Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 121
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَالْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقْرَأْ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ شَيْئًا مِنْ الْقُرْآنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْمَعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقْرَأْ الْجُنُبُ وَلَا الْحَائِضُ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا لَا تَقْرَأْ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ مِنْ الْقُرْآنِ شَيْئًا إِلَّا طَرَفَ الْآيَةِ وَالْحَرْفَ وَنَحْوَ ذَلِكَ وَرَخَّصُوا لِلْجُنُبِ وَالْحَائِضِ فِي التَّسْبِيحِ وَالتَّهْلِيلِ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ إِنَّ إِسْمَعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ يَرْوِي عَنْ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ الْعِرَاقِ أَحَادِيثَ مَنَاكِيرَ كَأَنَّهُ ضَعَّفَ رِوَايَتَهُ عَنْهُمْ فِيمَا يَنْفَرِدُ بِهِ وَقَالَ إِنَّمَا حَدِيثُ إِسْمَعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ عَنْ أَهْلِ الشَّأْمِ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ أَصْلَحُ مِنْ بَقِيَّةَ وَلِبَقِيَّةَ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ عَنْ الثِّقَاتِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ قَال سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ ذَلِكَ
[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އާއި [އަލްޙަސަން ބިން ޢަރަފާ] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [އިސްމާޢީލް ބިން އައްޔަޝް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މޫސާ ބިން އުޤްބާޙް] ގެ އަރިހުން [ނަފީޢު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަލީގެ ކިބައިން މި މައުޟޫޢުގައި ވެސް ޙަދީޘެއް ވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ޢުމަރުގެ ޙަދީޘް، އިސްމާޢީލް ބިން އައްޔަޝްގެ ޙަދީޘުން މެނުވީ، މޫސާ ބިން އުޤްބާހުގެ ޙަދީޘުން، ނާފީގެ ޙަދީޘުން، އިބްނު ޢުމަރުގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވި ޙަދީޘުން މެނުވީ އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް އެކަން ނޭނގެއެވެ. މިއީ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި، ޠަބީޢީންނާއި، އެއުރެންނަށްފަހު ސުފްޔާން އައްތައުރީއާއި، ބިން އަލްމުބާރަކާއި، ޝާފިޢީއާއި، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤު ފަދަ ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. އެބައިމީހުން ބުނެފައިވަނީ ޙައިޟުވާ އަންހެނުންނާއި ޖުނޫބުވެރިންނަށް ޤުރުއާނުގެ އެއްވެސް އެއްޗެއް ކިޔުމަކީ އާޔަތެއްގެ ނިމުން، ނުވަތަ އެއް އަކުރެއް، އަދި އެފަދަ ކަންތައްތައް ފިޔަވައި، ޤުރުއާނުގެ އެއްވެސް އެއްޗެއް ކިޔުމުގެ ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ޖުނޫބު އަދި ޙައިޟުވާ އަންހެނުންނަށް ތަސްބީޙް -ސުބުޙާނަالله- އަދި ތަޙްލީލް -ލާ އިލާހާ އިއްލާހު-' ކިޔެވުމުގެ ހުއްދަ އެބަހުއްޓެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހީ މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން އިސްމާޢީލް ބިން އައްޔަޝް ޙިޖާޒުގެ އަހުލުވެރިންނާއި އިރާޤުގެ މީހުންގެ ކިބައިން އެތައް ނުބައި ޙަދީޘްތަކެއް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، އެކަލޭގެފާނު އެކަލޭގެފާނު އެކަނި ރިވާކުރައްވަމުން ގެންދެވިނަމަ، އެމީހުންގެ ކިބައިން އިސްމާޢީލް ބިން އައްޔަޝްގެ ރިވާޔަތް ބަލިކަށިކުރެއްވިހެން ހީވެއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އެހެން ނަމަވެސް އިސްމާޢީލް ބިން އައްޔަޝްގެ ޙަދީޘަކީ ޝާމްގެ އަހުލުވެރިންގެ ޙަދީޘްފުޅެކެވެ'. އަހުމަދު ބިން ހަންބަލް ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އިސްމާޢީލް ބިން އައްޔަޝް ބަޤިއްޔާއަށް ވުރެ ރަނގަޅީ، ސަބަބަކީ ބަޤިއްޔާގައި އިތުބާރު ހުރި މީހުންގެ ކިބައިން ރިވާކޮށްފައިވާ ނުބައި ޙަދީޘްތަކެއް ހުރުމުންނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޙްމަދު ބިން އަލް ޙަސަން އަހަންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ 'އަހުމަދު ބިން ހަންބަލް އެހެން ބުނި އަޑު އަހަން'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 122
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مِنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا حِضْتُ يَأْمُرُنِي أَنْ أَتَّزِرَ ثُمَّ يُبَاشِرُنِيقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَمَيْمُونَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
[ބުންދަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަހުދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [މަންޝޫރު] ގެ އަރިހުން [އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [އަލް އަސްވާދު] ގެ އަރިހުން [ޢަޢީޝާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'އަހަރެން ޙައިޟު ކުރާއިރު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަހަރެންނަށް ފޮތިގަނޑެއް ލައިގެން އުޅުމަށް އަންގަވައި، ދެން އަހަރެންގެ ގައިގައި ބޮނޑިކޮށްލައެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އުއްމު ސަލާމާއި މައިމޫނާގެ ކިބައިންވެސް މިކަމުގައި ރިވާޔަތެއް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢާއިޝާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މިއީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަޞްޙާބީންނާއި ޠާބިޢީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. މި ރައުޔު ޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުވެސް ގެންގުޅުއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 123
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَرَامِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ قَالَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ مُوَاكَلَةِ الْحَائِضِ فَقَالَ وَاكِلْهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَمْ يَرَوْا بِمُوَاكَلَةِ الْحَائِضِ بَأْسًا وَاخْتَلَفُوا فِي فَضْلِ وَضُوئِهَا فَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ بَعْضُهُمْ وَكَرِهَ بَعْضُهُمْ فَضْلَ طَهُورِهَا
[ޢައްބާސް އަލް އަންބަރީ] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުލް ޢަޢުލާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަހުދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [މުޢާވިޔަތު ބިން ޞާލިޙް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލް ޢަލާ` ބިން އަލްޙަރީޘް] ގެ އަރިހުން [ޙަރަމް ބިން މުޢާވިޔަ] ގެ އަރިހުން އޭނާގެ ދޮންބައްޕަ [ޢަބްދުالله ބިން ސަޢުދު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. 'އަހަރެން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ޙައިޟުވާ އަންހެނަކާއެކު ކެއުމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލު ކުރުމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އެކަމަނާއާއެކު ކާށެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި 'އައިޝާ އާއި އަނަސް' ގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢަބްދުالله ބިން ޞަޢުދު ރިވާކުރައްވާފައިވާ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބެވެ. މިއީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެއް، އެބޭފުޅުންގެ ރައުޔަކީ ޙައިޟު އަންހެނަކާއެކު ކެއުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް ކަމުގައެވެ. ނަމަވެސް ވުޟޫގެ ބާކީ ހުރި ފެނާއި މެދު ޚިޔާލުތަފާތުވެ، ބައެއް މީހުން ލުއިތައް ދީ، އަނެއް ބަޔަކު އެއީ މަކްރޫޙް ކަމަށް ދެކެއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 124
