Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 121
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَالْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقْرَأْ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ شَيْئًا مِنْ الْقُرْآنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْمَعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقْرَأْ الْجُنُبُ وَلَا الْحَائِضُ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا لَا تَقْرَأْ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ مِنْ الْقُرْآنِ شَيْئًا إِلَّا طَرَفَ الْآيَةِ وَالْحَرْفَ وَنَحْوَ ذَلِكَ وَرَخَّصُوا لِلْجُنُبِ وَالْحَائِضِ فِي التَّسْبِيحِ وَالتَّهْلِيلِ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ إِنَّ إِسْمَعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ يَرْوِي عَنْ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ الْعِرَاقِ أَحَادِيثَ مَنَاكِيرَ كَأَنَّهُ ضَعَّفَ رِوَايَتَهُ عَنْهُمْ فِيمَا يَنْفَرِدُ بِهِ وَقَالَ إِنَّمَا حَدِيثُ إِسْمَعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ عَنْ أَهْلِ الشَّأْمِ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ أَصْلَحُ مِنْ بَقِيَّةَ وَلِبَقِيَّةَ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ عَنْ الثِّقَاتِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ قَال سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ ذَلِكَ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [علي بن حجر] ۽ [الحسن بن عرفه] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي ٻڌايو آهي ته [اسماعيل بن عياسي] [موسيٰ بن عقبه] کان [نافع] عن [ابن عمر] عن رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، هن چيو ته: 'حيض وارين عورتن ۽ جنبي ماڻهن کي قرآن مان ڪجهه به پڙهڻ جي اجازت ناهي'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ علي کان به هڪ حديث آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'اسان ابن عمر جي حديث کي اسماعيل بن عياسي جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون، موسيٰ بن عقبه کان، نافع کان، ابن عمر کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، هن چيو ته: 'جنبي ۽ حيض وارين عورتن کي قرآن پڙهڻ جي اجازت ناهي'. هي نبي صلي الله عليه وسلم جي اصحابن، تابعين ۽ انهن کان پوءِ وارن ماڻهن جهڙوڪ سفيان عطصوري، بن المبارڪ، سيافعي، احمد ۽ اسحاق جي گهڻن سائنسدانن جو رايو آهي. اهي چون ٿا ته، 'حيض وارين عورتن ۽ جنبي ماڻهن کي قرآن مان ڪجهه به پڙهڻ جي اجازت ناهي، سواءِ هڪ آيت جي آخر، يا هڪ اکر، ۽ ان وانگر. بهرحال، اهي جنبي ماڻهن ۽ حيض وارين عورتن کي تسبيح - سبحان الله- ۽ تحليل - لا إله إلا الله- پڙهڻ جي سهولت فراهم ڪن ٿا. ابو عيسيٰ چيو؛ 'مون محمد بن اسماعيل کي چوندي ٻڌو؛ 'يقيناً، اسماعيل بن عياسي حجاز جي ماڻهن ۽ عراق جي ماڻهن کان ڪيتريون ئي خراب حديثون بيان ڪيون آهن، اهو لڳي ٿو ته هن اسماعيل بن عياسي جي تاريخ کي انهن کان ڪمزور ڪيو، جيڪڏهن هو ان کي اڪيلو بيان ڪري'. هن چيو؛ 'بهرحال، اسماعيل بن عياسي جي حديث شام جي ماڻهن مان آهي'. احمد بن حنبل چيو؛ 'اسماعيل بن عياسي بقية کان بهتر آهي، ڇاڪاڻ ته بقية وٽ خراب حديثون آهن جيڪي هو تسقية ماڻهن کان بيان ڪري ٿو - جن تي اعتبار ڪري سگهجي ٿو -'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'احمد بن الحسن مون کي هڪ ڪهاڻي ٻڌائي، هن چيو؛ 'مون احمد بن حنبل کي اهو چوندي ٻڌو آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 122
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مِنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا حِضْتُ يَأْمُرُنِي أَنْ أَتَّزِرَ ثُمَّ يُبَاشِرُنِيقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَمَيْمُونَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [بندر] چيو آهي؛ اسان کي [عبدالرحمان بن مهدي] ٻڌايو آهي [سفيان] کان [منصور] کان [ابراهيم] کان [الاسود] کان [عيسيه] هن چيو ته؛ 'جيڪڏهن مون کي حيض هجي ها ته رسول الله صلي الله عليه وسلم مون کي ڪپڙو پائڻ جو حڪم ڏيندا هئا، پوءِ مون کي پيار ڪندا هئا'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ ام سلمه ۽ ميمونه کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'عيسيه جي حديث حسن صحيح آهي. هي نبي صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ تابعين مان ڪيترن ئي عالمن جو رايو آهي. هي رايو شافعي، احمد ۽ اسحاق جو به آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 123
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَرَامِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ قَالَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ مُوَاكَلَةِ الْحَائِضِ فَقَالَ وَاكِلْهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَمْ يَرَوْا بِمُوَاكَلَةِ الْحَائِضِ بَأْسًا وَاخْتَلَفُوا فِي فَضْلِ وَضُوئِهَا فَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ بَعْضُهُمْ وَكَرِهَ بَعْضُهُمْ فَضْلَ طَهُورِهَا
[عباس الانباري] ۽ [محمد بن عبدالعلا] اسان کي بيان ڪيو آهي؛ [عبدالرحمان بن مهدي] اسان کي بيان ڪيو آهي؛ [معاويه بن صالح] اسان کي [علاء بن الحارث] کان [حرام بن معاويه] پنهنجي چاچي [عبدالله بن سعد] کان بيان ڪيو آهي ته: مون رسول الله ﷺ کان حائضه عورت سان گڏ کائڻ بابت پڇيو، ۽ پاڻ فرمايائون: 'ان سان گڏ کائو.' هن چيو ته: 'هن باب ۾ عائشه ۽ انس کان به روايت آهي.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'عبدالله بن سعد جي بيان ڪيل هي حديث حسن غريب آهي. اهو اڪثر عالمن جو رايو آهي، انهن جو خيال آهي ته حائضه عورت سان گڏ کائڻ جائز آهي. بهرحال، باقي وضو جي پاڻي بابت اهي اختلاف رکن ٿا، انهن مان ڪجهه رخصت ڏين ٿا ۽ ٻيا ان کي مکروه سمجهن ٿا.'
