Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 81
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي فَزَارَةَ عَنْ أَبِي زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَسَأَلَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا فِي إِدَاوَتِكَ فَقُلْتُ نَبِيذٌ فَقَالَ تَمْرَةٌ طَيِّبَةٌ وَمَاءٌ طَهُورٌ قَالَ فَتَوَضَّأَ مِنْهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو زَيْدٍ رَجُلٌ مَجْهُولٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ لَا تُعْرَفُ لَهُ رِوَايَةٌ غَيْرُ هَذَا الْحَدِيثِ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْوُضُوءَ بِالنَّبِيذِ مِنْهُمْ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا يُتَوَضَّأُ بِالنَّبِيذِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ ابْتُلِيَ رَجُلٌ بِهَذَا فَتَوَضَّأَ بِالنَّبِيذِ وَتَيَمَّمَ أَحَبُّ إِلَيَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَوْلُ مَنْ يَقُولُ لَا يُتَوَضَّأُ بِالنَّبِيذِ أَقْرَبُ إِلَى الْكِتَابِ وَأَشْبَهُ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ{ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا }
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [شريق] [ابو فزاره] کان [ابو زيد] کان [عبدالله بن مسعود] تائين بيان ڪيو آهي، هن چيو ته: 'رسول الله ﷺ مون کان پڇيو؛ 'تنهنجي دٻي ۾ ڇا آهي؟' مون جواب ڏنو، 'عرق'، پوءِ هن چيو؛ 'سٺيون کجورون ۽ پاڪ پاڻي،' ابن مسعود چيو؛ 'پوءِ هن ان سان وضو ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'صرف هي حديث ابو زيد کان عبدالله کان رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي وئي آهي. ساڳئي وقت، ابو زيد اهڙو شخص آهي جيڪو اڃا تائين حديث جي ماهرن کي معلوم ناهي. هن کي هن کان سواءِ ڪا به حديث بيان ڪرڻ جو علم ناهي. ڪجهه سائنسدانن جو خيال آهي ته ڪو ماڻهو نبض عرق سان وضو ڪري سگهي ٿو. انهن ۾ سفيان عثصوري ۽ ٻيا شامل آهن. ۽ ڪجهه ٻيا ماڻهو اهو خيال رکن ٿا ته شراب سان وضو نه ڪرڻ گهرجي. هي شافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. اسحاق چيو ته؛ 'جيڪڏهن ڪو هن سان آزمايل آهي، ته پوءِ ان کي شراب سان وضو ڪرڻ گهرجي، پر مان ترجيح ڏيندس ته هو تيمم ڪري'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ جيئن ڪنهن جي لفظن جو تعلق آهي؛ 'شراب سان وضو ڪرڻ جائز ناهي،' قرآن جي ويجهو ۽ وڌيڪ مناسب آهي. ڇاڪاڻ ته الله تعاليٰ فرمائي ٿو، '- پوءِ توهان کي پاڻي نه ملي، پوءِ سٺي - صاف - زمين تي نماز پڙهو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 82
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرِبَ لَبَنًا فَدَعَا بِمَاءٍ فَمَضْمَضَ وَقَالَ إِنَّ لَهُ دَسَمًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةَ مِنْ اللَّبَنِ وَهَذَا عِنْدَنَا عَلَى الِاسْتِحْبَابِ وَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ الْمَضْمَضَةَ مِنْ اللَّبَنِ
اسان کان قتيبه بيان ڪيو؛ الليث اسان کان عقيل کان، الزهري کان، عبيدالله بن عبدالله کان، ابن عباس کان، جن چيو ته: رسول الله صلي الله عليه وسلم کير پيتو، پوءِ پاڻي گهريو ۽ ان سان پنهنجو وات ڪلي ڪيو، جنهن کان پوءِ پاڻ فرمايو: "بيشڪ کير ۾ چربی آهي." پاڻ فرمايائون: "هن باب ۾ سهل بن سعد الساعدي ۽ ام سلمه کان به روايت آهي." ابو عيسيٰ چيو: "هي هڪ حسن صحيح حديث آهي، ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته کير پيئڻ کان پوءِ پاڻي سان وات ڪلي ڪرڻ ضروري آهي. جڏهن ته اسان سمجهون ٿا ته اهو صرف مستحب آهي. ۽ انهن مان ڪجهه کير پيئڻ کان پوءِ وات ڪلي ڪرڻ جي به ضرورت ناهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 83
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الزُّبَيْرِيُّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَجُلًا سَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَبُولُ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَإِنَّمَا يُكْرَهُ هَذَا عِنْدَنَا إِذَا كَانَ عَلَى الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ ذَلِكَ وَهَذَا أَحَسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الْمُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَعَلْقَمَةَ بْنِ الْفَغْوَاءِ وَجَابِرٍ وَالْبَرَاءِ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [نشر بن علي] ۽ [محمد بن بصيار] ٻنهي چيو؛ اسان کي ٻڌايو آهي [ابو احمد محمد بن عبدالله الزبير] [سفيان] کان [عدل دلحڪ بن عثمان] کان [نافع] کان [ابن عمر] چيو ته: 'هڪ ماڻهو هو جنهن رسول الله ﷺ کي سلام ڪيو جڏهن نبي ﷺ پيشاب ڪري رهيا هئا، تنهن ڪري هن جواب نه ڏنو.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح جي درجي ۾ آهي، صرف اهو - سلام جو جواب ڏيڻ - اسان ۾ مڪروه آهي جڏهن اسان پاخانو يا پيشاب ڪري رهيا آهيون، جيئن سائنس جي ڪجهه ماهرن طرفان تفسير ڪئي وئي آهي. ۽ هي حديث هن باب ۾ بيان ڪيل بهترين حديث آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ المهاجر بن قنفذ، عبدالله بن حنظله، علقمه بن العفراء، جابر ۽ البرا کان به حديثون آهن.''
