Imam Tirmidzi : 121
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَالْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقْرَأْ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ شَيْئًا مِنْ الْقُرْآنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْمَعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقْرَأْ الْجُنُبُ وَلَا الْحَائِضُ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا لَا تَقْرَأْ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ مِنْ الْقُرْآنِ شَيْئًا إِلَّا طَرَفَ الْآيَةِ وَالْحَرْفَ وَنَحْوَ ذَلِكَ وَرَخَّصُوا لِلْجُنُبِ وَالْحَائِضِ فِي التَّسْبِيحِ وَالتَّهْلِيلِ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ إِنَّ إِسْمَعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ يَرْوِي عَنْ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ الْعِرَاقِ أَحَادِيثَ مَنَاكِيرَ كَأَنَّهُ ضَعَّفَ رِوَايَتَهُ عَنْهُمْ فِيمَا يَنْفَرِدُ بِهِ وَقَالَ إِنَّمَا حَدِيثُ إِسْمَعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ عَنْ أَهْلِ الشَّأْمِ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ أَصْلَحُ مِنْ بَقِيَّةَ وَلِبَقِيَّةَ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ عَنْ الثِّقَاتِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ قَال سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ ذَلِكَ
nutti himeera [Ali bin Hujr] fi [Al Hasan bin Arafah] lamaan isaanii iyyuu akkana jedhan; akka nutti himetti [Ismaa’il bin Ayyasy] [Musa bin Uqbah] irraa [Nafi’] irraa [Ibn Umar] irraa Rasuula sallallaahu ‘alaihi wasallam irraa akkana jedhe: ‘Dubartoonni laguu fi namoonni junub Qur’aana irraa homaa dubbisuu hin qaban’. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis hadiisa Alii irraa ni jira'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Waa'ee hadiisa Ibnu Umar hin beeknu, hadiisa Ismaa'il bin Ayyasii irraa, Muusaa bin Uqbah irraa, Nafi irraa', Ibnu Umar irraa, Nabi sallallaahu 'alaihi wasallam irraa, 'Junub fi dubartiin heeydii qabdu Qur'aana hin dubbisne' jedhe. Kun yaada ulamaa’ota irra caalaan sahaabota Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam, tabi’iin fi warra isaan booda jiran kan akka Sufyan Ats Tsauri, bin Al Mubarak, Syafi’i, Ahmad fi Ishaq keessaa. Isaanis, 'Dubartoonni laguu qabaniifi junuboonni Qur'aana keessaa xumura aayata tokkoo, ykn qubee tokkoo fi kan kana fakkaatan malee waan tokko dubbisuun hin hayyamamu' jedhu. Haa ta'u malee, namoota junub fi dubartoota laguu qabaniif tasbiiha -Subhanallah- fi tahlil -Laa Ilaaha Illalaah-' akka dubbisaniif mijannaa ni kennu. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Muhaammad bin Ismaa'il akkas jechuu dhaga'eera; 'Dhugumatti, Ismaa'il bin Ayyaasiin hadiisni badii hedduun ummata Hijaazii fi ummata Iraaq irraa odeessee jira, seenaa Ismaa'il bin Ayyaasii isaan irraa waan laaffise fakkaata, yoo kophaa isaa odeesse'. Jedhan; 'Haa ta'u malee, hadiisni Ismaa'il bin Ayyasii ummata Sooriyaa irraati'. Ahmad bin Hambal akka jedhanitti; 'Ismaa'il bin Ayyaasiin Baqiyyaa irra caala, sababni isaas Baqiyyaan hadiisa badaa kan inni namoota tsiqqaa irraa odeesse - kan amanamuu danda'u -'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Ahmad bin Al Hasan seenaa tokko natti hime jedhe; 'Ahmad bin Hambal akkas jechuu dhaga'eera'.
Imam Tirmidzi : 122
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مِنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا حِضْتُ يَأْمُرُنِي أَنْ أَتَّزِرَ ثُمَّ يُبَاشِرُنِيقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَمَيْمُونَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
nutti himeera [Bundar] jedhe; nutti himee jira [Abdurrahman bin Mahdi] irraa [Sufyan] irraa [Mansur] irraa [Ibrahim] irraa [Al Aswad] irraa ['Aisyah] irraa akkana jedhe; 'Yeroon laguu ture Rasulullah sallallaahu aleihi wasallam huccuu akkan uffadhu na ajaje, sana booda na hammate'. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis seenaan Ummu Salaamaa fi Maimunah irraa argame ni jira'. Abuu Isaa akkana jedhan; Hadiisni Aisyah hasan sahiidha. Kun yaada ulamaa’ota hedduu sahaabota Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam fi tabi’iin keessaati. Yaadni kun Syafi'ii, Ahmad fi Ishaaq'nis qaba.
Imam Tirmidzi : 123
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَرَامِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ قَالَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ مُوَاكَلَةِ الْحَائِضِ فَقَالَ وَاكِلْهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَمْ يَرَوْا بِمُوَاكَلَةِ الْحَائِضِ بَأْسًا وَاخْتَلَفُوا فِي فَضْلِ وَضُوئِهَا فَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ بَعْضُهُمْ وَكَرِهَ بَعْضُهُمْ فَضْلَ طَهُورِهَا
[Abbaas Al Anbarii] fi [Muhammad bin Abd Al A’la] nutti himaniiru; [Abdurrahman bin Mahdi] nutti himaniiru; [Mu’awiyah bin Saalih] [Al ‘Ala` bin Al Harith] irraa [Haram bin Mu’awiyah] irraa adeera isaa [Abdullah bin Sa’d] irraa nutti himaniiru ni jedhe; 'Waa'ee dubartii laguu qabdu waliin nyaachuu Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam gaafadhe, kanaaf: 'ishee waliin nyaadhu' jedhe. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis seeneffama 'Aayishaa fi Anas' irraa argame jira. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Abdullah bin Sa'd odeesse kun hasan gharib dha. Kun yaada hayyoota irra jireessaati, dubartii laguu qabdu waliin nyaachuun gaariidha jedhanii ilaalu. Haa ta’u malee waa’ee bishaan wuduu’aa hafe irratti garaagarummaa qabu, gariin isaanii laafinaa kan kennan yoo ta’u kaan immoo makrooh jedhanii ilaalu’.
