Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 141
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ قَالَ و حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْإِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُصَلِّي الصُّبْحَ فَيَنْصَرِفُ النِّسَاءُ قَالَ الْأَنْصَارِيُّ فَيَمُرُّ النِّسَاءُ مُتَلَفِّفَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ مَا يُعْرَفْنَ مِنْ الْغَلَسِو قَالَ قُتَيْبَةُ مُتَلَفِّعَاتٍ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَقَيْلَةَ بِنْتِ مَخْرَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَهُ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ التَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ يَسْتَحِبُّونَ التَّغْلِيسَ بِصَلَاةِ الْفَجْرِ
اسان کي [قتيبه] مالڪ بن انس کان بيان ڪيو آهي؛ ۽ اسان کي [الانصاري] چيو آهي؛ اسان کي [معان] چيو آهي؛ اسان کي [مالڪ] يحيى بن سعيد کان [عمرو] عيسيه کان بيان ڪيو آهي ته هن چيو ته: 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم صبح جي نماز پڙهي، پوءِ عورتون هليا ويون - گهر هليا ويا -'. انصاري چيو ته: 'عورتون بي عيب ڪپڙي ۾ ڍڪيل هيون ته جيئن انهن کي سڃاڻي نه سگهجي.' ۽ قتيبه ان کي لفظ متلففت - ڪپڙي ۾ ڍڪيل - سان ذڪر ڪيو آهي. هن چيو ته: 'هن باب ۾ ابن عمر، انس ۽ قيلة بنت مخرمہ کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: 'عيسيٰ جي حديث حسن صحيح آهي. [عز زهري] پڻ ان کي [عروه] کان [عيسيه] کان اهڙي طرح روايت ڪيو آهي.' هي راءِ رسول الله ﷺ جي اصحابن مان ڪيترن ئي عالمن، جهڙوڪ ابوبڪر، عمر ۽ انهن کان پوءِ تابعين، پاران اختيار ڪئي وئي هئي. هي راءِ سيافعي، احمد ۽ اسحاق پاران پڻ آهي. اهي صبح جي نماز ان وقت پڙهڻ پسند ڪندا آهن جڏهن اڃا اوندهه هجي.
حديث
Imam Tirmidzi : 142
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ هُوَ ابْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَسْفِرُوا بِالْفَجْرِ فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْأَجْرِقَالَ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ قَالَ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلَانَ أَيْضًا عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ وَجَابِرٍ وَبِلَالٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَأَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ الْإِسْفَارَ بِصَلَاةِ الْفَجْرِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ و قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ مَعْنَى الْإِسْفَارِ أَنْ يَضِحَ الْفَجْرُ فَلَا يُشَكَّ فِيهِ وَلَمْ يَرَوْا أَنَّ مَعْنَى الْإِسْفَارِ تَأْخِيرُ الصَّلَاةِ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [عبده] - يعني ابن سليمان - [محمد بن اسحاق] کان [عاشق بن عمر بن قتاده] کان [محمود بن لبيد] کان [رفع بن خديج] کان بيان ڪيو آهي ته؛ مون رسول الله ﷺ کي فرمائيندي ٻڌو آهي ته: 'صبح جي نماز ان وقت پڙهو جڏهن ڏينهن جو ٿورو دير سان هجي، ڇاڪاڻ ته اهو وڌيڪ ثواب وارو هوندو'. هن چيو؛ '[صيبه] ۽ [عطاس ثوري] هي حديث [محمد بن اسحاق] کان بيان ڪئي آهي'. هن چيو؛ 'هي حديث [محمد بن عجلان] پڻ [عاشق بن عمر بن قتاده] کان بيان ڪئي آهي'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابو برزہ الاسلمي ۽ جابر ۽ بلال کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'رافع بن خديج جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي.' ۽ اهو صرف هڪ عالم نه آهي جيڪو رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ تابعين مان آهي جيڪو اهو رايو رکي ٿو ته صبح جي نماز ٿوري روشنيءَ ۾ ادا ڪئي ويندي آهي. هي رايو سفيان عثصوري جو به آهي. سيافعي، احمد ۽ اسحاق چيو ته اسفار جو مطلب اهو آهي جڏهن صبح روشن هجي. ڪو شڪ ناهي ته اهي اهو نه ٿا چون ته اسفار کائڻ نماز جو اختتام آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 143