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ ثابِتِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَقَالَتْ لِي عَائِشَةُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَاوِلِينِي الْخُمْرَةَ مِنْ الْمَسْجِدِ قَالَتْ قُلْتُ إِنِّي حَائِضٌ قَالَ إِنَّ حَيْضَتَكِ لَيْسَتْ فِي يَدِكِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا نَعْلَمُ بَيْنَهُمْ اخْتِلَافًا فِي ذَلِكَ بِأَنْ لَا بَأْسَ أَنْ تَتَنَاوَلَ الْحَائِضُ شَيْئًا مِنْ الْمَسْجِدِ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އުބައިދާ ބިން ޙުމައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލްއަޢުމާސީ] އިން [ތަބިތު ބިން އުބައިދު] ގެ އަރިހުން [އަލްޤާސިމް ބިން މުޙައްމަދު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ ' ['އައިޝަތު] އަހަންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. 'ދެން އަހަރެން ބުނީމެވެ؛ 'އަހަރެން ޙައިޟު ކުރަނީ،' އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން ތިބާގެ މައްސަރު ލޭ ތިބާގެ އަތުގައި ނެތެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު ޢުމަރާއި އަބޫ ހުރައިރާގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢާއިޝާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މިއީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެއް ކަމަށާއި، މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން އެބޭފުޅުންގެ މެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުމެއް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. އެއީ، ޙައިޟުވާ އަންހެނަކު މިސްކިތުން އެއްޗެއް ނަގައިފާނެތީއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 125
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَبَهْزُ بْنُ أَسَدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَادُ بْنُ سَلَمَةِ عَنْ حَكِيمٍ الْأَثْرَمِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الهُجَيْمِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَتَى حَائِضًا أَوْ امْرَأَةً فِي دُبُرِهَا أَوْ كَاهِنًا فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى لَا نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ حَكِيمٍ الْأَثْرَمِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى التَّغْلِيظِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَتَى حَائِضًا فَلْيَتَصَدَّقْ بِدِينَارٍ فَلَوْ كَانَ إِتْيَانُ الْحَائِضِ كُفْرًا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ بِالْكَفَّارَةِ وَضَعَّفَ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ وَأَبُو تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ اسْمُهُ طَرِيفُ بْنُ مُجَالِدٍ
[ބުންދަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] އާއި [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަހުދީ] އަދި [ބަޙްޒް ބިން އަސަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޙައްމާދު ބިން ސަލާމާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙަކީމް އަލް އަޘްރާމް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ތަމީމާ އަލް ޙުޖައިމީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ މުޙައްމަދު ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް ބާވައިލެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި ޙަދީޘް ނޭނގެނީ، ޙަކީމް އަލް އަޘްރާމްގެ ޙަދީޘުން، އަބޫ ތަމީމާ އަލް ޙުޖައިމީގެ ކިބައިން، އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘުން މެނުވީއެވެ. އަދި މި ޙަދީޘްގެ ޢިލްމުވެރިން ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ހަމައެކަނި މާނައަކީ ބަރުދަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެއީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ. ޙައިޟުވާ އަންހެނަކަށް ކުފުރުގެ އަމަލެއް އައިސްފިނަމަ، ކައްފާރާއެއްގެ ގޮތުގައި ޞަދަޤާތް ދިނުމަށް އަމުރު ނުކުރެވޭނެއެވެ! އެކަމަކު މުޙައްމަދު ސަނަދުގެ އެއްފަރާތުން މި ޙަދީޘް ބަލިކަށިކޮށްލިއެވެ. އަދި އަބޫ ތަމީމާ އަލް ހުޖައިމީގެ ނަމަކީ ތަރިފް ބިން މުޖާލިދު' އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 126
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الرَّجُلِ يَقَعُ عَلَى امْرَأَتِهِ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ يَتَصَدَّقُ بِنِصْفِ دِينَارٍ
ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ޝާރިކު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވީ، ޚުސައިމުން، މިޤްސާމުން، އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން، އަނބިމީހާގެ އަނބިމީހާގެ އަރިހަށް ޙައިޟު ދުވަސްވަރު ދިޔަ ފިރިހެނެއްގެ ވާހަކައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: "ޙައިޟު ދުވަސްވަރު އަނބިމީހާގެ އަރިހަށް ދާ މީހަކު ޞަދަޤާތުގެ ގޮތުގައި ބައި ދީނާރު ދޭންވާނެއެވެ."
Hadith
Imam Tirmidzi : 127
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى عَنْ أَبِي حَمْزَةَ السُّكَّرِيِّ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا كَانَ دَمًا أَحْمَرَ فَدِينَارٌ وَإِذَا كَانَ دَمًا أَصْفَرَ فَنِصْفُ دِينَارٍقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْكَفَّارَةِ فِي إِتْيَانِ الْحَائِضِ قَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ مَوْقُوفًا وَمَرْفُوعًا وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ يَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ وَلَا كَفَّارَةَ عَلَيْهِ وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ قَوْلِ ابْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ بَعْضِ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ عُلَمَاءِ الْأَمْصَارِ
[އަލްޙުސައިން ބިން ޙުރައިރާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އަލްފާދުލް ބިން މޫސާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫ ޙަމްޒާ އައްސުއްކާރީ] ގެ އަރިހުން [އަބުދުލްކަރީމް] ގެ އަރިހުން [މިޤްސަމް] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. މިއީ ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ބަސްފުޅެވެ. އަދި މި ރައުޔުވެސް ނެގީ އަޙްމަދާއި އިސްހާޤުއެވެ. އިބްނު އަލް މުބާރަކް ވިދާޅުވިއެވެ: 'އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކިބައިން މާފު އެދެން ޖެހޭނެ ކަމަށާއި ކައްފާރާއެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އިބްނު އަލް މުބާރަކުގެ އަރިހުން މިފަދަ ބަޔާނެއް ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރާއި އިބްރާހިމް އަންނަޚާޢީ ފަދަ ތާބީޢީންގެ ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި މިއީ ދުނިޔޭގެ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ބަސްފުޅެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 128