Imam Tirmidzi : 124
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ ثابِتِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَقَالَتْ لِي عَائِشَةُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَاوِلِينِي الْخُمْرَةَ مِنْ الْمَسْجِدِ قَالَتْ قُلْتُ إِنِّي حَائِضٌ قَالَ إِنَّ حَيْضَتَكِ لَيْسَتْ فِي يَدِكِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا نَعْلَمُ بَيْنَهُمْ اخْتِلَافًا فِي ذَلِكَ بِأَنْ لَا بَأْسَ أَنْ تَتَنَاوَلَ الْحَائِضُ شَيْئًا مِنْ الْمَسْجِدِ
nutti himeera [Qutaibah] jedhe; nutti himee jira [Ubaidah bin Humaid] [Al A'masy] irraa [Thabit bin Ubaid] irraa [Al Qasim bin Muhammad] irraa akkana jedhe; ' ['Aayisiyaa] naan jedhe, 'Ergamaan Rabbii sallallaahu aleihi wasallam yeroo tokko akkana naan jedhan: 'Masjiida irraa matta'aa xiqqoo fudhadhu', 'Aayisiyaan akkana jedhe; 'Ergasii akkas jedheen; 'Ani laguu qaba' jedhe: 'Dhugumatti dhiigni laguu kee harka kee keessa hin jiru'. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis seenaan Ibnu Umar fi Abu Huraayiraa irraa argame ni jira'. Abuu Isaa akkana jedhan; Hadiisni Aisyah hasan sahiidha. Kun yaada saayintistoota harka caalu yoo ta'u, qabxii kana irratti garaagarummaa akka qaban quba hin qabnu. Innis dubartoonni laguu qaban masjiida keessaa waa fudhachuu akka danda'an'.
Imam Tirmidzi : 125
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَبَهْزُ بْنُ أَسَدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَادُ بْنُ سَلَمَةِ عَنْ حَكِيمٍ الْأَثْرَمِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الهُجَيْمِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَتَى حَائِضًا أَوْ امْرَأَةً فِي دُبُرِهَا أَوْ كَاهِنًا فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى لَا نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ حَكِيمٍ الْأَثْرَمِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى التَّغْلِيظِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَتَى حَائِضًا فَلْيَتَصَدَّقْ بِدِينَارٍ فَلَوْ كَانَ إِتْيَانُ الْحَائِضِ كُفْرًا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ بِالْكَفَّارَةِ وَضَعَّفَ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ وَأَبُو تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ اسْمُهُ طَرِيفُ بْنُ مُجَالِدٍ
nutti himeera [Bundar] jedhe; nutti himeera [Yahya bin Sa’id] fi [Abdurrahman bin Mahdi] fi [Bahz bin Asad] akka jedhan; nutti himee jira [Hammad bin Salamah] irraa [Hakim Al Atsram] irraa [Abu Tamimah Al Hujaimi] irraa [Abu Hurairah] irraa Nabi sallallaahu aleihi wasallam irraa akkana jedhe: ‘Namni dubartii laguu qabdu waliin wal qunnamtii saalaa raawwate, ykn dubartii qaama saalaa irraa qunnamtii saalaa raawwate, ykn shaman bira deeme sana booda waan itti bu’e kafare Muhaammad shallallahu 'alaihi wasallam' jedhu. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisa kana hadiisa Hakim Al Atsram irraa, Abu Tamimah Al Hujaimi irraa, Abu Hurairah irraa malee hin beeknu. Akkasumas akka saayintistoonni jedhanitti hiikni hadiisa kanaa akka ba’aa qofaatti. Nabi sallallaahu aleeyhi wasallam irraa odeeffameera, akkana jedhan: 'Namni gara - qunnamtii saalaa - dubartii laguu qabdutti dhufe, diinaara tokkoon sadaqaa haa kennu'. Dubartii laguu keessa jirtutti dhufuun gocha kufrii yoo ta'e, sadaqaa akka kafaraa isheetti akka kennitu hin ajajamtu! Haa ta’u malee Muhaammad hadiisa kana gama sanad isaa irraa laaffise. Akkasumas Abu Tamimah Al Hujaimi maqaan isaa Tharif bin Mujalid' jedhama.
Imam Tirmidzi : 126
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الرَّجُلِ يَقَعُ عَلَى امْرَأَتِهِ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ يَتَصَدَّقُ بِنِصْفِ دِينَارٍ
nutti himeera [Alii bin Hujr] akkana jedhe; nuuf gabaasee jira [Sharik] irraa [Khushaim] irraa [Miqsam] irraa [Ibn Abbaas] irraa Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam irraa waa’ee dhiira yeroo laguu gara haadha manaa isaa dhufee, akkana jedhe: ‘Namni gara haadha manaa isaa kan laguu jirtutti dhufe sadaqa isheef haa kennu walakkaa diinaara’.
Imam Tirmidzi : 127
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى عَنْ أَبِي حَمْزَةَ السُّكَّرِيِّ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا كَانَ دَمًا أَحْمَرَ فَدِينَارٌ وَإِذَا كَانَ دَمًا أَصْفَرَ فَنِصْفُ دِينَارٍقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْكَفَّارَةِ فِي إِتْيَانِ الْحَائِضِ قَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ مَوْقُوفًا وَمَرْفُوعًا وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ يَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ وَلَا كَفَّارَةَ عَلَيْهِ وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ قَوْلِ ابْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ بَعْضِ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ عُلَمَاءِ الْأَمْصَارِ
nutti himeera [Al Huseen bin Huraits] jedhe; nuuf gabaasee jira [Al Fadll bin Muusaa] [Abu Hamzah As Sukkari] irraa [Abdul Karim] irraa [Miqsam] irraa [Ibn Abbaas] irraa Nabi sallallaahu aleeyhi wasallam irraa akkana jedhan: ‘Dhiigni yoo diimaa ta’e adabbiin diinaara tokko, yoo keelloo ta’e immoo adabbiin walakkaa dinaara’. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni waa'ee dhimma adabbii maallaqaa dubartoota laguu qaban waliin walqunnamtii saalaa raawwachuu dubbatu seenaa mauquf fi marfuu qabuun Ibnu Abbaas odeesseedha'. Kana jechuun saayintistoonni tokko tokko. Yaadni kun immoo Ahmad fi Ishaaq irraas fudhatame. bin Al Mubaarak akka jedhanitti; 'Rabbii isaa dhiifama haa gaafatu kafaraan hin jiru'. Jechoonni akkanaa bin Al Mubaarak ogeeyyii tabi’iin hedduunis kan akka Sa’id bin Jubair fi Ibraahim An Nakha’Iin odeesse. Kanas hayyoonni addunyaa irra caalaan isaanii ni dubbatu.