حديث
Imam Tirmidzi : 124
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ ثابِتِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَقَالَتْ لِي عَائِشَةُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَاوِلِينِي الْخُمْرَةَ مِنْ الْمَسْجِدِ قَالَتْ قُلْتُ إِنِّي حَائِضٌ قَالَ إِنَّ حَيْضَتَكِ لَيْسَتْ فِي يَدِكِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا نَعْلَمُ بَيْنَهُمْ اخْتِلَافًا فِي ذَلِكَ بِأَنْ لَا بَأْسَ أَنْ تَتَنَاوَلَ الْحَائِضُ شَيْئًا مِنْ الْمَسْجِدِ
اسان کي [قتيبه] ٻڌايو آهي، اسان کي [عبيده بن حميد] ٻڌايو آهي [العماسي] کان [ثابت بن عبيد] کان [القاسم بن محمد] چيو آهي ته؛ '[عيسيه] مون کي چيو ته، 'رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ ڀيرو مون کي چيو: 'مسجد مان هڪ ننڍڙو چَٽُ کڻو،'' عيسيه چيو؛ 'پوءِ مون چيو؛ 'مون کي حيض آهي،' هن چيو؛ 'بيشڪ، توهان جو حيض جو خون توهان جي هٿن ۾ ناهي'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابن عمر ۽ ابو هريره کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'عيسيه جي حديث حسن صحيح آهي. هي اڪثريت سائنسدانن جو رايو آهي، ۽ اسان کي خبر ناهي ته انهن جو هن نقطي تي اختلاف آهي. يعني؛ ته حيض واريون عورتون مسجد جي اندر کان شيون کڻي سگهن ٿيون'.
حديث
Imam Tirmidzi : 125
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَبَهْزُ بْنُ أَسَدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَادُ بْنُ سَلَمَةِ عَنْ حَكِيمٍ الْأَثْرَمِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الهُجَيْمِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَتَى حَائِضًا أَوْ امْرَأَةً فِي دُبُرِهَا أَوْ كَاهِنًا فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى لَا نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ حَكِيمٍ الْأَثْرَمِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى التَّغْلِيظِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَتَى حَائِضًا فَلْيَتَصَدَّقْ بِدِينَارٍ فَلَوْ كَانَ إِتْيَانُ الْحَائِضِ كُفْرًا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ بِالْكَفَّارَةِ وَضَعَّفَ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ وَأَبُو تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ اسْمُهُ طَرِيفُ بْنُ مُجَالِدٍ
اسان کي [بندر] چيو آهي؛ اسان کي [يحييٰ بن سعيد] ۽ [عبدالرحمن بن مهدي] ۽ [بهز بن اسد] ٻڌايو آهي ته انهن چيو آهي؛ اسان کي [حماد بن سلمه] [حڪيم الاثرم] کان [ابو تميمة الحجيمي] کان [ابو هريره] رسول الله ﷺ کان، انهن فرمايو ته: 'جيڪو به حيض واري عورت سان جنسي تعلق رکي ٿو، يا مقعد جي عورت سان جنسي تعلق رکي ٿو، يا ڪنهن شمن وٽ وڃي ٿو ته پوءِ هن ان ڳالهه جو انڪار ڪيو آهي جيڪو محمد ﷺ تي نازل ٿيو هو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'اسان هن حديث کي حڪيم الاثرم جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون، ابو تميمة الحجيمي کان، ابو هريره کان. ۽ سائنسدانن جي مطابق، هن حديث جو واحد مطلب بار آهي. اهو رسول الله ﷺ کان روايت ڪيو ويو آهي، هن چيو؛ 'جيڪو به ڪنهن حيض واري عورت سان جماع ڪرڻ لاءِ اچي ٿو - ان کي هڪ دينار سان خيرات ڪرڻ گهرجي'. جيڪڏهن ڪنهن حيض واري عورت وٽ اچڻ ڪفر جو ڪم آهي، ته پوءِ ان کي ڪفارو طور خيرات ڏيڻ جو حڪم نه ڏنو ويندو! بهرحال، محمد هن حديث کي ان جي سند جي لحاظ کان ڪمزور ڪيو. ۽ ابو تميمه الحجيمي جو نالو ظريف بن مجالد آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 126
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الرَّجُلِ يَقَعُ عَلَى امْرَأَتِهِ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ يَتَصَدَّقُ بِنِصْفِ دِينَارٍ
اسان کي علي بن حجر چيو آهي ته اسان کي شرڪ ٻڌايو آهي ته خشيم، مقسم، ابن عباس، نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان هڪ شخص جي باري ۾ جيڪو پنهنجي زال وٽ حيض جي حالت ۾ آيو، پاڻ فرمايو ته جيڪو به پنهنجي حيض واري زال وٽ اچي ته ان کي اڌ دينار صدقو ڏيڻ گهرجي.
حديث
Imam Tirmidzi : 127
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى عَنْ أَبِي حَمْزَةَ السُّكَّرِيِّ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا كَانَ دَمًا أَحْمَرَ فَدِينَارٌ وَإِذَا كَانَ دَمًا أَصْفَرَ فَنِصْفُ دِينَارٍقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْكَفَّارَةِ فِي إِتْيَانِ الْحَائِضِ قَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ مَوْقُوفًا وَمَرْفُوعًا وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ يَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ وَلَا كَفَّارَةَ عَلَيْهِ وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ قَوْلِ ابْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ بَعْضِ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ عُلَمَاءِ الْأَمْصَارِ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي [حسين بن حريث] چيو آهي؛ اسان کي ٻڌايو آهي [الفضل بن موسيٰ] [ابو حمزه السڪري] کان [عبدالڪريم] کان [مقسم] کان [ابن عباس] کان، رسول الله ﷺ کان، هن چيو ته؛ 'جيڪڏهن رت ڳاڙهو آهي ته جرمانو هڪ دينار آهي، ۽ جيڪڏهن اهو پيلو آهي ته جرمانو اڌ دينار آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'حيض وارين عورتن سان جنسي جماع جي جرمانن جي مسئلي بابت جيڪا حديث بيان ڪئي وئي آهي، ان کي ابن عباس موقوف ۽ مرفوع جي تاريخ سان بيان ڪيو هو. ڪجهه سائنسدان اهو ئي چون ٿا. ۽ هي راءِ احمد ۽ اسحاق پڻ ورتي هئي. بن المبارڪ چيو؛ 'هو پنهنجي رب کان معافي گهري ۽ ڪو به ڪفر ناهي'. بن المبارڪ جون اهڙيون ڳالهيون ڪيترن ئي تابعين عالمن، جهڙوڪ سعيد بن جبير ۽ ابراهيم عن نخعي، پڻ بيان ڪيون آهن. ۽ اهو ئي آهي جيڪو دنيا جا گهڻا عالم چون ٿا.
