाह बिन मुहैरिज़] सूं [अबू महदज़ुरह] सूं बतायो है कै पैगम्बर सल्लल्लाह अलैहि वसल्लम उणनै अज़ान रा उन्नीस वाक्य सिखाया, जदकै इकमा में सत्रह वाक्य हा'। अबू ईसा कह्यो; 'यो हदीस हसन प्रामाणिक है, जदकै अबू महज्जुराह रो नाम समराह बिन मियार है'। अज़ान रै मामले में, घणकरा वैज्ञानिक इण हदीस रो पालन करै है। अबू महज्जुराह सूं बतायो गयो है कै उण इकामा रै मांय एक वाक्य-एक वाक्य कैयो।
Hadith
Imam Tirmidzi : 178
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَيَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَأُمِرَ بِلَالٌ أَنْ يَشْفَعَ الْأَذَانَ وَيُوتِرَ الْإِقَامَةَوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
म्हानै बतायो है [कुतैबा] कह्यो; म्हानै [अब्दुल वहाब अत्स त्साकफी] अर [यजीद बिन जुराई] नै [खालिद अल हडजा`] नै [अबू किलाबाह] नै [अनस बिन मलिक] सूं बतायो है; 'बिलाल नै अज़ान रै मांय अर इकामा रै मांय विषम संख्यावां नै पूरा करण रो हुकम दियो गयो हो'। इण अध्याय मांय इब्न उमर रो इतिहास भी है। अबू ईसा कह्यो; अनस री आ हदीस हसन री प्रामाणिक है। आ राय पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम अर तबीइन रै साथियां मांय सूं केई वैज्ञानिक विशेषज्ञां ली है। आ राय मलिक, स्याफी, अहमद अर इशाक भी राखी ही।
Hadith
Imam Tirmidzi : 179
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَكَانَ أَذَانُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَفْعًا شَفْعًا فِي الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ رَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ حَدَّثَنَا أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ رَأَى الْأَذَانَ فِي الْمَنَامِ و قَالَ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ رَأَى الْأَذَانَ فِي الْمَنَامِ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْأَذَانُ مَثْنَى مَثْنَى وَالْإِقَامَةُ مَثْنَى مَثْنَى وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى ابْنُ أَبِي لَيْلَى هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى كَانَ قَاضِيَ الْكُوفَةِ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ شَيْئًا إِلَّا أَنَّهُ يَرْوِي عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِيهِ
म्हानै बतायो है [अबू सईद अल अस्याज] कह्यो; म्हानै [उकबा बिन खालिद] नै [इब्न अबू लैला] सूं ['अमरू बिन मुर्रा] सूं [अब्दुर्रहमान बिन अबू लैला] सूं [अब्दुल्लाह बिन जैद] सूं बतायो है; 'पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम री पुकार दो बार, दो बार अज़ान अर इकामत दोनुवां में'। अबू ईसा कह्यो; 'अब्दुल्ला बिन जैद री आ हदीस [वाकी'] [अल अमसी] सूं ['अमरू बिन मुर्रा] सूं [अब्दुर्रहमान बिन अबू लैला] सूं सुणी है। बो बोल्यो; ' [मुहम्मद सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम रै साथियां] म्हानै बतायो कै [अब्दुल्लाह बिन जैद] सोता बगत अज़ान रो सुपनो देख्यो'। इण बीच [स्यूबाह] ['अमरू बिन मुर्रा] सूं [अब्दुर्रहमान बिन अबू लैला] सूं बतायो कै [अब्दुल्लाह बिन जैद] सोता बगत अज़ान रै बारै में सुपनो देख्यो। अर आ बात इब्न अबू लैला री हदीस सूं भी ज्यादा सही है। अर अब्दुर्रहमान नै अब्दुल्लाह बिन जैद सूं भी कदैई कोई खबर कोनी ही। केई वैज्ञानिक कैवे है कै अज़ान दो बार करी जावै है। आ राय सुफयान आत्स त्सौरी, बिन अल मुबारक अर कूफा रै रैवासी ली। अबू ईसा कह्यो; 'इब्न अबू लैला मुहम्मद बिन अब्दुर्रहमान बिन अबू लैला है, वे कूफा रै मांय एक न्यायाधीश हा, अर वे आपरै पिता सूं एक भी हदीस नीं सुणी ही। ओ तो बस ओ है कै बो एक बार एक आदमी सूं सुण्यो हो जिणनै आपरै पिता सूं सुणायो हो।
Hadith
Imam Tirmidzi : 180
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمُنْعِمِ هُوَ صَاحِبُ السِّقَاءِ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْحَسَنِ وَعَطَاءٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِبِلَالٍ يَا بِلَالُ إِذَا أَذَّنْتَ فَتَرَسَّلْ فِي أَذَانِكَ وَإِذَا أَقَمْتَ فَاحْدُرْ وَاجْعَلْ بَيْنَ أَذَانِكَ وَإِقَامَتِكَ قَدْرَ مَا يَفْرُغُ الْآكِلُ مِنْ أَكْلِهِ وَالشَّارِبُ مِنْ شُرْبِهِ وَالْمُعْتَصِرُ إِذَا دَخَلَ لِقَضَاءِ حَاجَتِهِ وَلَا تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِيحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْمُنْعِمِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ هَذَا حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْمُنْعِمِ وَهُوَ إِسْنَادٌ مَجْهُولٌ وَعَبْدُ الْمُنْعِمِ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ
म्हानै बतायो है [अहमद बिन अल हसन] कह्यो; म्हानै बतायो है [अल मुअल्ला बिन असद] कह्यो; म्हानै बतायो है [अब्दुल मुनिम] - वो जहाज रो मालिक है - वो कह्यो; [यह्या बिन मुस्लिम] नै [अल हसन] सूं अर ['अथा`] नै [जाबिर बिन अब्दुल्ला] सूं बतायो है; 'अल्लाह रा रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम बिलाल सूं कह्यो: 'हे बिलाल, जे थै अज़ान करो हो तो आपरी अज़ान नै धीमी कर दो अर जे थै इकामत करो हो तो इणनै तेज कर दो। आपरी अज़ान अर आपरी इकामत रै बीच री दूरी बस इतणी बणाओ कै कोई मिनख खाणो खत्म नीं कर लेवै, कोई मिनख जिको पीवै जद तांई नीं पीवै, कोई मिनख जिको खुद नै राहत देवै बो आपरो पेशाब खत्म कर सकै, अर जद तांई थूं म्हनै नीं देख लेवै, खड़्यो नीं हुवै'। म्हानै बतायो है [अब्द बिन हुमैद] कह्यो; एक सार्थक हदीस रै साथै [यूनुस बिन मुहम्मद] नै [अब्दुल मुनिम] सूं बतायो है। अबू ईसा कह्यो; 'जाबीर री हदीस रै बारै में आपां नै इण मारग रै अलावा और कीं नीं मालूम है, यानी अब्दुल मुनिम री हदीस सूं जिणरी सनाद मझुल -अज्ञात- है। अर अब्दुल मुनिम बसरा रो एक शेख हो।