Imam Tirmidzi : 128
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّ امْرَأَةً سَأَلَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الثَّوْبِ يُصِيبُهُ الدَّمُ مِنْ الْحَيْضَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُتِّيهِ ثُمَّ اقْرُصِيهِ بِالْمَاءِ ثُمَّ رُشِّيهِ وَصَلِّي فِيهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ قَيْسِ بْنتِ مِحْصَنٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَسْمَاءَ فِي غَسْلِ الدَّمِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الدَّمِ يَكُونُ عَلَى الثَّوْبِ فَيُصَلِّي فِيهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهُ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ إِذَا كَانَ الدَّمُ مِقْدَارَ الدِّرْهَمِ فَلَمْ يَغْسِلْهُ وَصَلَّى فِيهِ أَعَادَ الصَّلَاةَ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ الدَّمُ أَكْثَرَ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ أَعَادَ الصَّلَاةَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَلَمْ يُوجِبْ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ عَلَيْهِ الْإِعَادَةَ وَإِنْ كَانَ أَكْثَرَ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ الشَّافِعِيُّ يَجِبُ عَلَيْهِ الْغَسْلُ وَإِنْ كَانَ أَقَلَّ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ وَشَدَّدَ فِي ذَلِكَ
nutti himeera [Ibn Abuu Umar] akkana jedhe; nutti himeera [Sufyan bin Uyainah] irraa [Hisyam bin Urwah] irraa [Fathimah bint Al Mundzir] irraa [Asma bint Abu Bakr] irraa akkana jedhe; 'Dubartiin tokko waa'ee uffata dhiiga laguutiin xuraa'e Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam gaafatte?' ergasii Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhee deebise: 'Hccuu sana xuuxaa, sana booda jiidhaa bishaaniin dhiqadhaa, sana booda ittiin salaadhaa'. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis seenaan Abu Huraayiraa fi Ummu Qais bint Mihshan irraa argame ni jira'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Asmaa waa'ee dhiiga laguu dhiqachuu hasan sahiidha.' Dhiiga huccuu irra bu'ee osoo hin dhiqatin salaataaf uffatamu irratti hayyoonni yaada garaa garaa qabu. Hayyoonni tokko tokko tabi'iin irraa akka jedhanitti; 'Dhiigni hamma dirham yoo ta'e, osoo hin dhiqatin dura yoo uffate, salaata isaa irra deebi'uu qaba'. Kaan tokko tokko yoo jedhan; 'Dhiigni hamma dirham yoo caalu, salaata irra deebi'uu qaba'. Yaada kana kan qabate Sufyan Ats Tsauri fi bin Al Mubarak ture. Haa ta'u malee, hayyoonni biroo tokko tokko tabi'iin keessaa fi kaan immoo dhiigni dirhama caalaa - guddaa - yoo ta'ellee, salaata irra deebi'uu hin barbaachifne. Yaada kana kan qaban Ahmad fi Ishaaq. Syafi'iin akkana jedhe; 'Dhiigni hamma dirhaam gadi ta'us dhiqachuun dirqama'. Sana irrattis cichee ture'.
Imam Tirmidzi : 129
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ أَبُو بَدْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى عَنْ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الْأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْكَانَتْ النُّفَسَاءُ تَجْلِسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا فَكُنَّا نَطْلِي وُجُوهَنَا بِالْوَرْسِ مِنْ الْكَلَفِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الْأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَاسْمُ أَبِي سَهْلٍ كَثِيرُ بْنُ زِيَادٍ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى ثِقَةٌ وَأَبُو سَهْلٍ ثِقَةٌ وَلَمْ يَعْرِفْ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ وَقَدْ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ عَلَى أَنَّ النُّفَسَاءَ تَدَعُ الصَّلَاةَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا إِلَّا أَنْ تَرَى الطُّهْرَ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّهَا تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي فَإِذَا رَأَتْ الدَّمَ بَعْدَ الْأَرْبَعِينَ فَإِنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا لَا تَدَعُ الصَّلَاةَ بَعْدَ الْأَرْبَعِينَ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَيُرْوَى عَنْ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ أَنَّهُ قَالَ إِنَّهَا تَدَعُ الصَّلَاةَ خَمْسِينَ يَوْمًا إِذَا لَمْ تَرَ الطُّهْرَ وَيُرْوَى عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ وَالشَّعْبِيِّ سِتِّينَ يَوْمًا
nutti himeera [Nashr bin Ali Al Jahdlami] akkana jedhe; nutti himee jira [Syuja’ bin Al Walid Abu Badr] irraa [Ali bin Abdul A’la] irraa [Abu Sahl] irraa [Mussah Al Azdiah] irraa [Ummu Salamah] irraa akkana jedhe; 'Bara Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam dubartoonni reefuu da'an guyyoota afurtamaaf callisanii taa'an, sababa halluu gurraachaatiin fuula keenya sana - gosa biqiltuu - dibne'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Kun hadiisa gharibaadha, hadiisa Abu Sahl irraa, Mussah Al Azdiah irraa Ummu Salamah irraa malee hin beeknu'. Abuu Sahl immoo Kathir bin Ziyad jedhama. Haala kana keessatti Muhammad bin Ismaa’il akkana jedhe; 'Alii bin Abdul A'laa fi Abu Sahl namoota amanamoodha'. Akkasumas Muhaammad hadiisa kana hadiisa Abuu Sahl irraa malee hin beeku ture. Sahaabonni Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam, tabi'iin fi warri isaan booda dhufan dubartiin deesse guyyaa afurtama salaata akka hin qabne walii galaniiru, yoo sana dura qulqullaa'e malee, haala kana keessatti dhiqachuu fi salaata gochuu qabdi. Guyyaa afurtama booda dhiiga yoo argite, hayyoonni tokko tokko akkana jedhan: 'Guyyaa afurtama booda salaata dhiisuun isheef hin hayyamamu.' Kun yaada fuqahaa harka caalu kan akka Sufyan Ats Thauri, bin Al Mubarak, Syafi'i, Ahmad fi Ishaq ti. Akkasumas Al Hasan Al Basrii irraas ni odeeffame akkana jedhe: 'Dhugumatti dubartiin deesse qulqullaa'uu ishee yoo hin argine guyyaa shantama hin salaattu' jedheera. Akkasumas ‘Ata bin Abu Rabah fi Ash Sya’bii irraas odeeffameera; kunis guyyaa jaatama jechuudha’ jedheen.
