Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 1
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ح و حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُقْبَلُ صَلَاةٌ بِغَيْرِ طُهُورٍ وَلَا صَدَقَةٌ مِنْ غُلُولٍقَالَ هَنَّادٌ فِي حَدِيثِهِ إِلَّا بِطُهُورٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَأَبُو الْمَلِيحِ بْنُ أُسَامَةَ اسْمُهُ عَامِرٌ وَيُقَالُ زَيْدُ بْنُ أُسَامَةَ بْنِ عُمَيْرٍ الْهُذَلِيُّ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އަބޫ ޢަވާނާ] [ސިމާކް ބިން ޙަރްބު] އިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، އަދި [ޙަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ވާކީ’] [އިސްރާއީލުން] [ސިމާކް] އިން [މުޝްޢަބް ބިން ސަޢީދު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ ބަލައިގަނެ، ވަގަށް ނަގާފައިވާ މުދަލުން ލިބޭ ޞަދަޤާތް ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ.' ހަންނާދު އޭނާގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ޛިކުރުކުރައްވާފައިވަނީ، 'ނުސާފު' އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ މި ބާބުގައިވާ އެންމެ ޞައްޙަ އަދި އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘެވެ.' މި ބާބުގައި އަބޫ އަލް މަލީހުގެ ބައްޕައާއި އަބޫ ހުރައިރާއާއި އަނަސްގެ ކިބައިން ޙަދީޘެއްވެސް ވެއެވެ. އަދި އަބޫ އަލް މަލީޙް ބިން އުސާމާ އޭނާގެ ނަމަކީ އަމީރު، ޒައިދު ބިން އުސާމާ ބިން އުމައިރު އަލް ހުދަލީ' ވެސް ކިޔައެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 2
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ الْعَبْدُ الْمُسْلِمُ أَوْ الْمُؤْمِنُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ خَرَجَتْ مِنْ وَجْهِهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ نَظَرَ إِلَيْهَا بِعَيْنَيْهِ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ أَوْ نَحْوَ هَذَا وَإِذَا غَسَلَ يَدَيْهِ خَرَجَتْ مِنْ يَدَيْهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ بَطَشَتْهَا يَدَاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ حَتَّى يَخْرُجَ نَقِيًّا مِنْ الذُّنُوبِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو صَالِحٍ وَالِدُ سُهَيْلٍ هُوَ أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ وَاسْمُهُ ذَكْوَانُ وَأَبُو هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ فِي اسْمِهِ فَقَالُوا عَبْدُ شَمْسٍ وَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَهَكَذَا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ وَهُوَ الْأَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَثَوْبَانَ وَالصُّنَابِحِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَسَلْمَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالصُّنَابِحِيُّ الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ لَيْسَ لَهُ سَمَاعٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُسَيْلَةَ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ رَحَلَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الطَّرِيقِ وَقَدْ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَادِيثَ وَالصُّنَابِحُ بْنُ الْأَعْسَرِ الْأَحْمَسِيُّ صَاحِبُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَالُ لَهُ الصُّنَابِحِيُّ أَيْضًا وَإِنَّمَا حَدِيثُهُ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمْ الْأُمَمَ فَلَا تَقْتَتِلُنَّ بَعْدِي
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިޝާޤް ބިން މޫސާ އަލް އަންސާރީ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ވާހަކަ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މާޢުން ބިން ޢީސާ އަލްޤައްޒާޒް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މާލިކް ބިން އަނަސް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތަށެވެ. އެހެން ސަފުހާއަކުން؛ އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޤުޠައިބާ] އަށް [މާލިކު] ގެ އަރިހުން [ސުހައިލް ބިން އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ ފެނާއި އެކު ބޭރަށް ނުކުމެ، ނުވަތަ އެންމެ ފަހު ފެންތިއްކާއެކު، ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗަކާއެކު. އަތް ދޮވެއްޖެނަމަ، އޭނާގެ އަތުން ފާފަތައް ނިކުމެގެންދާނީ ފެނާއި އެކު، ނުވަތަ އެންމެ ފަހު ފެންތިއްކާއެކު އެއްގޮތަކަށްވެސް އެއްވެސް ފާފައެއް ނެތި ނުކުންނަންދެން'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިއީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، މިއީ ސުހައިލްގެ ކިބައިން މަލިކު އޭނާގެ ބައްޕަ އަބޫ ހުރައިރާ އާއި ސުހައިލްގެ ބައްޕަ އަބޫ ޞާލިޙް ކަމަށްވާ އަބޫ ޞާލިޙް އަސް ސަމާންގެ ކިބައިން ރިވާކޮށްފައިވާ ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، އޭނާގެ ނަމަކީ ދަކްވާން ކަމަށެވެ. ޚުދު އަބޫ ހުރައިރާގެ ނަމާއި މެދު އަދިވެސް ދެބަސްވުން އުފެދިފައިވެއެވެ؛ އެއްބަޔަކު ޢަބްދު ޝަމްސީއޭ ކިޔާ، ބައެއް މީހުން ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރޫ ކިޔާ އަދި މިގޮތަށް މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'އެއީ އެންމެ ޞައްޙަ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ މި ބާބުގައި ޢުޘްމާން ބިން އައްފާނާއި، ޞައްވުބާނާއި، އަޝް ޝުނަބީޙީ، ޢުމަރު ބިން އަބަސާ، ސަލްމާން، ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރޫ، އަދި އަޝް ޝުނަބީހީގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ. އޭނާގެ ނަމަކީ ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އުސައިލާ ކަމުގައި ވާއިރު، އޭނާގެ ލަޤަބަކީ އަބޫ ޢަބްދުالله، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ ބައްދަލުކުރައްވަން ދަތުރުކުރެއްވިއިރު، ޚުދު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވެސް މަރުވެވަޑައިގަތީ އަދިވެސް މަގުމަތީގައި ހުއްޓާއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވަނީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކިބައިން އެތައް ޙަދީޘެއް ރިވާކުރައްވާފައެވެ. އަޝް ޝުނާބީ އިބްނުލް އަޢްޞަރު އަލް އަޙްމަސީ އަކީ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އެކުވެރިއެއް ކަމަށާއި، އޭނާއަށް އަޝް ޝުނަބީހީގެ ނަމުން ވެސް ކިޔައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘަކީ؛ އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ؛ އަޅުގަނޑަށް އިވުނީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ: "އަހަރެން މީހުންގެ އަދަދު އިތުރުކުރާނަން، އެހެންކަމުން އަހަރެންގެ ފަހުން އެކަކު އަނެކަކު މަރާނުލާށެވެ."