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّ امْرَأَةً سَأَلَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الثَّوْبِ يُصِيبُهُ الدَّمُ مِنْ الْحَيْضَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُتِّيهِ ثُمَّ اقْرُصِيهِ بِالْمَاءِ ثُمَّ رُشِّيهِ وَصَلِّي فِيهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ قَيْسِ بْنتِ مِحْصَنٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَسْمَاءَ فِي غَسْلِ الدَّمِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الدَّمِ يَكُونُ عَلَى الثَّوْبِ فَيُصَلِّي فِيهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهُ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ إِذَا كَانَ الدَّمُ مِقْدَارَ الدِّرْهَمِ فَلَمْ يَغْسِلْهُ وَصَلَّى فِيهِ أَعَادَ الصَّلَاةَ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ الدَّمُ أَكْثَرَ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ أَعَادَ الصَّلَاةَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَلَمْ يُوجِبْ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ عَلَيْهِ الْإِعَادَةَ وَإِنْ كَانَ أَكْثَرَ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ الشَّافِعِيُّ يَجِبُ عَلَيْهِ الْغَسْلُ وَإِنْ كَانَ أَقَلَّ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ وَشَدَّدَ فِي ذَلِكَ
[އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ހިޝާމް ބިން އުރުވާ] ގެ އަރިހުން [ފާތިމަތު ބިންތު އަލް މުންދިރު] ގެ އަރިހުން [އަސްމާ ބިންތު އަބޫބަކުރު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ 'އަންހެނަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލުކުރީ ޙައިޟުގެ ލޭ ޖަހާފައިވާ ހެދުންތަކާ ބެހޭގޮތުން ހެއްޔެވެ؟' الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޖަވާބު ދެއްވީ: ފޮތިގަނޑު އުނގުޅާ، ދެން ތެތްކޮށް ފެނުން ދޮވެ، ދެން އެ ފޮތިގަނޑަކުން ނަމާދު ކުރާށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާ އާއި އުއްމު ޤައިސް ބިންތު މިހުޝާންގެ ކިބައިން ވެސް މިކަމުގައި ރިވާވެގެންވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މައްސަރު ލޭ ދޮވުމާ ބެހޭ ގޮތުން އަސްމާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ.' ފޮތިގަނޑަކުން ތަޣައްޔަރުވެ، ދެން ނަމާދުގައި އަޅާފައިވާ ލޭ ދޮވުމުގެ ކުރިން ލާފައިވާ ލޭއާ މެދު ޢިލްމުވެރިން ޚިޔާލުތަފާތުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ޠާބިޢީންގެ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'އެ ލޭ ދިރުހަމެއްގެ ސައިޒުގައި ހުރިނަމަ، އަދި އެ ލޭ ދޮވުމުގެ ކުރިން އެ ލޭ އަޅާނަމަ، ދެން އެކަމަނާގެ ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހެއެވެ.' އަނެއް ބަޔަކު ބުނި އިރު؛ 'ދިރުހަމެއްގެ ސައިޒަށްވުރެ ލޭ ބޮޑުނަމަ ދެން އޭނާ ދުޢާ ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.' މި ރައުޔު ގެންގުޅުއްވަނީ ސުފްޔާން އަތުއްސައުރީ އާއި ބިން އަލް މުބާރަކް އެވެ. ނަމަވެސް ޠަބީޢީންގެ ތެރެއިން ބައެއް އެހެން ޢިލްމުވެރިންނާއި އަނެއްބައި ޢިލްމުވެރިން ދިރުހަމަކަށްވުރެ ލޭ މާ -ބޮޑެތި- ނަމަވެސް ނަމާދު ތަކުރާރުކުރުން ފަރުޟު ނުކުރެއެވެ. މި ރައުޔަކީ އަހުމަދާއި އިސްހާގުގެ ރައުޔެވެ. ޝާފިޢީ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ދިރުހަމެއްގެ ސައިޒަށްވުރެ ލޭ ކުޑަވިޔަސް ދޮވުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ'. އަދި އެކަމުގައި އެކަލާނގެ ހިފަހައްޓާލެއްވިއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 129
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ أَبُو بَدْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى عَنْ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الْأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْكَانَتْ النُّفَسَاءُ تَجْلِسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا فَكُنَّا نَطْلِي وُجُوهَنَا بِالْوَرْسِ مِنْ الْكَلَفِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الْأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَاسْمُ أَبِي سَهْلٍ كَثِيرُ بْنُ زِيَادٍ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى ثِقَةٌ وَأَبُو سَهْلٍ ثِقَةٌ وَلَمْ يَعْرِفْ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ وَقَدْ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ عَلَى أَنَّ النُّفَسَاءَ تَدَعُ الصَّلَاةَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا إِلَّا أَنْ تَرَى الطُّهْرَ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّهَا تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي فَإِذَا رَأَتْ الدَّمَ بَعْدَ الْأَرْبَعِينَ فَإِنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا لَا تَدَعُ الصَّلَاةَ بَعْدَ الْأَرْبَعِينَ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَيُرْوَى عَنْ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ أَنَّهُ قَالَ إِنَّهَا تَدَعُ الصَّلَاةَ خَمْسِينَ يَوْمًا إِذَا لَمْ تَرَ الطُّهْرَ وَيُرْوَى عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ وَالشَّعْبِيِّ سِتِّينَ يَوْمًا
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ [ނަޝްރު ބިން އަލީ އަލް ޖަހުދުލާމީ] ވިދާޅުވެފައިވެ އެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސިއުޖާޢު ބިން އަލް ވަލީދު އަބޫ ބަދުރު] ގެ އަރިހުން [ޢަލީ ބިން ޢަބްދުލްޢަޢުލާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޞަޙީލް] ގެ އަރިހުން [މުޞްޙާދު އަލް އަޒްދީޢާ] ގެ އަރިހުން [އުއްމު ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި ވެއެވެ. 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޒަމާނުގައި، ދެންމެ ވިހެއި އަންހެނުން ސާޅީސް ދުވަސް ވަންދެން ހިމޭންކަމާއެކު އިށީނދެގެން ތިބިއިރު، ކަޅުކުލައިގެ ސަބަބުން އަހަރެމެން މޫނުގައި ސަނާ - ގަހެއްގެ ވައްތަރެއް - ކުލަޖަހާލީމެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިއީ ޣަރީބު ޙަދީޘެއް، އަބޫ ޞަހުލުގެ ޙަދީޘުން، އުއްމު ސަލާމަތުން މޫސާ އަލް އަޒްދީޔާގެ ޙަދީޘުން މެނުވީ އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ'. އަދި އަބޫ ސަހުލްގެ ނަމަކީ ކާތިރު ބިން ޒިޔާދު އެވެ. މި ޙާލަތުގައި މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ 'އަލީ ބިން އަބްދުލްއައުލާ އާއި އަބޫ ސަހުލަކީ އިތުބާރު ކުރެވޭ ބައެއް'. އަދި މުޙައްމަދަށް މި ޙަދީޘް އެނގިވަޑައިނުގަންނަވަނީ އަބޫ ޞަހުލުގެ ޙަދީޘުން މެނުވީއެވެ. ވިހެއި އަންހެނަކު އޭގެ ކުރިން ޠާހިރުވެއްޖެނަމަ ނޫނީ ސާޅީސް ދުވަސް ވަންދެން ނަމާދު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި ތަބީޢީނާއި އޭގެ ފަހުން އައި މީހުން އެއްބަސްވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ސާޅީސް ދުވަސް ފަހުން ލޭ ފެނިއްޖެނަމަ، ދެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ: ސާޅީސް ދުވަސް ފަހުން ނަމާދު ދޫކޮށްލުމުގެ ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ސުފްޔާން އަތުތައުރީ، ބިން އަލް މުބާރަކް، ޞައްފާޢީ، އަޙްމަދު އަދި އިސްޙާޤު ފަދަ ގިނަ ފުޤާހާ މީހުންގެ ރައުޔެވެ. އަދި އަލްޙަސަން އަލްބަޞްރީގެ ކިބައިންވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން ވިހެއި އަންހެނަކު ޠާހިރުވެފައިވާކަން ނުފެނިއްޖެނަމަ ފަންސާސް ދުވަސް ވަންދެން ނަމާދު ނުކުރެއެވެ.' އަދި ޢަޠާ ބިން އަބޫ ރަބާ އާއި އަޝް ޞައްޢުބީގެ ކިބައިންވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ؛ އެއީ އަށްޑިހަ ދުވަހެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 130