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَا رَأَيْتُ أَحَدًا كَانَ أَشَدَّ تَعْجِيلًا لِلظُّهْرِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا مِنْ أَبِي بَكْرٍ وَلَا مِنْ عُمَرَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَخَبَّابٍ وَأَبِي بَرْزَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَنَسٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَقَدْ تَكَلَّمَ شُعْبَةُ فِي حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ مِنْ أَجْلِ حَدِيثِهِ الَّذِي رَوَى عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ سَأَلَ النَّاسَ وَلَهُ مَا يُغْنِيهِ قَالَ يَحْيَى وَرَوَى لَهُ سُفْيَانُ وَزَائِدَةُ وَلَمْ يَرَ يَحْيَى بِحَدِيثِهِ بَأْسًا قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تَعْجِيلِ الظُّهْرِ
اسان کي [حناد بن عاص سري] چيو آهي؛ اسان کي [واقعي] [سفيان] کان [حڪيم بن جبير] کان [ابراهيم] کان [الاسود] کان [عيسيه] کان بيان ڪيو آهي ته: 'مون ڪڏهن به ڪنهن کي ظهر جي نماز ۾ جلدي ڪندي نه ڏٺو آهي سواءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي، نه ابو بڪر ۽ نه ئي عمر کان.' هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ جابر بن عبدالله، خباب، ابو برزہ، ابن مسعود، زيد بن ثابت، انس ۽ جابر بن سمره کان به روايتون آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'عيسيه جي حديث حسن جي درجي ۾ آهي. هي راءِ نبي صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ ايندڙن مان سائنسدانن ورتي هئي. علي المديني چيو؛ 'يحيى بن سعيد چيو؛' سيوَبَه حڪيم بن جبير سان بحث ڪيو هو، ڇاڪاڻ ته هن ابن مسعود کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان حديث نقل ڪئي هئي، هن چيو هو: 'جيڪو ماڻهن کان سوال ڪري جڏهن انهن کي ضرورت نه هجي......'. يحييٰ چيو؛ سفيان هن حديث کي بيان ڪيو ۽ زيدة ان کي بيان ڪيو، يحييٰ هن حديث ۾ ڪو به مسئلو نه ڏٺو، محمد چيو؛ حڪيم بن جبير عائشه کان نبي صلي الله عليه وسلم کان ظهر جي نماز کي تيز ڪرڻ جي مسئلي تي روايت ڪئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 144
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ حِينَ زَالَتْ الشَّمْسُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَهُوَ أَحْسَنُ حَدِيثٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ
اسان کي [الحسن بن علي الحلواني] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبد الرزاق] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [معمار] کي [عز زهريءَ] کان خبر ڏني آهي، هن چيو آهي؛ مون کي [انس بن مالڪ] ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله ﷺ سج لهڻ کان پوءِ ظهر جي نماز پڙهندا هئا'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي، ۽ هي حديث هن باب ۾ بهترين حديث آهي. ۽ هن باب ۾ جابر کان به هڪ تاريخ آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 145
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنْ الصَّلَاةِ فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَالْمُغِيرَةِ وَالْقَاسِمِ بْنِ صَفْوَانَ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ قَالَ وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا وَلَا يَصِحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَارَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ تَأْخِيرَ صَلَاةِ الظُّهْرِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا الْإِبْرَادُ بِصَلَاةِ الظُّهْرِ إِذَا كَانَ مَسْجِدًا يَنْتَابُ أَهْلُهُ مِنْ الْبُعْدِ فَأَمَّا الْمُصَلِّي وَحْدَهُ وَالَّذِي يُصَلِّي فِي مَسْجِدِ قَوْمِهِ فَالَّذِي أُحِبُّ لَهُ أَنْ لَا يُؤَخِّرَ الصَّلَاةَ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى مَنْ ذَهَبَ إِلَى تَأْخِيرِ الظُّهْرِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ هُوَ أَوْلَى وَأَشْبَهُ بِالِاتِّبَاعِ وَأَمَّا مَا ذَهَبَ إِلَيْهِ الشَّافِعِيُّ أَنَّ الرُّخْصَةَ لِمَنْ يَنْتَابُ مِنْ الْبُعْدِ وَالْمَشَقَّةِ عَلَى النَّاسِ فَإِنَّ فِي حَدِيثِ أَبِي ذَرٍّ مَا يَدُلُّ عَلَى خِلَافِ مَا قَالَ الشَّافِعِيُّ قَالَ أَبُو ذَرٍّ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَذَّنَ بِلَالٌ بِصَلَاةِ الظُّهْرِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا بِلَالُ أَبْرِدْ ثُمَّ أَبْرِدْ فَلَوْ كَانَ الْأَمْرُ عَلَى مَا ذَهَبَ إِلَيْهِ الشَّافِعِيُّ لَمْ يَكُنْ لِلْإِبْرَادِ فِي ذَلِكَ الْوَقْتِ مَعْنًى لِاجْتِمَاعِهِمْ فِي السَّفَرِ وَكَانُوا لَا يَحْتَاجُونَ أَنْ يَنْتَابُوا مِنْ الْبُعْدِ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [الليث] [ابن شهاب] کان [سعيد بن المسيب] ۽ [ابو سلمه] [ابو هريره] کان بيان ڪيو آهي، هن چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'جيڪڏهن ڏينهن تمام گهڻو گرم هجي ته نماز لاءِ ٿڌي ٿيڻ تائين انتظار ڪريو، ڇاڪاڻ ته گرم گرمي دوزخ جي هوا مان آهي'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابو سعيد، ابوذر، ابن عمر، المغيره، القاسم بن شوفوان کان سندس پيءُ، ابو موسيٰ، ابن عباس ۽ انس کان هڪ روايت پڻ آهي. هن چيو؛ 'عمر کان به رسول الله صلي الله عليه وسلم کان هن بابت روايت ڪئي وئي آهي، پر هي روايت پڻ مستند ناهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابو هريره جي حديث حسن صحيح آهي. ۽ سائنسدانن جي هڪ گروهه سج جي تمام گهڻي گرمي ۾ ظهر جي نماز ختم ڪرڻ جو انتخاب ڪيو.' هي راءِ بن المبارڪ، احمد ۽ اسحاق جي آهي. سيافعي چيو ته؛ 'ظهر جي نماز جو انتظار ڪرڻ جائز آهي جيستائين ماحول ٿڌو نه ٿئي جيڪڏهن مسجد ماڻهن کي گرم ڪري ٿي - مسجد ڏانهن وڃڻ وقت - مفاصلي جي ڪري. جيئن ته ڪو ماڻهو جيڪو اڪيلو نماز پڙهي ٿو يا ڪو ماڻهو جيڪو پنهنجي ماڻهن جي مسجد ۾ نماز پڙهي ٿو، پوءِ مان ترجيح ڏيان ٿو ته هو سج جي تمام گهڻي گرم هجڻ جي باوجود نماز جاري رکي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'جيڪي سج جي گرم هجڻ تي ظهر جي نماز ۾ دير ڪن ٿا، اهو بهتر ۽ سنت جي مطابق آهي'. جيئن ته سيافعي جي راءِ لاءِ ته رليف انهن ماڻهن لاءِ آهي جيڪي پري ۽ ڏکيا رهن ٿا، پوءِ ابوذر جي حديث ۾ هڪ دليل آهي جيڪو سيافعي جي چوڻ جي برعڪس ڏيکاري ٿو. ابوذر چيو؛ 'اسين سفر ۾ رسول الله صلي الله عليه وسلم سان گڏ هئاسين، پوءِ بلال ظهر جي نماز پڙهي، پوءِ نبي صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'اي بلال، انتظار ڪريو جيستائين اهو ٿڌو ٿئي.' جيڪڏهن اسين شافعي جي راءِ تي عمل ڪريون ته پوءِ پهرين انتظار ڪرڻ جو ڪو به فائدو ناهي ڇو ته اهي سفر تي گڏ ٿيا آهن ۽ انهن کي پري کان اچڻ جي تڪليف برداشت نه ڪرڻي پوندي.
حديث
Imam Tirmidzi : 146
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُهَاجِرٍ أَبِي الْحَسَنِ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِي سَفَرٍ وَمَعَهُ بِلَالٌ فَأَرَادَ أَنْ يُقِيمَ فَقَالَ أَبْرِدْ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يُقِيمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبْرِدْ فِي الظُّهْرِ قَالَ حَتَّى رَأَيْنَا فَيْءَ التُّلُولِ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ فَأَبْرِدُوا عَنْ الصَّلَاةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [ابو داؤد ثيالسي] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [صيوبة] [مهاجر ابو الحسن] کان [زيد بن وهب] کان [ابو دزر] ٻڌايو آهي ته: 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم هڪ سفر تي هئا، ۽ ان وقت پاڻ بلال سان گڏ هئا، پوءِ بلال اقامت چوڻ چاهيو، تنهن ڪري انهن چيو: 'انتظار ڪريو جيستائين اهو ٿڌو ٿئي،' پوءِ بلال ٻيهر اقامت چوڻ چاهيو، پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'انتظار ڪريو جيستائين اهو ٿڌو ٿئي ته جيئن ظهر جي نماز پڙهي سگهون. ابو ذر چيو: 'ايتري تائين جو اسان پاڇا نه ڏسي سگهون،' آخرڪار بلال اقامت چئي ۽ نماز پڙهي. ان کان پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'بيشڪ، سخت گرمي دوزخ جي هوائن مان آهي، تنهنڪري نماز پڙهڻ لاءِ ٿڌو ٿيو.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 147
