Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 81
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي فَزَارَةَ عَنْ أَبِي زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَسَأَلَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا فِي إِدَاوَتِكَ فَقُلْتُ نَبِيذٌ فَقَالَ تَمْرَةٌ طَيِّبَةٌ وَمَاءٌ طَهُورٌ قَالَ فَتَوَضَّأَ مِنْهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو زَيْدٍ رَجُلٌ مَجْهُولٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ لَا تُعْرَفُ لَهُ رِوَايَةٌ غَيْرُ هَذَا الْحَدِيثِ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْوُضُوءَ بِالنَّبِيذِ مِنْهُمْ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا يُتَوَضَّأُ بِالنَّبِيذِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ ابْتُلِيَ رَجُلٌ بِهَذَا فَتَوَضَّأَ بِالنَّبِيذِ وَتَيَمَّمَ أَحَبُّ إِلَيَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَوْلُ مَنْ يَقُولُ لَا يُتَوَضَّأُ بِالنَّبِيذِ أَقْرَبُ إِلَى الْكِتَابِ وَأَشْبَهُ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ{ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا }
[ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޝަރީކު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަބޫ ފަޒާރާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޒައިދު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަހަރެންނާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ: 'ތިބާގެ ބާލިދީގައި ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީ، 'ވައިން'، އޭނާ ދެން ވިދާޅުވީ: 'ރަނގަޅު ޚަޒާނާ އާއި ސާފު ފެން،' އިބްނު މަސްއޫދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެހެންކަމުން އޭނާ އެއިން ވުޟޫ ކުރިއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘް ރިވާވެގެންވަނީ ހަމައެކަނި އަބޫޒައިދުގެ އަރިހުން ޢަބްދުﷲގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުންނެވެ. އަބޫ ޒައިދަށް ބަލާއިރު، އޭނާއަކީ ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިންނަށް އެނގިވަޑައިނުގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. މި ޙަދީޘް ފިޔަވައި އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވާކަން އެނގިފައެއް ނުވެއެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ނަޒަރުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު މީހަކު ވުޟޫ ކޮށްފާނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި އެހެނިހެން ބޭފުޅުން ހިމެނެއެވެ. އަދި ބައެއް އެހެން މީހުންގެ ނަޒަރުގައި ރަހައިން މީހަކު ވުޟޫ ނުކުރެވިދާނެއެވެ. މިއީ ޝާފިޢީއާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެވެ. އިސްހާގު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'މިކަމުން މީހަކު ޓެސްޓު ކުރެވިއްޖެނަމަ، ދެން އޭނާ ވުޟޫ ކުރަންވާނީ ރަހައިން ނަމަވެސް އަހަރެން އިސްކަންދެނީ ތަޔައްމުމް ކުރުމަށެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ މީހެއްގެ ބަޔާނާ ބެހޭގޮތުން ބުނާނަމަ؛ 'ރަހައިން ވުޟޫކުރުން ހުއްދައެއް ނޫން،' މިއީ ޤުރުއާނާ މާ ގާތް އަދި މާ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އެހެނީ الله ތަޢާލާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ، '-އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފެން ނުލިބޭނެ، ދެން ހެޔޮ -ސާފު-- ތަޔައްމުމް ކުރާށެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 82
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرِبَ لَبَنًا فَدَعَا بِمَاءٍ فَمَضْمَضَ وَقَالَ إِنَّ لَهُ دَسَمًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةَ مِنْ اللَّبَنِ وَهَذَا عِنْدَنَا عَلَى الِاسْتِحْبَابِ وَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ الْمَضْمَضَةَ مِنْ اللَّبَنِ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި ވާއިރު، [އަލްލައިތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވަނީ [އުޤައިލް] އިން [އަޒް ޒުހުރީ] އިން [އުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކިރު ބޮއެ، ދެން ފެނަށް އެދިވަޑައިގެން އެއިން އަނގަ ދޮވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު ވިދާޅުވިއެވެ: ހަމަކަށަވަރުން ކިރުގައި ސަރުބީ ހުރެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ސަހުލް ބިން ސަޢުދު އަސް ސަޢީދީ އާއި އުއްމު ސަލާމާގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިއީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައިވާ ޙަދީޘެއް، ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ނަޒަރުގައި މީހަކު ކިރު ބުއިމަށްފަހު ފެނުން އަނގަ ދޮވެ ސާފުކުރުން ލާޒިމުވެގެންވެއެވެ. ވީއިރު އަހަރެމެންގެ ނަޒަރުގައި އެއީ ހަމައެކަނި ސުންނަތެކެވެ. އަދި އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުންނަށް ކިރު ބުއިމުގެ ސަބަބުން އަނގަ ދޮވެލަން ވެސް ނުޖެހެއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 83
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الزُّبَيْرِيُّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَجُلًا سَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَبُولُ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَإِنَّمَا يُكْرَهُ هَذَا عِنْدَنَا إِذَا كَانَ عَلَى الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ ذَلِكَ وَهَذَا أَحَسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الْمُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَعَلْقَمَةَ بْنِ الْفَغْوَاءِ وَجَابِرٍ وَالْبَرَاءِ