حديث
Imam Tirmidzi : 84
حَدَّثَنَا سَوَّارُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَال سَمِعْتُ أَيُّوبَ يُحَدِّثُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ يُغْسَلُ الْإِنَاءُ إِذَا وَلَغَ فِيهِ الْكَلْبُ سَبْعَ مَرَّاتٍ أُولَاهُنَّ أَوْ أُخْرَاهُنَّ بِالتُّرَابِ وَإِذَا وَلَغَتْ فِيهِ الْهِرَّةُ غُسِلَ مَرَّةً قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ هَذَا وَلَمْ يُذْكَرْ فِيهِ إِذَا وَلَغَتْ فِيهِ الْهِرَّةُ غُسِلَ مَرَّةً وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ
اسان کي [سوار بن عبدالله الانباري] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [المعتمر بن سليمان] ٻڌايو آهي ته؛ مون [ايوب] کي [محمد بن سيرين] کان [ابو هريره] کان رسول الله ﷺ کان ٻڌندي ٻڌو آهي ته پاڻ فرمايو: 'جيڪڏهن ڪنهن برتن کي ڪتو چاٽي ته ان کي ست ڀيرا ڌوئڻ گهرجي، هڪ يا آخري ڀيرو مٽيءَ سان. پر جيڪڏهن برتن کي ٻلي چاٽي ته ان کي صرف هڪ ڀيرو ڌوئڻ گهرجي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي. هي شافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. هي حديث ابو هريره کان ٻئي طريقي سان رسول الله ﷺ کان هن طرح بيان ڪئي وئي آهي. اهو صرف اهو آهي ته اهو نه ٿو چوي ته 'جيڪڏهن برتن کي ٻلي چاٽي ته صرف هڪ ڀيرو ڌوئڻ گهرجي'. هن باب ۾ عبدالله بن مغفل کان به هڪ تاريخ آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 85
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ حُمَيْدَةَ بِنْتِ عُبَيْدِ بْنِ رِفَاعَةَ عَنْ كَبْشَةَ بِنْتِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ وَكَانَتْ عِنْدَ ابْنِ أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ دَخَلَ عَلَيْهَا قَالَتْ فَسَكَبْتُ لَهُ وَضُوءًا قَالَتْ فَجَاءَتْ هِرَّةٌ تَشْرَبُ فَأَصْغَى لَهَا الْإِنَاءَ حَتَّى شَرِبَتْ قَالَتْ كَبْشَةُ فَرَآنِي أَنْظُرُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَتَعْجَبِينَ يَا بِنْتَ أَخِي فَقُلْتُ نَعَمْ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّهَا لَيْسَتْ بِنَجَسٍ إِنَّمَا هِيَ مِنْ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ أَوْ الطَّوَّافَاتِ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ مَالِكٍ وَكَانَتْ عِنْدَ أَبِي قَتَادَةَ وَالصَّحِيحُ ابْنُ أَبِي قَتَادَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ لَمْ يَرَوْا بِسُؤْرِ الْهِرَّةِ بَأْسًا وَهَذَا أَحَسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ وَقَدْ جَوَّدَ مَالِكٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ وَلَمْ يَأْتِ بِهِ أَحَدٌ أَتَمَّ مِنْ مَالِكٍ
اسان کي [اسحاق بن موسيٰ الانصاري] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [معن] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [مالڪ بن انس] ٻڌايو آهي [اسحاق بن عبدالله بن ابو طلحه] کان [حميد بنت عبيد بن رفاعه] کان [قبسيه بنت ڪعب بن مالڪ] ابن ابو قتاده جي زال کان؛ ته [ابو قتاده] ان کي ڏسڻ لاءِ اندر آيو. -قبسيه- چيو؛ 'مون هن لاءِ پاڻي ڀريو، اوچتو هڪ ٻلي اندر آئي ۽ ان کي پيتو، ابو قتاده پوءِ برتن کي جهڪايو ته جيئن ٻلي پي سگهي. ڪبسيه چيو؛ 'ابو قتاده کي خبر هئي ته مان هن کي ڏسي رهيو آهيان، تنهن ڪري هن چيو؛ 'ڇا تون حيران آهين، منهنجي ڀاءُ جي ڌيءَ؟' مون جواب ڏنو، 'ها،' هن چيو؛ 'يقيناً، رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'ٻليون پليت نه آهن. اهو هڪ جانور آهي جيڪو عام طور تي توهان جي چوڌاري گهمي ٿو.' ۽ انهن مان ڪجهه مالڪ کان روايت ڪئي، هوءَ - ڪبسيه - ابو قتاده جي زال هئي، پر سچ اهو آهي ته هوءَ ابن ابو قتاده جي زال هئي. هن چيو؛ 'هن باب ۾ عائشه ۽ ابو هريره کان به هڪ روايت آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي، هي نبي صلي الله عليه وسلم جي اصحابن، تابعين ۽ انهن کان پوءِ وارن مان گهڻن عالمن جو رايو آهي جهڙوڪ شافعي، احمد ۽ اسحاق. انهن جو رايو آهي ته بچيل ٻلي جي پيئڻ ۾ ڪو به حرج ناهي. ۽ هي هن باب ۾ بهترين حديث آهي. امام مالڪ هن حديث کي سٺو سمجهيو، يعني اسحاق بن عبدالله بن ابو طلحه کان. ۽ ڪو به پنهنجي روايت ۾ مالڪ کان وڌيڪ ڪامل ناهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 86