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ فِي حُجْرَتِهَا وَلَمْ يَظْهَرْ الْفَيْءُ مِنْ حُجْرَتِهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي أَرْوَى وَجَابِرٍ وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ وَيُرْوَى عَنْ رَافِعٍ أَيْضًا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تَأْخِيرِ الْعَصْرِ وَلَا يَصِحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةُ وَأَنَسٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ التَّابِعِينَ تَعْجِيلَ صَلَاةِ الْعَصْرِ وَكَرِهُوا تَأْخِيرَهَا وَبِهِ يَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي قتيبه چيو آهي؛ اسان کي الليث ٻڌايو آهي ته [ابن شهاب] عروه کان عيسيه کان ته هن چيو ته؛ 'رسول الله ﷺ هڪ ڀيرو ظهر جي نماز پڙهي، جڏهن سج جي روشني سندس ڪمري ۾ داخل ٿي وئي، ۽ سندس ڪمري ۾ ڪو به پاڇو نه هو'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ انس، ابو عروه، جابر ۽ رافع بن خديج کان به هڪ تاريخ آهي.' هن چيو ته؛ 'رافع کان به نبي ﷺ کان عصر جي نماز ختم ڪرڻ بابت روايت ڪئي وئي آهي، پر هي روايت صحيح ناهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'عيسيٰ جي حديث حسن صحيح حديث آهي'. هي راءِ آهي جيڪا رسول الله ﷺ جي اصحابن مان ڪجهه سائنسي عالمن چونڊي آهي.' انهن ۾ عمر، عبدالله بن مسعود، عائشه، انس ۽ تابعين حلقي جا ڪيترائي ماڻهو شامل هئا، يعني عصر جي نماز کي جلدي ڪرڻ بابت، ۽ انهن عصر جي نماز کي ختم ڪرڻ لاءِ مڪروه ڪيو. هي راءِ عبدالله بن مبارڪ، سيافعي، احمد ۽ اسحاق پڻ اختيار ڪئي هئي.
حديث
Imam Tirmidzi : 148
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِأَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فِي دَارِهِ بِالْبَصْرَةِ حِينَ انْصَرَفَ مِنْ الظُّهْرِ وَدَارُهُ بِجَنْبِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ قُومُوا فَصَلُّوا الْعَصْرَ قَالَ فَقُمْنَا فَصَلَّيْنَا فَلَمَّا انْصَرَفْنَا قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ تِلْكَ صَلَاةُ الْمُنَافِقِ يَجْلِسُ يَرْقُبُ الشَّمْسَ حَتَّى إِذَا كَانَتْ بَيْنَ قَرْنَيْ الشَّيْطَانِ قَامَ فَنَقَرَ أَرْبَعًا لَا يَذْكُرُ اللَّهَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي ته [اسماعيل بن جعفر] اسان کي [علاء بن عبدالرحمان] کان ٻڌايو ته ظهر جي نماز کان پوءِ هو [انس بن مالڪ] سان ملڻ لاءِ بصره ۾ سندس رهائشگاهه تي ويو، جڏهن ته ان وقت سندس گهر مسجد جي پاسي هو. هن چيو ته: 'اٿو ۽ ظهر جي نماز پڙهو'. علاء بن عبدالرحمان چيو ته: 'پوءِ اسان اٿيا ۽ نماز پڙهي، نماز کان پوءِ اسان هليا ويا. پوءِ هن چيو ته: 'مون رسول الله ﷺ کي چوندي ٻڌو ته: 'اهو منافق نماز آهي، سج جو انتظار ڪندي ويٺو آهي، جيستائين سج شيطان جي ٻن سڱن جي وچ ۾ هوندو آهي ته هو اٿي چار ڀيرا چُونگو هڻي ٿو، ۽ هو الله کي ٿوري کان سواءِ ياد نٿو ڪري.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 149
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّهَا قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشَدَّ تَعْجِيلًا لِلظُّهْرِ مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ أَشَدُّ تَعْجِيلًا لِلْعَصْرِ مِنْهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ إِسْمَعِيلَ ابْنِ عُلَيَّةَ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ نَحْوَهُ وَوَجَدْتُ فِي كِتَابِي أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْبَصْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَهَذَا أَصَحُّ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو ويو آهي ته اسان کي [اسماعيل بن اوليا] [ايوب] کان [ابن ابو اولڪة] کان [ام سلمه] ٻڌايو آهي ته هن چيو ته: 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم ظهر جي نماز ۾ توهان کان وڌيڪ جلدي ڪندا هئا. ۽ توهان عصر جي نماز ۾ ان کان وڌيڪ جلدي ڪندا آهيو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث [اسماعيل بن اوليا] کان [ابن جريج] کان [ابن ابو اولڪة] کان [ام سلمه] کان اهڙي طرح بيان ڪئي وئي آهي. ۽ مون پنهنجي پيءُ جي ڪتاب ۾ ڏٺو ته، 'مون کي [علي بن حجر] [اسماعيل بن ابراهيم] کان [ابن جريج] کان ٻڌايو آهي، ۽ اسان کي [بصير بن معاذ البشري] ٻڌايو آهي،' هن چيو؛ ' اسان کي [اسماعيل بن عليه] [ابن جريج] کان هن سند سان ٻڌايو آهي جيئن حديث ۾ آهي. ۽ هي وڌيڪ صحيح آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 150