[ނަޝްރު ބިން ޢަލީ] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން ބައްޝިޔާރު] ވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ [އަބޫ އަޙްމަދު މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުالله އަޒްޒުބައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [އަދުލް ދްލާޙްހަކް ބިން ޢުޘްމާން] ގެ އަރިހުން [ނަފީޢު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކުޑަކަމުދާން އުޅެނިކޮށް މީހަކު ސަލާމް ކުރެއްވީ، އެހެންކަމުން އޭނާއަށް ޖަވާބެއް ނުދިނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައި ވިޔަސް، މިއީ - ސަލާމަށް ރައްދުދިނުން - ފާޚާނާ ކުރާއިރު ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާއިރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި ނުރުހޭ ކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މާނަކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި މި ޙަދީޘަކީ މި ބާބުގައި ރިވާވެގެންވާ އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އަލް މުހާޖިރު ބިން ޤުންފުދުޒް، ޢަބްދުالله ބިން ޙަންޒަލާ، އަލްޤާމާ ބިން އަލް އަފްރާޢު، ޖާބިރު އަދި އަލް ބަރާ` ގެ ޙަދީޘްތައްވެސް ވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 84
حَدَّثَنَا سَوَّارُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَال سَمِعْتُ أَيُّوبَ يُحَدِّثُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ يُغْسَلُ الْإِنَاءُ إِذَا وَلَغَ فِيهِ الْكَلْبُ سَبْعَ مَرَّاتٍ أُولَاهُنَّ أَوْ أُخْرَاهُنَّ بِالتُّرَابِ وَإِذَا وَلَغَتْ فِيهِ الْهِرَّةُ غُسِلَ مَرَّةً قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ هَذَا وَلَمْ يُذْكَرْ فِيهِ إِذَا وَلَغَتْ فِيهِ الْهِرَّةُ غُسِلَ مَرَّةً وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ
[ސައްވަރު ބިން ޢަބްދުالله އަލް އަންބަރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އަލް މުޢުތަމިރު ބިން ސުލައިމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވި؛ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން ސިރީން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން [އައްޔޫބު] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިއްޖެއެވެ. އެކަމަކު އެ އުޅަނދު ބުޅަލެއް ލިއްސާލައިފިނަމަ އެއްފަހަރު ދޮވެލުމުން ފުދެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މިއީ ޝާފިޢީއާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެވެ. މި ޙަދީޘްވެސް އަބޫ ޙުރައިރާގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން މިގޮތަށް އެހެން ސަފުހާއެއްގެ ތެރެއިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ނަމަވެސް އޭގައި 'އެ އުޅަނދު ބަނޑޮހެއް ލިއްސާލައިފިނަމަ އެއްފަހަރު ދޮވެލުމުން ފުދޭނެ' ކަމަށް ބުނެފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި މި ބާބުގައި ޢަބްދުﷲ ބިން މުޣައްފަލްގެ އަރިހުން ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 85
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ حُمَيْدَةَ بِنْتِ عُبَيْدِ بْنِ رِفَاعَةَ عَنْ كَبْشَةَ بِنْتِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ وَكَانَتْ عِنْدَ ابْنِ أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ دَخَلَ عَلَيْهَا قَالَتْ فَسَكَبْتُ لَهُ وَضُوءًا قَالَتْ فَجَاءَتْ هِرَّةٌ تَشْرَبُ فَأَصْغَى لَهَا الْإِنَاءَ حَتَّى شَرِبَتْ قَالَتْ كَبْشَةُ فَرَآنِي أَنْظُرُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَتَعْجَبِينَ يَا بِنْتَ أَخِي فَقُلْتُ نَعَمْ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّهَا لَيْسَتْ بِنَجَسٍ إِنَّمَا هِيَ مِنْ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ أَوْ الطَّوَّافَاتِ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ مَالِكٍ وَكَانَتْ عِنْدَ أَبِي قَتَادَةَ وَالصَّحِيحُ ابْنُ أَبِي قَتَادَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ لَمْ يَرَوْا بِسُؤْرِ الْهِرَّةِ بَأْسًا وَهَذَا أَحَسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ وَقَدْ جَوَّدَ مَالِكٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ وَلَمْ يَأْتِ بِهِ أَحَدٌ أَتَمَّ مِنْ مَالِكٍ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [އިޝާޤު ބިން މޫސާ އަލް އަންސާރީ] ވިދާޅުވެފައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [މާޢުން] ވިދާޅުވެފައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މާލިކް ބިން އަނަސް] [އިޝާޤް ބިން ޢަބްދުالله ބިން އަބޫ ތަލްޙާ] ގެ އަރިހުން [ޙުމައިދު ބިންތު ޢުބައިދު ބިން ރިފާޢާ] އިން [ކަބްސިޔާ ބިން ކަޢުބު ބިން މާލިކް] އިބްނު އަބޫ ޤަތަދާގެ އަނބިކަނބަލުން އެކަލޭގެފާނު ބައްލަވާލެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. -ކަބްސިޔާ- ބުންޏެވެ؛ 'އަހަރެން އޭނާއަށް ފެން އުކާލީ، ކުއްލިއަކަށް ބަނޑޮހެއް ވަދެ އެ ބޯން، އަބޫ ޤަތަދާ ދެން އެ އުޅަނދު ތިރިކޮށްލީ ބަނޑޮހަށް ބޯން ލިބޭ ގޮތަށް'. ކަބްސިޔާ ބުންޏެވެ؛ އަހަރެން އޭނާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ހުރިކަން އަބޫ ޤަޠާދާއަށް އެނގިވަޑައިގަތުމުން ވިދާޅުވީ؛ 'ހައިރާން ވެއްޖެތަ އަހަރެންގެ ބޭބެގެ އަންހެން ދަރިފުޅު؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީ، 'އާނ،' އޭނާ ބުންޏެވެ؛ ހަމަކަށަވަރުން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާއަކީ އާންމުކޮށް ތިބާގެ ވަށައިގެން އުޅޭ ޖަނަވާރެކެވެ.' އަދި އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން މާލިކުގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ، އެކަމަނާ - ކަބްސިޔާ - އަކީ އަބޫ ޤަތަދާގެ އަނބިކަނބަލުން