حديث
Imam Tirmidzi : 128
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّ امْرَأَةً سَأَلَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الثَّوْبِ يُصِيبُهُ الدَّمُ مِنْ الْحَيْضَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُتِّيهِ ثُمَّ اقْرُصِيهِ بِالْمَاءِ ثُمَّ رُشِّيهِ وَصَلِّي فِيهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ قَيْسِ بْنتِ مِحْصَنٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَسْمَاءَ فِي غَسْلِ الدَّمِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الدَّمِ يَكُونُ عَلَى الثَّوْبِ فَيُصَلِّي فِيهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهُ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ إِذَا كَانَ الدَّمُ مِقْدَارَ الدِّرْهَمِ فَلَمْ يَغْسِلْهُ وَصَلَّى فِيهِ أَعَادَ الصَّلَاةَ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ الدَّمُ أَكْثَرَ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ أَعَادَ الصَّلَاةَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَلَمْ يُوجِبْ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ عَلَيْهِ الْإِعَادَةَ وَإِنْ كَانَ أَكْثَرَ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ الشَّافِعِيُّ يَجِبُ عَلَيْهِ الْغَسْلُ وَإِنْ كَانَ أَقَلَّ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ وَشَدَّدَ فِي ذَلِكَ
اسان کي [ابن ابو عمر] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي [هشام بن عروه] کان [فاطمه بنت المنذر] کان [اسماء بنت ابوبڪر] چيو آهي ته؛ 'هڪ عورت رسول الله ﷺ کان حيض جي رت سان داغدار ڪپڙن بابت پڇيو؟' پوءِ رسول الله ﷺ جواب ڏنو؛ 'ڪپڙي کي رگڙيو، پوءِ ان کي پاڻي سان ڌوئو، پوءِ ان سان نماز پڙهو'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابو هريره ۽ ام قيس بنت محشان کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'حيض جي رت ڌوئڻ بابت اسماء جي حديث حسن صحيح آهي.' عالمن جي رت بابت مختلف رايا آهن جيڪو ڪپڙي تي لڳندو آهي ۽ ڌوئڻ کان اڳ نماز لاءِ پائڻو پوندو آهي. تابعين جي ڪجهه عالمن چيو؛ 'جيڪڏهن رت هڪ درهم جي سائيز جو هجي، ۽ هو ان کي ڌوئڻ کان اڳ لڳائي، ته پوءِ ان کي پنهنجي نماز ٻيهر پڙهڻ گهرجي'. جڏهن ته ڪجهه ٻين چيو؛ 'جيڪڏهن رت هڪ درهم جي سائيز کان وڏو آهي، ته پوءِ ان کي نماز ٻيهر پڙهڻ گهرجي'. هي راءِ سفيان عطصوري ۽ بن المبارڪ جي هئي. جڏهن ته، تابعين ۽ ٻين مان ڪجهه ٻين عالمن نماز ٻيهر پڙهڻ جي ضرورت نه هئي، جيتوڻيڪ رت هڪ درهم کان وڌيڪ - وڏو - هجي. هي راءِ احمد ۽ اسحاق جي هئي. سيافعي چيو ته؛ 'ان کي ڌوئڻ واجب آهي جيتوڻيڪ رت هڪ درهم جي سائيز کان ننڍو هجي'. ۽ هن ان تي عمل ڪيو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 129
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ أَبُو بَدْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى عَنْ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الْأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْكَانَتْ النُّفَسَاءُ تَجْلِسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا فَكُنَّا نَطْلِي وُجُوهَنَا بِالْوَرْسِ مِنْ الْكَلَفِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الْأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَاسْمُ أَبِي سَهْلٍ كَثِيرُ بْنُ زِيَادٍ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى ثِقَةٌ وَأَبُو سَهْلٍ ثِقَةٌ وَلَمْ يَعْرِفْ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ وَقَدْ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ عَلَى أَنَّ النُّفَسَاءَ تَدَعُ الصَّلَاةَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا إِلَّا أَنْ تَرَى الطُّهْرَ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّهَا تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي فَإِذَا رَأَتْ الدَّمَ بَعْدَ الْأَرْبَعِينَ فَإِنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا لَا تَدَعُ الصَّلَاةَ بَعْدَ الْأَرْبَعِينَ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَيُرْوَى عَنْ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ أَنَّهُ قَالَ إِنَّهَا تَدَعُ الصَّلَاةَ خَمْسِينَ يَوْمًا إِذَا لَمْ تَرَ الطُّهْرَ وَيُرْوَى عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ وَالشَّعْبِيِّ سِتِّينَ يَوْمًا
اسان کي [نشر بن علي الجهدلمي] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [سيوجا بن الوليد ابو بدر] ٻڌايو آهي [علي بن عبدالعالي] کان [ابو سهل] کان [موسيٰ العزيه] کان [ام سلمه] هن چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم جي زماني ۾، عورتون جيڪي صرف ٻار پيدا ڪنديون هيون، اهي چاليهه ڏينهن تائين خاموش رهنديون هيون، اسان پنهنجي منهن تي صنعا - هڪ قسم جي ٻوٽي - رنگ ڪندا هئاسين ڇاڪاڻ ته ڪارو رنگ هوندو هو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ غريب حديث آهي، اسان ان کي ابو سهل جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون، موسيٰ العزيه کان ام سلمه'. ۽ ابو سهل جو نالو ڪثير بن زياد آهي. هن صورت ۾ محمد بن اسماعيل چيو؛ 'علي بن عبدالعالي ۽ ابو سهل قابل اعتماد ماڻهو آهن'. ۽ محمد کي ابو سهل جي حديث کان سواءِ هي حديث خبر نه هئي. عالمن جو اتفاق آهي ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جا صحابي، سندس تابعين ۽ انهن کان پوءِ ايندڙن جو اتفاق آهي ته هڪ عورت جنهن ٻار کي جنم ڏنو آهي، چاليهه ڏينهن تائين نماز نه پڙهي سگهي ٿي، جيستائين ان کان اڳ پاڪ نه ٿي وڃي، ان صورت ۾ ان کي غسل ڪري نماز پڙهڻ گهرجي. جيڪڏهن چاليهه ڏينهن کان پوءِ رت ڏسي ته ڪجهه عالمن جو چوڻ آهي ته، 'چاليهه ڏينهن کان پوءِ نماز ڇڏڻ جائز ناهي.' اهو سفيان عطس ثوري، بن المبارڪ، شافعي، احمد ۽ اسحاق جهڙن اڪثر فقہاء جو رايو آهي. ۽ اهو حسن البصري کان به نقل ڪيو ويو آهي، هن چيو ته، 'بيشڪ، هڪ عورت جنهن کي جنم ڏنو آهي، اها پنجاهه ڏينهن تائين نماز نه پڙهي جيڪڏهن اها نه ڏسي ته هوءَ پاڪ ٿي وئي آهي.' ۽ اهو عطا بن ابو رباح ۽ اشعبي کان به نقل ڪيو ويو آهي؛ يعني سٺ ڏينهن.'