Imam Tirmidzi : 130
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ فِي غُسْلٍ وَاحِدٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي رَافِعٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ بِغُسْلٍ وَاحِدٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ الْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ أَنْ لَا بَأْسَ أَنْ يَعُودَ قَبْلَ أَنْ يَتَوَضَّأَ وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ هَذَا عَنْ سُفْيَانَ فَقَالَ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبُو عُرْوَةَ هُوَ مَعْمَرُ بْنُ رَاشِدٍ وَأَبُو الْخَطَّابِ قَتَادَةُ بْنُ دِعَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ ابْنِ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ وَهُوَ خَطَأٌ وَالصَّحِيحُ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ
nutti himeera [Bundar Muhammad bin Basysiyar] akkana jedhe; nutti himeera [Abu Ahmad] akkana jedhe; nutti himeera [Sufyan] irraa [Ma'mar] irraa [Qatadah] irraa [Anas] irraa jedhe; 'Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam yeroo tokko haadhotii manaa isaa waliin dabareedhaan dhiqannaa tokko keessa turan'. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis odeessaan Abuu Raafii irraa jira''. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun hasan sahiidha, Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam haadha manaa isaa hunda waliin dabareedhaan dhiqannaa tokko keessatti akka ta'e'. Kun yaada hayyoota hedduu, isaan keessaa Al Hasan Al Bashri, namni tokko wuduu’aa osoo hin raawwatin illee irra deddeebi’ee - walqunnamtii saalaa - rakkoon hin jiru jedhu ti’. [Muhammad bin Yusuf] hadiisa kana [Sufyaan] irraa odeesse, -Abu Urwah Abu Al Khaththab- irraa, [Anas] irraa, Abu Urwah -inni Ma'mar bin Rashid-, fi Abu Al Khaththab Qatadah bin Di'amah irraa akkana jedhe. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Isaan keessaa gariin Muhammad bin Yuusuf irraa, Sufyaan irraa, Ibn Abu Urwah irraa Abu Al Khaththab irraa odeesse'.
Imam Tirmidzi : 131
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَتَى أَحَدُكُمْ أَهْلَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يَعُودَ فَلْيَتَوَضَّأْ بَيْنَهُمَا وُضُوءًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ و قَالَ بِهِ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يَعُودَ فَلْيَتَوَضَّأْ قَبْلَ أَنْ يَعُودَ وَأَبُو الْمُتَوَكِّلِ اسْمُهُ عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ سِنَانٍ
[Haannad] nuuf odeessee jira; [Hafs bin Ghiyats] ['Ashim Al Ahwal] irraa [Abu Al Mutawakkil] irraa [Abu Sa'id Al Khudri] irraa Nabi sallallaahu aleihi wasallam irraa nuuf odeessee jira: 'Isin keessaa namni tokko haadha manaa isaa bira dhaqee irra deebi'uu yoo barbaade, isaan gidduutti wuduu'a haa godhu'. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis odeessaan Umar irraa ni jira'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Abuu Sa'id odeesse tun hasan sahiidha. Kun yaada Umar bin Al Khaththab ti. Akkasumas hayyoonni muraasni isaaniis yaada kana qabatanii miti, 'Dhiirri tokko haadha manaa isaa waliin wal qunnamtii yoo raawwatee deebi'ee irra deebi'uu yoo barbaade dursee wuduu'a haa godhu' jedhu. Abuu Al Mutawakkil Alii bin Dawud jedhama. Yeroo Abu Sa'id Al Khudri maqaan isaa Sa'd bin Malik bin Sinan' jedhama.
Imam Tirmidzi : 132
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ قَالَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَأَخَذَ بِيَدِ رَجُلٍ فَقَدَّمَهُ وَكَانَ إِمَامَ قَوْمِهِ وَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ وَوَجَدَ أَحَدُكُمْ الْخَلَاءَ فَلْيَبْدَأْ بِالْخَلَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَثَوْبَانَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ هَكَذَا رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْحُفَّاظِ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ وَرَوَى وُهَيْبٌ وَغَيْرُهُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَا لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ وَهُوَ يَجِدُ شَيْئًا مِنْ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَقَالَا إِنْ دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ فَوَجَدَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَلَا يَنْصَرِفْ مَا لَمْ يَشْغَلْهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ وَبِهِ غَائِطٌ أَوْ بَوْلٌ مَا لَمْ يَشْغَلْهُ ذَلِكَ عَنْ الصَّلَاةِ
nutti himeera [Hannad bin As Sari] jedhe; [Abu Mu’awiyah] [Hisyam bin Urwah] irraa [abbaa isaa] irraa [Abdullah bin Al Arqam] irraa nutti himee jira jedhe; 'Iqaamaan labsamee ture, sana booda harka nama tokkoo qabee imaama saba isaa ta'us akka fuulduratti bahu ajaje. Ergasii akkana jedhe; 'Yeroo tokko Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jechuu isaanii dhaga'eera: 'Salaanni yoo dubbatame, isin keessaa namni tokko mana fincaanii deemuu yoo barbaade, dursee mana fincaanii haa deemu'. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis seenaan 'Aisyah, Abu Hurairah, Tsauban fi Abu Umamah' irraas ni jira. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Abdullah bin Al Arqam hadiisa sahiiha hasan dha. Akkasitti [Malik bin Anas] fi [Yahya bin Sa’id Al Qaththan] fi haffazoota keessaa muraasni miti - ogeeyyiin hadiisa - [Hisham bin Urwah] irraa [abbaa isaa] irraa [Abdullah bin Al Arqam] irraa odeesse. [Wuhaib] fi kanneen biroos [Hisham bin Urwah] irraa [abbaa isaa] irraa [nama] irraa [Abdullah bin Al Arqam] irraa odeesse. Kun yaada sahaabaa Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam fi Tabi'iin keessaa tokko qofa miti. Yaadni kun Ahmad fi Ishaaq illee qaba ture, 'Namni tokko fedhiin fincaan baasuu ykn fincaan baasuu yoo itti dhaga'ame salaata raawwachuu hin qabu' jedhan. Akkasumas, ‘Kadhannaadhaaf yoo ka’e, salaanni isaa hanga isa hin gufachiifnetti cabsuu hin qabu’ jedhan. Hayyoonni tokko tokko akka jedhanitti, 'Namni tokko haala sagadaa ykn fincaan keessa osoo jiruu salaata raawwachuun, hanga salaata keessatti isa hin gufachiifnetti, wanti badii hin qabu' jedhan.
