Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 161

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا ذَرٍّ أُمَرَاءُ يَكُونُونَ بَعْدِي يُمِيتُونَ الصَّلَاةَ فَصَلِّ الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا فَإِنْ صُلِّيَتْ لِوَقْتِهَا كَانَتْ لَكَ نَافِلَةً وَإِلَّا كُنْتَ قَدْ أَحْرَزْتَ صَلَاتَكَوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ الصَّلَاةَ لِمِيقَاتِهَا إِذَا أَخَّرَهَا الْإِمَامُ ثُمَّ يُصَلِّي مَعَ الْإِمَامِ وَالصَّلَاةُ الْأُولَى هِيَ الْمَكْتُوبَةُ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَأَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ حَبِيبٍ

[މުޙައްމަދު ބިން މޫސާ އަލް ބަޝްރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ [ޖަޢުފަރު ބިން ސުލައިމާން އަދުލް ދުލުބާޢީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫ ޢިމްރާން އަލްޖައުނީ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން އަޝް ޝާމިތު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ދައްރު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: 'އޭ އަބޫ ޛައްރު، އަޅުގަނޑަށް ފަހުގެ ވެރިން ނަމާދު މަރާލާނެ - ކުޑަކުރާނެ - ފަހެ ވަގުތުން ނަމާދު ކުރާށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދާއި ޢުބާދާ ބިން އަޝް ޝާމިތުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަބޫ ދައްރުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މިއީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ގެންގުޅުއްވާ ރައުޔެވެ. އެމީހުން ކަމުދަނީ ފިރިހެނަކު އިމާމު ލަސްކޮށްފިނަމަ ވަގުތުން ނަމާދު ކުރުމަށާއި، އޭގެ ފަހުން އިމާމާ ގުޅިގެން ނަމާދު ކުރުމަށެވެ. އަދި ޢިލްމުގެ ގިނަ މާހިރުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އެދުވަސް ފެށުނުއިރު އޭނާ ކުރި ނަމާދަކީ ފަރުޟު ނަމާދެވެ. އަބޫ އިމްރާން އަލް ޖައުނީގެ ނަމަކީ އަބްދުލް މަލިކު ބިން ހަބީބް' އެވެ.

Hadith Corroboration (39)

Hadith

Imam Tirmidzi : 162

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ قَالَذَكَرُوا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَوْمَهُمْ عَنْ الصَّلَاةِ فَقَالَ إِنَّهُ لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقَظَةِ فَإِذَا نَسِيَ أَحَدُكُمْ صَلَاةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَاوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي مَرْيَمَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ وَذِي مِخْبَرٍ وَيُقَالُ ذِي مِخْمَرٍ وَهُوَ ابْنُ أَخِي النَّجَاشِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي قَتَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الرَّجُلِ يَنَامُ عَنْ الصَّلَاةِ أَوْ يَنْسَاهَا فَيَسْتَيْقِظُ أَوْ يَذْكُرُ وَهُوَ فِي غَيْرِ وَقْتِ صَلَاةٍ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ أَوْ عِنْدَ غُرُوبِهَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلِّيهَا إِذَا اسْتَيْقَظَ أَوْ ذَكَرَ وَإِنْ كَانَ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ أَوْ عِنْدَ غُرُوبِهَا وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَالشَّافِعِيِّ وَمَالِكٍ و قَالَ بَعْضُهُمْ لَا يُصَلِّي حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ أَوْ تَغْرُبَ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ތަބިތު އަލް ބުނާނީ] އިން [ޢަބްދުالله ބިން ރަބާ އަލް އަންސާރީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤަޠާދާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'ނިދުމުގެ ސަބަބުން ނަމާދު ގެއްލިފައިވާ ކަމަށް ޞަޙާބީން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ބަޔާންކުރައްވާފައިވާތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކު ނަމާދު ނުކުރަން ހަނދާން ނެތިއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ނިދިއްޖެ ނަމަ، ދެން އޭނާ ނަމާދު ކުރަންވާނީ ހަނދާންވުމުންނެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު މަސްއޫދާއި، އަބޫ މަރިޔަމްއާއި، ޢިމްރާން ބިން ޙުސައިނާއި، ޖުބައިރު ބިން މުޠުޢީމާއި، އަބޫ ޖުހައިފާއާއި، އަބޫ ސަޢީދާއި، ޢަމްރު ބިން އުމައްޔާ ޢަދުލް ދްލަމްރީއާއި، ޛު މިޚްބަރުގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ - އެއީ އަން ނެގޫސްގެ ދަރިކަލުން -'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ޤަތަދާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ނިދާފައި ނުވަތަ ހަނދާން ނެތިގެން ނަމާދު ކުރުމުގައި އިހުމާލުވެ، ދެން ހޭލާ ނުވަތަ ހަނދާން ކުރާ މީހާ ނަމާދު ވަގުތު ނިމުނީމަ، އެއީ އިރު އަރާފައި ނުވަތަ އޮއްސެނީމާ މެދު ޢިލްމުވެރިންގެ ޚިޔާލު ތަފާތުވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ބުންޏެވެ؛ 'އެކަން ކުރަންވާނީ ހޭލެވުނު ނަމަ ނުވަތަ ހަނދާން ހުރިނަމަ، އެވަގުތު އިރު އަރާފައި ނުވަތަ އޮއްސޭ ނަމަވެސް'. މިއީ އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤާއި، ޞައްފާޢީ އަދި މަލިކުގެ ރައުޔެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނި އިރު؛ 'އިރު އަރަންދެން ނުވަތަ އޮއްސެންދެން އޭނާއަށް ނަމާދެއް ނުކުރެވޭނެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 163

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ نَسِيَ صَلَاةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَاوَفِي الْبَاب عَنْ سَمُرَةَ وَأَبِي قَتَادَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ قَالَ فِي الرَّجُلِ يَنْسَى الصَّلَاةَ قَالَ يُصَلِّيهَا مَتَى مَا ذَكَرَهَا فِي وَقْتٍ أَوْ فِي غَيْرِ وَقْتٍ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ وَإِسْحَقَ وَيُرْوَى عَنْ أَبِي بَكْرَةَ أَنَّهُ نَامَ عَنْ صَلَاةِ الْعَصْرِ فَاسْتَيْقَظَ عِنْدَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَلَمْ يُصَلِّ حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا وَأَمَّا أَصْحَابُنَا فَذَهَبُوا إِلَى قَوْلِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ

[ޤުޠައިބާ] އާއި [ބިޝްރު ބިން މުޢާޘް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ އެބޭކަލުން ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ؛ [އަބޫ ޢަވާނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޤަތަދާ] [އަނަސް ބިން މާލިކް] އަށް ވިދާޅުވީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢާ ބެހޭ ގޮތުން ސަމްރާ އާއި އަބޫ ޤަޠާދާގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ.' އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ.' އަލީ ބިން އަބީ ޠާލިބުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ނަމާދު ހަނދާން ނެތިގެން ދިޔަ މީހަކާ ބެހޭގޮތުން ވިދާޅުވެފައިވަނީ، 'ހަނދާން އަންނަ ކޮންމެ ފަހަރަކު ނަމާދު ކުރާށެވެ. މިއީ ޝާފިޢީ، އަޙްމަދު ބިން ޙަންބާލް އަދި އިސްޙާޤު ނެގި ރައުޔެކެވެ. އަދި އެއްފަހަރަކު ޢަޞްރު ނަމާދު ނުކުރެންދެން ނިދާފައި ވާއިރު، އިރު އޮއްސުމުން ހޭލެވުނު އިރު، އިރު އޮއްސެންދެން ނަމާދު ނުކުރާކަން ވެސް އަބޫބަކުރުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ކޫފާގެ ބައެއް މީހުން މި ވިސްނުން ގެންގުޅޭއިރު، އަޅުގަނޑުމެންގެ ރަޙްމަތްތެރިން ހިފަހައްޓަނީ ޢަލީ ބިން އަބޫ ޠާލިބު، އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ރުހިވޮޑިގަތުން ކުރެއްވި ކަންތައްތަކެވެ.

Hadith Corroboration (22)

Hadith

Imam Tirmidzi : 164

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍإِنَّ الْمُشْرِكِينَ شَغَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَرْبَعِ صَلَوَاتٍ يَوْمَ الْخَنْدَقِ حَتَّى ذَهَبَ مِنْ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعِشَاءَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ لَيْسَ بِإِسْنَادِهِ بَأْسٌ إِلَّا أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْفَوَائِتِ أَنْ يُقِيمَ الرَّجُلُ لِكُلِّ صَلَاةٍ إِذَا قَضَاهَا وَإِنْ لَمْ يُقِمْ أَجْزَأَهُ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ

[ހަނާދު] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ހުޝައިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ އަޒްޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [ނާފިޢް ބިން ޖުބައިރު ބިން މުޠުޢީމް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢުބައިދާ ބިން ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. ' [ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މުޝްރިކުން ކޮންމެ ދުވަހަކު ކުރާ ހަތަރު ނަމާދު ކުރުމުން ފެށިގެން، ޓްރެންޗް ހަނގުރާމައިގެ ދުވަހު الله ގެ އިރާދަފުޅުން ފާއިތުވާ ރޭގަނޑާ ހަމައަށް الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަވަދިނެތި ބަހައްޓަމުން ދިޔައެވެ. ދެން ބިލާލަށް އަމުރު ކުރެއްވީ - އަޟާން އަށް ގޮވާލުމަށް - އެހެންކަމުން ބިލާލް އަޟްހާނާއި އިޤާމާއަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. ދެން ޒުހުރު ނަމާދު ކުރެއްވި، ދެން ބިލާލް ޢިޤާމާ ގޮވައި، ދެން ޢަޞްރު ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން ބިލާލް އިޤާމާ ގޮވައި، ދެން މަޣްރިބް ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން ބިލާލް އިޤާމާއަށް ގޮވާލެއްވުމުން، ދެން އީޝާ ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ސަޢީދާއި ޖާބިރުގެ ޙަދީޘެއް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭގެ ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަންގައި ޢަބްދުالله ގެ ޙަދީޘަކީ މައްސަލައެއް ނޫން ނަމަވެސް އަބޫ އުބައިދާއަށް އެކަން ޢަބްދުاللهގެ ފަރާތުން އަޑުއިވިފައެއް ނުވެއެވެ'. މިއީ ގެއްލިފައިވާ ނަމާދުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އިޚްތިޔާރުކުރައްވާފައިވާ ގޮތެވެ، ފިރިހެނަކު ކޮންމެ ނަމާދެއް ޤަޟާކޮށްފިނަމަ އިޤްމާތް ކިޔުމާއި، ނުކިޔާނަމަ އެއީ ފުދޭނެ ކަމެކެވެ. މިއީ ޝާފިޢީގެ ރައުޔެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 165

و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَجَعَلَ يَسُبُّ كُفَّارَ قُرَيْشٍ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كِدْتُ أُصَلِّي الْعَصْرَ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنْ صَلَّيْتُهَا قَالَ فَنَزَلْنَا بُطْحَانَ فَتَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَوَضَّأْنَا فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ بَعْدَ مَا غَرَبَتْ الشَّمْسُ ثُمَّ صَلَّى بَعْدَهَا الْمَغْرِبَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[މުޙައްމަދު ބިން ބައްޝާރު ބުންދަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [މުޢާޛު ބިން ހިޝާމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަހަންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކާތިރު] އިން ބުންޏެވެ؛ [އަބޫ ސަލާމާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ: 'ޚަންދާގު ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ޢުމަރު ބިން ޚައްޠާބު ޤުރައިޝް ކާފިރުންނަށް ފުރައްސާރަކޮށް ވިދާޅުވީ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އިރު އޮއްސެންދެން އަޞްރު ނަމާދު ކިރިޔާވެސް ނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ. އެއަށްފަހު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޖަވާބު ދެއްވީ: الله ގެ ޙަޟްރަތުގައި އަޅުގަނޑުވެސް އެކަން އަދާކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ޖާބިރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ދެން އަހަރެމެން މަޑުކޮށްލީ ބުތާން - މަދީނާގެ ވާދީއެއް - އަދި الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވުޟޫކޮށް، ވުޟޫވެސް ކުރެއްވިއެވެ. އެއަށްފަހު الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިރު އޮއްސުމަށްފަހު ޢަޞްރު ނަމާދު ކުރައްވައި، އޭގެ ފަހުން މަޣްރިބް ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ.'