Hadith
Imam Tirmidzi : 3
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِيَّةِ عَنْ عَلِيٍّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الطُّهُورُ وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ هُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ كَانَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَالْحُمَيْدِيُّ يَحْتَجُّونَ بِحَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَهُوَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ
[ޤުޠައިބާ] އާއި [ހަންނަދު] އާއި [މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ އެމީހުން ބުނީ؛ [ވާކީ'] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ސުފްޔާން] ގެ ފަރާތުންނެވެ. -އަނެއް ސަފުހާއެއްގައި އެކަން ފާހަގަކޮށްފައި- [މުޙައްމަދު ބިން ބައްޝާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަހުދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [ސުފްޔާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޢަބްދުالله ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢަޤީލް] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު އިބްނުލް ޙަނަފީ] ގެ އަރިހުން [ޢަލީ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ ތަކްބީރާއި އޭގެ ހުއްދައަކީ ސަލާމެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ މި ބާބުގައިވާ އެންމެ ޞައްޙަ އަދި އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘެވެ. ޢަބްދުﷲ ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢަޤީލަކީ ތެދުވެރި ބޭފުޅެއް ނަމަވެސް އޭނާގެ ހިތުދަސްކުރުމާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާކުރާ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އެބަތިއްބެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހީ މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ؛ ޢަޙްމަދު ބިން ޙަންބަލާއި، އިސްޙާޤު ބިން އިބްރާހިމް އަދި އަލް ހުމައިދީ، އެބޭފުޅުން ހެކިގެ ގޮތުގައި ނަންގަވައިފައިވަނީ ޢަބްދުالله ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢާކިލްގެ ޙަދީޘެވެ. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ވަގުތު ކައިރިވެއްޖެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޖާބިރާއި އަބޫ ސަޢީދުގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 4
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ زَنْجَوَيْهِ الْبَغْدَادِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ قَرْمٍ عَنْ أَبِي يَحْيَى الْقَتَّاتِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِفْتَاحُ الْجَنَّةِ الصَّلَاةُ وَمِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الْوُضُوءُ
[އަބޫބަކުރު މުޙައްމަދު ބިން ޒަންޖާވިޙް އަލް ބަޣްދާދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި އަދި ހަމައެކަނި އެއް ނޫން ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޙުސައިން ބިން މުޙައްމަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ސުލައިމާން ބިން ޤަރުނު] [އަބޫ ޔަޙްޔާ އަލް ޤައްޠަތު] ގެ އަރިހުން [މުޖާހިދު] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲ] ރަދުލިއައްލަހޫ އަންހޫމާގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 5
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ قَالَ شُعْبَةُ وَقَدْ قَالَ مَرَّةً أُخْرَى أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبِيثِ أَوْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَجَابِرٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَحَدِيثُ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ رَوَى هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ وَسَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ فَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَوْفٍ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ و قَالَ هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ وَمَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ فَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَقَالَ مَعْمَرٌ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ قَتَادَةُ رَوَى عَنْهُمَا جَمِيعًا
[ޤުތައިބާ] އާއި [ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޝުޢޫބާ] އިން [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން ޝުހައިބް] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފާޚާނާއަށް ވަންނަން އުޅެނިކޮށް ވިދާޅުވާނެ ކަމަށެވެ. ޝުޢޫބާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެހެން ވަގުތެއްގައި އޭނާ ވިދާޅުވާނެ: 'އައުދުޒޫ ބިކާ މިނަލް ޚުބްޓްސީ ވޯލް ޚުބީސް -އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ފިރިހެން އަދި އަންހެން ޝައިޠާނުންގެ ކިބައިން ރައްކާތެރިކަން ހޯދަނީ- ނުވަތަ އަލް ޚުބުތުސީ ވަލް ޚަބަ`އިޓްސް -އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ފިރިހެން އަދި އަންހެން ޝައިޠާނުންގެ ކިބައިން ރައްކާތެރިކަން ހޯދަމެވެ-'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަލީ އާއި ޒައިދު ބިން ޢަރުޤާމް އާއި ޖާބިރު އަދި އިބްނު މަސްޢޫދުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސް ބިން ޢީސާގެ ޙަދީޘަކީ މި ބާބުގައި އެންމެ ޞައްޙަ އަދި އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘެވެ. ޒައިދު ބިން ޢަރުޤާމްގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި އޭގެ ޓްރާންސްމިޝަން ޗޭންގައި އޮޅުން ބޮޅުން އުފެދިފައިވެއެވެ. މި ޙަދީޘް ވެސް ޤަޠާދާއިން ހިޝާމް އަދު ދަސްތޫވާއީ އާއި ސަޢީދު ބިން އަބޫޢަރަބާ ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. ސަޢީދު އަލްޤާސިމް ބިން ޢައުފް އަޝްޝައިބާނީގެ އަރިހުން ޒައިދު ބިން ޢަރުޤާމްގެ އަރިހުން ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޒައިދު ބިން ޢަރުޤާމްގެ އަރިހުން ޤަޠަދާއިން ހިޝާމް އަދު ދަސްތޫވާޢީ، ޝުޢޫބާއާއި މަޢުމަރު ޤަޠަދާއިން އަން ނަދުލު ބިން އަނަސްގެ ކިބައިން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. ޒައިދު ބިން ޢަރުޤާމްގެ އަރިހުން ޝުޢޫބާ ބަޔާން ކުރެވިއްޖެއެވެ. މަޢުމަރުގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން އަން ނަދުލު ބިން އަނަސްގެ ކިބައިން، ރަސޫލުﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ އަރިހުން ޛިކުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑު މި ރިވާޔަތާ ބެހޭގޮތުން މުޙައްމަދާއި ސުވާލު ކުރުމުން ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އަދިވެސް ޤަތަދާ އެދެމީހުންގެ ކިބައިން ރިވާވެގެން ދިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 6