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَبَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ لَهُ أَتَفْعَلُ هَذَا قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْعَلُهُقَالَ إِبْرَاهِيمُ وَكَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ لِأَنَّ إِسْلَامَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ هَذَا قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي كَانَ يُعْجِبُهُمْ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ وَالْمُغِيرَةِ وَبِلَالٍ وَسَعْدٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَلْمَانَ وَبُرَيْدَةَ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَيَعْلَى بْنِ مُرَّةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ وَأَبِي أُمَامَةِ وَجَابِرٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عُبَادَةَ وَيُقَالُ ابْنُ عِمَارَةَ وَأُبَيُّ بْنُ عِمَارَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَرِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [حناد] بيان ڪيو؛ [واقع] اسان کي [العماسي] کان [ابراهيم] کان [همام بن الحارث] کان بيان ڪيو، هن چيو ته؛ [جرير بن عبدالله] پيشاب ڪيو، پوءِ وضو ڪيو ۽ پنهنجي موز تي مسح ڪيو. پوءِ ان کان پڇيو ويو ته، 'تون اهو ڇو ڪري رهيو آهين؟' هن چيو ته؛ 'مون کي اهو ڪرڻ کان ڪهڙي شيءِ روڪي ٿي؟ مون رسول الله ﷺ کي اهو ڪندي ڏٺو آهي.' ابراهيم چيو ته؛ 'جرير جي هي حديث ماڻهن کي تعجب جو احساس ڏياري ٿي، ڇاڪاڻ ته جرير سوره مائده جي نازل ٿيڻ کان پوءِ اسلام ۾ داخل ٿيو هو.' هي ابراهيم جو قول آهي، يعني، 'هي حديث ماڻهن کي تعجب جو احساس ڏياري ٿي.' هن چيو؛ ' هن باب ۾ عمر، علي، حذيفه، المغيره، بلال، سعد، ابو ايوب، سلمان، بريده، عمرو بن اميه، انس، سهل بن سعد، يعلا بن مره، عباده ابن شمد، اسامه بن زبير، عُبَيْمَهُ، وَأَبْوَيْهِمَهُ، رضي الله عنهم کان به روايتون آهن. ابن عباده، ابن عمره ۽ اُبي بن عماره به آهن. ابو عيسي چيو؛ ”هيءَ جرير حديث حسن سند جي لحاظ کان صحيح آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 87
وَيُرْوَى عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ قَالَرَأَيْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقُلْتُ لَهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقُلْتُ لَهُ أَقَبْلَ الْمَائِدَةِ أَمْ بَعْدَ الْمَائِدَةِ فَقَالَ مَا أَسْلَمْتُ إِلَّا بَعْدَ الْمَائِدَةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ زِيَادٍ التِّرْمِذِيُّ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ جَرِيرٍ قَالَ وَرَوَى بَقِيَّةُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَدْهَمَ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ جَرِيرٍ وَهَذَا حَدِيثٌ مُفَسَّرٌ لِأَنَّ بَعْضَ مَنْ أَنْكَرَ الْمَسْحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ تَأَوَّلَ أَنَّ مَسْحَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْخُفَّيْنِ كَانَ قَبْلَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ وَذَكَرَ جَرِيرٌ فِي حَدِيثِهِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ
[سيحر بن حوصياب] کان روايت آهي، هن چيو ته: مون [جرير بن عبدالله] کي وضو ڪندي ڏٺو، پوءِ هن پنهنجن ٻنهي موزونن تي مسح ڪيو. پوءِ مون کانئس ان بابت پڇيو، هن چيو ته مون رسول الله ﷺ کي وضو ڪندي ڏٺو ۽ پوءِ پنهنجن ٻنهي موزونن تي مسح ڪيو. پوءِ مون کانئس پڇيو ته، 'اهو سورت مائده جي نازل ٿيڻ کان اڳ هو يا بعد ۾؟' هن چيو ته، 'مان سورت مائده جي نازل ٿيڻ کان پوءِ مسلمان نه ٿيو هوس.' [قطيبه] اسان کي اهو بيان ڪيو، هن چيو ته: '[خالد بن زياد الترمذي] اسان کي [مقاتل بن حيان] کان، [سيحر بن حوصياب] کان، [جرير] کان' روايت ڪئي آهي. راوي چيو ته؛ '[بقية] ابراهيم بن ادهم کان، مقاتل بن حيان کان، سيهر بن حوصيب کان، جرير کان روايت ڪئي آهي. ۽ هي هڪ واضح حديث آهي، ڇاڪاڻ ته ڪجهه ماڻهو جيڪي موز تي مسح ڪرڻ کان انڪار ڪن ٿا، ان جو مطلب اهو سمجهن ٿا ته رسول الله صلي الله عليه وسلم سورة مائده جي نازل ٿيڻ کان اڳ موز تي مسح ڪيو هو. جرير پنهنجي حديث ۾ ذڪر ڪيو آهي ته هن سورة مائده جي نازل ٿيڻ کان پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم کي موز تي مسح ڪندي ڏٺو.