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Tirmidzi : 166

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ وَأَبُو النَّضْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الْعَصْرِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ [އަބޫދާއޫދު ޢަތު ތަޔަލިސީ] އާއި [އަބޫ އަން ނަދުލު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މުޙައްމަދު ބިން ތަލްޙާ ބިން މުޝައްރިފް] ގެ އަރިހުން [ޒުބައިދު] ގެ އަރިހުން [އަލް ޙަމްދާނީ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: 'ވުސްތާ ނަމާދަކީ އަސްރު ނަމާދެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 167

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الْعَصْرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي هَاشِمِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدِيثُ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ سَمِعَ مِنْهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ فِي صَلَاةِ الْوُسْطَى حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ و قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَعَائِشَةُ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الظُّهْرِ و قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَابْنُ عُمَرَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الصُّبْحِ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا قُرَيْشُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ قَالَ قَالَ لِي مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ سَلِ الْحَسَنَ مِمَّنْ سَمِعَ حَدِيثَ الْعَقِيقَةِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ سَمِعْتُهُ مِنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَ أَبُو عِيسَى و أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمَدِينِيِّ عَنْ قُرَيْشِ بْنِ أَنَسٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ عَلِيٌّ وَسَمَاعُ الْحَسَنِ مِنْ سَمُرَةَ صَحِيحٌ وَاحْتَجَّ بِهَذَا الْحَدِيثِ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ހަންނާދު] ވިދާޅުވި އެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދާޙް] އަށް [ސަޢީދުން] [ޤަތަދާ] އިން [އަލްޙަސަން] އިން [ސަމްރާ ބިން ޖުންދާބު] އިން ނަބިއްޔާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައިވަނީ: 'ވުސްތާނަމާދަކީ މެންދުރު ނަމާދު' ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަލީ، ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދާ، ޒައިދު ބިން ތާބިތު، ޢާއިޞައް، ޙަފްޝާ، އަބޫ ޙުރައިރާ އަދި އަބޫ ޙަސީމް ބިން އުތުބާގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މުހައްމަދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ޢަލީ ބިން ޢަބްދުﷲ ވިދާޅުވެފައިވަނީ ސަމްރާ ބިން ޖުންދާބުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞައްޙަ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އެކަން އަޑުއައްސަވާފައިވާ ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ވުސްތާ ނަމާދާއި ބެހޭ ގޮތުން ސަމްރާ ޙަދީޘަކީ މެންދުރު ނަމާދު ކަމަށާއި، އޭގެ ދަރަޖައަކީ ޙަސަން ޝަހީޙް ކަމަށެވެ. މިއީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި އެބޭފުޅުން ނޫން އެހެން ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ނަގާ ރައުޔެކެވެ. ޒައިދު ބިން ތާބިތު އާއި ޢާއިޝާ ވިދާޅުވިއެވެ. އިބްނު އައްބާސް އާއި އިބްނު ޢުމަރު ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު، 'ވުސްތާ ނަމާދަކީ ފަޖުރު ނަމާދެވެ' އެވެ. އަބޫ މޫސާ މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުއްތަނާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ ޤުރައިޝް ބިން އަނަސް ހަބީބު އިބްނު އާސީ ޞައްޙީދުގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'މުޙައްމަދު ބިން ސިރީން ވިދާޅުވި އެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން އޭނާއާ ސުވާލުކުރުމުން ޖަވާބު ދިނީ ސަމްރާ ބިން ޖުންދާބުގެ އަރިހުން އަޑުއެހީ’ ކަމަށެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢަލީ ބިން ޢަބްދުالله ބިން އަލް މަދީނީ ޤުރައިޝް ބިން އަނަސްގެ ކިބައިން މި ޙަދީޘާއެކު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ'. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ: ޢަލީ ވިދާޅުވިއެވެ: 'ސަމްރާއިން އަލް ޙަސަން އަޑުއެހުމަކީ ތެދެއް، އަދި އޭނާ ބިނާވެފައިވަނީ މި ޙަދީޘްގެ މައްޗަށެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 168

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ وَهُوَ ابْنُ زَاذَانَ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْعَالِيَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَال سَمِعْتُ غَيْرَ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَكَانَ مِنْ أَحَبِّهِمْ إِلَيَّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْفَجْرِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَعَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَمُعَاذِ ابْنِ عَفْرَاءَ وَالصُّنَابِحِيِّ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَسَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَائِشَةَ وَكَعْبِ بْنِ مُرَّةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَيَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ وَمُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّهُمْ كَرِهُوا الصَّلَاةَ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ صَلَاةِ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَأَمَّا الصَّلَوَاتُ الْفَوَائِتُ فَلَا بَأْسَ أَنْ تُقْضَى بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ قَالَ عَلِيُّ ابْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ إِلَّا ثَلَاثَةَ أَشْيَاءَ حَدِيثَ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ عَلِيٍّ الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ

[އަޙްމަދު ބިން މާނީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ހުޝައިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މަންޝޫރު] - އޭނާއަކީ އިބްނު ޒަދާން - އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޤަތަދާ] އިން ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަބޫ އަލް ޢަލިޔާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [އިބްނު ޢައްބާސް] އިން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ކިބައިން، [ޢުމަރު ބިން އަލް ޚައްޠާބު] ފަދަ އަޞްޙާބުންގެ ކިބައިން ވަރަށް ގިނަ އަޑު އިވިފައި، އަދި އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑު އެންމެ ލޯބިވާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަލީ، އިބްނު މަސްޢޫދު، އުޤްބާޙް ބިން އަމީރު، އަބޫ ޙުރައިރާ، އިބްނު ޢުމަރު، ސަމްރާ ބިން ޖުންދާބު، ޢަބްދުالله ބިން އަމްރޫ، މުޢާޟް ބިން ޢަފްރާ’، އަޝް ޝުނަބީޙީ -އެކަމަކު އެކަލޭގެފާނު ނަބިއްޔާގެ އަރިހުން އަޑުއައްސަވާފައެއް ނުވެއެވެ-، ސަލާމާ ބިން އަލް ޢަކުވާޢު، ޒައިދު ބިން ޘާބިތު، 'އައިޝަތު، ކަޢުބު ބިން މުއްރާ، އަބޫ އުމާމާ، އަމްރޫ ބިން އަބަސާ، ޔައުލާ ބިން އުމައްޔާ އަދި މުޢާވިޔަތު'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިހުން އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ޙަސަން ޞަޙީޙްގެ ދަރަޖަ އޮވެއެވެ. މިއީ ރަސޫލާގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ފިޤުހުވެރިންގެ ރައުޔެއް ކަމުގައި ވާއިރު، އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި، އެކަލޭގެފާނަށް ޞަލަވާތް ދެއްވާނދޭވެ، އަދި އެބޭކަލުންގެ ފަހުން އައި މީހުންގެ ރައުޔަކީ، ފަތިހުގެ ފަހުން އިރުއަރަންދެން އަދި ޢަޞްރުގެ ފަހުން އިރުއޮއްސޭންދެން ނަމާދު ނުކުރުމަށެވެ. ބާކީ ހުރި ނަމާދުތަކަށް ބަލާއިރު، އެއީ ފަތިސް ނުވަތަ މެންދުރުފަހުން - އެ ނަމާދުތައް - މެންގްޤަދްލާ - ކުރުމަކީ އޯކޭ ކަމެކެވެ. އަލީ ބިން އަލް މަދީނީ ވިދާޅުވީ؛ ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ ތިން ޙަދީޘް ފިޔަވައި އަބޫ އަލް ޢަލިޔާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ޤަޠަދާއިން ޝުޢޫބާ ދުވަހަކުވެސް އަޑުއަހާފައެއް ނުވެއެވެ؛ ޢުމަރުގެފާނުގެ ޙަދީޘް؛ 'ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، ފަތިހުގެ ފަހުން އިރުއަރަންދެން ނަމާދުކުރުމާއި އިރުއޮއްސޭންދެން އަސްރުއަށްފަހު ނަމާދުކުރުން މަނާކުރެއްވިއެވެ'. އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘް ރަސޫލާގެ ކިބައިން ރަޙްމަތް ލައްވާށި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަޅުގަނޑަކީ ޔަޙްޔާ ބިން މަތާއަށްވުރެ މޮޅު މީހެއް ކަމަށް މީހަކު ބުނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ޙަދީޘް ޢަލީ، ޤަދްލީގެ ތިން ވައްތަރެއް ވާކަމެވެ.

Hadith Corroboration (54)

Hadith

Imam Tirmidzi : 169

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَإِنَّمَا صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ لِأَنَّهُ أَتَاهُ مَالٌ فَشَغَلَهُ عَنْ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ فَصَلَّاهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ ثُمَّ لَمْ يَعُدْ لَهُمَاوَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَمَيْمُونَةَ وَأَبِي مُوسَى قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلَّى بَعْدَ الْعَصْرِ رَكْعَتَيْنِ وَهَذَا خِلَافُ مَا رُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَصَحُّ حَيْثُ قَالَ لَمْ يَعُدْ لَهُمَا وَقَدْ رُوِيَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ نَحْوُ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ فِي هَذَا الْبَابِ رِوَايَاتٌ رُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا دَخَلَ عَلَيْهَا بَعْدَ الْعَصْرِ إِلَّا صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَرُوِيَ عَنْهَا عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَالَّذِي اجْتَمَعَ عَلَيْهِ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى كَرَاهِيَةِ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ إِلَّا مَا اسْتُثْنِيَ مِنْ ذَلِكَ مِثْلُ الصَّلَاةِ بِمَكَّةَ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ بَعْدَ الطَّوَافِ فَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رُخْصَةٌ فِي ذَلِكَ وَقَدْ قَالَ بِهِ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ الصَّلَاةَ بِمَكَّةَ أَيْضًا بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَبَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޤުޠައިބާ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޖަރީރު] ކިޔައިދީފައިވަނީ [ޢަތަ` ބިން ސަޢީބު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު އައްބާސް] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޢަޞްރުގެ ފަހުން ދެރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރެއްވީ މުސްލިމުންގެ މުދާ ބަލަހައްޓަވަމުން ގެންދަވާތީއެވެ. ފަހެ، ޢަޞްރުގެ ފަހުން އެ ދެރަކުޢަތް އަދާކުރެއްވިއެވެ. މި ބާބުގައި 'އައިޝަތު، އުއްމު ސަލާމާ، މައިމޫނާ، އަދި އަބޫ މޫސާ' ގެ ޙަދީޘްތަކެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، ޢަޞްރު އަށް ފަހު ދެރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރެއްވި ކަމަށް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ގިނަ ރިވާވެރިން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި މިއީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން - ރަސޫލާގެ އަރިހުން - އިރުއޮއްސުމާ ހަމައަށް ޢަޞްރުގެ ފަހުން ނަމާދު ކުރުން މަނާކުރެއްވި ވާހަކަފުޅާ ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ. އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘް މާ ޞައްޙަވެގެންވަނީ، އެ ޙަދީޘްގައި އެކަލޭގެފާނު ދެރަކުޢަތް ނަމާދު ތަކުރާރު ނުކުރައްވާކަމަށް ބަޔާންވެގެންވާތީއެވެ. އަދި އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘާއި އެއްގޮތް ޙަދީޘެއްވެސް ޒައިދު ބިން ތާބިތުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ ޢާއިޞަތުގެ ކިބައިން ބައެއް ޙަދީޘްތަކުން ރިވާވެފައި ވާއިރު، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޞްރު ޒަމާނަށްފަހު ދުވަހަކުވެސް އެކަމަނާ - ޢާއިޞައް - ދެރަކުޢަތް ނަމާދުކޮށްގެން ނޫނީ އެކަމަނާ ދެކެވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. އަދި ޢާއިޞާގެ އަރިހުން، އުއްމު ސަލާމާގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އަނެއް ރިވާޔަތެއްގައި ވާރިދުވެވަޑައިގަންނަވަނީ، އިރުއޮއްސުމާ ހަމައަށް ޢަޞްރުގެ ފަހުން ނަމާދުކުރުން މަނާކުރައްވާފައިވާކަމަށާއި، ފަތިސްފަހުން އިރުއަރަންދެން ނަމާދުކުރުން މަނާކުރައްވާފައިވާކަމަށެވެ. އަދި ޢިލްމީ މާހިރުން އިއްތިފާޤުވާ އެއްޗަކީ އަޞްރާރަށްފަހު އިރުއޮއްސޭހާ ހިނދަކު، އަދި ފަތިސްފަހުން އިރުއަރަންދެން ނަމާދުކުރުން މަނާކަމެވެ. ބާކީކޮށްފައިވާ ކަންތައްތައް ފިޔަވައި، ޢަޞްރާރުފަހުން މައްކާގައި ނަމާދުކުރުން، އިރުއޮއްސުމާ ހަމައަށް އަދި ފަތިހުގެ ފަހުން އިރުއަރަންދެން ޠަވާފް ކުރުމަށްފަހު ނަމާދުކުރުން ފަދަ ކަންކަމެވެ. މިކަމުގައި ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. މިއީ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ޢިލްމުވެރިންގެ ޖަމާޢަތެއްގެ ރައުޔެއް އަދި އެބޭކަލުންގެ ފަހުން އައި މީހުންގެ ރައުޔެވެ. މި ރައުޔު އިމާމް ޝާފިޢީ، އަޙްމަދު، އަދި އިސްޙާޤުވެސް ގެންގުޅުއްވިއެވެ. މީގެއިތުރުން ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި އެކަލޭގެފާނަށްފަހު ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ޢިލްމުވެރިންގެ އެހެން ޖަމާޢަތެއްވެސް މައްކާގައި ޢަޞްރާއި ފަޖުރީއަށްފަހު ނަމާދުކުރުމަކީ މަކްރޫޙެއް ކަމުގައި ދެކެވަޑައިގަތެވެ. މި ރައުޔު ގެންގުޅުއްވީ ސުފްޔާން އާތު ތައުރީ އާއި މާލިކު ބިން އަނަސް އާއި ކޫފާގެ ބައެއް މީހުންނެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 170

