Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 801
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ أَنَّ ابْنَ الزُّبَيْرِ قَالَ لَهُ حَدِّثْنِي بِمَا كَانَتْ تُفْضِي إِلَيْكَ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ يَعْنِي عَائِشَةَ فَقَالَ حَدَّثَتْنِيأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهَا لَوْلَا أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثُو عَهْدٍ بِالْجَاهِلِيَّةِ لَهَدَمْتُ الْكَعْبَةَ وَجَعَلْتُ لَهَا بَابَيْنِقَالَ فَلَمَّا مَلَكَ ابْنُ الزُّبَيْرِ هَدَمَهَا وَجَعَلَ لَهَا بَابَيْنِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي، اسان کي [ابو دائود] ٻڌايو آهي [صيوبة] کان [ابو اسحاق] کان [الاسود بن يزيد] ته ابن زبير کيس چيو؛ 'مون کي ٻڌايو ته ام المؤمنين، ['عائشه] توهان کي ڇا چيو؟' هن جواب ڏنو؛ '-عائشه رضي الله عنها- زڪو کي ٻڌايو ته هن چيو؛ 'جيڪڏهن توهان جي قوم جاهليت جي دور مان نه نڪري ها، ته مان ڪعبي کي تباهه ڪري ڇڏيان ها ۽ ان کي ٻه دروازا ڪري ڇڏيان ها'. -الاسود رحمه الله- چيو؛ 'جڏهن ابن زبير مڪي تي قبضو ڪيو، ته هن ڪعبي کي تباهه ڪري ڇڏيو ۽ ان کي ٻه دروازا ڪري ڇڏيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ مستند حسن حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 802
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ عَنْ أُمِّهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكُنْتُ أُحِبُّ أَنْ أَدْخُلَ الْبَيْتَ فَأُصَلِّيَ فِيهِ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِي فَأَدْخَلَنِي الْحِجْرَ فَقَالَ صَلِّي فِي الْحِجْرِ إِنْ أَرَدْتِ دُخُولَ الْبَيْتِ فَإِنَّمَا هُوَ قِطْعَةٌ مِنْ الْبَيْتِ وَلَكِنَّ قَوْمَكِ اسْتَقْصَرُوهُ حِينَ بَنَوْا الْكَعْبَةَ فَأَخْرَجُوهُ مِنْ الْبَيْتِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلْقَمَةُ بْنُ أَبِي عَلْقَمَةَ هُوَ عَلْقَمَةُ بْنُ بِلَالٍ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [عبدالعزيز بن محمد] کان [علقمه بن ابو علقمه] کان [سندس ماءُ] کان [عيسيه] چيو ته: 'اڳ ۾، مون کي ڪعبي ۾ وڃڻ ۽ اندر نماز پڙهڻ پسند هو. رسول الله صلي الله عليه وسلم منهنجو هٿ ورتو ۽ مون کي حجر اسماعيل ۾ رکيو، پوءِ حڪم ڏنو ته؛ 'جيڪڏهن توهان ڪعبي ۾ داخل ٿيڻ چاهيو ٿا ته حجر ۾ نماز پڙهو. ڇاڪاڻ ته حجر ڪعبي جو حصو آهي پر توهان جي قوم ڪعبي جي تعمير دوران ان کي وڃائي ڇڏيو، انهن ان کي ڪعبي جي عمارت مان ڪڍي ڇڏيو آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي هڪ مستند حسن حديث آهي ۽ علقمه بن ابو علقمه 'علقمه بن بلال' آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 803
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَزَلَ الْحَجَرُ الْأَسْوَدُ مِنْ الْجَنَّةِ وَهُوَ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنْ اللَّبَنِ فَسَوَّدَتْهُ خَطَايَا بَنِي آدَمَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [قتيبه] ٻڌايو آهي [جرير] عطا بن عاص سائب کان [سعيد بن جبير] کان [ابن عباس] ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ "حجر اسود آسمان مان کير کان وڌيڪ اڇو نازل ٿيو ۽ پوءِ آدم جي اولاد جي گناهن جي ڪري ڪارو ٿي ويو." - ابو عيسيٰ ترمذي رضي الله عنه- چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث عبدالله بن عمرو ۽ ابو هريره کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس جي حديث حسن صحيح حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 804
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ رَجَاءٍ أَبِي يَحْيَى قَال سَمِعْتُ مُسَافِعًا الْحَاجِبَ قَال سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الرُّكْنَ وَالْمَقَامَ يَاقُوتَتَانِ مِنْ يَاقُوتِ الْجَنَّةِ طَمَسَ اللَّهُ نُورَهُمَا وَلَوْ لَمْ يَطْمِسْ نُورَهُمَا لَأَضَاءَتَا مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا يُرْوَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو مَوْقُوفًا قَوْلُهُ وَفِيهِ عَنْ أَنَسٍ أَيْضًا وَهُوَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي، اسان کي [يزيد بن زريع] ٻڌايو آهي [راجع ابو يحييٰ] کان، چيو آهي ته؛ مون [مصطفيٰ الحاجب] کي چوندي ٻڌو آهي؛ مون [عبدالله بن عمرو] کي چوندي ٻڌو آهي؛ مون رسول الله ﷺ کي چوندي ٻڌو آهي ته؛ 'حجر اسود ۽ مقام ابراهيم جنت جي جواهرن مان ٻه جواهر آهن. الله انهن ٻنهي جي روشني کي ختم ڪري ڇڏيو آهي. جيڪڏهن الله ان کي ختم نه ڪندو ته ضرور ان جي روشني اوڀر ۽ اولهه جي وچ ۾ فاصلي کي روشن ڪندي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي عبدالله کان موقوف طريقي سان روايت ڪئي وئي آهي. اهي ۽ سندس لفظ انس کان آهن، ۽ غريب حديث آهن'.