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الْمَغْرِبَ إِذَا غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَتَوَارَتْ بِالْحِجَابِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَالصُّنَابِحِيِّ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحَدِيثُ الْعَبَّاسِ قَدْ رُوِيَ مَوْقُوفًا عَنْهُ وَهُوَ أَصَحُّ وَالصُّنَابِحِيُّ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ صَاحِبُ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ التَّابِعِينَ اخْتَارُوا تَعْجِيلَ صَلَاةِ الْمَغْرِبِ وَكَرِهُوا تَأْخِيرَهَا حَتَّى قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ لِصَلَاةِ الْمَغْرِبِ إِلَّا وَقْتٌ وَاحِدٌ وَذَهَبُوا إِلَى حَدِيثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيْثُ صَلَّى بِهِ جِبْرِيلُ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ
اسان کي [قتيبه] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [حاتم بن اسماعيل] [يزيد بن ابو عبيد] کان [سلمه بن الاکوع] کان بيان ڪيو آهي ته: 'رسول الله ﷺ مغرب جي نماز ان وقت پڙهي جڏهن سج لهي چڪو هو ۽ نظر نه پئي آيو'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ جابر الشنابهي، يزيد بن خالد، انس، رافع بن خديج، ابو ايوب، ام حبيبه، عباس بن عبدالمطلب ۽ ابن عباس کان به روايتون آهن. عباس جي حديث ان کان موقوف طريقي سان بيان ڪئي وئي آهي، ۽ هي وڌيڪ صحيح آهي. ساڳئي وقت، الشنابهي ڪڏهن به رسول الله ﷺ جي باري ۾ نه ٻڌو هو، ۽ هو ابو بڪر رضي الله عنه جو دوست هو. ابو عيسيٰ چيو؛ 'سلمه بن الاکوع جي حديث' حسن طور تي صحيح آهي، هي نبي صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ تابعين مان گهڻن عالمن جو رايو آهي. انهن مغرب جي نماز کي تيز ڪرڻ ۽ ان کي ختم ڪرڻ لاءِ دعا ڪرڻ جو انتخاب ڪيو. جيستائين ڪجهه سائنسي ماهر چون ٿا ته، 'مغرب جي نماز صرف هڪ وقت آهي'. اهي نبي صلي الله عليه وسلم جي حديث تي عمل ڪن ٿا جڏهن انهن کي جبرائيل امامت ڪرائيندو هو. ۽ هي ابن المبارڪ ۽ شافعي جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 151
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ بَشِيرِ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَأَنَا أَعْلَمُ النَّاسِ بِوَقْتِ هَذِهِ الصَّلَاةِ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّيهَا لِسُقُوطِ الْقَمَرِ لِثَالِثَةٍحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ هُشَيْمٌ عَنْ بَشِيرِ بْنِ ثَابِتٍ وَحَدِيثُ أَبِي عَوَانَةَ أَصَحُّ عِنْدَنَا لِأَنَّ يَزِيدَ بْنَ هَارُونَ رَوَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ نَحْوَ رِوَايَةِ أَبِي عَوَانَةَ
اسان کي [محمد بن عبدالملڪ بن ابو عيسي سيوارب] چيو آهي؛ اسان کي [ابو عوانه] [ابو بصير] کان [بصير بن ثابت] کان [حبيب بن سليم] کان [عن نعمان بن بصير] ٻڌايو آهي ته: 'مان اهو شخص آهيان جيڪو هن نماز جي وقت کي بهتر ڄاڻي ٿو، رسول الله صلي الله عليه وسلم هي نماز ٽئين رات جو چنڊ لهڻ وقت پڙهي هئي'. اسان کي [ابوبڪر محمد بن ابان] چيو آهي ته؛ اسان کي [عبد الرحمن بن مهدي] [ابو عوانه] کان هن سند سان بيان ڪيو آهي جيئن حديث ۾ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ' [حسيم] هي حديث [ابو بصير] کان [حبيب بن سليم] کان [عن نعمان بن بصير] کان بيان ڪئي آهي. پر، هسيم هن تاريخ ۾ بصير بن ثابت جو نالو ذڪر نه ڪيو آهي. ۽ اسان جي راءِ ۾ ابو عوانه جي حديث وڌيڪ صحيح آهي، ڇاڪاڻ ته [يزيد بن هارون] ان کي [صيوبة] کان [ابوبصير] کان ابو عوانه جي تاريخ وانگر روايت ڪيو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 152