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[އަޙްމަދު ބިން ޢަބްދާޙް އަދުލް ދްލަބީ އަލް ބަޞްރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން ސުހައިބް] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފާޚާނާއަށް ވަންނައިރު ވިދާޅުވާނެ: 'الله އިނީ އައުދުޒޫ ބިކާ މިނާލް ޚުބުތުސީ ވަލް ޚަބަ`އިޓްސް - އޭ الله، އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ފިރިހެން އަދި އަންހެން ޝައިޠާނުންގެ ކިބައިން ރައްކާތެރިކަން ހޯދަމެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިއީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެކެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 7
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ إِسْرَائِيلَ بْنِ يُونُسَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ مِنْ الْخَلَاءِ قَالَ غُفْرَانَكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ وَأَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ الْأَشْعَرِيُّ وَلَا نَعْرِفُ فِي هَذَا الْبَابِ إِلَّا حَدِيثَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [މާލިކް ބިން އިސްމާޢީލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އިސްރާޢީލް ބިން ޔޫނުސް] ގެ އަރިހުން [ޔޫސުފް ބިން އަބޫ ބުރުދާ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [އައިޝަތު] ރަދުލިއައްލަހޫ ޢާންހާ، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުالله ޝައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފާޚާނާއިން ނުކުމެވަޑައިގަތުމުން ކިޔަވާނީ: 'ޣޫފްރާނަކާ -އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ މަޢާފަށް އެދެމެވެ-'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބު، އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެނީ އިސްރާއީލުގެ ޙަދީޘުން، ޔޫސުފް ބިން އަބޫ ބުރުދާގެ ޙަދީޘުން ކަމުގައި ވާއިރު، އަބޫ ބުރުދާ ބިން އަބޫ މޫސާގެ ނަމަކީ ޢާމިރު ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޤައިސް އަލް އަޝްޢަރީއެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޝައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޢާއިޝަތު ރަދުލިއަالله ޢަންހާގެ ޙަދީޘް ފިޔަވައި މި ބާބު އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 8
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَطَاءَ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَيْتُمْ الْغَائِطَ فَلَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُواقَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَقَدِمْنَا الشَّامَ فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ قَدْ بُنِيَتْ مُسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةِ فَنَنْحَرِفُ عَنْهَا وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيِّ وَمَعْقِلِ بْنِ أَبِي الْهَيْثَمِ وَيُقَالُ مَعْقِلُ بْنُ أَبِي مَعْقِلٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي أَيُّوبَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَأَبُو أَيُّوبَ اسْمُهُ خَالِدُ بْنُ زَيْدٍ وَالزُّهْرِيُّ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ وَكُنْيَتُهُ أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ الْمَكِّيُّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بِبَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا إِنَّمَا هَذَا فِي الْفَيَافِي وَأَمَّا فِي الْكُنُفِ الْمَبْنِيَّةِ لَهُ رُخْصَةٌ فِي أَنْ يَسْتَقْبِلَهَا وَهَكَذَا قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ رَحِمَهُ اللَّهُ إِنَّمَا الرُّخْصَةُ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي اسْتِدْبَارِ الْقِبْلَةِ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَمَّا اسْتِقْبَالُ الْقِبْلَةِ فَلَا يَسْتَقْبِلُهَا كَأَنَّهُ لَمْ يَرَ فِي الصَّحْرَاءِ وَلَا فِي الْكُنُفِ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ
[ސަޢީދު ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަލް މަޚްޒޫމީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޙަދީޘްކުރެއްވި، [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަޟް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [އަތޯ` ބިން ޔަޒީދު އަލް ލައިތުސީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އައްޔޫބު އަލް އަންސާރީ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ އެއީ، ފާޚާނާ ކުރިޔަސް ކުޑަކަމުދާ ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް މެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އިރުމައްޗަށް ނުވަތަ ހުޅަނގަށް ކުރިމަތިލާށެވެ.' އަބޫ އައްޔޫބު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުމެން ސީރިޔާއަށް އާދެވުނުއިރު، އެމީހުންގެ ފާޚާނާތައް ޤިބްލާއާ ދިމާއަށް ހަދާފައި ހުރިތަން ފެނުމުން، އަޅުގަނޑުމެން އެމީހުންނާ ދުރަށް ޖެހި، الله ގެ ޙަޟްރަތުން މާފު ހޯދީމެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުالله ބިން އަލްޙަރީޘް ބިން ޖަޒްޢީ އަޒް ޒުބައިދީ އާއި މަޢުޤީލް ބިން އަބޫ އަލް ހައިތަމް - މަޢުޤީލް ބިން އަބޫ އުމާމާ ވެސް ކިޔަނީ -، އަބޫ ޙުރައިރާ އަދި ސުހައިލް ބިން ހަނީފްގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ އައްޔޫބުގެ ރިވާޔަތަކީ އެންމެ ރަނގަޅު އަދި އެންމެ ޞައްޙަ ރިވާޔަތެވެ. އަބޫ އައްޔޫބުގެ ނަމަކީ ޚާލިދު ބިން ޒައިދު ކަމަށާއި، އަޒް ޒުހުރީގެ ނަމަކީ މުޙައްމަދު ބިން މުސްލިމް ބިން އުބައިދުالله ބިން ޝިހާބު އަޒް ޒުހުރީ ކަމަށާއި، އޭނާގެ ލަޤަބަކީ އަބޫބަކުރުޢު ކަމަށެވެ. އަބޫ އަލް ވަލީދު އަލް މަކީ ވިދާޅުވީ؛ އަބޫ ޢަބްދުﷲ މުޙައްމަދު ބިން ބިން އިދްރީސް އަޝް ޝާފިޢީ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ގެ ބަސްފުޅުގެ ހަމައެކަނި މާނައަކީ ޤިބްލާއަށް ކުރިމަތި ނުލާ ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާއިރު އެއަށް ފުރަގަސް ނުދިނުން’ އެއީ ހުޅުވިފައިވާ ތަނެއްގައެވެ. ބަންދު އިމާރާތެއްގައި އޮތް ނަމަ ދެން އޮތީ ޤިބްލާއާ ކުރިމަތިލާން ލުޔެއް ލިބިފައެވެ'. މިއީ ވެސް އިސްހާގު ބިން އިބްރާހިމް ވިދާޅުވި ވާހަކައެކެވެ. އަޙްމަދު ބިން ޙަންބަލް ރަޙިމާހުالله ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު؛ 'ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ފާޚާނާ ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާއިރު ލިބޭ ލުޔަކީ ހަމައެކަނި އެއަށް ފުރަގަސް ދިނުމެވެ، އެކަމާ ކުރިމަތިލުމަކީ އަދިވެސް ހުއްދަ ކަމެއް ނޫނެވެ'. އެއީ ފަޅުތެރޭގައި ނުވަތަ ބަންދު އިމާރާތެއްގައި ޤިބްލާއާ ކުރިމަތިލާން އިމާމް އަޙްމަދު ތަފާތު ނުކުރެއްވި ކަހަލަ ކަމެކެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 9