Imam Tirmidzi : 133
حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَتْ قُلْتُ لِأُمِّ سَلَمَةَإِنِّي امْرَأَةٌ أُطِيلُ ذَيْلِي وَأَمْشِي فِي الْمَكَانِ الْقَذِرِ فَقَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُطَهِّرُهُ مَا بَعْدَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا نَتَوَضَّأُ مِنْ الْمَوْطَإِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا وَطِيءَ الرَّجُلُ عَلَى الْمَكَانِ الْقَذِرِ أَنَّهُ لَا يَجِبُ عَلَيْهِ غَسْلُ الْقَدَمِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ رَطْبًا فَيَغْسِلَ مَا أَصَابَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِهُودِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَهُوَ وَهَمٌ وَلَيْسَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ابْنٌ يُقَالَ لَهُ هُودٌ وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِإِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَهَذَا الصَّحِيحُ
nutti himeera [Abu Raja` Qutaibah] akkana jedhe; nutti himeera [Malik bin Anas] [Muhammad bin Umarah] irraa [Muhammad bin Ibrahim] irraa [Gabricha dubartii Abdurrahman bin Auf] irraa akkana jedhe; 'Yeroo tokko [Ummu Salaamaan], 'Dhugumatti, ani dubartii uffannaan ishee dheeraa ta'eedha, bakka xuraa'aa keessas deema?' ergasii akkana jedhe; 'Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam yeroo tokko akkana jedhan: 'huccuun booda biyyee waliin qulqulluu ta'a'. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis seenaan Abdullah bin Mas'ud irraa argame ni jira jedhan; 'Ani yeroo tokko Ergamaa Rabbii sallallaahu aleeyhi wasallam waliin bakka xuraa'aa ta'etti ture, wuduu'a hin goone.' Abuu Isaa akkana jedhan; "Saayintistoonni akkasitti yaaduu qofa osoo hin taane, 'Namni lafa xuraa'aa irra tarkaanfatu xurii ammallee jiidha yoo ta'e malee miila isaa dhiqachuu hin qabu, kanaaf mallattoo sana akka balleessu gorfama' jedhu." Abuu Isaa akkana jedhe; Gabricha Ibraahim bin Abdurrahmaan bin Auf irraa Ummu Salaamaa irraa, dhugaan jirus kana'.
Imam Tirmidzi : 134
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلَّاسُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالتَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَمَّارٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عَلِيٌّ وَعَمَّارٌ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ الشَّعْبِيُّ وَعَطَاءٌ وَمَكْحُولٌ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ عُمَرَ وَجَابِرٌ وَإِبْرَاهِيمُ وَالْحَسَنُ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَضَرْبَةٌ لِلْيَدَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكٌ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ أَنَّهُ قَالَ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ فَضَعَّفَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ حَدِيثَ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لَمَّا رُوِيَ عَنْهُ حَدِيثُ الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَخْلَدٍ الْحَنْظَلِيُّ حَدِيثُ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ عَمَّارٍ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ لَيْسَ هُوَ بِمُخَالِفٍ لِحَدِيثِ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لِأَنَّ عَمَّارًا لَمْ يَذْكُرْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُمْ بِذَلِكَ وَإِنَّمَا قَالَ فَعَلْنَا كَذَا وَكَذَا فَلَمَّا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَانْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَالدَّلِيلُ عَلَى ذَلِكَ مَا أَفْتَى بِهِ عَمَّارٌ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَفِي هَذَا دَلَالَةٌ أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَّمَهُ إِلَى الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ قَالَ و سَمِعْت أَبَا زُرْعَةَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الْكَرِيمِ يَقُولُ لَمْ أَرَ بِالْبَصْرَةِ أَحْفَظَ مِنْ هَؤُلَاءِ الثَّلَاثَةِ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَابْنِ الشَّاذَكُونِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ الْفَلَّاسِ قَالَ أَبُو زُرْعَةَ وَرَوَى عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا
nuuf odeessee jira [Abu Hafsh ‘Amru bin Ali Al Falas] akkana jedhan; nutti himeera [Yaaziid Ibnu Zuraayi’] akkana jedhe; [Sa’id] irraa [Qatadah] irraa [Azrah] irraa [Sa’id bin Abdurrahman bin Abza] irraa [abbaa isaa] irraa [’Ammar bin Yasir] irraa nutti himee jira jedhe; 'Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam fuula fi harka harkaa irratti akka tayamum godhu ajaje'. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessatti seenaan 'Aayisiyaa fi Ibnu Abbaas' irraas ni jira. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Ammaar kun hasan sahiidha. Akkasumas ‘Ammar irraa karaa hedduu irraa odeeffameera. Kun yaada sahaabaa Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam keessaa tokko qofa miti. Isaan keessaa Alii, 'Ammar, Ibnu Abbaas fi kanneen biroo hedduun geengoo tabi'iin kanneen akka Ash Sya'bi, 'Atha` fi Makhul irraa dhufan. Isaanis "Tayammum fuula fi harka lamaan isaaniif stroke tokko" jedhan. Yaada kana kan fudhatan Ahmad fi Ishaaq. Akkasumas hayyoonni tokko tokko kan akka Ibn Umar, Jabir, Ibrahim fi Al Hasan akka jedhanitti, "Tayammum fuulaaf rukuttaa tokko, harka lamaan hanga jilbaatti ammoo rukuttaa tokkodha" jedhan. Yaada kana kan fudhatan Sufyan Ats Tsauri, Malik, bin Al Mubarak fi Syafi'i. Hadiisni waa'ee tayammum, jechuunis Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam "fuula fi harka lamaaf" akka jedhanis, Ammaar irraa karaa biraatiin odeeffame. Hadiisni kun Ammaar irraas odeeffame, akkana jedhe: "Nuti Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam waliin tayammum hanga garba fi harmaatti hojjachaa turre." Haa ta’u malee, ulamaa’onni tokko tokko hadiisa Ammaar Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam irraa, waa’ee tayammum fuulaa fi harka lamaan, yeroo hadiisni tayammum hanga garba fi harmaattis isa irraa odeeffame laaffisu. Ishaaq bin Ibraahim bin Makhlaad Al Hanzhaliin akkana jedhan; Hadiisni Ammar tayammum fuulaa fi harka harkaa ilaalchisee godhe hadiisa hasan sahihiiti. Gidduu kana hadiisni Ammaar kan, ‘Nuti takka Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam wajjiin hanga garbaa fi harmaatti tayamum goone’ jedhu, hadiisni fuulaa fi harkaaf ta’e waliin wal hin faallessu. Sababni isaas Ammar Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam akkas akka isaan ajaje hin kaasne. Garuu 'kanaa fi kana hojjenna' qofa jedhe. Nabiyyi sallallaahu aleeyhi wasallam gaafa gaafatu fuula isaa fi harka isaa irraa harka isaa akka haxaa’u ajaje, kanaaf waan Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam isa barsiise jechuunis fuula isaa fi harka isaa irraa haxaa’uu raawwachuun xumure. Kanaaf ragaan waan 'Ammar tayamum ilaalchisee Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam irraa fatwaa kenne, akkana jedhe: '-haxaa'uu- fuula fi harka harkaa'. Egaa dhimma kana keessatti ragaan waan Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam barsiise, fuula fi harka lamaan haxaa'uu barsiise'. Innis akkana jedhe, 'Abu Zur'ah bin Abdulkarim akkana jedheen dhaga'e; 'Magaalaa Basraa keessatti nama sammuudhaan namoota sadii caalu argee hin beeku: Ali bin Al Madinii, Ibn Asy Syadzakuni fi 'Amr bin Ali Al Fallas'. Abuu Zur'aan akkana jedhan; 'Affan bin Muslim hadiisa tokko 'Amr bin Ali' irraa odeesse.
Imam Tirmidzi : 135
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْقُرَشِيِّ عَنْ دَاودَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ سُئِلَ عَنْ التَّيَمُّمِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فِي كِتَابِهِ حِينَ ذَكَرَ الْوُضُوءَ{ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ }وَقَالَ فِي التَّيَمُّمِ{ فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ }وَقَالَ{ وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا }فَكَانَتْ السُّنَّةُ فِي الْقَطْعِ الْكَفَّيْنِ إِنَّمَا هُوَ الْوَجْهُ وَالْكَفَّانِ يَعْنِي التَّيَمُّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَذِيٌّ صَحِيحٌ
Nutti himeera [Yahya bin Musa] akkana jedhe; nutti himeera [Sa’id bin Sulaiman] akkana jedhe; yeroo tokko waa’ee tayammum akka gaafatame [Husyaim] [Muhammad bin Khalid Al Qurasyi] irraa [Daud bin Hushain] irraa [Ikrimah] irraa [Ibn Abbaas] irraa akka ta’e nutti hime, ergasii deebisee, ‘Dhugumatti, Rabbiin kitaaba isaa keessatti yeroo wuduu’a kaasu akkana jedheera: ‘-Kanaaf fuula kee fi harka kee hanga jilbaatti dhiqadhu-,’ akkasumas Rabbiin waa’ee tayammum akkana jedhe: '-Ergasii fuula kee fi harka kee qulqulleessi-'. Ergasii akkana jedhe: '-Dhiironni hataniifi dubartoonni hatan, lamaan isaanii harka muraa-'. Kanaafu, akka Sunnaatti yeroo harka muran harka harkaa yoo ta’u, wanti Tayammum keessatti dhiqamu immoo fuula fi harkaa ti’. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun gharib sahiidha'.
Imam Tirmidzi : 136
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ وَعُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ عَنْ عَلِيٍّ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقْرِئُنَا الْقُرْآنَ عَلَى كُلِّ حَالٍ مَا لَمْ يَكُنْ جُنُبًاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ قَالُوا يَقْرَأُ الرَّجُلُ الْقُرْآنَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ وَلَا يَقْرَأُ فِي الْمُصْحَفِ إِلَّا وَهُوَ طَاهِرٌ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
nutti himeera [Abu Sa’id Abdullah bin Sa’id Al Asyaj] akkana jedhan; nutti himeera [Hafsh bin Ghiyats] fi [Uqbah bin Khalid] isaan jedhan; nutti himeera [Al A'masy] fi [Ibn Abu Laila] ['Amru bin Murrah] irraa [Abdullah bin Salamah] irraa [Ali] irraa akkana jedhe; 'Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam carraa hundaan Qur'aana dubbisa, hanga junub hin taaneetti'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Alii tun hadiisa sahiidha. Yaadni kun ogeeyyii saayinsii hedduun sahaabota Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam fi tabi'iin keessaa fudhatama. Jedhan; 'Namni tokko wuduu'aa malee Qur'aana dubbisuu danda'a, garuu yoo qulqulluu ta'e malee dubbisuu dhiisuu danda'a. Yaadni kun kan fudhatame Sufyan Ats Tsauri, Syafi'i, Ahmad fi Ishaq' dha.