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ أَنْ يُؤَخِّرُوا الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ أَوْ نِصْفِهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي بَرْزَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ رَأَوْا تَأْخِيرَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [عبده] کان [عبيدالله بن عمر] کان [سعيد المقبوري] کان [ابو هريره] ٻڌايو آهي ته، هن چيو ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪڏهن منهنجي امت تي بار نه هجي ها ته مان انهن کي شام جي نماز کي ٽئين يا اڌ رات تائين ختم ڪرڻ جو حڪم ڏيان ها'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ جابر بن سمره، جابر بن عبدالله، ابو برزہ، ابن عباس، ابو سعيد الخدري، زيد بن خالد ۽ ابن عمر کان به روايتون آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابو هريره جي هي حديث حسن آهي. هي راءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن، تابعين ۽ انهن کان سواءِ ٻين مان گهڻن سائنسدانن پاران چونڊيل آهي. اهي دليل ڏين ٿا ته آخري شام جي نماز کي ختم ڪرڻ -حڪم- آهي. هي راءِ احمد ۽ اسحاق پاران پڻ ورتي وئي هئي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 153
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا عَوْفٌ قَالَ أَحْمَدُ وَحَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ هُوَ الْمُهَلَّبِيُّ وَإِسْمَعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ جَمِيعًا عَنْ عَوْفٍ عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلَامَةَ هُوَ أَبُو الْمِنْهَالِ الرِّيَاحِيُّ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَ الْعِشَاءِ وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي بَرْزَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ كَرِهَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ النَّوْمَ قَبْلَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا وَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ بَعْضُهُمْ و قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَكْثَرُ الْأَحَادِيثِ عَلَى الْكَرَاهِيَةِ وَرَخَّصَ بَعْضُهُمْ فِي النَّوْمِ قَبْلَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ فِي رَمَضَانَ وَسَيَّارُ بْنُ سَلَامَةَ هُوَ أَبُو الْمِنْهَالِ الرِّيَاحِيُّ
اسان کي [احمد بن مني] چيو آهي؛ اسان کي [حسيم] چيو آهي؛ اسان کي [عوف] ٻڌايو آهي. [احمد] چيو آهي؛ ۽ اسان کي [عبد بن عباد] - يعني المحلبي - ۽ [اسماعيل بن اوليا] اسان کي [عوف] کان [سيار بن سلمه] کان - اهو ابو المنهل آريحي آهي - اهو [ابو برزہ] کان، هن چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم عشاء کان اڳ ۽ ان کان پوءِ سمهڻ پسند نه ڪندا هئا'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ عائشه، عبدالله بن مسعود ۽ انس کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابو برزہ جي حديث حسن صحيح آهي. گهڻا سائنسدان عشاء کان اڳ سمهڻ ۽ ان کان پوءِ ڳالهائڻ جي سفارش ڪن ٿا، جڏهن ته ٻيا آرام فراهم ڪن ٿا. ۽ عبدالله بن المبارڪ چيو ته؛ 'گهڻن حديثن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو ناقابل قبول آهي. جيتوڻيڪ انهن مان ڪجهه رمضان جي مهيني ۾ نماز پڙهڻ کان اڳ سمهڻ جي اجازت ڏيڻ ۾ نرمي ڪئي.' ۽ سيار بن سلمه ابو المنحل رضيه هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 154
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْمُرُ مَعَ أَبِي بَكْرٍ فِي الْأَمْرِ مِنْ أَمْرِ الْمُسْلِمِينَ وَأَنَا مَعَهُمَاوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَوْسِ بْنِ حُذَيْفَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الْحَسَنُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ جُعْفِيٍّ يُقَالُ لَهُ قَيْسٌ أَوْ ابْنُ قَيْسٍ عَنْ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثَ فِي قِصَّةٍ طَوِيلَةٍ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ فِي السَّمَرِ بَعْدَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ فَكَرِهَ قَوْمٌ مِنْهُمْ السَّمَرَ بَعْدَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ وَرَخَّصَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ فِي مَعْنَى الْعِلْمِ وَمَا لَا بُدَّ مِنْهُ مِنْ الْحَوَائِجِ وَأَكْثَرُ الْحَدِيثِ عَلَى الرُّخْصَةِ قَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا سَمَرَ إِلَّا لِمُصَلٍّ أَوْ مُسَافِرٍ