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَنَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِبَوْلٍ فَرَأَيْتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْبَضَ بِعَامٍ يَسْتَقْبِلُهَاوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَعَائِشَةَ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
[މުޙައްމަދު ބިން ބައްޝާރު] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުއްސައްނާ] ދެމީހުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ވަޙްބު ބިން ޖަރީރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [އަބާން ބިން ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [މުޖާހިދު] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ކުޑަކަމުދާއިރު ޤިބްލާއާ ކުރިމަތިލުން މަނާކުރެއްވި ނަމަވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މަރުވުމުގެ އަހަރެއްހާ ދުވަސް ކުރިން ޤިބްލާއާ ކުރިމަތިލާތަން އަހަންނަށް ފެނުނެވެ.' މި ބާބުގައި އަބޫ ޤަތަދާއާއި ޢާޢިޝާއާއި އައްމާރު ބިން ޔާސިރުގެ ރިވާޔަތްތައްވެސް ވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޖާބިރު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 10
وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَبُولُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ وَابْنُ لَهِيعَةَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
އަދި މި ޙަދީޘް [އިބްނު ލާޙިޢާ]، [އަބޫ ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން، [ޖާބިރު] ގެ އަރިހުން، [އަބޫ ޤަޠަދާ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. [ޤުޠައްޔަބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިކަން ރިވާކުރައްވައި، އިބްނު ލާޙިޢާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ޖާބިރުގެ ޙަދީޘަކީ އިބްނު ލަޙީޢާގެ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ކަމުގައި ވާތީ، ޙަދީޘްގެ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އިބްނު ލާޙިޢާ ބަލިކަށިވެ، އިމާމް ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދުލް ޤަޘްޘާން އާއި އެހެނިހެން ބޭފުޅުން ވަނީ އެ ޙަދީޘް ހިތުދަސްކުރުމުގެ ގޮތުން ބަލިކަށިކޮށްފައެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 11
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ عَمِّهِ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَرَقِيتُ يَوْمًا عَلَى بَيْتِ حَفْصَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حَاجَتِهِ مُسْتَقْبِلَ الشَّامِ مُسْتَدْبِرَ الْكَعْبَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޢަބްދާ ބިން ސުލައިމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [އުބައިދުالله ބިން ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން ޔަޙްޔާ ބިން ޙައްބާން] ގެ އަރިހުން އޭނާގެ ދޮންބައްޕަ - [ވާސީޢު ބިން ޙައްބާން] - [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެއްދުވަހަކު އަހަރެން ޙަފްސާގެ ގެކޮޅުގެ އޭޓީއެމްއަށް އަރައިގެން ދިޔައިރު، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ސޫރިޔާއާ ދިމާއަށް މޫނު އަޅުއްވައިގެން ކަޢުބާއަށް ފުރަގަސް ދެއްވަމުން ގެންދެވިތަން ފެނުނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘްގެ ގްރޭޑަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް' އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 12
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَنْ حَدَّثَكُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبُولُ قَائِمًا فَلَا تُصَدِّقُوهُ مَا كَانَ يَبُولُ إِلَّا قَاعِدًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَبُرَيْدَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَسَنَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَحَدِيثُ عُمَرَ إِنَّمَا رُوِيَ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ قَالَ رَآنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَبُولُ قَائِمًا فَقَالَ يَا عُمَرُ لَا تَبُلْ قَائِمًا فَمَا بُلْتُ قَائِمًا بَعْدُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رَفَعَ هَذَا الْحَدِيثَ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ أَبِي الْمُخَارِقِ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ وَتَكَلَّمَ فِيهِ وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا بُلْتُ قَائِمًا مُنْذُ أَسْلَمْتُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ وَحَدِيثُ بُرَيْدَةَ فِي هَذَا غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَمَعْنَى النَّهْيِ عَنْ الْبَوْلِ قَائِمًا عَلَى التَّأْدِيبِ لَا عَلَى التَّحْرِيمِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ إِنَّ مِنْ الْجَفَاءِ أَنْ تَبُولَ وَأَنْتَ قَائِمٌ