حديث
Imam Tirmidzi : 805
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْأَجْلَحِ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ غَدَا إِلَى عَرَفَاتٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَإِسْمَعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ قَدْ تَكَلَّمُوا فِيهِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
اسان کي [ابو سعيد العسياج] ٻڌايو آهي [عبدالله بن العجلہ] [اسماعيل بن مسلم] [عثاء] کان [ابن عباس] کان ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم اسان سان گڏ منيٰ ۾ هئا، ظهر، مغرب، عشاء ۽ فجر جي نماز پڙهي ۽ پوءِ عرفات لاءِ روانا ٿيا'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'اسماعيل بن مسلم، ماڻهن هن کي جيڪو ياد ڪيو هو ان جي لحاظ کان هن سان بحث ڪيو ويو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 806
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْأَجْلَحِ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ غَدَا إِلَى عَرَفَاتٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ الْحَكَمُ مِنْ مِقْسَمٍ إِلَّا خَمْسَةَ أَشْيَاءَ وَعَدَّهَا وَلَيْسَ هَذَا الْحَدِيثُ فِيمَا عَدَّ شُعْبَةُ
اسان کي [ابو سعيد الاسياج] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبدالله بن العجلہ] ٻڌايو آهي ته [العماسي] کان [الحڪم] کان [مقسم] کان [ابن عباس] ته رسول الله ﷺ منيٰ ۾ ظهر ۽ صبح جي نماز پڙهي، پوءِ عرفات ڏانهن ويا. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو ته؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث عبدالله بن زبير ۽ انس کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'مقسم حديث ابن عباس کان، علي المديني چيو؛ يحييٰ؛ چيو؛ سيوبه چيو ته؛ 'الحڪم ڪڏهن به مقسم کان پنج حديثن کان سواءِ نه ٻڌي، ۽ هي حديث انهن ۾ شامل ناهي. شعبه جي حساب سان.
حديث
Imam Tirmidzi : 807
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ أُمِّهِ مُسَيْكَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا نَبْنِي لَكَ بَيْتًا يُظِلُّكَ بِمِنًى قَالَ لَا مِنًى مُنَاخُ مَنْ سَبَقَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [يوسف بن عيسيٰ] ۽ [محمد بن ابان] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [واقع] [اسرائيل] کان [ابراهيم بن مهاجر] کان [يوسف بن ماهڪ] کان [پنهنجي ماءُ، مسائيڪا] کان [عيسيه] چيو آهي؛ 'اسان پڇون ٿا؛ 'يا رسول الله! ڇا اسان کي منى ۾ توهان لاءِ هڪ گهر نه ٺاهڻ گهرجي - چار پناهه گاهه وانگر -؟' هن جواب ڏنو؛ 'ڪو ضرورت ناهي، ڇاڪاڻ ته منى هڪ اهڙي جاءِ آهي جتي جيڪو پهريان ايندو ان وٽ ترسجي.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ مستند حسن حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 808
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ حَارِثَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَصَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى آمَنَ مَا كَانَ النَّاسُ وَأَكْثَرَهُ رَكْعَتَيْنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ حَارِثَةَ بْنِ وَهْبٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ وَمَعَ أَبِي بَكْرٍ وَمَعَ عُمَرَ وَمَعَ عُثْمَانَ رَكْعَتَيْنِ صَدْرًا مِنْ إِمَارَتِهِ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي تَقْصِيرِ الصَّلَاةِ بِمِنًى لِأَهْلِ مَكَّةَ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ لِأَهْلِ مَكَّةَ أَنْ يَقْصُرُوا الصَّلَاةَ بِمِنًى إِلَّا مَنْ كَانَ بِمِنًى مُسَافِرًا وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ جُرَيْجٍ وَسُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُهُمْ لَا بَأْسَ لِأَهْلِ مَكَّةَ أَنْ يَقْصُرُوا الصَّلَاةَ بِمِنًى وَهُوَ قَوْلُ الْأَوْزَاعِيِّ وَمَالِكٍ وَسُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [ابو الاحواش] ابو اسحاق کان [حارثه بن وهب] کان ٻڌايو آهي ته: 'مون رسول الله ﷺ سان گڏ نماز پڙهي - هڪ اهڙي جاءِ جتي ماڻهو محفوظ محسوس ڪن ٿا، ۽ گهڻا ماڻهو - ٻه رڪعتون پڙهن ٿا'. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث ابن مسعود، ابن عمر ۽ انس کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'حارثه بن وهب جي حديث حسن شفاعت واري حديث آهي. ابن مسعود کان روايت آهي ته، هن چيو؛ 'مون رسول الله ﷺ سان گڏ منيٰ ۾ ٻه رڪعتون پڙهيون آهن، انهي سان گڏ ابو بڪر، عمر ۽ عثمان جي امامت جي شروعات ۾. مڪه جي رهواسين لاءِ منيٰ ۾ قشور نماز جي حوالي سان عالمن جي راءِ ۾ اختلاف آهي. ڪجهه عالمن جو چوڻ آهي ته: مڪي جي رهواسين کي منيٰ ۾ نماز پڙهڻ جي اجازت ناهي سواءِ انهن مسافرن جي جيڪي منيٰ ۾ آهن.' ابن جريج، سفيان عتسوري، يحيٰ بن سعيد القطان، سيفي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. جڏهن ته ٻيا دليل ڏين ٿا؛ مڪي جا رهواسي منيٰ ۾ نماز پڙهي سگهن ٿا. اهو ئي قول الاوزي، مالڪ، سفيان بن عينيه ۽ عبدالرحمٰن بن مهدي جو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 809
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ شَيْبَانَ قَالَأَتَانَا ابْنُ مِرْبَعٍ الْأَنْصَارِيُّ وَنَحْنُ وُقُوفٌ بِالْمَوْقِفِ مَكَانًا يُبَاعِدُهُ عَمْرٌو فَقَالَ إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْكُمْ يَقُولُ كُونُوا عَلَى مَشَاعِرِكُمْ فَإِنَّكُمْ عَلَى إِرْثٍ مِنْ إِرْثِ إِبْرَاهِيمَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَالشَّرِيدِ بْنِ سُوَيْدٍ الثَّقَفِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مِرْبَعٍ الْأَنْصَارِيِّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ وَابْنُ مِرْبَعٍ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ مِرْبَعٍ الْأَنْصَارِيُّ وَإِنَّمَا يُعْرَفُ لَهُ هَذَا الْحَدِيثُ الْوَاحِدُ
اسان کي [قتيبه] بيان ڪيو آهي، اسان کي [سفيان بن عينة] بيان ڪيو آهي [عمرو بن دينار] کان [عمرو بن عبدالله بن شفوان] کان [يزيد بن سييبان] چيو آهي ته؛ '[ابن مرباء الانصاري] اسان سان مليو، جڏهن اسين عمرو کان ڪجهه پري هڪ جاءِ تي وڪوف ڪري رهيا هئاسين. هو چوي ٿو؛ 'مان رسول الله صلي الله عليه وسلم جو قاصد آهيان، هن چيو؛ 'پنهنجي عبادتگاهن تي قائم رهو، ڇاڪاڻ ته توهان ابراهيم جي ورثي جي جڳهن مان هڪ ۾ آهيو'. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'حديث علي، عيسيه، جبير بن مطعم ۽ سيريد بن سويد عتصقفي کان روايت ڪئي وئي آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ عتصقفي جي 'ابن مرباء جي حديث' هڪ حسن صحيح حديث آهي. اسان کي ابن عينة جي حديث کان سواءِ عمرو بن دينار کان خبر ناهي.' ابن مربع جو نالو يزيد بن مربع الانصاري هو، ان کان صرف هي حديث نقل ڪئي وئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 810
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَتْ قُرَيْشٌ وَمَنْ كَانَ عَلَى دِينِهَا وَهُمْ الْحُمْسُ يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ يَقُولُونَ نَحْنُ قَطِينُ اللَّهِ وَكَانَ مَنْ سِوَاهُمْ يَقِفُونَ بِعَرَفَةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ كَانُوا لَا يَخْرُجُونَ مِنْ الْحَرَمِ وَعَرَفَةُ خَارِجٌ مِنْ الْحَرَمِ وَأَهْلُ مَكَّةَ كَانُوا يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ وَيَقُولُونَ نَحْنُ قَطِينُ اللَّهِ يَعْنِي سُكَّانَ اللَّهِ وَمَنْ سِوَى أَهْلِ مَكَّةَ كَانُوا يَقِفُونَ بِعَرَفَاتٍ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ }وَالْحُمْسُ هُمْ أَهْلُ الْحَرَمِ
اسان کي [محمد بن عبدالاعليٰ الشنعاني البشري] ٻڌايو آهي، اسان کي [محمد بن عبدالرحمان ثفوي] ٻڌايو آهي، اسان کي [هشام بن عروه] ٻڌايو آهي [پنهنجي پيءُ] کان [عيسيه] چيو آهي ته؛ 'قريش ۽ انهن جهڙا نظريا رکندڙ - اهي ماڻهو آهن جيڪي دين ۾ مبالغو ڪرڻ پسند ڪن ٿا يا حرام زمين جا رهواسي آهن - مزدلفه ۾ وقوف ڪيو ۽ چيو ته؛ 'اسان بيت الله جا رهواسي آهيون. عرفات ۾ وقوف ڪرڻ کان سواءِ، الله تعاليٰ آيت نازل ڪئي، "پوءِ اتان هليو وڃو جتان ميڙ هليو ويو...". ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ صحيح حسن حديث آهي'. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'هن حديث جو مطلب آهي؛ مڪي جا ماڻهو حرم جي زمين کي ڇڏڻ نٿا چاهين جڏهن ته عرفات حرم جي علائقي کان ٻاهر آهي. مڪي جي ماڻهن مزدلفه ۾ وقوف ڪيو، ۽ چيو ته؛ 'اسان حرم جي زمين جا رهواسي آهيون.' عرفات ۾ وقوف کان سواءِ ٻين ماڻهن لاءِ، پوءِ الله تعاليٰ آيت نازل ڪئي؛ 'پوءِ ان جاءِ تان هليو وڃو جتان ميڙ هليو ويو...'. الحمس جو مطلب اهو آهي ته اهي حرم جي زمين جا رهواسي آهن'.