حديث
Imam Tirmidzi : 130
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ فِي غُسْلٍ وَاحِدٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي رَافِعٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ بِغُسْلٍ وَاحِدٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ الْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ أَنْ لَا بَأْسَ أَنْ يَعُودَ قَبْلَ أَنْ يَتَوَضَّأَ وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ هَذَا عَنْ سُفْيَانَ فَقَالَ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبُو عُرْوَةَ هُوَ مَعْمَرُ بْنُ رَاشِدٍ وَأَبُو الْخَطَّابِ قَتَادَةُ بْنُ دِعَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ ابْنِ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ وَهُوَ خَطَأٌ وَالصَّحِيحُ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ
اسان کي [بندر محمد بن بشيسر] چيو آهي؛ اسان کي [ابو احمد] چيو آهي؛ اسان کي [سفيان] [معمر] کان [قتاده] کان [انس] کان روايت ڪئي آهي ته: 'رسول الله ﷺ هڪ ڀيرو پنهنجين زالن سان هڪ غسل ۾ ويڪرو ڪيو'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ ابو رافع کان به هڪ روايت آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي؛ ته رسول الله ﷺ پنهنجين سڀني زالن سان هڪ غسل ۾ ويڪرو ڪيو'. اهو ڪيترن ئي عالمن جو رايو آهي، جن ۾ الحسن البشري به شامل آهن؛ ته هڪ شخص تي ظلم نه ڪيو ويندو آهي - ٻيهر جماع ڪرڻ - جيتوڻيڪ هن وضو نه ڪيو هجي'. [محمد بن يوسف] هيءَ حديث [سفيان] کان روايت ڪئي آهي، -ابو الخطاب- کان، ابو الخطاب- کان، [انس] کان، ابو عروه- هو معمر بن رشيد- ۽ ابو الخطاب قتادہ بن دائمه کان روايت ڪن ٿا. ابو عيسي چيو؛ انهن مان ڪن محمد بن يوسف کان روايت ڪئي آهي، ڪنهن سفيان کان، ابن ابو عروه کان ابو الخطاب کان روايت ڪئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 131
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَتَى أَحَدُكُمْ أَهْلَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يَعُودَ فَلْيَتَوَضَّأْ بَيْنَهُمَا وُضُوءًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ و قَالَ بِهِ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يَعُودَ فَلْيَتَوَضَّأْ قَبْلَ أَنْ يَعُودَ وَأَبُو الْمُتَوَكِّلِ اسْمُهُ عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ سِنَانٍ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [حفش بن غياث] ٻڌايو آهي [عاشم الاهول] کان [ابو المتوڪل] کان [ابو سعيد الخدري] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، پاڻ فرمايو: 'جيڪڏهن توهان مان ڪو پنهنجي زال وٽ اچي ۽ اهو ٻيهر ڪرڻ چاهي ته پوءِ ان کي ٻنهي جي وچ ۾ وضو ڪرڻ گهرجي'. هن چيو: 'هن باب ۾ عمر کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو: 'ابو سعيد جي بيان ڪيل هي حديث حسن صحيح آهي. هي عمر بن الخطاب جو رايو آهي. ۽ ڪافي سائنسي ماهر هن راءِ جا آهن، اهي چون ٿا ته، 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو پنهنجي زال سان جماع ڪري ۽ ٻيهر ڪرڻ چاهي ته پوءِ ان کي پهريان وضو ڪرڻ گهرجي'. ابو المتوڪل جو نالو علي بن دائود آهي. ساڳئي وقت، ابو سعيد الخدري جو نالو سعد بن مالڪ بن سنان آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 132
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ قَالَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَأَخَذَ بِيَدِ رَجُلٍ فَقَدَّمَهُ وَكَانَ إِمَامَ قَوْمِهِ وَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ وَوَجَدَ أَحَدُكُمْ الْخَلَاءَ فَلْيَبْدَأْ بِالْخَلَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَثَوْبَانَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ هَكَذَا رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْحُفَّاظِ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ وَرَوَى وُهَيْبٌ وَغَيْرُهُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَا لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ وَهُوَ يَجِدُ شَيْئًا مِنْ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَقَالَا إِنْ دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ فَوَجَدَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَلَا يَنْصَرِفْ مَا لَمْ يَشْغَلْهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ وَبِهِ غَائِطٌ أَوْ بَوْلٌ مَا لَمْ يَشْغَلْهُ ذَلِكَ عَنْ الصَّلَاةِ
اسان کي [حناد بن عاص سري] چيو آهي؛ اسان کي [ابو معاويه] [هشام بن عروه] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عبدالله بن ارقم] کان ٻڌايو آهي ته: اقامت جو اعلان ٿيو هو، پوءِ هن هڪ ماڻهوءَ جو هٿ ورتو ۽ ان کي اڳتي اچڻ جو حڪم ڏنو، جيتوڻيڪ هو پنهنجي قوم جو امام هو. پوءِ هن چيو ته: مون هڪ ڀيرو رسول الله ﷺ کي چوندي ٻڌو هو ته: 'جيڪڏهن نماز پڙهي وئي هجي، ۽ توهان مان ڪو ماڻهو بيت الخلا وڃڻ چاهي ته پوءِ ان کي پهريان بيت الخلا وڃڻ گهرجي'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ عائشه، ابو هريره، ثوبان ۽ ابو امامه کان به هڪ تاريخ آهي.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'عبدالله بن ارقم جي حديث حسن صحيح حديث آهي.' [مالڪ بن انس] ۽ [يحيى بن سعيد القثان] ۽ ڪجهه حافظن - حديث جي ماهرن - [هشام بن عروه] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عبدالله بن ارقم] کان روايت ڪئي آهي. [وهيب] ۽ ٻين پڻ [هشام بن عروه] کان [پنهنجي پيءُ] کان [هڪ شخص] کان [عبدالله بن ارقم] کان روايت ڪئي آهي. هي نه رڳو رسول الله ﷺ جي صحابين ۽ تابعين مان هڪ جو رايو آهي. هي رايو احمد ۽ اسحاق جو به هو، انهن چيو ته، 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو پاخانو ڪرڻ يا پيشاب ڪرڻ جي خواهش محسوس ڪري ته ان کي نماز نه پڙهڻ گهرجي'. انهن اهو به چيو ته، 'جيڪڏهن هو نماز لاءِ بيٺو آهي، ته ان کي پنهنجي نماز نه ٽوڙڻ گهرجي جيستائين اهو ان ۾ مداخلت نه ڪري'. ڪجهه عالمن جو رايو آهي ته، 'ڪنهن شخص کي پاخاني يا پيشاب جي حالت ۾ نماز پڙهڻ ۾ ڪو به حرج ناهي، جيستائين اهو ان ۾ مداخلت نه ڪري'.