[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޝަރީކު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަލް މިޤްދާމް ބިން ޝުރައިޙް] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [އައިޝަތު] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކުޑަކަމުދިޔައީ ކޮޅަށް ހުރެގެން ކަމަށް ބުނި މީހަކު، އޭނާ އަށް އީމާން ނުވާށެވެ، ސަބަބަކީ އޭނާ އިށީނދެގެން ނޫނީ ކުޑަކަމުނުދާތީއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢުމަރު، ބުރައިދާ އަދި ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޙަސަނާގެ ޞަޙާބީންގެ ޙަދީޘެއްވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ މި ބާބުގައި ޢާޢިޝާގެ ޙަދީޘަކީ އެންމެ ރަނގަޅު އަދި އެންމެ ޞައްޙަ ޙަދީޘް ކަމުގައިވާއިރު، ޢުމަރުގެފާނުގެ ޙަދީޘް ރިވާވެގެންވަނީ ޢަބްދުލްކަރީމް ބިން އަބުލް މުޚާރިޤުގެ ޙަދީޘުން، ނާފިޢުގެ ކިބައިން، އިބްނު ޢުމަރުގެ އަރިހުން، ޢުމަރުގެ އަރިހުން ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަހަރެން ކޮޅަށް ހުރެގެން ކުޑަކަމުދާތަން ފެނިވަޑައިގަތުމުން، ދެން ވިދާޅުވީ: 'އޭ ޢުމަރު، ކޮޅަށް ހުރެގެން ކުޑަކަމުނުދާށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘް މަރްފޫ ހެއްދެވީ ހަމައެކަނި ޢަބްދުލްކަރީމް ބިން އަބުލް މުޚާރިޤު ކަމަށާއި، އޭނާއަކީ ޙަދީޘް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނާ ގޮތުގައި ބަލިކަށި ބޭފުޅެކެވެ. އަބޫ އައްޔޫބު އަސް ސިޚްތިޔާނީ ވެސް ވަނީ އެކަން ބަލިކަށިކޮށް އެކަމާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާކޮށްފައެވެ'. އުބައިދުالله ވަނީ ނާފިޢުގެ އަރިހުން، އިބްނު ޢުމަރުގެ ކިބައިން ރިވާކުރައްވާފައި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އުމަރު ރަދުލިއަالله އަންހޫ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރި ފަހުން ދުވަހަކުވެސް ކޮޅަށް ހުރެ ކުޑަކަމުދާފައެއް ނުވެއެވެ'. އަދި މި ޙަދީޘަކީ ޢަބްދުލްކަރީމްގެ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ކަމުގައި ވާއިރު، މި ބާބުގައިވާ ބުރައިދާގެ ޙަދީޘަކީ މަޙްފޫޟް - ރައްކާތެރިކޮށްފައި-' ނޫނެވެ. މީގެ އިތުރުން ކޮޅަށް ހުރެގެން ކުޑަކަމުދާން މަނާކުރުމުގެ މާނަ ގުޅިފައިވަނީ އަދަބުވެރިކަމާ، މަނާކަމެއް ކަމުގައިވާ މަނާކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ކަމެއް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން އެއީ ކޮޅަށް ހުރެގެން ކުޑަކަމުދާނަމަ ނުބައި އަޚްލާޤުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެއް'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 13
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ عَلَيْهَا قَائِمًا فَأَتَيْتُهُ بِوَضُوءٍ فَذَهَبْتُ لِأَتَأَخَّرَ عَنْهُ فَدَعَانِي حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ عَقِبَيْهِ فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ قَالَ وَكِيعٌ هَذَا أَصَحُّ حَدِيثٍ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْحِ و سَمِعْت أَبَا عَمَّارٍ الْحُسَيْنَ بْنَ حُرَيْثٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى مَنْصُورٌ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ مِثْلَ رِوَايَةِ الْأَعْمَشِ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَعَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَصَحُّ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَوْلِ قَائِمًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبِيدَةُ بْنُ عَمْرٍو السَّلْمَانِيُّ رَوَى عَنْهُ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَعَبِيدَةُ مِنْ كِبَارِ التَّابِعِينَ يُرْوَى عَنْ عَبِيدَةَ أَنَّهُ قَالَ أَسْلَمْتُ قَبْلَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَنَتَيْنِ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ عُبَيْدَةُ بْنُ مُعَتِّبٍ الضَّبِّيُّ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْكَرِيمِ
[ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، [ވާކީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަލްއަޢްމާޝް] އިން [އަބޫ ވަޢީލް] އިން [ހުދައިފާ] އިން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރަކު މީސްތަކުންގެ ކުނިކޮށިގަނޑަކަށް ވަޑައިގެން، ދެން ކޮޅަށް ހުންނަވައިގެން ކުޑަކަމު ލެއްވިއެވެ. އަހަރެން ދިޔައީ އޭނާއާ ދުރަށް ދާން ނަމަވެސް އަހަރެން އޭނާގެ ކައިރީގައި ހުންނަންދެން އަހަންނަށް ގޮވާލުމަށްފަހު ވުޟޫކޮށް ޚުފް ފޮހެލިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހިން [އަލް ޖަރޫދު] ބުނި ވާހަކައެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއެހިން [ވާކީ'] މި ޙަދީޘް [އަލް ޢަޢްމާޝް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާ ވާހަކަ، އޭގެ ފަހުން ވަކީޢު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިއީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުފް ފޮހެލުމާ ބެހޭ ގޮތުން ރިވާވެފައިވާ އެންމެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެވެ. އަދި އަބޫ އައްމާރު އަލް ޙުސައިން ބިން ޙުރައިބް ވިދާޅުވާ އަޑުވެސް އިވުނެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހީ ވާކީ'، ދެން އޭނާ ފާހަގަކުރީ އެގޮތަށް'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިފަދައިން [މަންޝޫރު] އާއި [އުބައިދާ އަދުލް ދްލަބީ] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫ ވަޢީލް] ގެ އަރިހުން [ހުދައިފާ] ގެ އަރިހުން، އަލްއަޢުމާޝް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ފަދައިން'. [ޙައްމަދު ބިން އަބޫ ސުލައިމާން] އާއި [އާޝިމް ބިން ބަދަލާ] ވެސް [އަބޫ ވަޢީލް] ގެ އަރިހުން، [އަލްމުޣިރާ ބިން ޝުޢޫބާ] ގެ އަރިހުން، ރަސޫލާގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. ހުދުއިފާއިން އަބޫ ވަޢީލް ގެ ޙަދީޘަކީ އެންމެ ޞައްޙަ ޙަދީޘް ކަމުގައިވާއިރު. ބައެއް އިލްމުވެރިން ވަނީ ކޮޅަށް ހުރެގެން ކުޑަކަމުދާން ލުއި ދީފައެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެއްފަހަރަކު އާބިދާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ: 'ރަސޫލާ އަވަހާރަވުމުގެ ދެ އަހަރު ކުރިން އަހަރެން އިސްލާމްވީމެވެ. މީގެ އިތުރުން އުބައިދާ އަދުލްދުއްބީ އަކީ އިބްރާހީމްގެފާނުގެ އަރިހުގައި ހުންނެވި، އެއީ އަބޫ ޢަބްދުލްކަރީމްގެ ލަޤަބު ލިބިވަޑައިގެންނެވި އުބައިދާ ބިން މުޢައްތިބު އަދުލްދުއްބީ އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 14