حديث
Imam Tirmidzi : 811
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَوَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَةَ فَقَالَ هَذِهِ عَرَفَةُ وَهَذَا هُوَ الْمَوْقِفُ وَعَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ ثُمَّ أَفَاضَ حِينَ غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَجَعَلَ يُشِيرُ بِيَدِهِ عَلَى هِينَتِهِ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا يَلْتَفِتُ إِلَيْهِمْ وَيَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ السَّكِينَةَ ثُمَّ أَتَى جَمْعًا فَصَلَّى بِهِمْ الصَّلَاتَيْنِ جَمِيعًا فَلَمَّا أَصْبَحَ أَتَى قُزَحَ فَوَقَفَ عَلَيْهِ وَقَالَ هَذَا قُزَحُ وَهُوَ الْمَوْقِفُ وَجَمْعٌ كُلُّهَا مَوْقِفٌ ثُمَّ أَفَاضَ حَتَّى انْتَهَى إِلَى وَادِي مُحَسِّرٍ فَقَرَعَ نَاقَتَهُ فَخَبَّتْ حَتَّى جَاوَزَ الْوَادِيَ فَوَقَفَ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ ثُمَّ أَتَى الْجَمْرَةَ فَرَمَاهَا ثُمَّ أَتَى الْمَنْحَرَ فَقَالَ هَذَا الْمَنْحَرُ وَمِنًى كُلُّهَا مَنْحَرٌ وَاسْتَفْتَتْهُ جَارِيَةٌ شَابَّةٌ مِنْ خَثْعَمٍ فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي شَيْخٌ كَبِيرٌ قَدْ أَدْرَكَتْهُ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ أَفَيُجْزِئُ أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ قَالَ حُجِّي عَنْ أَبِيكِ قَالَ وَلَوَى عُنُقَ الْفَضْلِ فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ لَوَيْتَ عُنُقَ ابْنِ عَمِّكَ قَالَ رَأَيْتُ شَابًّا وَشَابَّةً فَلَمْ آمَنْ الشَّيْطَانَ عَلَيْهِمَا ثُمَّ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَفَضْتُ قَبْلَ أَنْ أَحْلِقَ قَالَ احْلِقْ أَوْ قَصِّرْ وَلَا حَرَجَ قَالَ وَجَاءَ آخَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ قَالَ ارْمِ وَلَا حَرَجَ قَالَ ثُمَّ أَتَى الْبَيْتَ فَطَافَ بِهِ ثُمَّ أَتَى زَمْزَمَ فَقَالَ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لَوْلَا أَنْ يَغْلِبَكُمْ النَّاسُ عَنْهُ لَنَزَعْتُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَلِيٍّ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشٍ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ الثَّوْرِيِّ مِثْلَ هَذَا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يُجْمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ بِعَرَفَةَ فِي وَقْتِ الظُّهْرِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ فِي رَحْلِهِ وَلَمْ يَشْهَدْ الصَّلَاةَ مَعَ الْإِمَامِ إِنْ شَاءَ جَمَعَ هُوَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ مِثْلَ مَا صَنَعَ الْإِمَامُ قَالَ وَزَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ هُوَ ابْنُ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلَام
اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي، اسان کي [ابو احمد الزبيري] ٻڌايو آهي، اسان کي [سفيان] ٻڌايو آهي، [عبدالرحمن بن الحارث بن عياسي بن ابو ربيعه] کان، [زيد بن علي] کان، [پنهنجي پيءُ] کان، [عبيدالله بن ابو رافع] کان، [علي بن ابو طالب] چيو ته: 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم عرفات ۾ وقوف ڪيو ۽ فرمايو: 'هي عرفات آهي ۽ هي وقوف جي جاءِ آهي. سڄو عرفات وقوف جي جاءِ آهي'. پوءِ سج لهڻ وقت، اسامہ بن زيد کي کڻي روانو ٿيو ۽ پنهنجي هٿ سان اشارو ڪيو ته هو پنهنجي معمول جي حالت ۾ رهي. جڏهن ته ماڻهو ساڄي ۽ کاٻي طرف هلن ٿا. پاڻ انهن ڏانهن مُڙيا ۽ چيو: 'اي ماڻهو! دير ڪريو'. پوءِ هو جمع عرفات تي پهتو، پوءِ انهن سان گڏ ٻن نمازن ۾ شامل ٿيو.' صبح جو، هو قُضَع ۾ آيو، پوءِ اتي وقوف ڪيو، ۽ چيو ته؛ 'هي قُضَع آهي. هي جاءِ وقوف جي جاءِ آهي ۽ جماع سڀ وقوف جي جاءِ آهي. پوءِ وادي محصر ڏانهن روانو ٿيو، هن پنهنجي اُٺ کي تيز ڪيو، جيستائين سندس اُٺ وادي مان گذري نه ويو. هن روڪيو ۽ الفضل کي سواري ڏني. پوءِ جمره ۾ آيو ۽ ان کي اڇلائي ڇڏيو. پوءِ هو ذبح ڪرڻ واري جاءِ تي ويو ۽ چيو؛ 'هي ذبح ڪرڻ جي جاءِ آهي ۽ منيٰ سڀ ذبح ڪرڻ جي جاءِ آهي'. ان وقت خاتصم جي هڪ نوجوان عورت ڪجهه پڇيو؛ 'منهنجو پيءُ پوڙهو آهي، پر حج ڪرڻ واجب آهي. ڇا مان هن لاءِ حج ڪري سگهان ٿي؟' هن جواب ڏنو؛ 'پنهنجي پيءُ لاءِ حج ڪر.' - علي بن ابو طالب - چيو؛ 'هن الفضل جي ڳچيءَ کي ڦيرايو. عباس پڇيو؛ 'يا رسول الله، توهان پنهنجي چاچي جي پٽ جو سر ڇو ڦيرايو آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'هن جواب ڏنو؛' 'مون هڪ نوجوان ۽ هڪ نوجوان عورت ڏٺي، تنهن ڪري مون کي شيطان کان محفوظ محسوس نه ٿيو - جيڪو ٻنهي ۾ هو'. اوچتو هڪ ماڻهو آيو ۽ چيو؛ 'يا رسول الله، ڇا مون حج ڪرڻ کان اڳ طواف افاضل ڪيو؟' هن جواب ڏنو؛ 'هاڻي منڊايو يا ننڍو ڪيو - ۽ اهو ٺيڪ آهي'. -علي بن ابو طالب - چيو؛ 'پوءِ ٻيو آيو ۽ پڇيو؛ 'يا رسول الله، ڇا مون جمره اڇلائڻ کان اڳ ذبح ڪيو آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'هاڻي اڇلايو - اهو ٺيڪ آهي'. -علي بن ابو طالب - چيو؛ 'پوءِ هو ڪعبي ڏانهن ويو ۽ طواف ڪيو، پوءِ زمزم جي پاڻي ڏانهن ويو ۽ چيائين؛ 'اي بنو عبدالمطلب، جيڪڏهن مون کي ماڻهن جي ميڙ کان ڊپ نه هجي ها - ڇاڪاڻ ته اهي مناسڪ مان سمجهيا ويندا هئا - ته مان انهن کي پاڻي ڏيان ها - جيئن توهان ڪيو آهي -'. -ابو عيسيٰ ترمذي - چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث جابر کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'علي جي حديث هڪ حسن صحيح حديث آهي، اسان علي جي حديث بابت هن رستي کان سواءِ نٿا ڄاڻون. عبدالرحمان بن الحارث بن عياسي جي حديث مان. هڪ کان وڌيڪ ماڻهن ان کي عتصوري کان روايت ڪيو، جيئن مٿي ڏنل حديث. عالمن جي مشق سان، انهن سڀني جو خيال آهي ته ڪنهن لاءِ ظهر جي وقت عرفات ۾ ظهر ۽ عصر ادا ڪرڻ جائز آهي. ڪجهه عالمن جو چوڻ آهي ته؛ 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو امام سان نماز ۾ شامل ٿيڻ کان سواءِ پنهنجي گاڏي ۾ اڪيلو نماز پڙهي، ته پوءِ هو امام سان شامل ٿي سگهي ٿو. زيد بن علي ابن حسين بن علي بن ابو طالب آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 812
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَبِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ وَأَبُو نُعَيْمٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْضَعَ فِي وَادِي مُحَسِّرٍ وَزَادَ فِيهِ بِشْرٌ وَأَفَاضَ مِنْ جَمْعٍ وَعَلَيْهِ السَّكِينَةُ وَأَمَرَهُمْ بِالسَّكِينَةِ وَزَادَ فِيهِ أَبُو نُعَيْمٍ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَرْمُوا بِمِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ وَقَالَ لَعَلِّي لَا أَرَاكُمْ بَعْدَ عَامِي هَذَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي، اسان کي [واقع] ۽ [بصير بن عاصري] ۽ [ابو نعيم] ٻڌايو آهي ته انهن چيو؛ اسان کي [سفيان بن عينيه] ٻڌايو آهي ته [ابو زبير] ۽ [جابر] چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم وادي محصر ڏانهن پنهنجو سفر تيز ڪيو. بصير وڌيڪ چيو؛ هو آرام سان جماع کان روانو ٿيو ۽ انهن کي آرام ڪرڻ جو حڪم ڏنو. ابو نعيم وڌيڪ چيو؛ 'انهن کي ننڍيون ڪنڪريون اڇلائڻ جو حڪم ڏنو. هن چيو؛ 'شايد مان هن سال کان پوءِ توهان کي نه ڏسندس'. - -ابو عيسيٰ ترمذي چيو؛ 'حديث اسامه بن زيد کان روايت ڪئي وئي آهي. ابو عيسي چيو؛ 'جابر جي حديث هڪ حسن صحيح حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 813