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلَاةٌ لِمَنْ شَاءَوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ فَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ الصَّلَاةَ قَبْلَ الْمَغْرِبِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ كَانُوا يُصَلُّونَ قَبْلَ صَلَاةِ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِ و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ إِنْ صَلَّاهُمَا فَحَسَنٌ وَهَذَا عِنْدَهُمَا عَلَى الِاسْتِحْبَابِ

[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ؛ [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ކަޙްމާސް ބިން އަލް ޙަސަން] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން ބުރައިދާ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން މުޣައްފަލް] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބައެއް ޞަޙާބީން މަޣްރިބުގެ ކުރިން ކުރާ ނަމާދާމެދު ޚިޔާލުތަފާތުވެ، ބައެއް ބޭފުޅުންގެ ރައުޔަކީ މަޣްރިބުގެ ކުރިން ނަމާދެއް ނުކުރެވޭނެ ކަމެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ގިނަ ޞަޙާބީންގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވަނީ، މަޣްރިބުގެ ކުރިން، އިޤާމާއާއި ޢަޛާން އާއި ދެމެދުގައި ދެރަކުޢަތް ނަމާދުކުރިކަމަށެވެ. އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤު ވިދާޅުވިއެވެ: މީހަކު އެކަން ކޮށްފިނަމަ އެއީ ހެޔޮ ސިފައެކެވެ. ދެމީހުންވެސް ބެލީ އެއީ ސުންނަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

Hadith Corroboration (93)

Hadith

Imam Tirmidzi : 171

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ وَعَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ وَعَنْ الْأَعْرَجِ يُحَدِّثُونَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَدْرَكَ مِنْ الصُّبْحِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الصُّبْحَ وَمَنْ أَدْرَكَ مِنْ الْعَصْرِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الْعَصْرَوَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ يَقُولُ أَصْحَابُنَا وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَهُمْ لِصَاحِبِ الْعُذْرِ مِثْلُ الرَّجُلِ الَّذِي يَنَامُ عَنْ الصَّلَاةِ أَوْ يَنْسَاهَا فَيَسْتَيْقِظُ وَيَذْكُرُ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَعِنْدَ غُرُوبِهَا

[އިޝާޤު ބިން މޫސާ އަލް އަންސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މާ'ން] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މާލިކު ބިން އަނަސް] [ޒައިދު ބިން އަސްލަމް] ގެ އަރިހުން [ޢަތަ` ބިން ޔަޞްރު] ގެ އަރިހުން، އަދި [ބުސްރު ބިން ސަޢީދު] ގެ އަރިހުން އަދި [އަލްއަޢްރާޖް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އެބައިމީހުން ކިޔައިދެއްވީ، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަދި އިރު އޮއްސުމުގެ ކުރިން ޢަޞްރު ނަމާދުގެ އެއް ރަކުޢަތް ލިބިއްޖެ މީހާއަށް އެ ރަކުޢަތް ލިބިއްޖެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި 'އާޢިޝާ' އިން ވެސް ރިވާޔަތެއް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަޞްޙާބީން ކަމަށްވާ ޝާފިޢީ، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤު ނެގި ރައުޔެކެވެ. އެއުރެން ބުނާ ގޮތުގައި މި ޙަދީޘް ޙަދީޘް ކުރެވޭނީ ނިދުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ހަނދާން ނެތިގެން ނަމާދު ގެއްލި، ދެން އިރު އަރާ ވަގުތު ނުވަތަ އޮއްސޭ ވަގުތު ހޭލާ ނުވަތަ ހަނދާން ކުރާ މީހަކު ފަދަ ބަހަނާއެއް އޮތް މީހަކަށެވެ.'

Hadith Corroboration (55)

Hadith

Imam Tirmidzi : 172

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَبَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمَدِينَةِ مِنْ غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا مَطَرٍقَالَ فَقِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ مَا أَرَادَ بِذَلِكَ قَالَ أَرَادَ أَنْ لَا يُحْرِجَ أُمَّتَهُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ قَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ رَوَاهُ جَابِرُ بْنُ زَيْدٍ وَسَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَقِيقٍ الْعُقَيْلِيُّ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ هَذَا

[ހަންނާދު] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްއަޢުމާސީ] އިން [ޙަބީބު ބިން އަބޫ ޠާބިތު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'މަދީނާގައި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޒުހުރު ނަމާދާއި އަސްރު ނަމާދާއި، މަޣްރިބް ނަމާދާއި ޢިޝާ ނަމާދު އެއްކޮށް ކުރައްވަމުން ގެންދެވީ ބިރުވެރިކަމާއި ވާރޭގެ ސަބަބުން ނޫނެވެ'. ސަޢީދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު އައްބާސްއަށް ދެންނެވީ، އެކަމުން އޭނާ ބޭނުންވީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދެއްވީ 'އެކަލޭގެފާނުގެ ރައްޔިތުންނަށް ދަތިވާކަށް އޭނާ ބޭނުމެއް ނުވި' ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘެއްވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ޢައްބާސްގެ މި ޙަދީޘް ވަނީ އެތައް ސަފުހާއަކުން ރިވާވެފައެވެ. އެއީ [ޖާބިރު ބިން ޒައިދު] އާއި [ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު] އަދި [ޢަބްދުالله ބިން ޝަޤީޤު އަލްޢުޤައިލީ] އެވެ. މި ސަފުހާ ނޫން އެހެން ސަފުހާއަކުން ވެސް ރިވާކޮށްފައިވެއެވެ؛ އިބްނު އައްބާސްގެ ކިބައިން، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކިބައިންނެވެ.'