حديث
Imam Tirmidzi : 133
حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَتْ قُلْتُ لِأُمِّ سَلَمَةَإِنِّي امْرَأَةٌ أُطِيلُ ذَيْلِي وَأَمْشِي فِي الْمَكَانِ الْقَذِرِ فَقَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُطَهِّرُهُ مَا بَعْدَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا نَتَوَضَّأُ مِنْ الْمَوْطَإِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا وَطِيءَ الرَّجُلُ عَلَى الْمَكَانِ الْقَذِرِ أَنَّهُ لَا يَجِبُ عَلَيْهِ غَسْلُ الْقَدَمِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ رَطْبًا فَيَغْسِلَ مَا أَصَابَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِهُودِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَهُوَ وَهَمٌ وَلَيْسَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ابْنٌ يُقَالَ لَهُ هُودٌ وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِإِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَهَذَا الصَّحِيحُ
اسان کي [ابو رَجَع قتيبه] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [مالڪ بن انس] ٻڌايو آهي [محمد بن عماره] کان [محمد بن ابراهيم] کان [عبدالرحمن بن عوف جي ٻانهي] چيو آهي ته؛ 'مون هڪ ڀيرو [ام سلمه] کي چيو، 'يقيناً، مان هڪ عورت آهيان جنهن جا ڪپڙا ڊگها آهن، ۽ مان گندي جڳهن تي گھمندي آهيان؟' پوءِ هن چيو؛ 'رسول الله ﷺ هڪ ڀيرو چيو هو؛ 'ڪپڙو ان کان پوءِ زمين سان پاڪ ٿيندو'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ عبدالله بن مسعود کان به هڪ روايت آهي، هن چيو ته؛ 'مان هڪ ڀيرو رسول الله ﷺ سان گڏ هڪ گندي جڳهه تي هوس، ۽ اسان وضو نه ڪيو.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'نه رڳو سائنسدان اهو سوچيندا آهن، اهي چون ٿا، 'جيڪو ماڻهو گندي زمين تي قدم رکي ٿو ان کي پنهنجي پيرن جا تلاءَ ڌوئڻ جي ضرورت ناهي جيستائين مٽي اڃا تائين گندي نه هجي، تنهنڪري ان کي نشان هٽائڻ جي صلاح ڏني وئي آهي.' ابو عيسيٰ چيو ته؛ '[عبدالله بن المبارڪ] پڻ هي حديث [مالڪ بن انس] کان [محمد بن عمره] کان [محمد بن ابراهيم] کان [هود بن عبدالرحمان بن عوف جي ٻانهي] کان [ام سلمه] کان روايت ڪئي آهي. پر ان ۾ شڪ آهي، ڇاڪاڻ ته عبدالرحمان بن عوف جو هود نالي ڪو پٽ نه هو. پر اهو ابراهيم بن عبدالرحمان بن عوف جي ٻانهي ام سلمه کان روايت آهي، ۽ هي سچ آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 134
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلَّاسُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالتَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَمَّارٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عَلِيٌّ وَعَمَّارٌ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ الشَّعْبِيُّ وَعَطَاءٌ وَمَكْحُولٌ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ عُمَرَ وَجَابِرٌ وَإِبْرَاهِيمُ وَالْحَسَنُ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَضَرْبَةٌ لِلْيَدَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكٌ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ أَنَّهُ قَالَ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ فَضَعَّفَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ حَدِيثَ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لَمَّا رُوِيَ عَنْهُ حَدِيثُ الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَخْلَدٍ الْحَنْظَلِيُّ حَدِيثُ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ عَمَّارٍ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ لَيْسَ هُوَ بِمُخَالِفٍ لِحَدِيثِ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لِأَنَّ عَمَّارًا لَمْ يَذْكُرْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُمْ بِذَلِكَ وَإِنَّمَا قَالَ فَعَلْنَا كَذَا وَكَذَا فَلَمَّا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَانْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَالدَّلِيلُ عَلَى ذَلِكَ مَا أَفْتَى بِهِ عَمَّارٌ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَفِي هَذَا دَلَالَةٌ أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَّمَهُ إِلَى الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ قَالَ و سَمِعْت أَبَا زُرْعَةَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الْكَرِيمِ يَقُولُ لَمْ أَرَ بِالْبَصْرَةِ أَحْفَظَ مِنْ هَؤُلَاءِ الثَّلَاثَةِ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَابْنِ الشَّاذَكُونِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ الْفَلَّاسِ قَالَ أَبُو زُرْعَةَ وَرَوَى عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا
اسان کي [ابو حفش عمرو بن علي الفلاس] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [يزيد بن زريع] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [سعيد] ٻڌايو آهي [قتاده] کان [عذرا] کان [سعيد بن عبدالرحمان بن ابزه] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عمار بن ياسر] چيو آهي ته؛ 'پيغمبر صلي الله عليه وسلم ان کي منهن ۽ هٿن جي کجين تي تيمم ڪرڻ جو حڪم ڏنو'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ عيسيه ۽ ابن عباس کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي عمار حديث حسن صحيح آهي. ان کي عمار کان به ڪيترن ئي طريقن سان نقل ڪيو ويو آهي. هي نه رڳو رسول الله صلي الله عليه وسلم جي صحابين مان هڪ جو رايو آهي. انهن ۾ علي، عمار، ابن عباس ۽ تابعين جا ڪيترائي ٻيا به هئا جهڙوڪ عاصي سيابي، عطا ۽ مخول. انهن چيو ته، "تيمم منهن ۽ ٻنهي هٿن تي هڪ ڌڪ آهي." هي راءِ احمد ۽ اسحاق ورتي. ۽ ڪجهه عالمن جهڙوڪ ابن عمر، جابر، ابراهيم ۽ الحسن چيو ته، "تيمم منهن تي هڪ ڌڪ آهي ۽ ٻنهي هٿن تي ڪُهنين تائين هڪ ڌڪ آهي." هي راءِ سفيان عطسوري، مالڪ، بن