حديث
Imam Tirmidzi : 88
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَالَ لِلْمُسَافِرِ ثَلَاثَةٌ وَلِلْمُقِيمِ يَوْمٌ وَذُكِرَ عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ أَنَّهُ صَحَّحَ حَدِيثَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ فِي الْمَسْحِ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ بْنُ عَبْدٍ وَيُقَالُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي بَكْرَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَصَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ وَعَوْفِ بْنِ مَالِكٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَرِيرٍ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [ابو عوانه] ٻڌايو آهي [سعيد بن مسروق] کان [ابراهيم التيميءَ] کان [عمرو بن ميمون] کان [ابو عبدالله الجدالي] کان [خزيمه بن ثابت] رسول الله ﷺ کان؛ جڏهن کانئس موزون جي مسح ڪرڻ بابت پڇيو ويو ته، هن چيو: 'سفر وارن لاءِ ٽي ڏينهن ۽ گهر ۾ رهندڙن لاءِ هڪ ڏينهن'. يحييٰ بن معين کان به بيان ڪيو ويو آهي ته هن موزون جي مسح ڪرڻ بابت خزيمه بن ثابت جي حديث جي تصديق ڪئي آهي. ۽ ابو عبدالله الجدالي جو نالو عبد بن عبد آهي، عام طور تي عبدالرحمان بن عبد سڏيو ويندو آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي، هن باب ۾ علي، ابوبڪره، ابو هريره، شفوان بن عسال، عوف بن مالڪ، ابن عمر ۽ جرير کان به روايتون آهن.'
حديث
Imam Tirmidzi : 89
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفَرًا أَنْ لَا نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيهِنَّ إِلَّا مِنْ جَنَابَةٍ وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى الْحَكَمُ بْنُ عُتَيْبَةَ وَحَمَّادٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَلَا يَصِحُّ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ مِنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ حَدِيثَ الْمَسْحِ و قَالَ زَائِدَةُ عَنْ مَنْصُورٍ كُنَّا فِي حُجْرَةِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ وَمَعَنَا إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ فَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ التَّيْمِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ الْمُرَادِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ الْفُقَهَاءِ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا يَمْسَحُ الْمُقِيمُ يَوْمًا وَلَيْلَةً وَالْمُسَافِرُ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيهِنَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ لَمْ يُوَقِّتُوا فِي الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالتَّوْقِيتُ أَصَحُّ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ أَيْضًا مِنْ غَيْرِ حَدِيثِ عَاصِمٍ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [ابو الاحواش] [عاشم بن ابو النجود] کان [زير بن حبيسي] کان [شفوان بن عسال] کان بيان ڪيو آهي ته: 'جيڪڏهن اسان سفر ڪري رهيا هئاسين، ته رسول الله صلي الله عليه وسلم اسان کي حڪم ڏنو ته ٽن ڏينهن ۽ ٽن راتين تائين ان کي نه کوليو سواءِ جنابت جي. ۽ اڃا تائين پاخاني، پيشاب ۽ ننڊ لاءِ مسح ڪرڻ جائز آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي. الحڪم بن عتبه ۽ حماد هي حديث ابراهيم عن نخعي کان، ابو عبدالله الجدالي کان، خزيمه بن ثابت کان، بيان ڪئي آهي، پر هي صحيح ناهي. علي ابن المديني چيو؛ 'يحيى بن سعيد چيو ته شعبه چيو؛ 'ابراهيم عن نخعي ڪڏهن به ابو عبدالله الجدالي کان قسم جي مسح جي حديث بابت نه ٻڌو هو'. زيده منصور کان چيو ته، 'اسين هڪ ڀيري ابراهيم تيمي جي ڪمري ۾ هئاسين، جڏهن ته ان وقت اسان ابراهيم نخعي سان گڏ هئاسين، پوءِ ابراهيم تيمي اسان کي عمرو بن ميمون کان، ابو عبدالله الجدلي کان، خزيمه بن ثابت کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ٻن موڙن تي مسح ڪرڻ جي حديث بابت ٻڌايو. محمد بن اسماعيل چيو ته؛ 'هن باب ۾ بهترين حديث شفوان بن عسال المرادي جي بيان ڪيل حديث آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'اهو نبي صلي الله عليه وسلم جي اصحابن، تابعين ۽ انهن کان پوءِ فقهاء مان ڪيترن ئي عالمن جو رايو آهي. سفيان عصوري، ابن المبارڪ، سيافعي، احمد ۽ اسحاق وانگر. انهن چيو ته؛ 'جيڪي ماڻهو گهر ۾ رهندا آهن اهي هڪ ڏينهن ۽ رات لاءِ موڙ تي مسح ڪندا آهن ۽ جيڪي ماڻهو سفر ڪندا آهن اهي ٽي ڏينهن ۽ ٽي راتيون مسح ڪندا آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته؛' 'ڪجهه سائنسي ماهرن کان اهو به نقل ڪيو ويو آهي ته اهي موزون جي هڪ جوڙي کي مسح ڪرڻ لاءِ وقت جي حد مقرر نه ڪندا آهن. هي راءِ مالڪ بن انس جي آهي'. ابو عيسيٰ ٻيهر چيو، 'اهو رايو جيڪو وقت جي حد فراهم ڪري ٿو اهو وڌيڪ صحيح آهي'. هي حديث اشم جي حديث کان علاوه، شفوان بن عسال به روايت ڪئي هئي.