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ فِي غُسْلٍ وَاحِدٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي رَافِعٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ بِغُسْلٍ وَاحِدٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ الْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ أَنْ لَا بَأْسَ أَنْ يَعُودَ قَبْلَ أَنْ يَتَوَضَّأَ وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ هَذَا عَنْ سُفْيَانَ فَقَالَ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبُو عُرْوَةَ هُوَ مَعْمَرُ بْنُ رَاشِدٍ وَأَبُو الْخَطَّابِ قَتَادَةُ بْنُ دِعَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ ابْنِ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ وَهُوَ خَطَأٌ وَالصَّحِيحُ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ [ބުންދަރު މުޙައްމަދު ބިން ބައްސިޔާރު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައި [އަބޫ އަޙްމަދު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވަނީ [ސުފްޔާން] އިން [މަޢުމަރު] އިން [ޤަތަދާ] އިން [އަނަސް] އިން ބުންޏެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރަކު އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުންނާ އެއް ފެންވަރާއެއްގައި ބަދަލުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ރަފީގެފާނުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ''. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހުރިހާ އަނބިކަނބަލުންނާ އެއް ފެންވަރާއެއްގައި ބަދަލުވެވަޑައިގެންނެވި ކަމެވެ'. މިއީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެއް ކަމުގައިވާ، އޭގެ ތެރޭގައި އަލްޙަސަން އަލް ބަޝްރީ ހިމެނޭ، މީހަކު ވުޟޫ ނުކުރިޔަސް ތަކުރާރު ކުރުމުގައި - ޖިމާޢުވުމުގައި - މައްސަލައެއް ނެތެވެ'. [މުޙައްމަދު ބިން ޔޫސުފް] މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން، -އަބޫ އުރުވާ ޙަދީޘްކުރެއްވީ އަބޫ އަލް ޚަޘްތަބު-، [އަނަސް] ގެ އަރިހުން، އަބޫ އުރުވާ -އެއީ މަޢުމަރު ބިން ރަޝީދު-، އަދި އަބޫ އަލް ޚަޘްތަބު ޤަތަދާ ބިން ދިޢާމާގެ އަރިހުންނެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން މުޙައްމަދު ބިން ޔޫސުފުގެ އަރިހުން، ސޫފިޔާންގެ ކިބައިން، އިބްނު އަބޫ އުރުވާގެ ކިބައިން އަބޫ އަލް ޚަޘްތަބުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 131
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَتَى أَحَدُكُمْ أَهْلَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يَعُودَ فَلْيَتَوَضَّأْ بَيْنَهُمَا وُضُوءًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ و قَالَ بِهِ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يَعُودَ فَلْيَتَوَضَّأْ قَبْلَ أَنْ يَعُودَ وَأَبُو الْمُتَوَكِّلِ اسْمُهُ عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ سِنَانٍ
[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [ޙަފްސް ބިން ޣިޔަތުސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަޝީމް އަލް އަޙްވާލް] އިން [އަބޫ އަލް މުތަވާކިލް] އިން [އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން: ‘ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކު އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުންގެ އަރިހަށް ގޮސް އެކަން ތަކުރާރު ކުރަން ބޭނުންނަމަ އެދެމީހުންގެ މެދުގައި ވުޟޫ ކުރައްވާށެވެ’. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ސަޢީދު ރިވާކުރައްވާފައިވާ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މިއީ ޢުމަރު ބިން އަލް ޚަޘްތަބްގެ ރައުޔެވެ. އަދި ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން މަދު ބަޔަކުވެސް މި ރައުޔު ގެންގުޅެނީ ނޫން، އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވަނީ، 'ފިރިހެނަކު އޭނާގެ އަނބިމީހާއާ ޖިމާޢުވެ، އަލުން އެކަން ތަކުރާރު ކުރަން ބޭނުންނަމަ، ދެން ފުރަތަމަ ވުޟޫ ކުރައްވާށެވެ'. އަބޫ އަލް މުތަވާކިލްގެ ނަމަކީ އަލީ ބިން ދާއޫދު އެވެ. އޭރު އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީގެ ނަމަކީ ސަޢުދު ބިން މާލިކް ބިން ސިނާން’ އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 132
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ قَالَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَأَخَذَ بِيَدِ رَجُلٍ فَقَدَّمَهُ وَكَانَ إِمَامَ قَوْمِهِ وَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ وَوَجَدَ أَحَدُكُمْ الْخَلَاءَ فَلْيَبْدَأْ بِالْخَلَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَثَوْبَانَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ هَكَذَا رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْحُفَّاظِ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ وَرَوَى وُهَيْبٌ وَغَيْرُهُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَا لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ وَهُوَ يَجِدُ شَيْئًا مِنْ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَقَالَا إِنْ دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ فَوَجَدَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَلَا يَنْصَرِفْ مَا لَمْ يَشْغَلْهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ وَبِهِ غَائِطٌ أَوْ بَوْلٌ مَا لَمْ يَشْغَلْهُ ذَلِكَ عَنْ الصَّلَاةِ
[ހަންނާދު ބިން އަސް ސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ހިޝާމް ބިން އުރުވާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން އަލް ޢަރުޤާމް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'އިޤާމާ އިޢުލާން ކުރުމުން، ދެން އެކަލޭގެފާނު މީހެއްގެ އަތުގައި ހިފައިގެން ކުރިއަށް އައުމަށް އަމުރުކުރެއްވީ، އެކަލޭގެފާނަކީ އޭނާގެ މީސްތަކުންގެ އިމާމު ކަމުގައި ވިޔަސް. ދެން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވިފައި އޮތީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި ޢާއިޝަތާއި، އަބޫ ޙުރައިރާއާއި، ތައުބާނާއި، އަބޫ ޢުމާމާގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާޔަތްތަކެއް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޢަބްދުﷲ ބިން އަލް އަރްޤަމްގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެކެވެ. މިފަދައިން [މާލިކު ބިން އަނަސް] އާއި [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލްޤަޘްޠާން] އާއި ހިތުދަސްކުރާ މީހުންގެ ތެރެއިން މަދު ބަޔަކު ނޫން - ޙަދީޘްގެ މާހިރުން - [ހިޝާމް ބިން އުރުވާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] [ޢަބްދުالله ބިން އަލް ޢަރުޤާމް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ'. [ވުހައިބް] އާއި އެހެނިހެން ބޭފުޅުން ވެސް [ޙިޝާމް ބިން އުރުވާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން އަލް ޢަރުޤާމް] ގެ އަރިހުން [ފިރިހެނަކު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ރަސޫލާގެ އެއް ޞަޙާބީއެއް ނޫން، އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ދެއްވާށި، އަދި ޠާބިޢީންގެ ރައުޔެވެ. މި ރައުޔަކީ އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤު ވެސް ގެންގުޅޭ ރައުޔެއް ކަމުން އެމީހުން ބުނަނީ 'ފާޚާނާ ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާން ބޭނުންވާ ނަމަ ނަމާދުކޮށްގެން ނުވާނެ' ކަމަށެވެ. އެމީހުން އަނެއްކާވެސް ބުނީ ނަމާދުގައި ހުއްޓިފައި ހުރިނަމަ އެ ނަމާދުން އުނދަގޫ ނުވާހާ ހިނދަކު ނަމާދު ބާތިލުކޮށްގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ދަލީލުކުރައްވަނީ، 'މީހަކު ފާޚާނާ ކުރަން ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާން ބޭނުންވާ ވަގުތު ނަމާދު ކުރުމަކީ އޯކޭ ކަމެއް، އެއީ އޭނާގެ ނަމާދަށް ހުރަސް ނާޅާހާ ހިނދަކު' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 133
حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَتْ قُلْتُ لِأُمِّ سَلَمَةَإِنِّي امْرَأَةٌ أُطِيلُ ذَيْلِي وَأَمْشِي فِي الْمَكَانِ الْقَذِرِ فَقَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُطَهِّرُهُ مَا بَعْدَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا نَتَوَضَّأُ مِنْ الْمَوْطَإِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا وَطِيءَ الرَّجُلُ عَلَى الْمَكَانِ الْقَذِرِ أَنَّهُ لَا يَجِبُ عَلَيْهِ غَسْلُ الْقَدَمِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ رَطْبًا فَيَغْسِلَ مَا أَصَابَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِهُودِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَهُوَ وَهَمٌ وَلَيْسَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ابْنٌ يُقَالَ لَهُ هُودٌ وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِإِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَهَذَا الصَّحِيحُ
[އަބޫ ރާޖާ` ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [މާލިކު ބިން އަނަސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މުޙައްމަދު ބިން ޢުމަރާ] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފްގެ އަޅުން] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑު އެއްފަހަރަކު [އުއްމު ސަލާމާ] އަށް ބުނީމެވެ، 'ހަމަކަށަވަރުން އަޅުގަނޑަކީ ހެދުން ދިގު، އަދި ހަޑި ތަނެއްގައި ހިނގާ އަންހެނެކެވެ؟' ދެން އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދުގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާޔަތެއް ވެއެވެ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ހަޑި ތަނެއްގައި ހުރިއިރު، އަހަރެމެން ވުޟޫއެއް ނުކުރަމެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ރައުޔު ގެންގުޅުއްވީ ހަމައެކަނި ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން އެކަކު ނޫން، އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވީ، 'ހަޑި ތަނެއްގައި ފިޔަވަޅު އަޅާ މީހަކު ފައި ދޮންނަން ނުޖެހޭނެ، ނަޖިސް އަދިވެސް ތެމިފައި އޮތުމުން ނޫނީ، އެހެންކަމުން އެކަމުގެ އަސަރުތައް ނައްތާލުމަށް ލަފާދެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ' [ޢަބްދުالله ބިން އަލް މުބާރަކް] ވެސް މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މާލިކް ބިން އަނަސް] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން ޢުމަރާ] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [ހުދު ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އައުފް] އަށް ނިސްބަތްވާ އަންހެން އަޅަކުން [އުއްމު ސަލާމާ] ގެ އަރިހުންނެވެ. އެކަމަކު އެކަމުގައި ޝައްކު އުފެދިފައި ވަނީ، ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފް އަށް ހުދު ކިޔާ ދަރިއަކު ނުލިބުމުންނެވެ. އެކަމަކު އެއީ އުއްމު ސަލާމަތުން އިބްރާހީމް ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފް އަށް ނިސްބަތްވާ އަންހެން އަޅެއްގެ ރިވާޔަތެއް ކަމަށާއި، މިއީ ޙަޤީޤަތެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 134
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلَّاسُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالتَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَمَّارٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عَلِيٌّ وَعَمَّارٌ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ الشَّعْبِيُّ وَعَطَاءٌ وَمَكْحُولٌ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ عُمَرَ وَجَابِرٌ وَإِبْرَاهِيمُ وَالْحَسَنُ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَضَرْبَةٌ لِلْيَدَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكٌ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ أَنَّهُ قَالَ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ فَضَعَّفَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ حَدِيثَ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لَمَّا رُوِيَ عَنْهُ حَدِيثُ الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَخْلَدٍ الْحَنْظَلِيُّ حَدِيثُ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ عَمَّارٍ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ لَيْسَ هُوَ بِمُخَالِفٍ لِحَدِيثِ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لِأَنَّ عَمَّارًا لَمْ يَذْكُرْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُمْ بِذَلِكَ وَإِنَّمَا قَالَ فَعَلْنَا كَذَا وَكَذَا فَلَمَّا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَانْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَالدَّلِيلُ عَلَى ذَلِكَ مَا أَفْتَى بِهِ عَمَّارٌ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَفِي هَذَا دَلَالَةٌ أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَّمَهُ إِلَى الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ قَالَ و سَمِعْت أَبَا زُرْعَةَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الْكَرِيمِ يَقُولُ لَمْ أَرَ بِالْبَصْرَةِ أَحْفَظَ مِنْ هَؤُلَاءِ الثَّلَاثَةِ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَابْنِ الشَّاذَكُونِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ الْفَلَّاسِ قَالَ أَبُو زُرْعَةَ وَرَوَى عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا
[އަބޫ ޙަފްޝް ޢަމްރޫ ބިން ޢަލީ އަލް ފަލާސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޔާޒީދު އިބްނު ޒުރައިޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޤަތަދާއިން] [އަޒްރާއިން] [ސަޢީދު ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބްޒާ] އިން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [ޢައްމަރު ބިން ޔާސިރު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ 'ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ މޫނާއި ދެއަތްތިލައަށް ތަޔައްމުމް ކުރުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި 'އާޢިޝާ އާއި އިބްނު ޢައްބާސް' ގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢައްމާރުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. އަދި ޢައްމާރުގެ ކިބައިންވެސް އެތައް މަޞްދަރުތަކުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އެއް ޞަޙާބީއެއްގެ ރައުޔެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޢަލީ، ޢައްމާރު، އިބްނު ޢައްބާސް އަދި އަޝްޝަޢުބީ، ޢަޠާ` އަދި މަޚުލް ފަދަ ތާބީޢީންގެ ގިނަ ބަޔަކު ހިމެނެއެވެ. އެމީހުން ބުނީ 'ތަޔައްމުމް އަކީ މޫނާއި ދެ އަތްތިލައަށް އެއް ސްޓްރޯކެވެ' ކަމަށެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ އަޙްމަދާއި އިސްހާޤުއެވެ. އަދި އިބްނު އުމަރު، ޖާބިރު، އިބްރާހީމް އަދި އަލް ހަސަން ފަދަ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވަނީ 'ތަޔާމުމަކީ މޫނަށް އެއްފަހަރު ޖެހުމާއި ދެއަތްތިލައަށް އުނަގަނޑާ ހަމައަށް އެއް ޖެހުމެވެ' ކަމަށެވެ. މި ރައުޔަކީ ސޫފިޔާން އަތުއްސާއުރީ، މާލިކް، ބިން އަލް