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ ابْنَ عُمَرَ صَلَّى بِجَمْعٍ فَجَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ بِإِقَامَةٍ وَقَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ مِثْلَ هَذَا فِي هَذَا الْمَكَانِحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَ يَحْيَى وَالصَّوَابُ حَدِيثُ سُفْيَانَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي أَيُّوبَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنُ عُمَرَ فِي رِوَايَةِ سُفْيَانَ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ إِسْمَعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ وَحَدِيثُ سُفْيَانَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لِأَنَّهُ لَا تُصَلَّى صَلَاةُ الْمَغْرِبِ دُونَ جَمْعٍ فَإِذَا أَتَى جَمْعًا وَهُوَ الْمُزْدَلِفَةُ جَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ بِإِقَامَةٍ وَاحِدَةٍ وَلَمْ يَتَطَوَّعْ فِيمَا بَيْنَهُمَا وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَذَهَبَ إِلَيْهِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ قَالَ سُفْيَانُ وَإِنْ شَاءَ صَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ تَعَشَّى وَوَضَعَ ثِيَابَهُ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعِشَاءَ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَجْمَعُ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمُزْدَلِفَةِ بِأَذَانٍ وَإِقَامَتَيْنِ يُؤَذِّنُ لِصَلَاةِ الْمَغْرِبِ وَيُقِيمُ وَيُصَلِّي الْمَغْرِبَ ثُمَّ يُقِيمُ وَيُصَلِّي الْعِشَاءَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى إِسْرَائِيلُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدٍ ابْنَيْ مَالِكٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَحَدِيثُ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ أَيْضًا رَوَاهُ سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَأَمَّا أَبُو إِسْحَقَ فَرَوَاهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدٍ ابْنَيْ مَالِكٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ
اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي، اسان کي [يحيى بن سعيد القثان] ٻڌايو آهي، اسان کي [سفيان عتصوري] ٻڌايو آهي [ابو اسحاق] کان [عبدالله بن مالڪ] ته [ابن عمر] جماعت مزدلفه ۾ نماز پڙهي ۽ هڪ اقامت سان ٻه نمازون گڏ ڪيون، پوءِ چيائين ته: مون رسول الله ﷺ کي هن جاءِ تي پڙهندي ڏٺو. اهو اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي، اهو اسان کي [يحيى بن سعيد] ٻڌايو آهي [اسماعيل بن ابو خالد] کان [ابو اسحاق] کان [سعيد بن جبير] کان [ابن عمر] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ مٿي ڏنل حديث وانگر آهن. محمد بن بصير چيو؛ يحيى چيو؛ صحيح حديث سفيان جي آهي. -ابو عيسيٰ ترمذي چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث علي، ابو ايوب، عبدالله بن مسعود، جابر ۽ اسامه بن زيد کان روايت ڪئي وئي آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابن عمر جي حديث، جيڪا سفيان کان روايت ڪئي آهي، اسماعيل بن ابو خالد جي روايت کان وڌيڪ صحيح آهي. سفيان جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي. ان تي عالمن عمل ڪندا آهن ڇاڪاڻ ته مغرب جي نماز جماعت کان سواءِ نه ٿي پڙهي سگهجي، هڪ ڀيرو اها اتي پهچي وڃي. جمع مزدلفه آهي. تنهن ڪري هن ٻن نمازن کي هڪ اقامت سان گڏ ڪيو بغير ٻنهي جي وچ ۾ سنت نماز ادا ڪرڻ جي. اهو رايو ڪجهه عالمن پاران چونڊيو ويو آهي، جن ۾ سفيان عتصوري به شامل آهن. سفيان چيو ته؛ "جيڪڏهن هو چاهي ٿو، ته هو مغرب جي نماز پڙهي سگهي ٿو پوءِ رات جو ماني کائي ۽ آرام ڪري سگهي ٿو پوءِ اقامت ۽ شام جي نماز." انهي دوران، ڪجهه عالمن جو دليل آهي ته؛ 'هن مزدلفه ۾ مغرب ۽ عشاء جي نماز هڪ اذان ۽ ٻه اقامت سان ادا ڪئي. مغرب جي نماز لاءِ اذان پوءِ مغرب جي نماز ذريعي اقامت. پوءِ اقامت ۽ عشاء جي نماز ادا ڪئي ويندي آهي. هي شافعي جو رايو آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ' [اسرائيل] هي حديث [ابو اسحاق] کان [عبدالله] ۽ [خالد] ٻنهي مالڪ جي پٽن [ابن عمر] کان روايت ڪئي آهي. ابن عمر کان سعيد بن جبير جي حديث پڻ هڪ مستند حسن حديث آهي. [سلمه بن ڪوهيل] ان کي [سعيد بن جبير] کان روايت ڪيو. ابو اسحاق جي حوالي سان، هن هي حديث عبدالله ۽ خالد کان، مالڪ جي پٽن ابن عمر کان روايت ڪئي.