Imam Tirmidzi : 137
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَدَخَلَ أَعْرَابِيٌّ الْمَسْجِدَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فَصَلَّى فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي وَمُحَمَّدًا وَلَا تَرْحَمْ مَعَنَا أَحَدًا فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَقَدْ تَحَجَّرْتَ وَاسِعًا فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ بَالَ فِي الْمَسْجِدِ فَأَسْرَعَ إِلَيْهِ النَّاسُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْرِيقُوا عَلَيْهِ سَجْلًا مِنْ مَاءٍ أَوْ دَلْوًا مِنْ مَاءٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّمَا بُعِثْتُمْ مُيَسِّرِينَ وَلَمْ تُبْعَثُوا مُعَسِّرِينَقَالَ سَعِيدٌ قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ نَحْوَ هَذَا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رَوَى يُونُسُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
nutti himeera [Ibn Abu Umar] fi [Sa’id bin Abdurrahman Al Makhzumi] akka jedhan; nutti himeera [Sufyan bin Uyainah] [Az Zuhri] irraa [Sa’id bin Al Musayyib] irraa [Abu Hurairah] irraa akkana jedhe; 'Arabni gandaa tokko yeroo Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam salaatu masjiida seene, Arabni gandaa sana booda salaate. Erga salaatee booda 'yaa Rabbi anaa fi Muhaammad irratti rahmata godhi, nama nu waliin hin jaallatin' jedhee kadhate. Ergasii Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam gara isaatti garagalee akkana ja’e: ‘Dhuguma waan bal’aa dhiphifteetta’. Sana booda masjiida keessatti fincaa’ee akka namoonni battalumatti itti dhiyaatan, garuu Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhan: ‘Bishaan baaldiin douse’, ykn ni jedhe: ‘bishaan baaldi tokkoon’. Sana booda ammas akkana jedhe: 'Dhugumatti, salphisuuf ergamte malee rakkina kennuudhaaf hin ergamne' jedhe. [Sa’id] akkana jedhe; ' [Sufyaan] jedhe; '[Anas bin Malik] irraa [Yahya bin Sa'id] akkasitti natti himeera'. Jedhan; "Boqonnaa kana keessattis seenaan Abdullah bin Mas'ud, Ibnu Abbaas fi Watsilah bin Al Asqa irraa argame ni jira." Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun hasan sahiidha, saayintistoonni tokko tokko hadiisa kana irratti hundaa'uun hojii gaarii hojjetaniiru. Kun yaada Ahmad fi Ishaaq ti. [Yuunus] hadiisa kanas [Az Zuhri] irraa [Ubaidullah bin Abdullah] irraa [Abu Hurairah] irraa odeesse'.
Imam Tirmidzi : 138
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمٍ وَهُوَ ابْنُ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ أَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام عِنْدَ الْبَيْتِ مَرَّتَيْنِ فَصَلَّى الظُّهْرَ فِي الْأُولَى مِنْهُمَا حِينَ كَانَ الْفَيْءُ مِثْلَ الشِّرَاكِ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ حِينَ كَانَ كُلُّ شَيْءٍ مِثْلَ ظِلِّهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ حِينَ وَجَبَتْ الشَّمْسُ وَأَفْطَرَ الصَّائِمُ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ صَلَّى الْفَجْرَ حِينَ بَرَقَ الْفَجْرُ وَحَرُمَ الطَّعَامُ عَلَى الصَّائِمِ وَصَلَّى الْمَرَّةَ الثَّانِيَةَ الظُّهْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَهُ لِوَقْتِ الْعَصْرِ بِالْأَمْسِ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَيْهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ لِوَقْتِهِ الْأَوَّلِ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ صَلَّى الصُّبْحَ حِينَ أَسْفَرَتْ الْأَرْضُ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذَا وَقْتُ الْأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِكَ وَالْوَقْتُ فِيمَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي مُوسَى وَأَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَعَمْرِو بْنِ حَزْمٍ وَالْبَرَاءِ وَأَنَسٍ أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ لِوَقْتِ الْعَصْرِ بِالْأَمْسِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدٌ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي الْمَوَاقِيتِ حَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ فِي الْمَوَاقِيتِ قَدْ رَوَاهُ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ وَأَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ حَدِيثِ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[Hannad bin As Sari] nuuf odeessee jira; [Abdurrahman bin Abu Az Zinad] [Abdurrahman bin Al Harith bin Ayyasy bin Abu Rabi’ah] irraa [Hakim bin Hakim] irraa - jechuunis Ibnu Abbaad bin Hunaif - naaf odeessee jira [Nafi’ bin Jubair bin Muth’im] akka natti odeesseetti [Ibn Abbaas] Rasuulli sallallaahu ’alaihi wasallam akkana jedhe: ‘Gabriel 'Alaihis Salam yeroo tokko yeroo lama Kaaba cinaa na geggeesse. Yeroo jalqabaaf salaata Dhuhr yeroo gaaddidduun akka hidhaa kophee ta’etti salaate. Ergasii yeroo gaaddidduun wantootaa akka waan dhugaa ta’etti salaata Asrii salaate. Sana booda yeroo aduun lixxu salaata maghribii salaatee namoonni soomman sooma isaanii cabsan. Sana booda halluun diimaan samii keessa jiru yeroo badu salaata Ishaa salaate. Sana booda yeroo bari’ee soomanaaf nyaanni haraama ta’e salaata subuh salaate. Yeroo lammataa immoo salaata walakkaa guyyaa, calaqqisiisa waan tokko akkuma dhugaa jirutti, sirriitti yeroo kadhannaa waaree boodaa kaleessaaf salaate. Sana booda kadhannaa waaree booda yeroo fakkiin meeshaa tokkoon tokkoon isaa kan meeshaa jalqabaa dachaa lama ta’u kadhate. Sana booda akkuma duraanii salaata maghrib salaate, achiis salaata Ishaa isa dhumaa yeroo halkan keessaa harki sadii darbee salaate. Sana booda yeroo aduun lafa irratti ibsitu salaata ganamaa raawwadhu. Sana booda Jibriil gara kootti garagalee akkas jedhe; 'Yaa Muhaammad yeroon kun yeroo Nabiyyoota si dura jiranii yoo ta'u, yeroon salaataa yeroo lamaan kana gidduu jira'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis Abu Huraayiraa, Buraayidaa, Abuu Muusaa, Abuu Mas'ud Al Ansarii, Abuu Sa'id, Jaabiir, 'Amru bin Hazm, Al Baraa fi Anas' irraas odeeffametu jira. Anaaf gabaafameera [Ahmad bin Muusaa] akkana jedhe; nuuf beeksiseera [Abdullah bin Al Mubarak] jedhe; nuuf gabaasee jira [Huseen bin Alii bin Huseen] jedhe; naaf gabaasee jira [Wahb bin Kaisan] [Jabir bin Abdullah] irraa Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam irraa, akkana jedhe: 'Jibril na geggeesse...... sana booda akka hadiisa Ibnu Abbaas keessatti hiikkaan eere. Akkasumas hadiisa keessatti 'yeroo asr akka kaleessaa' jedhee hin kaasne. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun hasan sahih gharib dha. Hadiisni Ibnu Abbaas immoo hadiisa hasan sahiidha. Muhaammad akkana jedhe; 'Yeroo salaataa ilaalchisuun seenaan sahiihaan hadiisa Jaabirii Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam irraa argamedha'. Jedhan; 'Hadiisni Jabiir yeroo salaataa ilaalchisee [Atha bin Abu Rabah] fi [Amru bin Dinar] fi [Abu Az Zubair] [Jabir bin Abdullah] irraa Nabi sallallaahu aleeyhi wasallam irraa odeessee jira, akkuma hadiisa Wahb bin kaisan, Jabir irraa, Nabi sallallaahu 'alaihi wasallam irraa'.