މުބާރަކް އަދި ޞަޔާފީގެ ރައުޔެވެ. ތަޔައްމުމާ ބެހޭ މި ޙަދީޘް ކަމުގައިވާ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، 'މޫނާއި ދެއަތްތިލައަށްޓަކައި' ވެސް ޢައްމާރުގެ ކިބައިން އެހެން ގޮތަކުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. މި ޙަދީޘްވެސް ޢައްމާރުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ، އެއީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެމެން ކުރިން ތިބީ ނަބިއްޔާއާ އެކު، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވާށި، އަހަރެމެންގެ ކޮނޑާއި ކަކުލާއި ހަމައަށް ތަޔައްމުމުގައެވެ'. ނަމަވެސް ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ރަސޫލާގެ އަރިހުން ޢައްމާރުގެ ޙަދީޘް، މޫނާއި ދެއަތްތިލައަށް ތަޔައްމުމްކުރުމާ ބެހޭގޮތުން ބަލިކަށިކޮށްދެއްވީ، އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ކޮނޑާއި ކަކުލާއި ހަމައަށް ތަޔައްމުމްގެ ޙަދީޘް ވެސް ރިވާވެގެންނެވެ. އިސްހާގު ބިން އިބްރާހިމް ބިން މަޚްލާދު އަލް ހަންޒާލީ ވިދާޅުވެފައިވެ އެވެ؛ މޫނާއި ދެއަތްތިލައަށް ތަޔައްމުމާ ބެހޭ ގޮތުން އައްމާރުގެ ޙަދީޘަކީ އޭގެ ދަރަޖައަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. 'އަހަރެމެން ކުރިން ނަބިއްޔާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ކޮނޑާއި ކަކުލާއި ހަމައަށް ތަޔައްމުމު ކުރެއްވި ކަމަށް ބުނާ އައްމާރުގެ ޙަދީޘަކީ މޫނާއި އަތްތިލައަށް ޙަދީޘާ ފުށުއަރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއުރެންނަށް އެކަން ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވި ވާހަކަ ޢައްމާރު ވިދާޅުވެފައެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އޭނާ ހަމައެކަނި ވިދާޅުވީ 'އަހަރެމެން މިހެން ކަންތައް ކުރިން' ކަމަށެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލުކުރުމުން މޫނާއި އަތްތިލަ ފޮހެލުމަށް އަމުރު ކުރެއްވުމުން ނިމުނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އުނގަންނައިދެއްވި އެއްޗަކުން ކަމަށްވާ މޫނާއި އަތްތިލަ ފޮހެލުމަށެވެ. އެކަމުގެ ދަލީލަކީ ޢައްމާރު ތަޔައްމުމާ ބެހޭގޮތުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބާރުގެ ދަށުން ޙުކުމް ކުރެއްވި ވާހަކައެވެ. ފަހެ މިކަމުގައި ދަލީލަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އުނގަންނައިދެއްވި، މޫނާއި އަތްތިލަ ފޮހެލުން އުނގަންނައިދެއްވި އެއްޗެކެވެ'. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'އަލީ ބިން އަލް މަދީނީ، އިބްނު އާސީ ސިޔާދުޒާކުނީ އަދި 'އަމްރޫ ބިން އަލީ އަލް ފައްލާސް' އަށް ވުރެ ހިތުދަސްކުރުން ރަނގަޅު މީހަކު ބަޞްރާގައި އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނެއެވެ. އަބޫ ޒުރާޙް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އައްފާން ބިން މުސްލިމް 'އަމްރޫ ބިން ޢަލީ' ގެ އަރިހުން ޙަދީޘެއް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 135
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْقُرَشِيِّ عَنْ دَاودَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ سُئِلَ عَنْ التَّيَمُّمِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فِي كِتَابِهِ حِينَ ذَكَرَ الْوُضُوءَ{ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ }وَقَالَ فِي التَّيَمُّمِ{ فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ }وَقَالَ{ وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا }فَكَانَتْ السُّنَّةُ فِي الْقَطْعِ الْكَفَّيْنِ إِنَّمَا هُوَ الْوَجْهُ وَالْكَفَّانِ يَعْنِي التَّيَمُّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَذِيٌّ صَحِيحٌ
ޔަޙްޔާ ބިން މޫސާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ ސަޢީދު ބިން ސުލައިމާން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ؛ މުޙައްމަދު ބިން ޚާލިދު އަލް ޤުރާޝީގެ އަރިހުން މުޙައްމަދު ބިން ޚާލިދު އަލް ޤުރާޝީގެ އަރިހުން އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން އިކްރީމާގެ އަރިހުން ދާއޫދު ބިން ޙުސައިންގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި ތަޔައްމުމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލު ކުރެވުނު ކަމަށާއި، ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: '-ވައްކަންކުރާ މީހާއާއި ވައްކަންކުރާ އަންހެންމީހާ، އެމީހުންގެ އަތް ކަނޑާލާށެވެ-' ފަހެ، ސުންނަތުގައިވާ ގޮތުން އަތް ކަނޑާލުމުގައި އެއީ ދެއަތްތިލައަށް، އަދި ތަޔައްމުމްގައި ދޮވެވޭ އެއްޗަކީ މޫނާއި ދެއަތްތިލައެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 136
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ وَعُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ عَنْ عَلِيٍّ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقْرِئُنَا الْقُرْآنَ عَلَى كُلِّ حَالٍ مَا لَمْ يَكُنْ جُنُبًاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ قَالُوا يَقْرَأُ الرَّجُلُ الْقُرْآنَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ وَلَا يَقْرَأُ فِي الْمُصْحَفِ إِلَّا وَهُوَ طَاهِرٌ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
[އަބޫ ސަޢީދު ޢަބްދުﷲ ބިން ސަޢީދު އަލް އަޝާޖް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ޙަފްޝް ބިން ޣިޔާތު] އާއި [އުޤްބާޙް ބިން ޚާލިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [އަލްއަޢުމާޝް] އާއި [އިބްނު އަބޫ ލައިލާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަމްރު ބިން މުއްރަޙް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުﷲ ބިން ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [ޢަލީ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ކޮންމެ މުނާސަބަތެއްގައި ވެސް ޤުރުއާން ކިޔަވަމުން ގެންދެވީ، އޭނާ ޖުނޫބު ނުވާހާ ހިނދަކު'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢަލީގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެކެވެ. މި ރައުޔު ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަޞްޙާބީންނާއި ތާބިޢީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ނެގި ރައުޔުއެކެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'ފިރިހެނަކު ވުޟޫ ނުކޮށް ޤުރުއާން ކިޔެވިދާނެ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް ޠާހިރު ޙާލަތެއްގައި ނޫނީ ނުކިޔެވިދާނެ ކަމަށެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި ޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤް’ އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 137
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَدَخَلَ أَعْرَابِيٌّ الْمَسْجِدَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فَصَلَّى فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي وَمُحَمَّدًا وَلَا تَرْحَمْ مَعَنَا أَحَدًا فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَقَدْ تَحَجَّرْتَ وَاسِعًا فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ بَالَ فِي الْمَسْجِدِ فَأَسْرَعَ إِلَيْهِ النَّاسُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْرِيقُوا عَلَيْهِ سَجْلًا مِنْ مَاءٍ أَوْ دَلْوًا مِنْ مَاءٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّمَا بُعِثْتُمْ مُيَسِّرِينَ وَلَمْ تُبْعَثُوا مُعَسِّرِينَقَالَ سَعِيدٌ قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ نَحْوَ هَذَا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رَوَى يُونُسُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
[އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އާއި [ސަޢީދު ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަލް މަޚްޒޫމީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން އަލް މުޞައްޔިބު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދަވަނިކޮށް ރަށުގެ ޢަރަބިއަކު މިސްކިތަށް ވަދެވަޑައިގަތުމުން، އެރަށު ޢަރަބިން ދެން ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ނަމާދަށްފަހު އޭނާ ދުޢާކުރެއްވީ، 'އޭ الله އަހަންނާއި މުޙައްމަދުގެފާނަށް ރަޙްމަތް ލައްވާށެވެ. އެއަށްފަހު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނާ ދިމާއަށް އެނބުރިވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ. އެއަށްފަހު މިސްކިތުގައި ކުޑަކަމުދާނީ މީހުން އަވަސްވެގަންނަންދެން ނަމަވެސް ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެއަށްފަހު އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ: 'ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުން ފޮނުއްވީ ކަންކަން ފަސޭހަކޮށްދިނުމަށާއި ކަންކަން ދަތިކުރުމަށް ނޫން' ކަމަށެވެ. [ސަޢީދު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ ' [ސުފްޔާން] ބުންޏެވެ؛ 'ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަހަންނަށް އަނަސް ބިން މާލިކުގެ އަރިހުން މިގޮތަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދާއި، އިބްނު ޢައްބާސް އަދި ވަތުސިލާ ބިން އަލް ޢަސްޤާގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ''. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައި ވާއިރު، ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އެއަށް ޢަމަލުކުރެއެވެ. މިއީ އަހުމަދާއި އިސްހާގުގެ ރައުޔެވެ. [ޔޫނުސް] ވެސް މި ޙަދީޘް އަޒްޒުހްރީގެ އަރިހުން އުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله ގެ އަރިހުން އަބޫ ހުރައިރާގެ ކިބައިން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 138
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمٍ وَهُوَ ابْنُ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ أَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام عِنْدَ الْبَيْتِ مَرَّتَيْنِ فَصَلَّى الظُّهْرَ فِي الْأُولَى مِنْهُمَا حِينَ كَانَ الْفَيْءُ مِثْلَ الشِّرَاكِ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ حِينَ كَانَ كُلُّ شَيْءٍ مِثْلَ ظِلِّهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ حِينَ وَجَبَتْ الشَّمْسُ وَأَفْطَرَ الصَّائِمُ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ صَلَّى الْفَجْرَ حِينَ بَرَقَ الْفَجْرُ وَحَرُمَ الطَّعَامُ عَلَى الصَّائِمِ وَصَلَّى الْمَرَّةَ الثَّانِيَةَ الظُّهْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَهُ لِوَقْتِ الْعَصْرِ بِالْأَمْسِ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَيْهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ لِوَقْتِهِ الْأَوَّلِ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ صَلَّى الصُّبْحَ حِينَ أَسْفَرَتْ الْأَرْضُ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذَا وَقْتُ الْأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِكَ وَالْوَقْتُ فِيمَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي مُوسَى وَأَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَعَمْرِو بْنِ حَزْمٍ وَالْبَرَاءِ وَأَنَسٍ أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ لِوَقْتِ الْعَصْرِ بِالْأَمْسِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدٌ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي الْمَوَاقِيتِ حَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ فِي الْمَوَاقِيتِ قَدْ رَوَاهُ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ وَأَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ حَدِيثِ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[ހަންނަދު ބިން އަސް ސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ އަޒް ޒިނާދު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަލްޙަރީޘް ބިން އައްޔަސީ ބިން އަބޫ ރަބީޢަތް] ގެ އަރިހުން [ޙަކީމް ބިން ޙަކީމް] ގެ އަރިހުން - އެއީ އިބްނު ޢައްބާދު ބިން ޙުނައިފް - އަޅުގަނޑަށް [ނަފީޢު ބިން ޖުބައިރު ބިން މުޘީމް] އަޅުގަނޑަށް [އިބްނު ޢައްބާސް] ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ޤަބްރީލްއެވެ ޢަލައިޙީސް ސަލާމް އެއްފަހަރަކު އަހަރެން ދެފަހަރެއްގެ މަތިން ކަޢުބާގެ ކައިރިއަށް ގެންދެވިއެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޛުޙްރު ނަމާދު ކުރީ ސެންޑަލްގެ ތަރިފަދަ ހިޔަނިތަކެއް ފަދައިންނެވެ. ދެން ޢަޞްރު ނަމާދު ކުރީ ކަންކަމުގެ ހިޔަނި ޙަޤީޤީ އެއްޗެއް ފަދައިންނެވެ. ދެން އޭނާ މަޣްރިބް ނަމާދު ކުރީ އިރު އޮއްސުމުން ރޯދަ ހިފައިގެން ތިބި މީހުން ރޯދަ ވީއްލުމުންނެވެ. ދެން އޭނާ އިޝާ ނަމާދު ކުރީ އުޑުމަތީގައި ހުރި ރަތްކުލަ ފިލައިގެން ދިއުމުންނެވެ. އެއަށްފަހު ފަތިސްވެ ރޯދަވެރިޔާއަށް ކެއުން ޙަރާމްވުމުން ސުބޫހު ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެވަނަ ފަހަރަށް މެންދުރު ނަމާދު ކުރީ، ޙަޤީޤަތުގައި ކަމެއް އޮތް ގޮތަށް ރިފްލެކްޓްކޮށް، ހަމަ އިއްޔެގެ މެންދުރު ނަމާދުގެ ވަގުތަށެވެ. ދެން ކޮންމެ އެއްޗެއްގެ ސޫރަ އަސްލު އެއްޗެއްގެ ދެގުނަ ބޮޑުވުމުން މެންދުރު ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން ކުރިއެކޭ އެއްފަދައިން މަޣްރިބް ނަމާދު، ދެން އެންމެ ފަހު އިޝާ ނަމާދު ކުރީ ރޭގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ނިމިގެންނެވެ. ދެން ފަތިސް ނަމާދު ކުރާނީ ބިމަށް އިރު އަރާ ވަގުތުގައެވެ. އެއަށްފަހު ޖިބްރީލް އަހަރެންނާ ދިމާއަށް އެނބުރިލަމުން ބުންޏެވެ؛ 'އޭ މުޙައްމަދު، މިއީ ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން ތިއްބެވި ނަބިއްޔުންގެ ވަގުތު ކަމަށާއި، ނަމާދުގެ ވަގުތަކީ މި ދެ ވަގުތުގެ ދެމެދުގައި ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ހުރައިރާ، ބުރައިދާ، އަބޫ މޫސާ، އަބޫ މަސްއޫދު އަލް އަންސާރީ، އަބޫ ސަޢީދު، ޖާބިރު، ޢަމްރޫ ބިން ޙަޒްމް، އަލް ބަރާ އަދި އަނަސްގެ ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ. އަޅުގަނޑަށް ރިޕޯޓް ކުރެވިފައިވާ [އަޙްމަދު ބިން މޫސާ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ [ޢަބްދުالله ބިން އަލް މުބާރަކް] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވާ [ޙުސައިން ބިން ޢަލީ ބިން ޙުސައިން] ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑަށް [ވަޙްބު ބިން ކައިސަން] އަށް [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިޕޯޓް ކުރައްވާފައި ވާއިރު، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: ޖިބްރީލް އަހަރެން ގެންދެވީ...... ދެން މާނައާއެކު އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘްގައިވާ ފަދައިން ބަޔާންކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޙަދީޘްފުޅުގައި 'އިއްޔެ ފަދައިން އަޞްރު ވަގުތަށް' ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެއް ނުވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޣަރީބެވެ. އަދި އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެކެވެ. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ނަމާދު ވަގުތުތަކާ ބެހޭ އެންމެ ޞައްޙަ ތާރީޚަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ލިޔެފައިވާ ޖާބިރު ޙަދީޘެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ނަމާދު ވަގުތުތަކާ ބެހޭ ޖާބިރު ޙަދީޘް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން [ޢަޘާ ބިން އަބޫ ރަބާޙް] އަދި [ޢަމްރޫ ބިން ދީނާރު] އަދި [އަބޫއަޒް ޒުބައިރު] [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 139