Hadith Corroboration (52)

Hadith

Imam Tirmidzi : 173

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَنَشٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ جَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ مِنْ غَيْرِ عُذْرٍ فَقَدْ أَتَى بَابًا مِنْ أَبْوَابِ الْكَبَائِرِقَالَ أَبُو عِيسَى وَحَنَشٌ هَذَا هُوَ أَبُو عَلِيٍّ الرَّحَبِيُّ وَهُوَ حُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ وَغَيْرُهُ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَا يَجْمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ إِلَّا فِي السَّفَرِ أَوْ بِعَرَفَةَ وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ فِي الْجَمْعِ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ لِلْمَرِيضِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَجْمَعُ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ فِي الْمَطَرِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَلَمْ يَرَ الشَّافِعِيُّ لِلْمَرِيضِ أَنْ يَجْمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ

[އަބޫ ސަލާމާ ޔަޙްޔާ ބިން ޚަލަފް އަލް ބަޞްރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަލް މުޢުތަމިރު ބިން ސުލައިމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ] ކިބައިން [ޙަނާސީ] އިން [އިކްރީމާ] އިން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ހަނާސީ އަކީ އަބޫ ޢަލީ އާރް ރަހާބީ، އެއީ ޙުސައިން ބިން ޤައިސް އެވެ. ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އޭނާއަކީ ބަލިކަށި ބޭފުޅެކެވެ. އިމާމް އަޙްމަދާއި އެހެން ބޭފުޅުންވެސް އެކަން ބަލިކަށިކޮށްދެއްވިއެވެ'. މި ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވަނީ، ދަތުރުކުރާއިރު ނުވަތަ ޢަރަފާތު ވަގުތުގައި މެނުވީ ދެނަމާދު އެއްކޮށްލުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. އަދި ޠާބިޢީންގެ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވަނީ ބަލި މީހުންނަށްޓަކައި ދެނަމާދު އެއްކޮށްލުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވާފައެވެ. މިއީ އަހުމަދާއި އިސްހާގު ނެގި ރައުޔެވެ. ދެނަމާދު އެއްކޮށްލުމަކީ ހަމައެކަނި ވާރޭ ވެހޭ ވަގުތު ކަމަށް ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވާ އިރުއެވެ. މިއީ ޝާފިޢީއާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤު ނެގި ރައުޔެވެ. މީގެއިތުރުން ބަލިމީހަކު ދެނަމާދު އެއްކޮށްލައިފާނެ ކަމަކަށް އިމާމް ޝާފިޢީ ޤަބޫލުނުކުރައްވައެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 174

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأُمَوِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَلَمَّا أَصْبَحْنَا أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ بِالرُّؤْيَا فَقَالَ إِنَّ هَذِهِ لَرُؤْيَا حَقٍّ فَقُمْ مَعَ بِلَالٍ فَإِنَّهُ أَنْدَى وَأَمَدُّ صَوْتًا مِنْكَ فَأَلْقِ عَلَيْهِ مَا قِيلَ لَكَ وَلْيُنَادِ بِذَلِكَ قَالَ فَلَمَّا سَمِعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ نِدَاءَ بِلَالٍ بِالصَّلَاةِ خَرَجَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَجُرُّ إِزَارَهُ وَهُوَ يَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَقَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ الَّذِي قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلِلَّهِ الْحَمْدُ فَذَلِكَ أَثْبَتُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ أَتَمَّ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ وَأَطْوَلَ وَذَكَرَ فِيهِ قِصَّةَ الْأَذَانِ مَثْنَى مَثْنَى وَالْإِقَامَةِ مَرَّةً مَرَّةً وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ هُوَ ابْنُ عَبْدِ رَبِّهِ وَيُقَالُ ابْنُ عَبْدِ رَبٍّ وَلَا نَعْرِفُ لَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا يَصِحُّ إِلَّا هَذَا الْحَدِيثَ الْوَاحِدَ فِي الْأَذَانِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ الْمَازِنِيُّ لَهُ أَحَادِيثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَمُّ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ

[ސަޢީދު ބިން ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލް އުމާވީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [މުޙައްމަދު ބިން އިބްރާހިމް އަލް ޙަރީޘް ޠައިމީ] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދު] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެއްދުވަހަކު ހެނދުނު އަހަރެމެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހަށް އައިސް އަހަރެންނަށް ފެނުނު ހުވަފެނެއް ކިޔައިދިނުމުން އޭނާ ބުންޏެވެ: 'މިއީ ހަގީގީ ހުވަފެނެއް ކަމުން ބިލާލް އާއި އެކު ތެދުވެ، އޭނާގެ އަޑު ތިބާއަށް ވުރެ ގަދަ އަދި ދިގު ކަމުން، ތިބާއަށް ކިޔައިދިން އެއްޗެއް - ހުވަފެނެއް - ކިޔައިދީ އެއާއެކު ގޮވާލަން ބުނާށެވެ.' އަބްދުﷲ ބިން ޒައިދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އުމަރު ބިން އަލް ޚައްތާބަށް ބިލާލްގެ ގޮވާލުމުގެ އަޑު އިވުމުން، އޭނާގެ ހެދުން ހިފައިގެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހަށް ނުކުމެވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ކަލޭގެފާނު ޙަޤީޤަތާއި އެކު ފޮނުއްވި ރަސްކަލާނގެ ގެ ސަބަބުން، އަހަރެންނަށް ވެސް އެކަލޭގެފާނު ގޮވާލެއްވި ހުވަފެނެއް ފަދަ ހުވަފެނެއް ފެނުނެވެ.' އަބްދުﷲ ބިން ޒައިދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ދެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. [އިބްރާހިމް ބިން ޞަޢްދު] މި ޙަދީޘް [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ މިއަށްވުރެ ފުރިހަމަ އަދި ދިގު ބަސްތަކަކުންނެވެ. ޙަދީޘްގައި ބަޔާންވެގެންވަނީ އަޟްޙާން ދެފަހަރު ވާއިރު، އިޤްމާތް އެއްފަހަރު ވާކަމަށެވެ.' ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދަކީ އިބްނު ޢަބްދު ރަބީޙް، އަދި އިބްނު ޢަބްދު ރަބީޙް ވެސް ކިޔައެވެ. އަދި މިއަދާނާ ބެހޭ ޙަދީޘް ފިޔަވައި، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް އެނގިފައެއް ނުވެއެވެ. ޢަބްދުﷲ ބިން ޒައިދު ބިން އާސިމް އަލް މަޒީނީއާ ބެހޭގޮތުން ބުނާނަމަ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެފައިވާ އެތައް ޙަދީޘްތަކެއް އޭނާގެ ކިބައިގައި އެބަހުއްޓެވެ. އެއީ އައްބާދު ބިން ތަމީމްގެ ދޮންބައްޕައެވެ.'