حديث
Imam Tirmidzi : 814
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَطَاءٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْمَرَأَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ بِعَرَفَةَ فَسَأَلُوهُ فَأَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى الْحَجُّ عَرَفَةُ مَنْ جَاءَ لَيْلَةَ جَمْعٍ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فَقَدْ أَدْرَكَ الْحَجَّ أَيَّامُ مِنًى ثَلَاثَةٌ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِقَالَ وَزَادَ يَحْيَى وَأَرْدَفَ رَجُلًا فَنَادَى حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَطَاءٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ و قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَجْوَدُ حَدِيثٍ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عَلَى حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْمَرَ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ أَنَّهُ مَنْ لَمْ يَقِفْ بِعَرَفَاتٍ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فَقَدْ فَاتَهُ الْحَجُّ وَلَا يُجْزِئُ عَنْهُ إِنْ جَاءَ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ وَيَجْعَلُهَا عُمْرَةً وَعَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَطَاءٍ نَحْوَ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ قَالَ و سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا أَنَّهُ ذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ هَذَا الْحَدِيثُ أُمُّ الْمَنَاسِكِ
اسان کي [محمد بصير] ٻڌايو آهي، اسان کي [يحيى بن سعيد] ۽ [عبدالرحمن بن مهدي] چيو آهي، اسان کي [سفيان] [بُڪِير بن عطا] کان [عبدالرحمن بن يَامَر] کان ٻڌايو آهي ته نجد جا ڪيترائي ماڻهو رسول الله ﷺ سان عرفات ۾ ملاقات ڪندا هئا، انهن حج بابت پڇيو، پوءِ پاڻ ماڻهن کي حڪم ڏنو ۽ رڙ ڪري چيو ته حج عرفات آهي، جيڪو به عرفات جي رات صبح صادق کان اڳ ايندو، ان حج حاصل ڪيو. منيٰ جا ڏينهن ٽي ڏينهن آهن. جيڪو به ٻئي ڏينهن واپس اچڻ ۾ جلدي ڪندو، ان ڪو به گناهه نه ڪيو. جيڪو به ان کي ختم ڪري ۽ ٽئين ڏينهن تي واپس اچي، ان گناهه نه ڪيو آهي." -محمد بن بصير - چيو؛ 'يحييٰ وڌيڪ چيو؛ "هو هڪ ماڻهو کي کڻي رهيو هو ۽ رڙيون ڪري رهيو هو." اسان کي ٻڌايو آهي [ابن ابو عمر] اسان کي ٻڌايو آهي [سفيان بن عينة] [سفيان عتصوري] کان [بُڪِير بن عطاع] کان [عبدالرحمان بن يَامَر] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان بيان ڪيو آهي جيئن مٿي ڏنل حديث معنيٰ ۾ آهي. ابن ابو عمر چيو؛ سفيان بن عينة چيو؛ 'هي سفيان عتصوري پاران بيان ڪيل بهترين حديث آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'صحابه ۽ ٻين مان عالم عبدالرحمان بن يَامَر جي حديث تي عمل ڪن ٿا؛ ته جيڪو به فجر کان اڳ عرفات تي وقوف نه ڪندو ان کي حج نه ملندو. جيتوڻيڪ هو فجر کان پوءِ وقوف ڪري ۽ عمرو ڪري. ان تي ايندڙ سال ۾ پنهنجي حج جي قضا واجب آهي. هي عتص جو رايو آهي. صووري، سيافعي، اسحاق ۽ احمد. ابو عيسيٰ چيو؛ ' [سيوبا] [بُڪِير بن عطا] کان عث صووري جي حديث وانگر روايت ڪئي آهي، هن چيو؛ مون الجارود کي چوندي ٻڌو آهي؛ مون وکيع کي هن حديث جو ذڪر ڪندي ٻڌو آهي ۽ پوءِ چوندي چيو؛ "هي حديث مناسڪ حاجي جي ماءُ آهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 815
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ وَإِسْمَعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ وَزَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ مُضَرِّسِ بْنِ أَوْسِ بْنِ حَارِثَةَ بْنِ لَامٍ الطَّائِيِّ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْمُزْدَلِفَةِ حِينَ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي جِئْتُ مِنْ جَبَلَيْ طَيِّئٍ أَكْلَلْتُ رَاحِلَتِي وَأَتْعَبْتُ نَفْسِي وَاللَّهِ مَا تَرَكْتُ مِنْ حَبْلٍ إِلَّا وَقَفْتُ عَلَيْهِ فَهَلْ لِي مِنْ حَجٍّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ شَهِدَ صَلَاتَنَا هَذِهِ وَوَقَفَ مَعَنَا حَتَّى نَدْفَعَ وَقَدْ وَقَفَ بِعَرَفَةَ قَبْلَ ذَلِكَ لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَقَدْ أَتَمَّ حَجَّهُ وَقَضَى تَفَثَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ قَوْلُهُ تَفَثَهُ يَعْنِي نُسُكَهُ قَوْلُهُ مَا تَرَكْتُ مِنْ حَبْلٍ إِلَّا وَقَفْتُ عَلَيْهِ إِذَا كَانَ مِنْ رَمْلٍ يُقَالُ لَهُ حَبْلٌ وَإِذَا كَانَ مِنْ حِجَارَةٍ يُقَالُ لَهُ جَبَلٌ