ކަމުގައި ވިޔަސް، ޙަޤީޤަތަކީ އެކަމަނާއަކީ އިބްނު އަބޫ ޤަތަދާގެ އަނބިކަނބަލުން ކަމެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢާއިޝާ އާއި އަބޫ ހުރައިރާގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، މިއީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި ޠަބީޢިނާއި އަދި އެއަށްފަހު ޝާފިޢީ، އަޙްމަދު އަދި އިސްޙާޤު ފަދަ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. އެމީހުންގެ ޚިޔާލަކީ ބާކީ ހުރި ބަނޑޮހުގެ ބުއިން އެއްވެސް ގޯހެއް ނެތް ކަމެވެ. އަދި މިއީ މި ބާބުގައިވާ އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘެވެ. އިމާމް މާލިކު މި ޙަދީޘް ރަނގަޅު ކަމަށް ދެކެވަޑައިގަތީ، އެއީ އިސްޙާޤު ބިން ޢަބްދުالله ބިން އަބޫ ތަލްޙާގެ ކިބައިންނެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ރިވާޔަތުގައި މާލިކަށްވުރެ ފުރިހަމަ އެއްވެސް މީހަކު ނެތެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 86
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَبَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ لَهُ أَتَفْعَلُ هَذَا قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْعَلُهُقَالَ إِبْرَاهِيمُ وَكَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ لِأَنَّ إِسْلَامَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ هَذَا قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي كَانَ يُعْجِبُهُمْ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ وَالْمُغِيرَةِ وَبِلَالٍ وَسَعْدٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَلْمَانَ وَبُرَيْدَةَ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَيَعْلَى بْنِ مُرَّةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ وَأَبِي أُمَامَةِ وَجَابِرٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عُبَادَةَ وَيُقَالُ ابْنُ عِمَارَةَ وَأُبَيُّ بْنُ عِمَارَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَرِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި [ހަންނަދު] ވިދާޅުވި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ވާކީޢު] ރިވާކުރެއްވި [އަލް އަޢުމާސީ] ގެ އަރިހުން [އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [ޙައްމާމް އިބްނުލް ޙަރީތުސް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޖާރިރު ބިން ޢަބްދުالله] ކުޑަކަމުދާއިރު، ދެން ވުޟޫކޮށް، އޭނާގެ ޚުފް ފޮހެލައެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނަށް ދެންނެވީ، 'ކީއްވެތަ މިހެން ހެދީ؟' އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އަހަރެންނަށް މިކަން ކުރުމަށް ހުރަސް އެޅެނީ ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ الله ގެ ރަސޫލާ، އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވާށި، އެކަން ކުރައްވާތަން އަޅުގަނޑަށް ފެނިއްޖެއެވެ. އިބްރާހިމް ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ޖާރިރުގެ ޙަދީޘުން މީހުން ހައިރާންވީ، ސަބަބަކީ ޖާރިރު އިސްލާމްވެވަޑައިގަތީ އަލް މައިދާ ސޫރަތް ބާވައިލެއްވުމަށްފަހު'. މިއީ އިބްރާހީމްގެފާނުގެ ބަސްފުޅު ކަމުގައިވާ، 'މި ޙަދީޘުން މީހުން ހައިރާން ކުރުވައެވެ' މި ބަސްފުޅެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢުމަރު، ޢަލީ، ހުދުޢީފާ، އަލްމުޣީރާ، ބިލާލް، ސަޢުދު، އަބޫ އައްޔޫބު، ސަލްމާން، ބުރައިދާ، ޢަމްރު ބިން އުމައްޔާ، އަނަސް، ޞަޙްލު ބިން ސަޢުދު، ޔަޢުލާ ބިން މުއްރާ، ޢުބާދާ ބިން ސާމިދު، އުސާމާ ބިން ޝާރިކް، އަބޫ އުމާމާ، ޖާބިރު، އުސާމާ ބިން ޒާއިދު އަދި އިބްނު އުބަދާ، ބައެއް ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ އަދި އިބްނު އުމަރާ އާއި އުބައި ބިން އިމާރާ' ވެސް ބުނެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޖަރީރުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 87
وَيُرْوَى عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ قَالَرَأَيْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقُلْتُ لَهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقُلْتُ لَهُ أَقَبْلَ الْمَائِدَةِ أَمْ بَعْدَ الْمَائِدَةِ فَقَالَ مَا أَسْلَمْتُ إِلَّا بَعْدَ الْمَائِدَةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ زِيَادٍ التِّرْمِذِيُّ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ جَرِيرٍ قَالَ وَرَوَى بَقِيَّةُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَدْهَمَ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ جَرِيرٍ وَهَذَا حَدِيثٌ مُفَسَّرٌ لِأَنَّ بَعْضَ مَنْ أَنْكَرَ الْمَسْحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ تَأَوَّلَ أَنَّ مَسْحَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْخُفَّيْنِ كَانَ قَبْلَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ وَذَكَرَ جَرِيرٌ فِي حَدِيثِهِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ
އެއީ [ސިޔާޙް ބިން ޙައުޞަބް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ އެއްޗެއް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ [ޖާރިރު ބިން އަބްދުالله] ވުޟޫ ކުރައްވާތަން، ދެން އޭނާގެ ދެ ޚުފް ފޮހެލެއްވިތަނެވެ. އެހެންކަމުން އެކަމާ ބެހޭގޮތުން އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން އޭނާއާ ސުވާލުކުރީމެވެ، 'އެއީ އަލްމައިދާ ސޫރަތް ބާވައިލެއްވުމުގެ ކުރިން ހެއްޔެވެ ނުވަތަ އޭގެ ފަހުން ހެއްޔެވެ؟' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. [ޤުޠައިބާ] އެކަން އަޅުގަނޑުމެންނާ ގުޅުއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. '[ޚާލިދު ބިން ޒިޔާދު އައްތިރްމީދީ] އަޅުގަނޑުމެންނާ ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ، [މުޤާތިލް ބިން ހަޔާން] ގެ އަރިހުން، [ސިޔާރު ބިން ޙައުޞަބް] ގެ އަރިހުން، [ޖަރީރު] ގެ އަރިހުން'. ވާހަކަ ކިޔައިދިން މީހާ ބުންޏެވެ؛ '[ބަޤިއްޔާ] ރިވާވެގެންވަނީ [އިބްރާހީމް ބިން އަދްހަމް] ގެ އަރިހުން، [މުޤާތިލް ބިން ޙަޔާން] ގެ އަރިހުން، [ސިޔާރު ބިން ޙައުޞަބް] ގެ އަރިހުން، [ޖާރިރު] ގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި މިއީ ސާފު ޙަދީޘެއް ކަމުގައި ވާތީ، ޚުފް ފޮހެލުމަށް އިންކާރުކުރާ ބައެއް މީހުން މާނަކުރަނީ، ސޫރަތުލް މައިދާ ބާވައިލެއްވުމުގެ ކުރިން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޚުފް ފޮހެލެއްވި ކަމުގެ މާނައެވެ. ޖާރިރު އޭނާގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ފާހަގަކުރައްވާފައިވަނީ އަލްމައިދާ ސޫރަތް ބާވައިލެއްވުމަށްފަހު ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ ޚުފް ފޮހެލައްވަމުން ގެންދަވާތަން ފެނިވަޑައިގަތެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 88
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَالَ لِلْمُسَافِرِ ثَلَاثَةٌ وَلِلْمُقِيمِ يَوْمٌ وَذُكِرَ عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ أَنَّهُ صَحَّحَ حَدِيثَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ فِي الْمَسْحِ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ بْنُ عَبْدٍ وَيُقَالُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي بَكْرَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَصَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ وَعَوْفِ بْنِ مَالِكٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَرِيرٍ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، [އަބޫ ޢަވާނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ސަޢީދު ބިން މަސްރޫޤު] ގެ އަރިހުން [އިބްރާހީމް އައްތައިމީ] ގެ އަރިހުން [ޢަމްރޫ ބިން މައިމޫން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަލްޖަދާލީ] ގެ އަރިހުން [ޚުޒައިމާ ބިން ތާބިތު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާގެ އަރިހުން، الله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން، ޚުފް ޖޯޑެއް ފޮހެލުމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލު ކުރެވުނު ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. 'ދަތުރުގައި ހުންނަ މީހާއަށް ތިން ދުވަސް އަދި ގޭގައި މަޑުކުރާ މީހާއަށް އެއް ދުވަސް'. އަދި ޚޫޒައިމާ ބިން ތާބިތުގެ ޙަދީޘް ޞައްޙަކޮށްދެއްވިކަންވެސް ޔަޙްޔާ ބިން މާޢީންގެ އަރިހުން ޛިކުރުކުރެވިފައި ވެއެވެ. އަދި އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަލްޖަދާލީގެ ނަމަކީ ޢަބްދު ބިން ޢަބްދު، އާންމުކޮށް ކިޔަނީ ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢަބްދު އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، މި ބާބުގައި ޢަލީ، އަބޫބަކްރާ، އަބޫ ޙުރައިރާ، ޞަފްވާން ބިން އައްސަލް، އައުފް ބިން މާލިކް، އިބްނު ޢުމަރު އަދި ޖަރީރުގެ ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 89
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفَرًا أَنْ لَا نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيهِنَّ إِلَّا مِنْ جَنَابَةٍ وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى الْحَكَمُ بْنُ عُتَيْبَةَ وَحَمَّادٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَلَا يَصِحُّ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ مِنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ حَدِيثَ الْمَسْحِ و قَالَ زَائِدَةُ عَنْ مَنْصُورٍ كُنَّا فِي حُجْرَةِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ وَمَعَنَا إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ فَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ التَّيْمِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ الْمُرَادِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ الْفُقَهَاءِ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا يَمْسَحُ الْمُقِيمُ يَوْمًا وَلَيْلَةً وَالْمُسَافِرُ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيهِنَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ لَمْ يُوَقِّتُوا فِي الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالتَّوْقِيتُ أَصَحُّ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ أَيْضًا مِنْ غَيْرِ حَدِيثِ عَاصِمٍ
[ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [އަބޫ އަލް އަޙްވާޝް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޢާސިމް ބިން އަބޫ އަން ނޫޖޫދު] ގެ އަރިހުން [ޒިރުރު ބިން ޙުބައިޝް] ގެ އަރިހުން [ޞަފްވާން ބިން ޢައްޞަލް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެމެން ދަތުރުކުރަމުން ދިޔައިރު، ނަޖިހުގެ ޙާލަތެއްގައި ތިބި ވަގުތު ނޫނީ ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ ނުހުޅުވުމަށް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ފާޚާނާއާއި ކުޑަކަމުދާ ތަކެތި އަދި ނިދުމަށްޓަކައި ފޮހެލުން އަދިވެސް ހުއްދަވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އަލްހަކަމް ބިން އުތުބާ އާއި ހައްމާދު މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އިބްރާހީމް އަން ނަޚާޢީގެ އަރިހުން، އަބޫ ޢަބްދުالله އަލްޖަދާލީގެ އަރިހުން، ޚުޒައިމާ ބިން ތާބިތުގެ އަރިހުން ނަމަވެސް އެއީ ޞަޙީޙެއް ނޫނެވެ. އަލީ އިބްނުލް މަދީނީ ވިދާޅުވި އެވެ؛ ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު ވިދާޅުވެފައިވަނީ ޝުޢަބާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްރާހީމް އަން ނަޚާއީ ދުވަހަކުވެސް އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަލް ޖަދާލީގެ އަރިހުން ޚުފް ފޮހެލުމުގެ ޙަދީޘްގެ ވާހަކައެއް އަޑުއަހާފައެއް ނުވެއެވެ'. މަންސޫރުން ޒަޢިދާ ވިދާޅުވީ، 'އަހަރެމެން ތިބީ އިބްރާހިމް އަތު ޠައިމީގެ ކޮޓަރީގައި، އެވަގުތު އަހަރެމެން އިބްރާހީމް އަން ނަޚާއީ އާއި އެކުގައި، ދެން އިބްރާހިމް އައްތައިމީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޢަމްރު ބިން މައިމޫނުން، އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަލްޖަދާލީގެ އަރިހުން، ޚުޒައިމާ ބިން ތާބިތުގެ އަރިހުން، ދެ ޚުފް ފޮހެލުމުގެ ޙަދީޘް ކިޔައިދިނެވެ. މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘަކީ ސަފްވާން ބިން ޢައްޞުލް މުރާދީ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިއީ ފިޤުހުވެރިންގެ ތެރެއިން ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި، ޠާބިޢީންނާއި، އެއުރެންނަށް ފަހުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. ސުފްޔާން އަތު ތައުރީ، އިބްނުލް މުބާރަކް، ޝާފިޢީ، އަޙްމަދު އަދި އިސްޙާޤު ފަދައެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'ގޭގައި މަޑުކުރާ މީހާ އެއްދުވަހާއި ރޭގަނޑެއް ވަންދެން ޚުފް ފޮހެލާއިރު ދަތުރެއްގައި ހުންނަ މީހާ ތިން ދުވަހާއި ތިން ރޭ ވަންދެން ފޮހެލައެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވަނީ، ޚުފް ޖޯޑެއް ފޮހެލުމަށް ވަކި މުއްދަތެއް ދީފައިނުވާ ކަމުގައެވެ. މި ރައުޔު ގެންގުޅުއްވީ މަލިކު ބިން އަނަސް' އެވެ. އަބޫ އީސާ އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ، 'ވަގުތެއް ދޭ ރައުޔަކީ މާ ޞައްޙަ ރައުޔެއް' ކަމަށެވެ. މި ޙަދީޘް އާސިމްގެ ޙަދީޘް ފިޔަވައި، ސަފްވާން ބިން ޢައްޞަލް ވެސް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 90
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ أَخْبَرَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ عَنْ كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ أَعْلَى الْخُفِّ وَأَسْفَلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ الْفُقَهَاءِ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَإِسْحَقُ وَهَذَا حَدِيثٌ مَعْلُولٌ لَمْ يُسْنِدْهُ عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ غَيْرُ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَأَلْتُ أَبَا زُرْعَةَ وَمُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَا لَيْسَ بِصَحِيحٍ لِأَنَّ ابْنَ الْمُبَارَكِ رَوَى هَذَا عَنْ ثَوْرٍ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ مُرْسَلٌ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يُذْكَرْ فِيهِ الْمُغِيرَةُ
[އަބުލް ވަލީދު އަދު ދިމަސްޤީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، [އަލް ވަލީދު ބިން މުސްލިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، [ތައުރު ބިން ޔަޒީދު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ [ރާޖާ` ބިން ޙައިވާ] އިން [ޖޫރޫ އަލް މުޣީރާ] އިން [އަލް މުޣީރާ ބިން ޝުޢޫބާ] އިން ބުންޏެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުފުގެ މަތިގަނޑާއި ތިރި ފޮހެލެއްވިއެވެ'. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. މި ރައުޔު މަލިކާއި ޝާފިޢީ އަދި އިޝާޤް ވެސް ނެގިއެވެ. މިއީ މައްސަލަ ބޮޑު ޙަދީޘެއް، އަލް ވަލީދު ބިން މުސްލިމް ފިޔަވައި އެހެން މީހަކު ތައުރު ބިން ޔަޒީދަށް ބަރޯސާނުވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން މި ޙަދީޘާ ބެހޭގޮތުން އަބޫ ޒުރުޢަތާއި މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް އާއި ސުވާލު ކުރުމުން ދެމީހުންވެސް ޖަވާބު ދިނީ، ‘މި ޙަދީޘަކީ ޞަޙީޙައެއް ނޫން، ސަބަބަކީ އިބްނުލް މުބާރަކް މި ޙަދީޘް ތައުރީންގެ ކިބައިން، ރާޖާ` ބިން ހައިވާގެ ކިބައިން ރިވާކުރައްވާފައިވާތީއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަޅުގަނޑަށް ރިވާވެގެންވަނީ މުރުޞަލެއްގައި އަލްމުޣީރާގެ ލިޔުންތެރިޔާގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން، އަދި އެކަމުގައި އަލްމުޣީރާގެ ވާހަކައެއް ނުވެއެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 91
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ عَلَى ظَاهِرِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُغِيرَةِ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ حَدِيثُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ وَلَا نَعْلَمُ أَحَدًا يَذْكُرُ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ عَلَى ظَاهِرِهِمَا غَيْرَهُ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَأَحْمَدُ قَالَ مُحَمَّدٌ وَكَانَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ يُشِيرُ بِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ
[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ އަޒް ޒިނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] [އުރުވާ ބިން އަޒް ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [އަލްމުޣިރާ ބިން ޝުޢޫބާޙް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ދެ ޚުފްގެ މަތީބައި ފޮހެލައްވަމުން ގެންދެވިތަނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަލްމުޣީރާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން، އެއީ ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫއަޒް ޒިނާދު، އޭނާގެ ބައްޕަގެ ކިބައިން، އުރުވާއިން، އަލްމުޣީރާގެ ޙަދީޘެވެ. އަދި އަލްމުޣީރާއިން އުރުވާހުގެ ކިބައިން، 'އޭނާގެ ދެ ޚުފްގެ މަތީބައިގައި' މި ބަސްފުޅުތަކުގެ ވާހަކަ އޭނާ ނޫން އެހެން މީހަކު އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ދުވަހަކުވެސް ނޭނގެއެވެ. މިއީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. މި ރައުޔު ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި އަޙްމަދު ވެސް ނެގިއެވެ. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މާލިކު ބިން އަނަސް އިޝާރާތް ކުރެއްވީ އަބްދުއްރަހްމާން ބިން އަބޫ އަޒް ޒިނާދަށް'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 92