Hadith Corroboration (4)

Hadith

Imam Tirmidzi : 175

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ بْنِ أَبِي النَّضْرِ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا نَافِعٌ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ فَيَتَحَيَّنُونَ الصَّلَوَاتِ وَلَيْسَ يُنَادِي بِهَا أَحَدٌ فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِي ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى وَقَالَ بَعْضُهُمْ اتَّخِذُوا قَرْنًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَوَلَا تَبْعَثُونَ رَجُلًا يُنَادِي بِالصَّلَاةِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا بِلَالُ قُمْ فَنَادِ بِالصَّلَاةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ [އަބޫބަކުރު ބިން އަން ނަދުލު ބިން އަބޫ އަން ނަދުލު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙައްޖާޖު ބިން މުޙައްމަދު] ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ [އިބްނު ޖުރައިރު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެން [ނާފިޢީ] އަށް [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. 'މުސްލިމުން މަދީނާއަށް އައުމުން އެއްވެ ނަމާދަށް އިންތިޒާރު ކުރި ނަމަވެސް -އަދާން- އަށް އެއްވެސް މީހަކު ނުގުޅައެވެ. ދެން އެއްދުވަހަކު އެކަމާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާ ކުރި ކަމަށް ބައެއް މީހުން ބުންޏެވެ؛ 'ކްރިސްޓިއަނުން ފަދައިން ބެލް ބޭނުން ކުރާށެވެ،' އެހެން މީހުން ބުންޏެވެ؛ 'ޔަހޫދީން ފަދައިން ކަރުނަގޭސް ބޭނުން ކުރާށެވެ'. އިބްނު އުމަރު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެހެންކަމުން ޢުމަރު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ދެން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޣަރީބު، އިބްނު ޢުމަރުގެ ޙަދީޘުން’ އެވެ.

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Tirmidzi : 176

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي وَجَدِّي جَمِيعًا عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْعَدَهُ وَأَلْقَى عَلَيْهِ الْأَذَانَ حَرْفًا حَرْفًاقَالَ إِبْرَاهِيمُ مِثْلَ أَذَانِنَا قَالَ بِشْرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَعِدْ عَلَيَّ فَوَصَفَ الْأَذَانَ بِالتَّرْجِيعِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي مَحْذُورَةَ فِي الْأَذَانِ حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ بِمَكَّةَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ

[ބިޞްރު ބިން މުޢާޛު އަލް ބަޞްރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އިބްރާހީމް ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން ޢަބްދުލްމާލިކް ބިން އަބޫ މަޙްޟޫރާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އާއި [އަހަރެންގެ ކާފަ] އަހަރެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަބޫ މަޙްޟޫރާ] ގެ އަރިހުން އޭނާ ބުންޏެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އޭނާ އިށީނދެވަޑައިގަތުމަށްފަހު އެކަލޭގެފާނަށް ސިޓީއަކުން ސިޓީއެއް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. އިބްރާހިމް ވިދާޅުވި އެވެ؛ '-ސީދާ- އަހަރެމެންގެ އަދަން ފަދައިން'. ބިސްރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ދެން އަހަރެން އޭނާއަށް ބުނީމެވެ، 'އަހަންނަށް ތަކުރާރުކޮށްދީ!' އެހެންކަމުން އޭނާ ސިފަކުރެއްވީ އަދަން ތަކުރާރުވާ ގޮތަށެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިއަދާނާ ބެހޭ ގޮތުން އަބޫމަހުޟޫރާގެ ޙަދީޘަކީ ޞަޙީޙެކެވެ. މި ޙަދީޘް އެހެން ޗެނަލެއް މެދުވެރިކޮށްވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. މި ޙަދީޘަކީ މައްކާގެ އަހުލުވެރިން ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ޢަމަލުކުރާ ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، މިއީ ޝާފިޢީގެ ރައުޔެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 177

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْأَحْوَلِ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَّمَهُ الْأَذَانَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً وَالْإِقَامَةَ سَبْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةًقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو مَحْذُورَةَ اسْمُهُ سَمُرَةُ بْنُ مِعْيَرٍ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا فِي الْأَذَانِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ أَنَّهُ كَانَ يُفْرِدُ الْإِقَامَةَ

[އަބޫ މޫސާ މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢައްފާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޙައްމާމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޢަމީރު ބިން ޢަބްދުލް ވަޙީދު އަލް އަޙްވާލް] އިން [މަޚުލް] އިން [ޢަބްދުالله ބިން މުޙައިރިޒް] އިން [އަބޫ މަޙްޟޫރާ] ގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާއަށް އަދަނުގެ ނުވަދިހަ ޖުމްލައާއި އިޤާމާގެ ސަތާރަ ޖުމްލަ ދަސްކޮށްދެއްވިއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައި ވާއިރު، އަބޫ މަޙްޟޫރާގެ ނަމަކީ ސަމްރާ ބިން މިޔާރު އެވެ.' އަޟްޙާގެ މައްސަލާގައި ގިނަ ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘްގައި ހިފަހައްޓައެވެ. އަބޫމަޙްޟޫރާގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު އިޤާމާގައި ކޮންމެ ޖުމުލައެއް ވިދާޅުވަމުން ގެންދެވިއެވެ.'