المبارڪ ۽ سيافعي ورتي. تيمم بابت حديث، يعني ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم فرمايو، "منهن ۽ ٻنهي هٿن لاءِ،" عمار کان ٻئي طريقي سان به روايت ڪئي وئي آهي. هي حديث عمار کان به روايت ڪئي وئي آهي؛ ته هن چيو: "اسين نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم سان گڏ ڪلهن ۽ بغلن تائين تيمم ڪندا هئاسين." تاهم، ڪجهه عالم عمار جي حديث کي رسول ڪريم صلي الله عليه وسلم کان منهن ۽ ٻنهي هٿن تي تيمم بابت، ڪمزور ڪن ٿا، جڏهن ته ان کان ڪلهن ۽ بغلن تائين تيمم بابت حديث پڻ نقل ڪئي وئي هئي. اسحاق بن ابراهيم بن مخلد الحنظلي چيو ته؛ 'عمار جي حديث جيڪا منهن ۽ هٿن جي کجين لاءِ تيمم بابت آهي اها هڪ صحيح حديث آهي. ساڳئي وقت، عمار جي حديث جيڪا بيان ڪري ٿي ته، 'اسان هڪ ڀيرو رسول الله ﷺ سان ڪلهن ۽ بغلن تائين تيمم ڪيو'، منهن ۽ هٿن جي حديث سان ٽڪراءُ نٿو ڪري. ڇاڪاڻ ته عمار اهو ذڪر نه ڪيو ته رسول الله ﷺ انهن کي اهو ڪرڻ جو حڪم ڏنو هو. پر هن صرف اهو چيو، 'اسين هي ۽ هي ڪريون ٿا'. جڏهن هن رسول الله ﷺ کان پڇيو ته، هن کيس حڪم ڏنو ته هو پنهنجي چهري ۽ هٿن جي کجين تي مسح ڪري، تنهن ڪري هن اهو ئي ڪيو جيڪو نبي ﷺ کيس سيکاريو هو، يعني پنهنجي چهري ۽ هٿن جو مسح ڪرڻ. ان جو ثبوت اهو آهي جيڪو عمار نبي ﷺ جي تيمم بابت فتويٰ ڏني آهي؛ ته هن چيو ته؛ '- منهن ۽ کجين تي مسح ڪيو'. تنهنڪري هن معاملي ۾ دليل اهو آهي جيڪو رسول الله صلي الله عليه وسلم سيکاريو، پاڻ منهن ۽ ٻنهي هٿن تي مسح ڪرڻ سيکاريو. پاڻ فرمايائون؛ مون ابو زرعہ بن عبدالڪريم کي چوندي ٻڌو؛ مون بصره شهر ۾ ٽن ماڻهن کان وڌيڪ حفظ ۾ ڪو به بهتر نه ڏٺو آهي: علي بن المديني، ابن عاص سيدزڪوني ۽ عمرو بن علي الفلس. ابو زرعہ چيو؛ عفان بن مسلم عمرو بن علي کان هڪ حديث بيان ڪئي.
حديث
Imam Tirmidzi : 135
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْقُرَشِيِّ عَنْ دَاودَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ سُئِلَ عَنْ التَّيَمُّمِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فِي كِتَابِهِ حِينَ ذَكَرَ الْوُضُوءَ{ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ }وَقَالَ فِي التَّيَمُّمِ{ فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ }وَقَالَ{ وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا }فَكَانَتْ السُّنَّةُ فِي الْقَطْعِ الْكَفَّيْنِ إِنَّمَا هُوَ الْوَجْهُ وَالْكَفَّانِ يَعْنِي التَّيَمُّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَذِيٌّ صَحِيحٌ
اسان کي يحييٰ بن موسيٰ چيو آهي، اسان کي سعيد بن سليمان چيو آهي، اسان کي حسين ٻڌايو آهي، [محمد بن خالد القرصي] کان، [داؤد بن حُشين] کان، [عڪرمه] کان، [ابن عباس] کان، ته هڪ ڀيري کانئس تيمم بابت پڇيو ويو، تڏهن هن جواب ڏنو ته، 'يقيناً الله تعاليٰ پنهنجي ڪتاب ۾ وضو جو ذڪر ڪندي فرمايو آهي ته: 'پوءِ پنهنجو چهرو ۽ پنهنجا هٿ ٺونٺين تائين ڌوئو'، ۽ الله تعاليٰ تيمم بابت به فرمائي ٿو ته: 'پوءِ پنهنجو چهرو ۽ پنهنجا هٿ ٺونٺين تائين ڌوئو'. پوءِ فرمايو ته: 'چوري ڪندڙ مرد ۽ چوري ڪندڙ عورتون، پنهنجا هٿ ڪٽي ڇڏيو'. تنهن ڪري، سنت جي مطابق، هٿ ڪٽڻ وقت هٿن جون کجيون آهن، ۽ تيمم ۾ جيڪو ڌوئجي ٿو اهو منهن ۽ کجيون آهن.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث صحيح غريب آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 136
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ وَعُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ عَنْ عَلِيٍّ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقْرِئُنَا الْقُرْآنَ عَلَى كُلِّ حَالٍ مَا لَمْ يَكُنْ جُنُبًاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ قَالُوا يَقْرَأُ الرَّجُلُ الْقُرْآنَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ وَلَا يَقْرَأُ فِي الْمُصْحَفِ إِلَّا وَهُوَ طَاهِرٌ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [ابو سعيد عبدالله بن سعيد العسياج] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [حفش بن غياث] ۽ [عقبه بن خالد] ٻڌايو آهي ته انهن چيو؛ اسان کي [العماسي] ۽ [ابن ابي ليليٰ] عمرو بن مُره] کان [عبدالله بن سلمه] کان [علي] ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله ﷺ هر موقعي تي قرآن پڙهندا هئا، جيستائين هو جنب نه هجي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'علي جي هي حديث هڪ صحيح حديث آهي. هي راءِ رسول الله ﷺ جي اصحابن ۽ تابعين مان ڪيترن ئي سائنسي ماهرن طرفان ورتي وئي آهي. انهن چيو ته: 'هڪ ماڻهو قرآن بغير وضو جي پڙهي سگهي ٿو، پر هو جيستائين پاڪ نه هجي نه ٿو پڙهي سگهي. هي راءِ سفيان عثصوري، سيافعي، احمد ۽ اسحاق پاران ورتي وئي هئي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 137
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَدَخَلَ أَعْرَابِيٌّ الْمَسْجِدَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فَصَلَّى فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي وَمُحَمَّدًا وَلَا تَرْحَمْ مَعَنَا أَحَدًا فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَقَدْ تَحَجَّرْتَ وَاسِعًا فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ بَالَ فِي الْمَسْجِدِ فَأَسْرَعَ إِلَيْهِ النَّاسُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْرِيقُوا عَلَيْهِ سَجْلًا مِنْ مَاءٍ أَوْ دَلْوًا مِنْ مَاءٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّمَا بُعِثْتُمْ مُيَسِّرِينَ وَلَمْ تُبْعَثُوا مُعَسِّرِينَقَالَ سَعِيدٌ قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ نَحْوَ هَذَا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رَوَى يُونُسُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