Imam Tirmidzi : 139
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِلصَّلَاةِ أَوَّلًا وَآخِرًا وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلَاةِ الظُّهْرِ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَآخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُ الْعَصْرِ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلَاةِ الْعَصْرِ حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُهَا وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَصْفَرُّ الشَّمْسُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْمَغْرِبِ حِينَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَغِيبُ الْأُفُقُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ حِينَ يَغِيبُ الْأُفُقُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَنْتَصِفُ اللَّيْلُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْفَجْرِ حِينَ يَطْلُعُ الْفَجْرُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ فِي الْمَوَاقِيتِ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ الْفَزَارِيِّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ كَانَ يُقَالُ إِنَّ لِلصَّلَاةِ أَوَّلًا وَآخِرًا فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ
[Haannad] nuuf firoomeera; [Muhammad Ibnu Fudlail] [Al A’mash] irraa [Abu Saalih] irraa [Abu Hurairah] irraa nutti hime akkana jedhe; 'Ergamaan Rabbii s.a.w akkana jedhan: 'Dhugumatti salaanni jalqabbii fi xumura qaba. Jalqabni yeroo salaata Dhuhrii yeroo aduun gadi dhiitu yoo ta’u dhumni isaas yeroo salaata Asrii eegaluudha. Jalqabni yeroo salaata Asrii yeroo yeroon isaa jalqabu yoo ta’u dhumni isaas yeroo aduun keelloo ta’udha. Jalqabni yeroo salaata Magriiba yeroo aduun lixxu yoo ta’u dhumni isaas yeroo halluun diimaan sun badedha. Jalqabni yeroo salaata Ishaa yeroo halluun diimaan badee dhumni isaa halkan walakkaa ta’eedha. Jalqabni salaata Subuh immoo yeroo bari’u, dhumni isaas yeroo aduun baatudha’. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis odeessaan Abdullah bin Amr irraa ni jira. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Muhaammad immoo; 'Hadiisni Al A'mash Mujaahid irraa yeroo salaataa ilaalchisee hadiisa Muhammad bin Fudlail Al A'mash irraa dhufe caalaa dhugaa ta'ee, hadiisa Muhammad bin Fudlail ammoo dogongora Muhammad bin Fudlail hojjete of keessaa qaba. [Abu Usamah] [Abu Ishaq Al Fazari] irraa [Al A'mash] irraa [Mujahid] irraa nutti himee jira '. Jedhan; 'Yeroo tokko tokko ni jedhama; Dhugumatti salaanni jalqabbii fi xumura qaba, sana booda akka hadiisa Muhammad bin Fudlail Al A'mash irraa akkasitti hiika isaa waliin kaase.
Imam Tirmidzi : 140
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَالْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْرَقُ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ أَقِمْ مَعَنَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَقَامَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ حِينَ زَالَتْ الشَّمْسُ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْمَغْرِبِ حِينَ وَقَعَ حَاجِبُ الشَّمْسِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ مِنْ الْغَدِ فَنَوَّرَ بِالْفَجْرِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالظُّهْرِ فَأَبْرَدَ وَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعَصْرِ فَأَقَامَ وَالشَّمْسُ آخِرَ وَقْتِهَا فَوْقَ مَا كَانَتْ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ إِلَى قُبَيْلِ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ قَالَ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا فَقَالَ مَوَاقِيتُ الصَّلَاةِ كَمَا بَيْنَ هَذَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ قَالَ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ أَيْضًا
jechuun [Ahmad bin Mani’] fi [Al Hasan bin Ash Shabbah Al Bazzar] fi [Ahmad bin Muhammad bin Musa] hiika tokkoon nutti himeera. Jedhan; 'Nutti himanii jiru [Ishaq bin Yusuf Al Azraq] irraa [Sufyan Ats Tsauri] irraa [Alqamah bin Martsad] irraa [Sulaiman bin Buraidah] irraa [abbaa isaa] irraa jedhe; 'Namni tokko gara Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam dhufee waa'ee yeroo salaataa gaafate, kanaaf akkana jedhe: 'Kottaa nu waliin kadhadhaa -yoo Rabbiin-'. Ergasii Bilaal iqaamaa akka fudhatu ajaje. Kanaaf yeroo bari’u iqaama godhe. Ergasii iqaama ajaje, Bilaal akkasuma iqaama yeroo aduun hirkattu, kanaaf salaata walakkaa guyyaa salaate. Sana booda iqaama ajaje, Bilaal iqaama hojjetee salaata waaree booda yeroo aduun adii fi ammas ol kaate salaate. Ergasii salaata maghriiba gaafa aduu lixxu ajaje. Ergasii yeroo halluun diimaan samii keessaa bade iqaama salaata galgalaa ajaje. Guyyaa itti aanutti immoo yeroo aduun ibsitu iqaama salaata ganamaa ajaje. Achiis salaata sa’aatii walakkaa ajaje, hamma qilleensi qabbanaa’ee fi namatti tolutti eeguu itti fufe. Ergasii salaata waaree booda ajaje, yeroo xiqqoo qofa osoo hafu salaata raawwate. Sana booda ammas iqaama ajaje, garuu hamma halluun diimaan samii keessa jiru baduutti jedhutti maghrib xumure. Ergasii salaata Ishaa ajaje, halkan keessaa harka sadii keessaa tokko yeroo darbee raawwate. Sana booda akkana jedhe: 'Namni waa'ee yeroo kadhannaa gaafate eessa jira?' namichis 'ani jira' jedhee deebiseef. Ergasii akkana jedhe: 'Yeroon kadhannaa yeroo lamaan kana gidduu jira'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun hasan gharib sahiidha.' Jedhan; '[Syu'bah] [Alqamah bin Martsad] irraas odeesse'.