حديث
Imam Tirmidzi : 90
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ أَخْبَرَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ عَنْ كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ أَعْلَى الْخُفِّ وَأَسْفَلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ الْفُقَهَاءِ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَإِسْحَقُ وَهَذَا حَدِيثٌ مَعْلُولٌ لَمْ يُسْنِدْهُ عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ غَيْرُ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَأَلْتُ أَبَا زُرْعَةَ وَمُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَا لَيْسَ بِصَحِيحٍ لِأَنَّ ابْنَ الْمُبَارَكِ رَوَى هَذَا عَنْ ثَوْرٍ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ مُرْسَلٌ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يُذْكَرْ فِيهِ الْمُغِيرَةُ
اسان کي [ابوالوليد عاد دماسقي] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [الوليد بن مسلم] ٻڌايو آهي؛ مون کي [ثور بن يزيد] [رجاع بن حيوة] کان [المغيره جي لکت] کان [المغيره بن سيوبة] کان ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم پنهنجي موزوں جي مٿي ۽ هيٺان کي مسح ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي صرف رسول الله صلي الله عليه وسلم جي صحابين، تابعين ۽ انهن کان پوءِ فقهاء مان ماڻهن مان ڪنهن هڪ جو به رايو ناهي. هي رايو مالڪ، شافعي ۽ اسحاق به ورتو آهي. هي هڪ مشڪوڪ حديث آهي، ڪو به ضور بن يزيد تي وليد بن مسلم کان سواءِ ڀروسو نٿو ڪري. ابو عيسيٰ چيو؛ مون ابو زرعہ ۽ محمد بن اسماعيل کان هن حديث بابت پڇيو، ٻنهي جواب ڏنو ته، 'هي حديث صحيح ناهي، ڇاڪاڻ ته ابن المبارڪ هي حديث صوور کان، رجع بن حيوة کان روايت ڪئي آهي.' هن چيو ته؛ 'اهو مون کي مرسل ۾ لکندڙ المغيره کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ٻڌايو ويو آهي، ۽ ان ۾ المغيره جو ڪو به ذڪر ناهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 91
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ عَلَى ظَاهِرِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُغِيرَةِ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ حَدِيثُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ وَلَا نَعْلَمُ أَحَدًا يَذْكُرُ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ عَلَى ظَاهِرِهِمَا غَيْرَهُ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَأَحْمَدُ قَالَ مُحَمَّدٌ وَكَانَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ يُشِيرُ بِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبدالرحمان بن ابو الزناد] پنهنجي پيءُ کان [عروه بن الزبير] کان [المغيره بن سيوبه] ٻڌايو آهي ته: 'مون رسول الله ﷺ کي پنهنجن ٻنهي موزون جي چوٽيءَ کي رڱندي ڏٺو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي المغيره حديث حسن درجي ۾ آهي، يعني عبدالرحمان بن ابو الزناد جي حديث، سندس پيءُ کان، عروه کان، المغيره کان. ۽ اسان ڪڏهن به ڪنهن کي نه ٿا ڄاڻون جنهن عروه کان المغيره کان لفاظي بابت ذڪر ڪيو هجي، 'ٻن موزون جي چوٽيءَ تي،' ان کان سواءِ. هي گهڻن سائنسدانن جو رايو آهي. هي رايو سفيان عطسوري ۽ احمد پڻ ورتو هو. محمد چيو ته؛ 'مالڪ بن انس عبدالرحمان بن ابو الزناد کي اشارو ڏنو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 92
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي قَيْسٍ عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَالنَّعْلَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالُوا يَمْسَحُ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَإِنْ لَمْ تَكُنْ نَعْلَيْنِ إِذَا كَانَا ثَخِينَيْنِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت صَالِحَ بْنَ مُحَمَّدٍ التِّرْمِذِيَّ قَال سَمِعْتُ أَبَا مُقَاتِلٍ السَّمَرْقَنْدِيَّ يَقُولُ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي حَنِيفَةَ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ وَعَلَيْهِ جَوْرَبَانِ فَمَسْحَ عَلَيْهِمَا ثُمَّ قَالَ فَعَلْتُ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ أَكُنْ أَفْعَلُهُ مَسَحْتُ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَهُمَا غَيْرُ مُنَعَّلَيْنِ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [حناد] ۽ [محمود بن غيلان] ٻنهي چيو؛ اسان کي [واقعي] [سفيان] کان [ابو قيس] کان [حزيل بن سيوراحبيل] کان [المغيره بن سيوبا] ٻڌايو آهي ته؛ 'رسول الله ﷺ وضو ڪيو، پنهنجن ٻن جرابن ۽ ٻنهي سينڊلن کي مسح ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث صحيح آهي، ۽ هي ڪيترن ئي سائنسي ماهرن جو رايو آهي. هي رايو سفيان عثصوري، ابن المبارڪ، سيافعي، احمد ۽ اسحاق پاران پڻ ورتو ويو هو. انهن چيو؛ 'جيڪڏهن ٻئي ٿلها هجن ته ٻنهي جرابن کي مسح ڪري سگهجي ٿو جيتوڻيڪ سينڊل نه'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ ابو موسيٰ کان هڪ حديث پڻ بيان ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'مون صالح بن محمد ترمذي کي چوندي ٻڌو؛ 'مون ابو مقاتل سمرقندي کي چوندي ٻڌو؛' جڏهن ابو حنيفه بيمار هو ۽ بستري تي هو ته مان ان وٽ آيس. هن مون کي پاڻي آڻڻ لاءِ چيو ۽ موزا پائي وضو ڪيو. ان کان پوءِ، هن ٻنهي کي صاف ڪيو ۽ چيو، "اڄ مون اهڙو ڪم ڪيو جيڪو مون اڳ ڪڏهن به نه ڪيو هو: مون پنهنجا موزا صاف ڪيا، جيتوڻيڪ اهي سينڊل نه آهن."