اسان کي [ابن ابو عمر] ۽ [سعيد بن عبدالرحمان المخزومي] ٻڌايو ويو آهي، انهن چيو؛ اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي، [عز زهري] کان، [سعيد بن المسيب] کان، [ابو هريره] کان، هن چيو ته: 'هڪ ڳوٺاڻو عرب مسجد ۾ داخل ٿيو جڏهن رسول الله صلي الله عليه وسلم نماز پڙهي رهيا هئا، تڏهن ڳوٺاڻي عرب نماز پڙهي. نماز کان پوءِ هن دعا گهري، 'اي الله، مون تي ۽ محمد صلي الله عليه وسلم تي رحم ڪر، ۽ اسان سان گڏ ڪنهن سان به محبت نه ڪر'. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم ان ڏانهن منهن ڪيو ۽ چيو: 'سچ پچ تو ڪا ويڪري شيءِ تنگ ڪئي آهي'. ان کان پوءِ هن مسجد ۾ پيشاب ڪيو جنهن جي ڪري ماڻهو فوري طور تي هن ڏانهن آيا، پر رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'ان کي پاڻي جي بالٽي سان ڍڪيو،' يا هن چيو: 'پاڻي جي بالٽي سان'. ان کان پوءِ هن ٻيهر چيو: 'يقيناً، توهان کي آساني ڏيڻ لاءِ موڪليو ويو آهي ۽ مشڪلات ڏيڻ لاءِ نه موڪليو ويو آهي'. [سعيد] چيو؛ ' [سفيان] چيو؛ 'مون کي [يحيى بن سعيد] [انس بن مالڪ] کان اهڙي طرح ٻڌايو هو'. هن چيو؛ "هن باب ۾ عبدالله بن مسعود، ابن عباس ۽ وتسيله بن الاسقع کان به هڪ تاريخ آهي." ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي، ۽ ڪجهه سائنسدانن هن حديث جي بنياد تي نيڪ عمل ڪيا آهن. هي احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. [يونس] پڻ هن حديث کي [عز زهري] کان [عبيدالله بن عبدالله] کان [ابو هريره] کان روايت ڪيو آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 138
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمٍ وَهُوَ ابْنُ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ أَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام عِنْدَ الْبَيْتِ مَرَّتَيْنِ فَصَلَّى الظُّهْرَ فِي الْأُولَى مِنْهُمَا حِينَ كَانَ الْفَيْءُ مِثْلَ الشِّرَاكِ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ حِينَ كَانَ كُلُّ شَيْءٍ مِثْلَ ظِلِّهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ حِينَ وَجَبَتْ الشَّمْسُ وَأَفْطَرَ الصَّائِمُ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ صَلَّى الْفَجْرَ حِينَ بَرَقَ الْفَجْرُ وَحَرُمَ الطَّعَامُ عَلَى الصَّائِمِ وَصَلَّى الْمَرَّةَ الثَّانِيَةَ الظُّهْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَهُ لِوَقْتِ الْعَصْرِ بِالْأَمْسِ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَيْهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ لِوَقْتِهِ الْأَوَّلِ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ صَلَّى الصُّبْحَ حِينَ أَسْفَرَتْ الْأَرْضُ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذَا وَقْتُ الْأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِكَ وَالْوَقْتُ فِيمَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي مُوسَى وَأَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَعَمْرِو بْنِ حَزْمٍ وَالْبَرَاءِ وَأَنَسٍ أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ لِوَقْتِ الْعَصْرِ بِالْأَمْسِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدٌ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي الْمَوَاقِيتِ حَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ فِي الْمَوَاقِيتِ قَدْ رَوَاهُ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ وَأَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ حَدِيثِ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي حنّد بن عاص سري چيو آهي، اسان کي عبدالرحمٰن بن ابو الزناد چيو آهي ته عبدالرحمٰن بن الحارث بن عياسي بن ابو ربيعہ کان، حڪيم بن حڪيم کان، يعني ابن عباد بن حُنيف کان، مون کي نافع بن جبير بن مُثم کان، مون کي ابن عباس کان خبر ڏني آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو آهي ته: جبرائيل عليه السلام مون کي ٻه ڀيرا ڪعبي جي ڀرسان وٺي ويا. پهرين ڀيري، پاڻ ظهر جي نماز ان وقت پڙهي جڏهن پاڇا جوتن جي پٽين وانگر هئا. پوءِ پاڻ عصر جي نماز ان وقت پڙهي جڏهن شين جا پاڇا اصل شيءِ وانگر هئا. پوءِ مغرب جي نماز ان وقت پڙهي جڏهن سج لهي ويو ۽ روزيدارن پنهنجو روزو افطار ڪيو. پوءِ عشاء جي نماز ان وقت پڙهي جڏهن آسمان مان ڳاڙهو رنگ غائب ٿي ويو. ان کان پوءِ پاڻ فجر جي نماز ان وقت پڙهي جڏهن فجر ٿي ۽ روزيدار لاءِ کاڌو حرام ٿي ويو. ٻئي ڀيري، هن ظهر جي نماز پڙهي، ڪنهن شيءِ جو عڪس جيئن حقيقت ۾ هئي، بلڪل ڪالهه ظهر جي نماز جي وقت لاءِ. پوءِ هن ظهر جي نماز تڏهن پڙهي جڏهن هر شيءِ جي تصوير اصل شيءِ کان ٻيڻي هئي. پوءِ هن مغرب جي نماز اڳ وانگر پڙهي، پوءِ عشاء جي آخري نماز جڏهن رات جو ٽيون حصو گذري ويو. پوءِ صبح جي نماز تڏهن پڙهو جڏهن سج زمين تي چمڪي. ان کان پوءِ جبرائيل مون ڏانهن مُڙيو ۽ چيو؛ 'اي محمد، هي توهان کان اڳ وارن نبين جو وقت آهي، ۽ نماز جو وقت انهن ٻن وقتن جي وچ ۾ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ ابو هريره، بريده، ابو موسيٰ، ابو مسعود انصاري، ابو سعيد، جابر، عمرو بن حزم، البرا ۽ انس کان به روايتون آهن. مون کي [احمد بن موسيٰ] ٻڌايو ويو آهي؛ اسان کي [عبدالله بن المبارڪ] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [حسين بن علي بن حسين] ٻڌايو آهي؛' مون کي [وهب بن قيصان] جابر بن عبدالله کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي، هن چيو ته؛ 'جبريل مون کي هدايت ڪئي...... پوءِ هن ابن عباس جي حديث ۾ معنيٰ سان ذڪر ڪيو. ۽ هن حديث ۾ 'ڪالهه وانگر عصر جي وقت لاءِ' جو ذڪر نه ڪيو. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن صحيح غريب آهي. ۽ ابن عباس جي حديث حسن صحيح آهي. محمد چيو ته؛ 'نماز جي وقتن بابت سڀ کان وڌيڪ مستند تاريخ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان جابر جي حديث آهي'. هن چيو ته؛ 'نماز جي وقتن بابت جابر جي حديث [عطاء بن ابو رباح] ۽ [عمرو بن دينار] ۽ [ابو الزبير] [جابر بن عبدالله] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي، جيئن وهب بن قيصان جي حديث، جابر کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان' آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 139