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ الْمُلَائِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِقَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى وَكِيعٌ وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِ وَكِلَا الْحَدِيثَيْنِ مُرْسَلٌ وَيُقَالُ لَمْ يَسْمَعْ الْأَعْمَشُ مِنْ أَنَسٍ وَلَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ نَظَرَ إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ رَأَيْتُهُ يُصَلِّي فَذَكَرَ عَنْهُ حِكَايَةً فِي الصَّلَاةِ وَالْأَعْمَشُ اسْمُهُ سُلَيْمَانُ بْنُ مِهْرَانَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْكَاهِلِيُّ وَهُوَ مَوْلًى لَهُمْ قَالَ الْأَعْمَشُ كَانَ أَبِي حَمِيلًا فَوَرَّثَهُ مَسْرُوقٌ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޢަބްދުއްސަލާމް ބިން ޙަރްބު އަލް މުލާޢީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްއަޢުމާޝް] ގެ އަރިހުން [އަނަސް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ލުއި ދެއްވަން ބޭނުންފުޅުވި ހިނދު، ކިރިޔާ ބިމުގައި ޖެހޭހާ ހިނދަކު ހެދުން އުފުއްލަވައި ނުލައްވައެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިފަދައިން [މުޙައްމަދު ބިން ރަބީޢަތް] މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ [އަލްއަޢުމަޝް] އިން، [އަނަސް] ގެ އަރިހުންނެވެ'. [ވާކީޢު] އާއި [އަބޫ ޔަޙްޔާ އަލް ހިމްމާނީ] [އަލްއަޢުމާޝް] އިން ރިވާކުރައްވާފައިވާ އިރު، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ '[އިބްނު ޢުމަރު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ލުއި ދެއްވަން ބޭނުންފުޅުވި ހިނދު، ކިރިޔާ ބިމުގައި ޖެހޭހާ ހިނދަކު ހެދުން އުފުއްލަވައި ނުލައްވައެވެ'. އަދި މި ދެ ޙަދީޘަކީވެސް މުރުޞަލް ޙަދީޘެކެވެ. އަދި އަލްއަޢްމާޝްއަށް އަނަސްގެ އަރިހުން، އަދި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އެއްވެސް ޞަޙާބީއެއްގެ އަރިހުންވެސް އެކަން އަޑުއިވިފައެއް ނުވެއެވެ. އޭނާއަށް އަނަސް ބިން މާލިކް ފެނިވަޑައިގަތުމުން ވިދާޅުވީ؛ 'އަހަންނަށް ފެނުނީ އަނަސް ނަމާދު ކުރަމުން ދިޔަތަން،' އަދި އޭނާގެ ކިބައިން ނަމާދުގެ ވާހަކަ ފާހަގަކުރި'. އަލް އަޢުމާސީގެ ނަމަކީ ސުލައިމާން ބިން މިހުރާން އަބޫ މުޙައްމަދު އަލް ކަހިލީ ކަމުގައިވާއިރު، އޭނާއަކީ ކާހިލީ ޤަބީލާގެ ކުރީގެ އަޅެކެވެ. އަލް އަ'މާސީ ބުންޏެވެ؛ 'ބައްޕައަށް ކުރިން ލިބިފައިވަނީ އަދިވެސް ބަނޑުގައި އޮތް ދަރިއެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ފަހުން މަސްރޫގަށް ވާރުތަވެގެން ދިޔަ ދަރިއެއް'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَمَسَّ الرَّجُلُ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِوَفِي هَذَا الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَسَلْمَانَ وَأبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيُّ اسْمُهُ الْحَارِثُ بْنُ رِبْعِيٍّ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْيَمِينِ
[މުޙައްމަދު ބިން އަބޫ ޢުމަރު އަލް މައްކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ސުފްޔާން ބިން އުއްޔިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މާޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކާތިރު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން އަބޫ ޤަތަދާ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ 'ރަސޫލާ ޝައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވަނީ ފިރިހެނެއްގެ އަމިއްލަ ގުނަވަންތަކުގައި ކަނާތް އަތުން އަތްލުން މަނާކުރައްވާފައެވެ'. މި ބާބުގައި ޢާއިޝާ، ސަލްމާން، އަބޫ ހުރައިރާ އަދި ސުހައިލް ބިން ހަނީފްގެ ރިވާޔަތްތައްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ'. އޭރު އަބޫ ޤަތަދާ އަލް އަންސާރީގެ ނަމަކީ އަލް ހަރީތު އާ ރިބްޢީ އެވެ. މި ޙަދީޘް ތަންފީޒުކުރުމުގެ މާހިރުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ކަނާތް އަތް ބޭނުންކޮށްގެން އިސްތިންޖާ` -ސްވައިޕިންގ- ކުރުމަކީ މަކްރޫޙެކެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 16
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ قِيلَ لِسَلْمَانَقَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ فَقَالَ سَلْمَانُ أَجَلْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَنْ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ أَوْ أَنْ يَسْتَنْجِيَ أَحَدُنَا بِأَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَحْجَارٍ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ بِعَظْمٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ وَخَلَّادِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ سَلْمَانَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا أَنَّ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ وَإِنْ لَمْ يَسْتَنْجِ بِالْمَاءِ إِذَا أَنْقَى أَثَرَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
[ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްއަޢުމާޝް] ގެ އަރިހުން [އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޔަޒީދު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި: 'ކަލޭގެފާނުގެ ނަބިއްޔާ، މާތްالله އޭނާއަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވައި، ފާޚާނާ ކުރުމުގެ އުސޫލާ ހަމައަށް ހުރިހާ ކަމެއް ދަސްކޮށްދެއްވީ ހެއްޔެވެ؟' [ސަލްމާން] ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އާދެ، ފާޚާނާ ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާއިރު ޤިބްލާއާ ކުރިމަތިލުމާއި، ކަނާތް އަތުން އިސްތިންޖާ` ކުރުމާއި، ތިން ހިލައަށްވުރެ މަދު ހިލައަކުން އިސްތިންޖާ` ކުރުމާއި، ޖަނަވާރުގެ ކުނި ނުވަތަ ކަށި ބޭނުންކޮށްގެން އިސްތިންޖާ` ކުރުން މަނާކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޢާއިޝާ، ޚުޒައިމާ ބިން ތާބިތު، ޖާބިރު، ޚައްލާދު އިބްނު އަސް ސަޢީބު، އޭނާގެ ބައްޕަގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ސަލްމާންގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، މިއީ ރަސޫލާގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެއް، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ދެއްވާށި، އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ފަހުގެ މީހުންނެވެ. އެމީހުން ދެކެމުން ދިޔައީ ހިލަތަކުން އިސްތިންޖާ` ކުރުމަކީ ފެނުން ނުކުރިޔަސް ފުދޭނެ ކަމެއް ކަމަށާއި އެއީ އެ ހިލަގަނޑުން މިހާރު ހުރި ނަޖިސް ނައްތާލެވޭނެ ގޮތް ވެފައި އޮތުމުންނެވެ. މި ރައުޔު ގެންގުޅުއްވީ އައްތައުރީ އާއި އިބްނުލް މުބާރަކާއި އަޝްޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެފާނެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 17