حديث
Imam Tirmidzi : 93
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ ابْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَالْعِمَامَةِقَالَ بَكْرٌ وَقَدْ سَمِعْتُهُ مِنَ ابْنِ الْمُغِيرَةِ قَالَ وَذَكَرَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ أَنَّهُ مَسَحَ عَلَى نَاصِيَتِهِ وَعِمَامَتِهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ذَكَرَ بَعْضُهُمْ الْمَسْحَ عَلَى النَّاصِيَةِ وَالْعِمَامَةِ وَلَمْ يَذْكُرْ بَعْضُهُمْ النَّاصِيَةَ و سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ بِعَيْنِي مِثْلَ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةِ وَسَلْمَانَ وَثَوْبَانَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَأَنَسٌ وَبِهِ يَقُولُ الْأَوْزَاعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالُوا يَمْسَحُ عَلَى الْعِمَامَةِ و قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ لَا يَمْسَحُ عَلَى الْعِمَامَةِ إِلَّا بِرَأْسِهِ مَعَ الْعِمَامَةِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ بْنَ مُعَاذٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعَ بْنَ الْجَرَّاحِ يَقُولُ إِنْ مَسَحَ عَلَى الْعِمَامَةِ يُجْزِئُهُ لِلْأَثَرِ
اسان کي [محمد بن بصيار] چيو آهي؛ اسان کي [يحيى بن سعيد القثان] ٻڌايو آهي [سليمان التيميءَ] کان [بڪر بن عبدالله المزاني] کان [الحسن] کان [ابن المغيره بن صيابة] کان [پنهنجي پيءُ کان] هن چيو ته؛ 'رسول الله ﷺ وضو ڪيو، ۽ موزون ۽ امامت جو مسح ڪيو - هڪ قسم جو پگڙي جيڪو مٿي سان ٻڌل هوندو هو -'. [بڪر] چيو؛ 'مون اهو [ابن المغيره] کان ٻڌو آهي. راوي چيو؛ 'محمد بن بصيار هن حديث کي ٻي جاءِ تي ذڪر ڪيو آهي؛ ته هن پنهنجي پيشاني ۽ پگڙي جو مسح ڪيو'. هي حديث ٻئي طريقي سان پڻ المغيره بن صيابة کان روايت ڪئي وئي آهي. انهن مان ڪجهه ماڻهن لفضد جو ذڪر ڪيو آهي؛ 'پنهنجي پيشاني ۽ پگڙي کي هٿ لڳائڻ'، جڏهن ته ڪجهه ان جو ذڪر نه ڪيو. ۽ مون احمد بن الحسن کي چوندي ٻڌو آهي؛ مون احمد بن حنبل کي چوندي ٻڌو آهي؛ 'مون ڪڏهن به يحييٰ بن سعيد القثثان جهڙو ڪو ماڻهو پنهنجين ٻن اکين سان نه ڏٺو آهي'. راوي چيو؛ 'هن باب ۾ عمرو بن اميه، سلمان، ثوبان ۽ ابو امامه جون تاريخون پڻ آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'المغيره بن صيبه جي حديث حسن صحيح آهي، هي راءِ رسول الله ﷺ جي اصحابن مان ڪيترن ئي عالمن ورتي آهي، جهڙوڪ ابوبڪر، عمر ۽ انس'. هي راءِ الاوزاعي، احمد ۽ اسحاق جي به آهي. انهن چيو؛ 'پنهنجي پگڙي کي مسح ڪري سگهجي ٿو'. ۽ نبي ﷺ جي اصحابن ۽ تابعين مان ڪيترن ئي عالمن چيو؛ 'ڪنهن شخص کي پنهنجي پگڙي کي مسح نه ڪرڻ گهرجي جيستائين هو پنهنجي سر ۽ پگڙي کي مسح نه ڪري'. هي سفيان عطصوري، مالڪ بن انس، ابن المبارڪ ۽ سيفري جو رايو آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ مون الجرود بن معاذ کي چوندي ٻڌو آهي؛ مون وکيع بن الجراح کي چوندي ٻڌو ته: 'جيڪڏهن هو صرف پنهنجي پڳ کي صاف ڪري ته اهو ان لاءِ ڪافي آهي، ڇاڪاڻ ته اهو سنت آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 94
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ عَنْ بِلَالٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَالْخِمَارِ
اسان کي [حناد] چيو آهي، اسان کي [علي بن مُشِر] ٻڌايو آهي [العماسي] کان [الحڪم] کان [عبدالرحمن بن ابو ليليٰ] کان [ڪعب بن عجره] کان [بلال] چيو آهي ته: رسول الله ﷺ موزون ۽ پگڙي جو جوڙو ملائي ڇڏيو.