اسان کي [احمد بن مني] چيو آهي؛ اسان کي [ابو معاويه] [العماسي] کان [ابراهيم] کان [علقمه] کان [عمر بن الخطاب] کان ٻڌايو آهي ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ ڀيرو ابو بڪر سان مسلمانن جي مسئلن بابت ڳالهايو، جڏهن ته مان انهن ٻنهي سان گڏ هوس'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ عبدالله بن عمرو، عمرو بن حذیفہ ۽ عمران بن حُشَيْن کان به هڪ تاريخ آهي.' ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'عمر جي حديث حسن صحيح آهي.' [الحسن بن عبيدالله] هي حديث [ابراهيم] کان [علقمه] کان جعفي جي هڪ شخص کان جنهن کي [قيس يا ابن قيس] سڏيو ويندو آهي، [عمر] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي، ۽ هي حديث هڪ ڊگهي داستان ۾ آهي.' پيغمبر ﷺ جي اصحابن، تابعين (تابعين) ۽ انهن کان پوءِ ايندڙ عالمن آخري عشاء جي نماز کان پوءِ گپ شپ ڪرڻ جي حڪم تي اختلاف ڪيو. انهن مان ڪجهه عشاء جي نماز کان پوءِ گپ شپ ڪرڻ کي مکروه (حرام) سمجهندا هئا، جڏهن ته ٻين جيڪڏهن علم جي دائري ۾ هجي يا ضروري هجي ته اجازت ڏني. ۽ گهڻيون حديثون اهڙيون اجازتون مهيا ڪن ٿيون. پيغمبر ﷺ کان روايت آهي ته پاڻ فرمايو ته، "نماز پڙهڻ يا سفر ڪرڻ وارن کان سواءِ گپ شپ ڪرڻ جائز ناهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 155
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ غَنَّامٍ عَنْ عَمَّتِهِ أُمِّ فَرْوَةَ وَكَانَتْ مِمَّنْ بَايَعَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْسُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ الصَّلَاةُ لِأَوَّلِ وَقْتِهَا
اسان کي ٻڌايو ويو آهي [ابو عمار الحسين بن حريث] چيو آهي؛ اسان کي ٻڌايو آهي [الفضل بن موسيٰ] [عبدالله بن عمر العمري] کان [القاسم بن غنم] پنهنجي چاچي [ام فروه] کان - ۽ هوءَ انهن ماڻهن مان هڪ هئي جن رسول الله ﷺ جي بيعت ڪئي هئي - ته هن چيو ته؛ 'نبي ڪريم ﷺ کان هڪ ڀيرو پڇيو ويو ته 'سڀ کان اهم عمل ڪهڙو آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'وقت جي شروعات ۾ دعا'.
حديث
Imam Tirmidzi : 156
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجُهَنِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ يَا عَلِيُّ ثَلَاثٌ لَا تُؤَخِّرْهَا الصَّلَاةُ إِذَا آنَتْ وَالْجَنَازَةُ إِذَا حَضَرَتْ وَالْأَيِّمُ إِذَا وَجَدْتَ لَهَا كُفْئًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي، اسان کي [عبدالله بن وهب] ٻڌايو آهي، [سعيد بن عبدالله الجهني] کان، [محمد بن عمر بن علي بن ابو طالب] کان، [پنهنجي پيءُ کان]، [علي بن ابو طالب] کان ته رسول الله ﷺ هڪ ڀيري کيس چيو: 'ٽن شين جو خيال رک، جڏهن وقت اچي وڃي ته نماز بند نه ڪر، جڏهن جسم اچي وڃي ته ۽ جيڪڏهن مناسب لڳي ته بيوه سان شادي ڪر'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث غريب حسن جي درجي جي آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 157
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَدَنِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَقْتُ الْأَوَّلُ مِنْ الصَّلَاةِ رِضْوَانُ اللَّهِ وَالْوَقْتُ الْآخِرُ عَفْوُ اللَّهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ فَرْوَةَ لَا يُرْوَى إِلَّا مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَاضْطَرَبُوا عَنْهُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَهُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
اسان کي [احمد بن مني] چيو آهي؛ اسان کي [يعقوب بن الوليد المدني] [عبدالله بن عمر] کان [نافع] کان [ابن عمر] کان بيان ڪيو آهي ته هن چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'الله جي رحمت نماز جي وقت جي شروعات ۾ آهي، ۽ الله جي بخشش وقت جي آخر ۾ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث غريب جي سطح جي آهي، ۽ ابن عباس جي دوست پڻ ان کي رسول الله صلي الله عليه وسلم کان اهڙي طرح بيان ڪيو آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ علي، ابن عمر، عيسيه ۽ ابن مسعود جون روايتون پڻ آهن. ابو عيسيٰ چيو؛' 'ام فروه جي حديث عبدالله بن عمر العمري جي حديث کان سواءِ ٻي ڪنهن کان به روايت نه ڪئي وئي هئي، جڏهن ته هو - عبدالله بن عمر العمري - حديث جي ماهرن جي مطابق هڪ ڪمزور شخص هو، ۽ جن راوين کانئس حديث بيان ڪئي انهن کي هڪ ٻئي سان گهڻي تضاد جو تجربو ٿيو - جڏهن ته هو شدوق - ايماندار - هو. امام يحييٰ بن سعيد سندس حفظ بابت تبصرو ڪيو آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 158