Hadith

Imam Tirmidzi : 178

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَيَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَأُمِرَ بِلَالٌ أَنْ يَشْفَعَ الْأَذَانَ وَيُوتِرَ الْإِقَامَةَوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [ޢަބްދުލްވަޙްޙަބު ޢަޠްޘްތަޤްފީ] އާއި [ޔަޒީދު ބިން ޒުރައިޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޚާލިދު އަލް ޙަޟާ`] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ބިލާލަށް އަމުރު ކުރެވުނީ އަދަނުގައި ނަންބަރު ފުރިހަމަކުރުމަށާއި އިޤާމާގައި ނަންބަރު އޯޑް ކުރުމަށެވެ'. މި ބާބުގައި އިބްނު ޢުމަރުގެފާނުގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މިއީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ނަންގަވާފައިވާ ރައުޔެކެވެ. މި ރައުޔު މަލިކާއި، ޝާފިޢީއާއި، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤުވެސް ނެގިއެވެ.

Hadith Corroboration (17)

Hadith

Imam Tirmidzi : 179

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَكَانَ أَذَانُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَفْعًا شَفْعًا فِي الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ رَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ حَدَّثَنَا أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ رَأَى الْأَذَانَ فِي الْمَنَامِ و قَالَ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ رَأَى الْأَذَانَ فِي الْمَنَامِ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْأَذَانُ مَثْنَى مَثْنَى وَالْإِقَامَةُ مَثْنَى مَثْنَى وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى ابْنُ أَبِي لَيْلَى هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى كَانَ قَاضِيَ الْكُوفَةِ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ شَيْئًا إِلَّا أَنَّهُ يَرْوِي عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِيهِ

[އަބޫ ސަޢީދު އަލް އަޝައްޖު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި؛ [އުޤްބާ ބިން ޚާލިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު އަބޫ ލައިލާ] ގެ އަރިހުން [ޢަމްރު ބިން މުއްރަޙް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ލައިލާ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އާދަނާއި އިޤާމާގައި ވެސް ދެފަހަރެއްގެ މަތިން ގޮވާލެއްވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދުގެ މި ޙަދީޘް [ވާކީ’] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލްއަޢުމާސީ] އިން [ޢަމްރު ބިން މުއްރަޙް] އިން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫލައިލާ] ގެ އަރިހުންނެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ ' [މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި [ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދު] ނިދާފައި އޮއްވާ އަޟްޙާގެ ހުވަފެން ފެނުނެވެ'. [ޝުޢޫބާ] [ޢަމްރު ބިން މުއްރަޙް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫލައިލާ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، [ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދު] ނިދާފައި އޮއްވާ އަޟްޙާގެ ހުވަފެން ފެނުނެވެ. އަދި މިއީ އިބްނު އަބޫލައިލާ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އަދި ޢަބްދުއްރަޙްމާނަށްވެސް ދުވަހަކުވެސް ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދުގެ ޚަބަރެއް ނުވެއެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ނަމާދުގެ ގޮވާލުމަކީ ދެފަހަރެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ ސުފްޔާން އަތުއްސައުރީ އާއި ބިން އަލް މުބާރަކް އަދި ކޫފާގެ ރައްޔިތުންނެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އިބްނު އަބޫ ލައިލާ އަކީ މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ލައިލާ، އޭނާއަކީ ކޫފާގެ ފަނޑިޔާރެއް، އަދި ބައްޕަގެ ފަރާތުން އެންމެ ޙަދީޘެއްވެސް އަޑުއަހާފައެއް ނުވެއެވެ. ހަމައެކަނި އޭނާގެ ބައްޕަގެ ފަރާތުން އެކަން ރިވާކުރި މީހެއްގެ ފަރާތުން އަޑުއިވިފައި އޮތުމެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 180

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمُنْعِمِ هُوَ صَاحِبُ السِّقَاءِ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْحَسَنِ وَعَطَاءٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِبِلَالٍ يَا بِلَالُ إِذَا أَذَّنْتَ فَتَرَسَّلْ فِي أَذَانِكَ وَإِذَا أَقَمْتَ فَاحْدُرْ وَاجْعَلْ بَيْنَ أَذَانِكَ وَإِقَامَتِكَ قَدْرَ مَا يَفْرُغُ الْآكِلُ مِنْ أَكْلِهِ وَالشَّارِبُ مِنْ شُرْبِهِ وَالْمُعْتَصِرُ إِذَا دَخَلَ لِقَضَاءِ حَاجَتِهِ وَلَا تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِيحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْمُنْعِمِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ هَذَا حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْمُنْعِمِ وَهُوَ إِسْنَادٌ مَجْهُولٌ وَعَبْدُ الْمُنْعِمِ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ

[އަޙްމަދު ބިން އަލް ޙަސަން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ [އަލްމުޢައްލަ ބިން އަސަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [ޢަބްދުލްމުނީމް] - އެކަލޭގެފާނަކީ އެ އުޅަނދުގެ ވެރިމީހާ - އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ [ޔަޙްޔާ ބިން މުސްލިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލްޙަސަން] ގެ އަރިހުން އަދި [ޢަތަ`] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބިލާލަށް ވިދާޅުވިއެވެ: އޭ ބިލާލް ނަމާދަށް ގޮވާލާއިރު ދެން ނަމާދަށް ގޮވާލުން މަޑުޖައްސާލާށެވެ. މީހަކު ކެއުން ނިމެންދެން ކާހާ ހިނދަކު، ބުއިން ނިމެންދެން ބޯހާ ހިނދަކު، ލުއި ލިބެންދެން ފާޚާނާ ކުރާހާ ހިނދަކު، އަހަރެން ފެންނަންދެން ކޮޅަށް ނުހުރެވޭނެއެވެ.' [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [ޔޫނުސް ބިން މުޙައްމަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުލްމުނުޢީމް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ މިފަދަ ޙަދީޘަކާއެކުގައެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި ސަފުހާއިން ނޫނީ ޖާބިރުގެ މި ޙަދީޘް ނޭނގެނީ، އެއީ، އެ ޙަދީޘްފުޅުގެ ފަތުރާ ސިލްސިލާއެއް ނޭނގޭ ޢަބްދުލްމުނީމްގެ ޙަދީޘުންނެވެ. އަދި ޢަބްދުލްމުނުޢީމަކީ ބަޝްރަހުގެ ޝައިޚެކެވެ.