حديث
Imam Tirmidzi : 95
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَقَ هُوَ الْقُرَشِيُّ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَسَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَالَ السُّنَّةُ يَا ابْنَ أَخِي قَالَ وَسَأَلْتُهُ عَنْ الْمَسْحِ عَلَى الْعِمَامَةِ فَقَالَ أَمِسَّ الشَّعَرَ الْمَاءَ
اسان کي [قتيبه بن سعيد] ٻڌايو آهي، اسان کي [بصير بن المفضلال] [عبدالرحمن بن اسحاق القرسي] کان، [ابو عبيده بن محمد بن عمار بن ياسر] کان ٻڌايو آهي ته: مون هڪ ڀيرو [جابر بن عبدالله] کان ٻنهي موزنن جي مسح ڪرڻ بابت پڇيو، ته هن جواب ڏنو، 'اهو سنت آهي، منهنجي ڀاءُ جو پٽ'. چيو؛ ۽ مون کانئس امامت جي مسح ڪرڻ بابت به پڇيو، ته هن جواب ڏنو، 'وارن کي پاڻي سان مسح ڪريو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 96
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ خَالَتِهِ مَيْمُونَةَ قَالَتْ وَضَعْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُسْلًا فَاغْتَسَلَ مِنْ الْجَنَابَةِ فَأَكْفَأَ الْإِنَاءَ بِشِمَالِهِ عَلَى يَمِينِهِ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ فَأَفَاضَ عَلَى فَرْجِهِ ثُمَّ دَلَكَ بِيَدِهِ الْحَائِطَ أَوْ الْأَرْضَ ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَغَسَلَ وَجْهَهُ وَذِرَاعَيْهِ ثُمَّ أَفَاضَ عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثًا ثُمَّ أَفَاضَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِهِ ثُمَّ تَنَحَّى فَغَسَلَ رِجْلَيْهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَجَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [واقع] [العماسي] کان [سالم بن ابو الجود] کان [ڪريب] کان [ابن عباس] کان [ان جي چاچي - [ميمونه] کان - هن چيو ته: 'مون رسول الله ﷺ لاءِ غسل جو پاڻي رکيو، پوءِ پاڻ ان سان جنابت کي غسل ڏنو. پاڻ پنهنجي کاٻي هٿ سان برتن کي ساڄي هٿ تي جهڪايو، پوءِ ٻئي هٿ ڌويا. ان کان پوءِ پنهنجو هٿ برتن ۾ وجهي، پنهنجي جنسي عضون کي پاڻي سان ڇڪيو ۽ پنهنجو هٿ ڀت يا زمين تي ملائي ڇڏيو. پوءِ پنهنجو وات ڪلي ڪيو ۽ پنهنجي نڪ ۾ پاڻي وجهي، پنهنجو چهرو ۽ ٻئي هٿ ۽ ڪُهيون ڌوئي. پوءِ سندس مٿي تي ٽي ڀيرا پاڻي وجھو، سندس سڄي جسم تي پاڻي هلايو، پوءِ هٽي وڃو ۽ پنهنجا پير ڌوئو. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي، ۽ هن باب ۾ ام سلمه، جابر، ابو سعيد، جبير بن مطعم ۽ ابو هريره کان به روايتون آهن'.
حديث
Imam Tirmidzi : 97
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَغْتَسِلَ مِنْ الْجَنَابَةِ بَدَأَ فَغَسَلَ يَدَيْهِ قَبْلَ أَنْ يُدْخِلَهُمَا الْإِنَاءَ ثُمَّ غَسَلَ فَرْجَهُ وَيَتَوَضَّأُ وُضُوءَهُ لِلصَّلَاةِ ثُمَّ يُشَرِّبُ شَعْرَهُ الْمَاءَ ثُمَّ يَحْثِي عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثَ حَثَيَاتٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْغُسْلِ مِنْ الْجَنَابَةِ أَنَّهُ يَتَوَضَّأُ وُضُوءَهُ لِلصَّلَاةِ ثُمَّ يُفْرِغُ عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ يُفِيضُ الْمَاءَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِهِ ثُمَّ يَغْسِلُ قَدَمَيْهِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالُوا إِنْ انْغَمَسَ الْجُنُبُ فِي الْمَاءِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ أَجْزَأَهُ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ
[ابن ابو عمر] اسان کان بيان ڪيو؛ [سفيان بن عينة] اسان کان [هشام بن عروه] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عائشه] کان روايت ڪئي ته: 'جڏهن رسول الله صلي الله عليه وسلم جنابت لاءِ غسل ڪرڻ لاءِ ويندا هئا، ته پهريان پنهنجا هٿ ٿانو ۾ وجهڻ کان اڳ ڌوئيندا هئا. ان کان پوءِ، پنهنجا عضوا ڌوئيندا هئا، نماز وانگر وضو ڪندا هئا، ۽ پنهنجا وار پاڻي سان ڌوئيندا هئا. ان کان پوءِ، پنهنجي مٿي تي پاڻي جا ٽي ڦڙا وجهندا هئا.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي، ۽ هي حديث علماء پاران جنابت لاءِ غسل جي حوالي سان چونڊيل آهي. ته هڪ شخص نماز وانگر وضو ڪري، پوءِ پنهنجي مٿي تي پاڻي جا ٽي ڦڙا وجهندو هو. ان کان پوءِ، پنهنجي سڄي جسم تي پاڻي وجهو ۽ پنهنجا پير ڌوئو.' عالمن هن حديث کي عمل ۾ آندو، انهن چيو؛ 'جيڪڏهن ڪو جنابت وارو ماڻهو پاڻ کي پاڻي ۾ ٻوڙي ڇڏي جيتوڻيڪ هو وضو نه ڪري، ته اهو ڪافي آهي.' اهو شافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 98