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَاجَتِهِ فَقَالَ الْتَمِسْ لِي ثَلَاثَةَ أَحْجَارٍ قَالَ فَأَتَيْتُهُ بِحَجَرَيْنِ وَرَوْثَةٍ فَأَخَذَ الْحَجَرَيْنِ وَأَلْقَى الرَّوْثَةَ وَقَالَ إِنَّهَا رِكْسٌقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ وَرَوَى مَعْمَرٌ وَعَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ هَلْ تَذْكُرُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ شَيْئًا قَالَ لَا قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَيُّ الرِّوَايَاتِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ أَصَحُّ فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَكَأَنَّهُ رَأَى حَدِيثَ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَشْبَهَ وَوَضَعَهُ فِي كِتَابِ الْجَامِعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا عِنْدِي حَدِيثُ إِسْرَائِيلَ وَقَيْسٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ لِأَنَّ إِسْرَائِيلَ أَثْبَتُ وَأَحْفَظُ لِحَدِيثِ أَبِي إِسْحَقَ مِنْ هَؤُلَاءِ وَتَابَعَهُ عَلَى ذَلِكَ قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت أَبَا مُوسَى مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَهْدِيٍّ يَقُولُ مَا فَاتَنِي الَّذِي فَاتَنِي مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ إِلَّا لِمَا اتَّكَلْتُ بِهِ عَلَى إِسْرَائِيلَ لِأَنَّهُ كَانَ يَأْتِي بِهِ أَتَمَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَزُهَيْرٌ فِي أَبِي إِسْحَقَ لَيْسَ بِذَاكَ لِأَنَّ سَمَاعَهُ مِنْهُ بِآخِرَةٍ قَالَ و سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ التِّرْمِذِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ إِذَا سَمِعْتَ الْحَدِيثَ عَنْ زَائِدَةَ وَزُهَيْرٍ فَلَا تُبَالِي أَنْ لَا تَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِهِمَا إِلَّا حَدِيثَ أَبِي إِسْحَقَ وَأَبُو إِسْحَقَ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السَّبِيعِيُّ الْهَمْدَانِيُّ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ وَلَا يُعْرَفُ اسْمُهُ
[ހަންނާދު] އާއި [ޤުޠައިބާ] ދެމީހުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިސްރާއީލުން] [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢުބައިދާ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނިކުމެވަޑައިގަތީ ލުއި ހޯއްދަވަން، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'އެހެންކަމުން އަހަރެން އޭނާއަށް ދެ ހިލައާއި ހިކި ޖަނަވާރުގެ ކުނިކޮޅެއް ގެނެސްދިނީމެވެ، އޭނާ ހަމައެކަނި ދެ ހިލަ ނަގައިގެން ޖަނަވާރުގެ ކުނި އުކާލީ ދެން ބުނީ: 'ހަމަކަށަވަރުން ޖަނަވާރުގެ ކުނި ނަޖިސް'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިފަދައިން [ޤައިސް ބިން އާރް ރަބީ'] މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އިސްރާޢީލް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘް ފަދައިން [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން، [އަބޫ ޢުބައިދާ] ގެ އަރިހުން، [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުންނެވެ. [މާޢުމަރު] އަދި [ޢައްމާރު ބިން ރުޒައިޤް] ވެސް [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން، [އަލްޤަމާ] ގެ އަރިހުން، [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [ޒުހައިރު] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން، [ޢަބްދުއްރަޙްމާން އިބްނުލް އަސްވާދު] ގެ އަރިހުން، އޭނާގެ ބައްޕަ - [އަލް އަސްވާދު ބިން ޔަޒީދު] - ގެ އަރިހުން، [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުންނެވެ. އެކަމަކު މި ޙަދީޘްފުޅުގައި ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ އޮޅުންތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު އަލް ޢަބްދީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، ޝުޢޫބާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ ޢަމްރު ބިން މުއްރާއިން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބްދުاللهގެ ފަރާތުން އެއްވެސް ކަމެއް ހަނދާން ނެތުނީތަ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'ނޫން' ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަބްދުالله ބިން އަބްދުއްރަހްމާން އާއި ސުވާލުކުރީމެވެ؛ އަބޫ އިސްޙާޤުގެ މި ޙަދީޘްފުޅުގައި އެންމެ ޞައްޙަ ރިވާޔަތަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟' ނަމަވެސް އެއްވެސް އެއްޗަކުން ޖަވާބެއް ނުދެއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުވެސް މުޙައްމަދާއި ސުވާލުކުރި ނަމަވެސް އޭނާވެސް އެއްވެސް ޖަވާބެއް ނުދެއްވައެވެ'. އެއީ އަބޫ އިސްޙާޤުގެ އަރިހުން، ޢަބްދުއްރަޙްމާން އިބްނުލް އަސްވާދުގެ އަރިހުން، ބައްޕަގެ އަރިހުން، ޢަބްދުاللهގެ އަރިހުން ޒުހައިރުގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި އެއްގޮތް ކަންތައްތަކެއް ހުރިކަން ފެނުނު ކަހަލަ ކަމެއް ކަމުން އެ ޙަދީޘް އަލްޖާމީ ފޮތުގައި ޖައްސާލިއެވެ''. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އަޅުގަނޑަށް ފެންނަ ފެނުމުގައި އެންމެ ޞައްޙަ ޙަދީޘަކީ އަބޫ އިސްޙާޤުގެ ކިބައިން، އަބޫ ޢުބައިދާގެ ކިބައިން، ޢަބްދުاللهގެ އަރިހުން އިސްރާއީލާއި ޤައިސްގެ ޙަދީޘެވެ. އެހެނީ އިސްރާއީލަކީ އެހެން މީހުންނަށްވުރެ ވަރުގަދަ މީހެއް ކަމުން އަބޫ އިސްޙާޤުގެ ޙަދީޘް ހިތުދަސްކުރި މީހެކެވެ. މިކަން ކަށަވަރުކޮށްދެއްވީ ޤައިސް ބިން އާރް ރަބީ'' އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ މޫސާ މުޙައްމަދު އިބްނުލް މުއްސައްނާ ވިދާޅުވާ އަޑު އަހަން؛ އަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަހުދީ ބުނި އަޑު އިވުނެވެ؛ 'ސުފްޔާން އައްތައުރީގެ ޙަދީޘުން، އަބޫ އިސްޙާޤުގެ ކިބައިން ގެއްލިފައިވާ ފަދައިން އަހަރެންގެ ކިބައިން އެއްވެސް އެއްޗެއް ގެއްލިފައެއް ނުވެއެވެ، އިސްރާއީލުގެ ކިބައިން އަހަރެން ހިފަހައްޓާ އެއްޗެއް ފިޔަވައި، އެއަށްވުރެ ފުރިހަމަ އެއްޗަކުން އެކަލޭގެފާނު ރިވާކުރެއްވީތީ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ އިސްހާގުގެ ކިބައިން ޒުހައިރުގެ ރިވާޔަތު އެގޮތަށް ނުވާތީ، އެންމެ ފަހު ވަގުތު އޭނާއަށް އަޑުއިވިފައި ވާތީ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަހުމަދު އިބްނުލް ހަސަން އައްތުރުމީދީ ވިދާޅުވި އަޑު އަހަން؛ 'އަހުމަދު ބިން ޙަންބަލް ވިދާޅުވި އަޑު އަހަން؛ "ޒަޢިދާ އާއި ޒުހައިރުގެ އަރިހުން ޙަދީޘެއް އަޑުއިވިއްޖެނަމަ، އަބޫ އިސްޙާޤުގެ ޙަދީޘް ފިޔަވައި، އެހެން މީހެއްގެ ކިބައިން ޙަދީޘެއް އަޑުއިވިފައި ނުވިޔަސް، އަދި އަބޫ އިސްޙާޤުގެ ނަމަކީ ޢަމްރު ބިން ޢަބްދުالله އަސް ޞާބިޢީ އަލް ޙަމްދާނީ، އަދި އަބޫ އުބައިދާ ބިން ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ ކިބައިން އެ ޙަދީޘެއް އަޑުއިވިފައެއް ނުވެއެވެ ނޭނގޭ އެއްޗެއް."