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِلصَّلَاةِ أَوَّلًا وَآخِرًا وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلَاةِ الظُّهْرِ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَآخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُ الْعَصْرِ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلَاةِ الْعَصْرِ حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُهَا وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَصْفَرُّ الشَّمْسُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْمَغْرِبِ حِينَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَغِيبُ الْأُفُقُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ حِينَ يَغِيبُ الْأُفُقُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَنْتَصِفُ اللَّيْلُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْفَجْرِ حِينَ يَطْلُعُ الْفَجْرُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ فِي الْمَوَاقِيتِ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ الْفَزَارِيِّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ كَانَ يُقَالُ إِنَّ لِلصَّلَاةِ أَوَّلًا وَآخِرًا فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ
[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނާ ގުޅޭ؛ [މުޙައްމަދު އިބްނު ފުދުލައިލް] އަޅުގަނޑުމެންނާ [އަލްއަޢުމާޝް] އިން [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނާ ރިވާކުރެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ޟުޙްރު ނަމާދުގެ ވަގުތު ފެށެނީ އިރު އޮއްސޭ ވަގުތު ކަމަށާއި އޭގެ ނިމުމަކީ ޢަޞްރު ނަމާދުގެ ވަގުތު ފެށޭ ވަގުތެވެ. ޢަޞްރު ނަމާދުގެ ވަގުތު ފެށެނީ އޭގެ ވަގުތު ފެށޭއިރު އަދި އޭގެ ނިމުމަކީ އިރު ރީނދޫވެގެން ދިއުމުންނެވެ. މަޣްރިބް ނަމާދުގެ ވަގުތު ފެށެނީ އިރު އޮއްސުމާއި އޭގެ ނިމުމަކީ ރަތްކުލަ ފިލައިގެން ދިއުމެވެ. ޢިޝާ ނަމާދުގެ ވަގުތު ފެށެނީ ރަތްކުލަ ފިލައިގެން ގޮސް އޭގެ ނިމުން ރޭގަނޑު ދަންވަރު ވުމުންނެވެ. އަދި ސުބޫޙް ނަމާދުގެ ފެށުމަކީ ފަތިސްވެ، އޭގެ ނިމުމަކީ އިރު އަރާ ވަގުތެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުﷲ ބިން ޢަމްރުގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަދި މުޙައްމަދު ވިދާޅުވި އަޑު އިވުނެވެ؛ 'ނަމާދު ވަގުތުތަކާ ގުޅޭގޮތުން މުޖާހިދުގެ އަރިހުން އަލް އަޢްމާޝް ގެ ޙަދީޘަކީ އަލް އަޢުމާޝްގެ ކިބައިން މުޙައްމަދު ބިން ފުދުލައިލްގެ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ކަމުގައިވާއިރު، މުޙައްމަދު ބިން ފުދުލައިލްގެ ޙަދީޘްގައި މުޙައްމަދު ބިން ފުދުލައިލް ހެދި ގޯހެއް ހިމެނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޢުސާމާ] ގެ ކިބައިން [އަބޫ އިސްޙާޤު އަލް ފަޒާރީ] ގެ ކިބައިން [އަލް އަޢުމާޝް] ގެ ކިބައިން [މުޖާހިދު] ގެ ކިބައިން ކިޔައިދީފައިވެއެވެ '. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ބައެއް ފަހަރު ބުނަނީ؛ ހަމަކަށަވަރުން ނަމާދުގެ ފެށުމަކާއި ނިމުމެއް އޮވެއެވެ، ދެން އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވީ މުޙައްމަދު ބިން ފުދުލައިލްގެ ޙަދީޘް ފަދައިން އަލް އަޢުމާޝް އިން އެގޮތަށް އޭގެ މާނައާއި އެކުގައެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 140
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَالْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْرَقُ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ أَقِمْ مَعَنَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَقَامَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ حِينَ زَالَتْ الشَّمْسُ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْمَغْرِبِ حِينَ وَقَعَ حَاجِبُ الشَّمْسِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ مِنْ الْغَدِ فَنَوَّرَ بِالْفَجْرِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالظُّهْرِ فَأَبْرَدَ وَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعَصْرِ فَأَقَامَ وَالشَّمْسُ آخِرَ وَقْتِهَا فَوْقَ مَا كَانَتْ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ إِلَى قُبَيْلِ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ قَالَ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا فَقَالَ مَوَاقِيتُ الصَّلَاةِ كَمَا بَيْنَ هَذَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ قَالَ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ أَيْضًا
[އަޙްމަދު ބިން މާނިޢު] އަދި [އަލްޙަސަން ބިން އަޝްޝައްބާޙް އަލްބައްޒާރު] އަދި [އަޙްމަދު ބިން މުޙައްމަދު ބިން މޫސާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އެއް މާނައަކުންނެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ ޢިޝާޤު ބިން ޔޫސުފް އަލް އަޒްރާޤު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ސުފްޔާން އަތުސް ތައުރީ] ގެ އަރިހުން [އަލްޤަމަތު ބިން މަރްޞަދު] ގެ އަރިހުން [ސުލައިމާން ބިން ބުރައިދާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް މީހަކު އައިސް ނަމާދު ވަގުތުގެ ވާހަކަ ސުވާލު ކުރުމުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެމެންނާއެކު ނަމާދުގައި ވަޑައިގަންނަވާ - އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ-'. ދެން ބިލާލަށް ނަމާދަށް ގޮވާލުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ. އެހެންކަމުން ފަތިސްވުމުން ނަމާދަށް ގޮވާލިއެވެ. ދެން އޭނާ އަމުރުކުރީ ނަމާދަށް، ބިލާލް ނަމާދަށް ގޮވާލީ އިރު އޮއްސުމުން، އެހެންވެ އޭނާ މެންދުރު ނަމާދު ކުރިއެވެ. ދެން އޭނާ ނަމާދަށް އަމުރުކޮށް، ބިލާލް ނަމާދަށް ގޮވާލައި، އިރު ހުދުވެފައި އަދިވެސް އުސްވެފައި ވަނިކޮށް މެންދުރު ނަމާދު ކުރިއެވެ. ދެން އިރު އޮއްސުމުން އިރުއޮއްސުނު ނަމާދަށް އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން އޭނާ އަމުރުކުރީ އުޑުމަތީގައި ހުރި ރަތްކުލަ ފިލައިގެން ދިއުމުންނެވެ. އަދި ޖެހިގެން އައި ދުވަހު އިރު އެރުމުން ފަތިސް ނަމާދަށް އިޤާމާތް ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން އޭނާ މެންދުރު ނަމާދަށް އަމުރުކޮށް، ވައިގެ ފިނިކަމާއި ހިތްގައިމު އިހުސާސެއް ކުރެވެންދެން މަޑުކޮށްލިއެވެ. ދެން މެންދުރު ނަމާދަށް އަމުރު ކުރައްވައި، އޭގެ ވަގުތު ނިމުނުއިރު އަދި ކުޑަކޮށް ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް އިޤާމާއަށް އަމުރުކުރި ނަމަވެސް އުޑުމަތީގައި ހުރި ރަތްކުލަ ކިރިޔާވެސް ނެތިގެންދާންދެން މަޣްރިބް ނަމާދު ލަސްކުރިއެވެ. ދެން އީޝާ ނަމާދަށް އަމުރުކޮށް، ރޭގަނޑުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރު އެ ނަމާދު ކުރިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: ނަމާދު ވަގުތުތަކާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރާ މީހާ ކޮބާ؟ އެމީހާ ޖަވާބު ދިނީ: 'އަހަންނަކީ' އެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ނަމާދުގެ ވަގުތުތަކަކީ މި ދެ ވަގުތުގެ މެދުގައިވާ ވަގުތުތަކެކެވެ'. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބް ޞަޙީޙެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