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ أَشُدُّ ضَفْرَ رَأْسِي أَفَأَنْقُضُهُ لِغُسْلِ الْجَنَابَةِ قَالَ لَا إِنَّمَا يَكْفِيكِ أَنْ تَحْثِينَ عَلَى رَأْسِكِ ثَلَاثَ حَثَيَاتٍ مِنْ مَاءٍ ثُمَّ تُفِيضِينَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِكِ الْمَاءَ فَتَطْهُرِينَ أَوْ قَالَ فَإِذَا أَنْتِ قَدْ تَطَهَّرْتِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا اغْتَسَلَتْ مِنْ الْجَنَابَةِ فَلَمْ تَنْقُضْ شَعْرَهَا أَنَّ ذَلِكَ يُجْزِئُهَا بَعْدَ أَنْ تُفِيضَ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِهَا
اسان کي [ابن ابو عمر] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [سفيان] ٻڌايو آهي [ايوب بن موسيٰ] کان [سعيد المقبوري] کان [عبدالله بن رافع] کان [ام سلمه] هن چيو؛ 'يا رسول الله، حقيقت ۾ مان هڪ عورت آهيان جيڪا عام طور تي پنهنجن وارن جي ڳٽن کي مضبوط ڪندي آهي - جيڪڏهن مان جنب غسل ڪريان ته ڇا مون کي انهن کي لاهڻو پوندو؟' هن جواب ڏنو؛ 'نه، پر صرف پنهنجي مٿي تي ٽي پاڻي وجهو، پوءِ پنهنجي سڄي جسم تي پاڻي وهايو ۽ توهان پاڪ ٿي ويندا، يا هن چيو؛ 'تون پاڪ ٿي وئين'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي. ڪيترائي سائنسدان جيڪي هن حديث تي عمل ڪن ٿا، اهي چون ٿا ته جيڪڏهن ڪا عورت جنب غسل ڪري ٿي، ۽ پنهنجا وار نه لاهي ته پوءِ ان جي جسم تي پاڻي وهائڻ کان پوءِ اهو ڪافي آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 99
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ وَجِيهٍ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ دِينَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَحْتَ كُلِّ شَعْرَةٍ جَنَابَةٌ فَاغْسِلُوا الشَّعْرَ وَأَنْقُوا الْبَشَرَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْحَارِثِ بْنِ وَجِيهٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِهِ وَهُوَ شَيْخٌ لَيْسَ بِذَاكَ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْأَئِمَّةِ وَقَدْ تَفَرَّدَ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ مَالِكِ بْنِ دِينَارٍ وَيُقَالُ الْحَارِثُ بْنُ وَجِيهٍ وَيُقَالُ ابْنُ وَجْبَةَ
اسان کي [نشر بن علي] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [الحارث بن وجيه] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [مالڪ بن دينار] ٻڌايو آهي [محمد بن سيرين] کان [ابو هريره] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، انهن فرمايو: 'هر وار جي هيٺان هڪ جنب آهي، تنهن ڪري وارن کي ڌوئو ۽ چمڙي کي صاف ڪريو'. هن باب ۾ علي ۽ انس کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'الحارث بن وجيه جي حديث هڪ غريب حديث آهي جيڪا اسان کي ان کان سواءِ ٻيو ڪو به نٿو ڄاڻي، جيتوڻيڪ هو هڪ ڪمزور شيخ هو. ان کان ڪجهه عالمن ان کي روايت نه ڪيو، پر هن هي حديث اڪيلو مالڪ بن دينار کان بيان ڪئي. ڪڏهن ڪڏهن هن کي الحارث بن وجيه ۽ ڪڏهن ڪڏهن ابن وجيه سڏيو ويندو آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 100
حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ لَا يَتَوَضَّأُ بَعْدَ الْغُسْلِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ أَنْ لَا يَتَوَضَّأَ بَعْدَ الْغُسْلِ
اسان کي [اسماعيل بن موسيٰ] ٻڌايو آهي، اسان کي [شريق] ٻڌايو آهي ته [ابو اسحاق] کان [الاسود] کان [عيسيه] چيو آهي ته: 'رسول الله ﷺ غسل ڪرڻ کان پوءِ وضو نه ڪندا هئا'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: '۽ هي نبي ﷺ جي اصحابن ۽ تابعين مان ڪجهه جو رايو آهي، يعني غسل ڪرڻ کان پوءِ وضو نه ڪرڻ'.