Hadith
Imam Tirmidzi : 18
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَسَلْمَانَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَغَيْرُهُ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْجِنِّ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ فَقَالَ الشَّعْبِيُّ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّ وَكَأَنَّ رِوَايَةَ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا
[ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޙަފްޝް ބިން ޣިޔާތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ދައުދު ބިން އަބޫ ހިންދު] އިން [އަލްޤާމާ] އިން [އަލްޤާމާ] އިން [ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ ޖިންނި' އެވެ. މި ބާބުގައި އަބޫ ހުރައިރާ އާއި ސަލްމާނާއި ޖާބިރު އަދި އިބްނު ޢުމަރުގެފާނުގެ ޙަދީޘެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ '[އިސްމާޢީލް ބިން އިބްރާހީމް] އާއި އެހެނިހެން ބޭފުޅުން މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ދައުދު ބިން އަބޫ ހިންދު] ގެ އަރިހުން، [އަޝް ޝަޢުބީ] ގެ އަރިހުން، [އަލްޤަމާ] ގެ އަރިހުން، [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން، ލައިލަތުލް ޤަދްރުގެ ރޭ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ހުންނެވި ކަމަށް...ޙަދީޘަކީ ދިގު ޙަދީޘެކެވެ. އަޝްޝަޢުބީ ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ: ޖަނަވާރުގެ ކުނި އާއި ކަށި ބޭނުންކޮށްގެން އިސްތިންޖާ ނުކުރައްވާށެވެ. އެއީ އިސްމާޢީލް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަކީ ޙަފްސް ބިން ޣިޔާތު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ކަހަލަ ކަމެކެވެ. މި ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރެއެވެ. އަދި ޙަދީޘްފުޅުގައި ޖާބިރާއި އިބްނު ޢުމަރު ރަދުލިއައްލަހޫ ޢާންހޫމާ ރިވާކުރައްވާފައިވާ އެހެން ޙަދީޘްތަކެއްވެސް ވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 19
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ الْبَصْرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُعَاذَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمُرْنَ أَزْوَاجَكُنَّ أَنْ يَسْتَطِيبُوا بِالْمَاءِ فَإِنِّي أَسْتَحْيِيهِمْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَفْعَلُهُوَفِي الْبَاب عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَإِنْ كَانَ الِاسْتِنْجَاءُ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ عِنْدَهُمْ فَإِنَّهُمْ اسْتَحَبُّوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَرَأَوْهُ أَفْضَلَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
[ޤުޠައިބާ] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުލްމަލިކު ބިން އަބޫ އަޝް ސިޔާވަރީބު އަލް ބަޞްރީ] ދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ [އަބޫ ޢަވާނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޤަޠުދާ] އިން [މުޢާޟާ] އިން [އައިޝަތު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ތިޔަބައިމީހުންގެ ފިރިންނަށް ފެނުން ޠާހިރުވުމަށް އަމުރުކުރައްވާ، އަހަރެން އެމީހުންނާ މެދު ލަދުގަންނަން، ހަމަކަށަވަރުން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އެކަން ކުރެއްވި'. މި ބާބުގައި ޖަރީރު ބިން ޢަބްދުﷲ އަލްބަޖަލީ އާއި އަނަސް އަދި އަބޫ ހުރައިރާގެ ޞަޙާބީންގެ ޙަދީޘެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، އަދި ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރާއިރު، އެބައިމީހުންގެ ނަޒަރުގައި ހިލަތަކުން ޠާހިރުވުން ޞައްޙަ ނަމަވެސް ފެނުން ޠާހިރުވުން އިޚްތިޔާރުކުރެއެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި އިބްނުލް މުބާރަކާއި ޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެފާނެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 20
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَكُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجَتَهُ فَأَبْعَدَ فِي الْمَذْهَبِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي قُرَادٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَجَابِرٍ وَيَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَبِلَالِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَرْتَادُ لِبَوْلِهِ مَكَانًا كَمَا يَرْتَادُ مَنْزِلًا وَأَبُو سَلَمَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ الزُّهْرِيُّ
[މުޙައްމަދު ބިން ބައްޝާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ޢަބްދުލް ވަޙާބު އައްތަސް ތަޤާފީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން ޢަމްރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [އަލްމުޣިރާ ބިން ޝުޢޫބާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'އަހަރެން ދަތުރެއްގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު އުޅުނު އިރު، ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ލުއި ލިބިވަޑައިގެން މާ ދުރު ތަނަކަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ވެސް ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ޤުރުއާދު، އަބޫ ޤަތަދާ، ޖާބިރު، ޔަޙްޔާ ބިން އުބައިދުގެ އަޞްޙާބީންގެ ފަރާތުން އޭނާގެ ބައްޕަ، އަބޫ މޫސާ، އިބްނު ޢައްބާސް އަދި ބިލާލް ބިން ހާރިޘްގެ ޞަޙާބީންގެ ޙަދީޘެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، އަދި ގެއެއް ނިވާކުރާ ފަދައިން ކުޑަކަމުދާއިރު ކުޑަކަމުދާ ތަން ނިވާކުރާނެ ކަމަށް ވެސް ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި އަބޫ ސަލާމާގެ ނަމަކީ ޢަބްދުالله ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފް އަޒް ޒުހުރީ’ އެވެ.