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِلصَّلَاةِ أَوَّلًا وَآخِرًا وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلَاةِ الظُّهْرِ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَآخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُ الْعَصْرِ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلَاةِ الْعَصْرِ حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُهَا وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَصْفَرُّ الشَّمْسُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْمَغْرِبِ حِينَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَغِيبُ الْأُفُقُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ حِينَ يَغِيبُ الْأُفُقُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَنْتَصِفُ اللَّيْلُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْفَجْرِ حِينَ يَطْلُعُ الْفَجْرُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ فِي الْمَوَاقِيتِ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ الْفَزَارِيِّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ كَانَ يُقَالُ إِنَّ لِلصَّلَاةِ أَوَّلًا وَآخِرًا فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ
[حناد] اسان کان روايت ڪئي آهي؛ [محمد بن فضليل] اسان کان روايت ڪئي آهي [العماسي] کان [ابو صالح] کان [ابو هريره] تائين، هن چيو ته: 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'يقيناً نماز جي شروعات ۽ انتها آهي. ظهر جي نماز جو وقت تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن سج لهي ٿو ۽ ان جو اختتام تڏهن آهي جڏهن عصر جي نماز جو وقت شروع ٿئي ٿو. عصر جي نماز جو وقت تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن ان جو وقت شروع ٿئي ٿو ۽ ان جو اختتام تڏهن آهي جڏهن سج پيلو ٿي وڃي ٿو. مغرب جي نماز جو وقت تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن سج لهي ٿو ۽ ان جو اختتام تڏهن آهي جڏهن ڳاڙهو رنگ غائب ٿي وڃي ٿو. عشاء جي نماز جو وقت تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن ڳاڙهو رنگ غائب ٿي وڃي ٿو ۽ ان جو اختتام رات جي وچ ۾ ٿئي ٿو. ۽ صبح جي نماز جو آغاز تڏهن آهي جڏهن فجر ٿئي ٿي، ۽ ان جو اختتام سج اڀرڻ تي ٿئي ٿو.' هن چيو؛ 'هن باب ۾ عبدالله بن عمرو کان به هڪ روايت آهي. ابو عيسيٰ چيو؛' '۽ مون محمد کي چوندي ٻڌو ته؛ 'نماز جي وقت بابت مجاهد کان العماسي جي حديث محمد بن فضليل جي حديث کان وڌيڪ صحيح آهي جيڪا العماسي کان آهي، جڏهن ته محمد بن فضليل جي حديث ۾ محمد بن فضليل جي غلطي آهي. اسان کي [ابو اسامة] [ابو اسحاق الفزاري] [العماسي] [مجاهد] کان ٻڌايو آهي. هن چيو ته؛ 'ڪڏهن ڪڏهن چيو ويندو آهي؛ بيشڪ نماز جي شروعات ۽ انتها هوندي آهي، پوءِ هن محمد بن فضليل جي حديث کي العماسي کان ان جي معنيٰ سان ذڪر ڪيو.'
حديث
Imam Tirmidzi : 140
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَالْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْرَقُ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ أَقِمْ مَعَنَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَقَامَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ حِينَ زَالَتْ الشَّمْسُ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْمَغْرِبِ حِينَ وَقَعَ حَاجِبُ الشَّمْسِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ مِنْ الْغَدِ فَنَوَّرَ بِالْفَجْرِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالظُّهْرِ فَأَبْرَدَ وَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعَصْرِ فَأَقَامَ وَالشَّمْسُ آخِرَ وَقْتِهَا فَوْقَ مَا كَانَتْ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ إِلَى قُبَيْلِ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ قَالَ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا فَقَالَ مَوَاقِيتُ الصَّلَاةِ كَمَا بَيْنَ هَذَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ قَالَ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ أَيْضًا
اسان کي [احمد بن مني] ۽ [الحسن بن اش شبہ البزار] ۽ [احمد بن محمد بن موسيٰ] هڪ معنيٰ سان ٻڌايو آهي. انهن چيو ته اسان کي [اسحاق بن يوسف الازرق] [سفيان عطسوري] [علقمه بن مرتصد] [سليمان بن بريده] [پنهنجي پيءُ] کان ٻڌايو آهي ته: هڪ ماڻهو رسول الله ﷺ وٽ آيو ۽ نماز جي وقت بابت پڇيو، ته پاڻ فرمايائون: 'انشاءالله اسان سان گڏ نماز پڙهو'. پوءِ پاڻ بلال کي اقامت ڪرڻ جو حڪم ڏنائين. پوءِ صبح ٿيڻ تي اقامت ڪئي. پوءِ اقامت جو حڪم ڏنائين، بلال به سج لهڻ تي اقامت ڪئي، پوءِ منجهند جي نماز پڙهي. پوءِ اقامت جو حڪم ڏنائين، بلال اقامت ڪئي ۽ سج اڇو ٿيڻ تي ۽ اڃا به مٿي هجڻ تي نماز پڙهي. پوءِ مغرب جي نماز جو حڪم ڏنائين جڏهن سج لهي ويو. پوءِ شام جي نماز اقامت جو حڪم ڏنو جڏهن آسمان مان ڳاڙهو رنگ غائب ٿي ويو. ۽ ٻئي ڏينهن، صبح جي نماز اقامت جو حڪم ڏنو جڏهن سج روشن هو. پوءِ ظهر جي نماز جو حڪم ڏنو، ۽ هو انتظار ڪندو رهيو جيستائين هوا ٿڌي ۽ خوشگوار محسوس نه ٿئي. پوءِ ظهر جي نماز جو حڪم ڏنو، ۽ نماز ان وقت ادا ڪئي جڏهن صرف ٿورو وقت باقي هو. پوءِ ٻيهر اقامت جو حڪم ڏنو، پر مغرب ختم ڪيو جيستائين آسمان مان ڳاڙهو رنگ تقريبن غائب ٿي ويو. پوءِ عشاء جي نماز جو حڪم ڏنو، ۽ ان کي رات جو ٽيون حصو گذري ويو. ان کان پوءِ هن چيو: 'اهو شخص ڪٿي آهي جنهن نماز جي وقتن بابت پڇيو؟' ان شخص جواب ڏنو، 'مان آهيان'. پوءِ هن چيو: 'نماز جا وقت انهن ٻن وقتن جي وچ ۾ آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن غريب آهي.' هن چيو؛ '[صيوبة] پڻ ان کي [علقمه بن مرتصد] کان روايت ڪيو آهي'.