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي قَيْسٍ عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَالنَّعْلَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالُوا يَمْسَحُ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَإِنْ لَمْ تَكُنْ نَعْلَيْنِ إِذَا كَانَا ثَخِينَيْنِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت صَالِحَ بْنَ مُحَمَّدٍ التِّرْمِذِيَّ قَال سَمِعْتُ أَبَا مُقَاتِلٍ السَّمَرْقَنْدِيَّ يَقُولُ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي حَنِيفَةَ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ وَعَلَيْهِ جَوْرَبَانِ فَمَسْحَ عَلَيْهِمَا ثُمَّ قَالَ فَعَلْتُ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ أَكُنْ أَفْعَلُهُ مَسَحْتُ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَهُمَا غَيْرُ مُنَعَّلَيْنِ
[ހަންނާދު] އާއި [މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] ދެމީހުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤައިސް] ގެ އަރިހުން [ހުދައިލް ބިން ޝޫރާބިލް] ގެ އަރިހުން [އަލް މުޣީރާ ބިން ޝުޢޫބާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވުޟޫކޮށް، ސޮކްސް އާއި ސެންޑަލް ފޮހެލެއްވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، އަދި މިއީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. މި ރައުޔު ގެންގުޅުއްވީ ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި އިބްނުލް މުބާރަކާއި ޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދު އަދި އިސްޙާޤުވެސްނެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'މީހަކު އޭނާގެ ސޮކްސް ފޮހެވިދާނެ ސެންޑަލް ނޫން ނަމަވެސް ބޯނަމަ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ މޫސާ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެއްވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑު އަޑުއެހިން ޞާލިހް ބިން މުޙައްމަދު އައްތިރްމީދީ ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ؛ 'އަބޫ މުޤާތިލް އައްސަމަރުޤާންދީ ވިދާޅުވާ އަޑު އަހަން؛ 'އަހަރެން އަބޫ ހަނީފާގެ ގާތަށް އައީ އޭނާ މަރުވުމުގެ ކުރިން ބަލިވެ އުޅުއްވާއިރު، ފެނަށް އެދުނު އިރު، ދެން ސޮކްސް އަޅައިގެން ހުރެ ވުޟޫ ކުރިއެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާ ދެމީހުންނަށް ވެސް ފިރުމާލީ ބުނަމުންނެވެ؛ 'މިއަދު އަހަރެން ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ނުކުރާ ކަމެއް ކުރިން، ދެ ސޮކްސް ވެސް އުނގުޅާލީ، ސެންޑަލް ނޫން ނަމަވެސް'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 93
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ ابْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَالْعِمَامَةِقَالَ بَكْرٌ وَقَدْ سَمِعْتُهُ مِنَ ابْنِ الْمُغِيرَةِ قَالَ وَذَكَرَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ أَنَّهُ مَسَحَ عَلَى نَاصِيَتِهِ وَعِمَامَتِهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ذَكَرَ بَعْضُهُمْ الْمَسْحَ عَلَى النَّاصِيَةِ وَالْعِمَامَةِ وَلَمْ يَذْكُرْ بَعْضُهُمْ النَّاصِيَةَ و سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ بِعَيْنِي مِثْلَ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةِ وَسَلْمَانَ وَثَوْبَانَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَأَنَسٌ وَبِهِ يَقُولُ الْأَوْزَاعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالُوا يَمْسَحُ عَلَى الْعِمَامَةِ و قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ لَا يَمْسَحُ عَلَى الْعِمَامَةِ إِلَّا بِرَأْسِهِ مَعَ الْعِمَامَةِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ بْنَ مُعَاذٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعَ بْنَ الْجَرَّاحِ يَقُولُ إِنْ مَسَحَ عَلَى الْعِمَامَةِ يُجْزِئُهُ لِلْأَثَرِ
[މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލްޤަޘްޠާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، [ސުލައިމާން އައްތައިމީ] ގެ އަރިހުން [ބަކުރު ބިން ޢަބްދުالله އަލް މުޒާނީ] ގެ އަރިހުން [އަލްޙަސަން] ގެ އަރިހުން [އިބްނުލްމުޣީރާ ބިން ޝުޢޫބާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވުޟޫ ކުރައްވައި، އޭނާގެ ޚުފް އާއި އިމާމާ ފޮހެލެއްވީ - ބޮލުގައި ބަނދެފައިވާ ވައްތަރެއްގެ ބުރުގާއެއް-'. [ބަކުރު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއެހީ [އިބްނުލްމުޣީރާ] ގެ އަރިހުންނެވެ. ވާހަކަ ކިޔައިދިން މީހާ ބުންޏެވެ؛ 'މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު އެހެން ތަނެއްގައި މި ޙަދީޘް ވިދާޅުވަނީ، އޭނާގެ ނިތްކުރިއާއި ބުރުގާ ފޮހެލި ވާހަކައެވެ'. މި ޙަދީޘްވެސް އެހެން ސަފުހާއަކުން، އަލްމުޣީރާ ބިން ޝުޢޫބާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ފާހަގަކުރި ބަސްތަކެވެ؛ 'ނިތްކުރި ފޮހެލުމާއި ބުރުގާ ފޮހެލުން' ކަމަށް ވާއިރު، ބައެއް މީހުން އެކަން ފާހަގަކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ. އަދި އަޙްމަދު އިބްނުލް ޙަސަން ވިދާޅުވާ އަޑު އިވުނެވެ. އަޙްމަދު ބިން ޙަންބަލް ބުނި އަޑު އިވުނެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުގެ ލޮލުން ޔަހްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލް ޤަޘްތަން ފަދަ މީހަކު އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނޭ'. ރާވާހިރު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަލްމުޣީރާ ބިން ޝުޢޫބާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، މި ރައުޔުއަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ގިނައިން ޤަބޫލުކުރާ ރައުޔެކެވެ. މި ރައުޔަކީ އަލް އައުޒާޢީ، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤުވެސް ގެންގުޅުއްވާ ރައުޔެކެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'މީހަކު އޭނާގެ ބުރުގާ ފޮހެވިދާނެ'. އަދި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'މީހަކު ބޮލާއި ބުރުގާ ފޮހެލައިގެން ނޫނީ ބުރުގާ ނުފޮހެވިދާނެ'. މިއީ ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި މާލިކް ބިން އަނަސް އާއި އިބްނުލް މުބާރަކާއި ޝަފްރީއީގެ ރައުޔެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަލް ޖަރޫދު ބިން މުޢާޛު ބުނި އަޑު އިވުނެވެ؛ ވަކީޢް އިބްނުލް ޖަރާޙް ވިދާޅުވި އަޑު އަހަރެން އަޑުއެހީމެވެ؛ 'އޭނާ ހަމައެކަނި ބުރުގާ ފޮހެލާނަމަ ދެން އެއީ ފުދޭވަރުގެ ކަމެއް، އެއީ ސުންނަތެއް ކަމުގައި ވާތީ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 94
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ عَنْ بِلَالٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَالْخِمَارِ
[ޙަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، [ޢަލީ ބިން މުޝީރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، [އަލްއަޢުމާސީ] އިން [އަލްޙަކަމް] އިން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ލައިލާ] ގެ އަރިހުން [ކަޢުބު ބިން އުޖުރާ] ގެ އަރިހުން [ބިލާލް] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޚުފްސް ޖޯޑަކާއި ބުރުގާއެއް ފޮހެލެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 95
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَقَ هُوَ الْقُرَشِيُّ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَسَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَالَ السُّنَّةُ يَا ابْنَ أَخِي قَالَ وَسَأَلْتُهُ عَنْ الْمَسْحِ عَلَى الْعِمَامَةِ فَقَالَ أَمِسَّ الشَّعَرَ الْمَاءَ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ބިޝްރު ބިން އަލް މުފައްދުލާލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އިސްޙާޤް އަލް ޤުރާޝީ] ގެ އަރިހުން، [އަބޫ ޢުބައިދާ ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢައްމާރު ބިން ޔާސިރު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑު އެއްފަހަރަކު [ޖާބިރު ބިން އަބްދުالله] އާއި ސުވާލު ކުރުމުން ދެ ޚުފް ފޮހެލުމާ ބެހޭ ގޮތުން ސުވާލު ކުރުމުން ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އެއީ އަޅުގަނޑުގެ އަޚާގެ ދަރިކަލުން ސުންނަތް' ކަމަށެވެ. ބުނި؛ އަދި އިމާމާ ފޮހެލުމާ ބެހޭގޮތުން ވެސް އަހަރެން ސުވާލު ކުރުމުން ޖަވާބު ދިނީ އިސްތަށިގަނޑު ފެނުން ފޮހެލާށެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 96
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ خَالَتِهِ مَيْمُونَةَ قَالَتْ وَضَعْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُسْلًا فَاغْتَسَلَ مِنْ الْجَنَابَةِ فَأَكْفَأَ الْإِنَاءَ بِشِمَالِهِ عَلَى يَمِينِهِ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ فَأَفَاضَ عَلَى فَرْجِهِ ثُمَّ دَلَكَ بِيَدِهِ الْحَائِطَ أَوْ الْأَرْضَ ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَغَسَلَ وَجْهَهُ وَذِرَاعَيْهِ ثُمَّ أَفَاضَ عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثًا ثُمَّ أَفَاضَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِهِ ثُمَّ تَنَحَّى فَغَسَلَ رِجْلَيْهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَجَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ
[ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަލް އަޢުމާޝް] އިން [ސަލީމް ބިން އަބޫ އަލް ޖުޢުދު] އިން [ކުރައިބު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު އައްބާސް] ގެ އަރިހުން އޭނާގެ ދައްތަ - [މައިމޫނާ] ގެ އަރިހުން - އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ފެންވަރާލުމަށްޓަކައި ފެން އަޅާފައި، ދެން އެއާއެކު ފެންވަރާލިއެވެ. ކަނާތު އަތުން ކަނާތު އަތުގެ މައްޗަށް އުޅަނދު އަނބުރާލުމަށްފަހު، އަތްތިލަ ދޮވެލިއެވެ. އެއަށްފަހު ތަށީގައި އަތް އަޅައި، އަމިއްލަ ބައިތަކަށް ފެން އަޅައި، ފާރުގައި ނުވަތަ ބިންމަތީގައި އަތް އުނގުޅަމުން ދިޔައެވެ. ދެން އަނގަ ދޮވެ ނޭފަތުގެ ތެރެއަށް ފެން އަޅައި މޫނާއި ދެއަތްތިލައާއި އުނަގަނޑު ދޮވެލިއެވެ. ދެން ތިން ފަހަރު ބޮލަށް ފެން އަޅާފައި މުޅި ހަށިގަނޑަށް ފެން އަޅާފައި ދެން ދުރަށް ޖެހިލާފައި ފައި ދޮވެލިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައި ވާއިރު، މި ބާބުގައި އުއްމު ސަލާމަތާއި، ޖާބިރު، އަބޫ ސަޢީދާ، ޖުބައިރު ބިން މުޠުޢީމް އަދި އަބޫ ޙުރައިރާގެ ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 97
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَغْتَسِلَ مِنْ الْجَنَابَةِ بَدَأَ فَغَسَلَ يَدَيْهِ قَبْلَ أَنْ يُدْخِلَهُمَا الْإِنَاءَ ثُمَّ غَسَلَ فَرْجَهُ وَيَتَوَضَّأُ وُضُوءَهُ لِلصَّلَاةِ ثُمَّ يُشَرِّبُ شَعْرَهُ الْمَاءَ ثُمَّ يَحْثِي عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثَ حَثَيَاتٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْغُسْلِ مِنْ الْجَنَابَةِ أَنَّهُ يَتَوَضَّأُ وُضُوءَهُ لِلصَّلَاةِ ثُمَّ يُفْرِغُ عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ يُفِيضُ الْمَاءَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِهِ ثُمَّ يَغْسِلُ قَدَمَيْهِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالُوا إِنْ انْغَمَسَ الْجُنُبُ فِي الْمَاءِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ أَجْزَأَهُ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ
[އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި [ސުފްޔާން ބިން އުޔާނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ހިޝާމް ބިން އުރްވާ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [އައިޝާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ އެ އުޅަނދެވެ. އެއަށްފަހު ޖިންސީ ގުނަވަން ދޮވެ، ނަމާދަށް ކުރާ ގޮތަށް ވުޟޫކޮށް، އިސްތަށިގަނޑު ފެނުން ދޮވެލާށެވެ. އެއަށްފަހު ބޮލުގެ މައްޗަށް ތިން ތިކި ފެން އުކާލާނެއެވެ.' އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެއީ މީހަކު ނަމާދަށް ކުރާ ގޮތަށް ވުޟޫކޮށް، ދެން ތިން ތިކި ފެން ބޮލަށް އަޅާށެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާގެ މުޅި ހަށިގަނޑަށް ފެން އަޅާފައި ފައި ދޮވެލާށެވެ.' ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރައްވަނީ، އެބޭކަލުން ވިދާޅުވަނީ، ޖަނަޢަބަތް މީހަކު ވުޟޫ ނުކުރިޔަސް ފެނުގައި ޣަރަޤުވެއްޖެނަމަ އެއީ ފުދޭނެ ކަމެކެވެ. މިއީ ޝާފިޢީއާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 98
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ أَشُدُّ ضَفْرَ رَأْسِي أَفَأَنْقُضُهُ لِغُسْلِ الْجَنَابَةِ قَالَ لَا إِنَّمَا يَكْفِيكِ أَنْ تَحْثِينَ عَلَى رَأْسِكِ ثَلَاثَ حَثَيَاتٍ مِنْ مَاءٍ ثُمَّ تُفِيضِينَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِكِ الْمَاءَ فَتَطْهُرِينَ أَوْ قَالَ فَإِذَا أَنْتِ قَدْ تَطَهَّرْتِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا اغْتَسَلَتْ مِنْ الْجَنَابَةِ فَلَمْ تَنْقُضْ شَعْرَهَا أَنَّ ذَلِكَ يُجْزِئُهَا بَعْدَ أَنْ تُفِيضَ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِهَا
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު، [ސުފްޔާން] އަށް [އައްޔޫބު ބިން މޫސާ] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު އަލް މަޤްބުރީ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން ރާފީޢު] ގެ އަރިހުން [އުއްމު ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ހަމަކަށަވަރުން އަހަންނަކީ ކުރިން އިސްތަށިގަނޑުގެ ޓައި - ބްރޭޑް - ވަރުގަދަ ކުރަމުން ދިޔަ އަންހެނެއް، އަހަރެން ޖުނޫބް ފެންވަރާނަމަ އެ ޓައި ބާލަންވީ ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ: 'ނޫން، އެކަމަކު ތިބާގެ ބޮލަށް ތިން ފަހަރު ފެން އުކާލުމުން ފުދޭނެ، އެއަށްފަހު މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ފެން ދުއްވާލުމުން ދެން ތިބާ ސާފުވާނެ، ނުވަތަ އޭނާ ބުނީ: 'ތިބާ ޠާހިރުވެއްޖެ' ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރައްވަނީ، އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވަނީ އަންހެނަކު ޖުނޫބުން ފެންވަރާލައިފިނަމަ، އަދި އިސްތަށިގަނޑު ނުނަގައިފިނަމަ ދެން ފުދޭނީ ހަށިގަނޑުގެ މައްޗަށް ފެން ހިއްކުމަށްފަހުގައެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 99
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ وَجِيهٍ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ دِينَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَحْتَ كُلِّ شَعْرَةٍ جَنَابَةٌ فَاغْسِلُوا الشَّعْرَ وَأَنْقُوا الْبَشَرَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْحَارِثِ بْنِ وَجِيهٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِهِ وَهُوَ شَيْخٌ لَيْسَ بِذَاكَ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْأَئِمَّةِ وَقَدْ تَفَرَّدَ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ مَالِكِ بْنِ دِينَارٍ وَيُقَالُ الْحَارِثُ بْنُ وَجِيهٍ وَيُقَالُ ابْنُ وَجْبَةَ
[ނަޝްރު ބިން ޢަލީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، [އަލްޙަރީޘް ބިން ވަޖީޙް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ [މާލިކު ބިން ދީނާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން ސިރީން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. މި ބާބުގައި ޢަލީ އާއި އަނަސްގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަލްޙަރީޘް ބިން ވަޖީޙްގެ ޙަދީޘަކީ، އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ނޫނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ނޭނގޭ ޣަރީބު ޙަދީޘެއް ކަމުގައި ވާއިރު، އެކަލޭގެފާނަކީ ބަލިކަށި ޝައިޚެކެވެ. މަދު ޢިލްމުވެރިންނެއް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ނުވި ނަމަވެސް، އެކަލޭގެފާނު ރިވާކުރެއްވީ ހަމައެކަނި މި ޙަދީޘް، މަލިކު ބިން ދީނާރުގެ އަރިހުންނެވެ. ބައެއް ފަހަރު އަލްޙަރީޘް ބިން ވަޖިޙް ގެ ނަމުން އަދި ބައެއް ފަހަރު އިބްނު ވަޖްބާޙްގެ ނަމުން ވެސް ގޮވާލައެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 100
حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ لَا يَتَوَضَّأُ بَعْدَ الْغُسْلِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ أَنْ لَا يَتَوَضَّأَ بَعْدَ الْغُسْلِ
[އިސްމާޢީލް ބިން މޫސާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ޝަރީކު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [އަލް އަސްވާދު] ގެ އަރިހުން [އައިޝަތު] ގެ އަރިހުން ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެއްގެ ޙަދީޘެކެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަދި މިއީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ތާބީޢީންގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ފުދޭވަރަކަށް މަދު ބައެއްގެ ރައުޔެއް ކަމުގައިވާ، ފެންވަރާލުމަށްފަހު ވުޟޫ ނުކުރުމެވެ'.