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ الْعَيْزَارِ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّأَنَّ رَجُلًا قَالَ لِابْنِ مَسْعُودٍ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ قَالَ سَأَلْتُ عَنْهُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ الصَّلَاةُ عَلَى مَوَاقِيتِهَا قُلْتُ وَمَاذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَبِرُّ الْوَالِدَيْنِ قُلْتُ وَمَاذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَالْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى الْمَسْعُودِيُّ وَشُعْبَةُ وَسُلَيْمَانُ هُوَ أَبُو إِسْحَقَ الشَّيْبَانِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ الْعَيْزَارِ هَذَا الْحَدِيثَ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [مروان بن معاويه الفزاري] [ابو يعفر] کان [الوليد بن العيزر] کان [ابو عمرو عاصي شيباني] ٻڌايو آهي ته هڪ شخص [ابن مسعود] کي چيو ته، 'سڀ کان اهم عمل ڪهڙو آهي؟' هن چيو ته؛ 'مون هڪ ڀيرو رسول الله ﷺ کان ان بابت پڇيو، ته پاڻ جواب ڏنو: 'وقت مطابق نماز پڙهو،' مون ٻيهر پڇيو، 'يا رسول الله ﷺ، پوءِ ٻيو ڇا؟' هن جواب ڏنو: 'پنهنجي والدين سان نيڪي ڪريو،' مون ٻيهر پڇيو، 'يا رسول الله ﷺ، پوءِ ٻيو ڇا؟' هن جواب ڏنو: 'الله جي رستي ۾ جهاد'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي. ۽ هي حديث [المسعودي] ۽ [صيوبة] ۽ [سليمان] - يعني ابو اسحاق عاصي شيباني - ۽ ٻين [الوليد بن العيزر] کان روايت ڪئي آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 159
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةً لِوَقْتِهَا الْآخِرِ مَرَّتَيْنِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَالْوَقْتُ الْأَوَّلُ مِنْ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى فَضْلِ أَوَّلِ الْوَقْتِ عَلَى آخِرِهِ اخْتِيَارُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فَلَمْ يَكُونُوا يَخْتَارُونَ إِلَّا مَا هُوَ أَفْضَلُ وَلَمْ يَكُونُوا يَدَعُونَ الْفَضْلَ وَكَانُوا يُصَلُّونَ فِي أَوَّلِ الْوَقْتِ قَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو الْوَلِيدِ الْمَكِّيُّ عَنْ الشَّافِعِيِّ
اسان کي [قطيبه] چيو آهي؛ اسان کي [الليث] کان [خالد بن يزيد] کان [سعيد بن ابو بلال] کان [اسحاق بن عمر] کان [عيسيه] تائين ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله ﷺ ڪڏهن به پنهنجي وقت جي آخر ۾ ٻه ڀيرا مسلسل نماز نه پڙهي جيستائين الله کيس وفات نه ڏني'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي هڪ حديث آهي جنهن جا درجا غريب ۽ سند مسلسل نه آهن'. شافعي چيو ته: 'وقت جي شروعات ۾ دعا ڪرڻ هڪ اهم شيءِ آهي. ۽ هڪ شيءِ جيڪا وقت جي شروعات ۾ دعا ڪرڻ جي آخر جي مقابلي ۾ فضيلت ڏيکاري ٿي اها آهي ته رسول الله ﷺ، ابوبڪر ۽ عمر ان کي چونڊيو، انهن هميشه وقت جي شروعات ۾ ڪيو، ۽ انهن اصلي شيءِ کان سواءِ ڪجهه به نه چونڊيو. اهي ڪڏهن به اصلي شيءِ کي ڇڏي نه ڏيندا آهن، ۽ اهي هميشه وقت جي شروعات ۾ دعا ڪندا آهن'. هن چيو ته: 'ابو الوليد المڪي اسان کي شافعي کان اهڙي طرح ٻڌايو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 160
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الَّذِي تَفُوتُهُ صَلَاةُ الْعَصْرِ فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُوَفِي الْبَاب عَنْ بُرَيْدَةَ وَنَوْفَلِ بْنِ مُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ أَيْضًا عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [الليث بن سعد] [نافع] کان [ابن عمر] کان، رسول الله ﷺ کان، هن چيو ته: 'جيڪي ماڻهو ظهر جي نماز جماعت سان وڃائي ڇڏيندا آهن، اهي اهڙن ماڻهن وانگر آهن جيڪي پنهنجي خاندان ۽ ملڪيت وڃائي ڇڏيندا آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابن عمر جي هي حديث حسن صحيح آهي. هي حديث [عز زهري] [سالم] کان سندس پيءُ [ابن عمر] کان، ۽ رسول الله ﷺ کان پڻ روايت ڪئي آهي.'