اسان کي [ابن ابو عمر] ٻڌايو آهي، اسان کي [سفيان] [داؤد بن ابو هند] ۽ [اسماعيل بن ابو خالد] ۽ [زڪريا بن ابو زيدة] [عاش سيابي] کان [عروه بن مدلريس بن اوس بن حارثه بن لام الثائي] کان ٻڌايو آهي ته: 'مان رسول الله ﷺ سان مزدلفه ۾ مليو جڏهن پاڻ نماز پڙهڻ لاءِ تيار هئا. مون چيو: 'يا رسول الله ﷺ، مان ثيّي جي ٻن جبلن کان آيو آهيان. منهنجو سفر ڪافي ٿڪائيندڙ هو ۽ مون کي ٿڪاوٽ محسوس ٿي. خدا جو قسم، ڪو به ريتي وارو جبل ناهي جيستائين مان اتي آرام نه ڪريان. ڇا منهنجو حج صحيح آهي؟' رسول الله ﷺ جواب ڏنو: "جيڪو اسان سان گڏ نماز پڙهي ۽ اسان سان گڏ وقوف ڪري جيستائين اهو پورو نه ٿئي ۽ ان کان اڳ هو رات ۽ ڏينهن عرفات ۾ وقوف ڪري، ته ان جو حج پورو ٿي ويو ۽ ان سڀ رسمون ادا ڪري ورتيون." ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن صحيح حديث آهي. سندس چوڻ 'تفتساهو' جو مطلب سندس مناسڪ آهي، ۽ سندس چوڻ 'ماء تارڪتو من حبلين الا وقفتو الاهي' جو مطلب - ڪو به ريتي جبل ناهي سواءِ ان جي ته مان اتي بيٺو آهيان - جيڪڏهن اهو ريتي جو ٺهيل آهي ته ان کي 'حبلون' سڏيو ويندو آهي جڏهن ته جيڪڏهن اهو پٿرن جو ٺهيل آهي ته ان کي 'جبلون' سڏيو ويندو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 816
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ثَقَلٍ مِنْ جَمْعٍ بِلَيْلٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ثَقَلٍ حَدِيثٌ صَحِيحٌ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مُشَاشٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدَّمَ ضَعَفَةَ أَهْلِهِ مِنْ جَمْعٍ بِلَيْلٍ وَهَذَا حَدِيثٌ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُشَاشٌ وَزَادَ فِيهِ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَى ابْنُ جُرَيْجٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَمُشَاشٌ بَصْرِيٌّ رَوَى عَنْهُ شُعْبَةُ
اسان کي [قتيبه] ٻڌايو آهي، اسان کي [حماد بن زيد] ٻڌايو آهي [ايوب] کان [عڪرمه] کان [ابن عباس] چيو آهي ته؛ 'رسول الله ﷺ مون کي رات جو جماع کان ماڻهن جو سامان آڻڻ لاءِ موڪليو'. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'حديث عائشه، ام حبيبه، اسماء بنت ابوبڪر ۽ فضل بن عباس کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس جي حديث هڪ صححيح حديث آهي جيڪا هن کان ڪيترن ئي سندن ذريعي روايت ڪئي وئي آهي. صيوبة هن حديث کي موسيص کان عطا کان ابن عباس کان الفضل بن عباس کان روايت ڪيو آهي ته رسول الله ﷺ پنهنجي خاندان جي ڪمزور ماڻهن کي جماع کان پهرين رات موڪليو. هن حديث ۾ مسيص کان غلطي ٿي هئي ان ۾ الفضل بن عباس شامل ڪري. ابن جريج ۽ ٻين هي حديث عطا کان ابن عباس کان روايت ڪئي آهي، پر انهن فضل بن عباس کان ان جو ذڪر نه ڪيو آهي. مسيسي بصره کان آيو هو ۽ سيوبا هن کان حديث روايت ڪئي هئي.
حديث
Imam Tirmidzi : 817
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْمَسْعُودِيِّ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدَّمَ ضَعَفَةَ أَهْلِهِ وَقَالَ لَا تَرْمُوا الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لَمْ يَرَوْا بَأْسًا أَنْ يَتَقَدَّمَ الضَّعَفَةُ مِنْ الْمُزْدَلِفَةِ بِلَيْلٍ يَصِيرُونَ إِلَى مِنًى و قَالَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ لَا يَرْمُونَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي أَنْ يَرْمُوا بِلَيْلٍ وَالْعَمَلُ عَلَى حَدِيثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ لَا يَرْمُونَ وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ
اسان کي [ابو ڪريب] ٻڌايو ويو آهي، اسان کي [واقعي] ٻڌايو ويو آهي [المسعودي] کان [الحڪم] کان [مقسم] کان [ابن عباس] ٻڌايو ويو آهي ته رسول الله ﷺ پنهنجي خاندان جي ڪمزور ماڻهن کي پهرين موڪليو ۽ چيو ته: 'سج اڀرڻ تائين ازگر نه اڇلايو!' ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس جي حديث حسن صحيح حديث آهي ۽ عالمن طرفان ان تي عمل ڪيو ويندو آهي. اهي دليل ڏين ٿا؛ ڪمزور ماڻهن لاءِ مزدلفه کان پهريان منيٰ لاءِ نڪرڻ جائز آهي. گهڻا عالم نبي ﷺ جي حديث تي به عمل ڪن ٿا؛ ته انهن کي سج اڀرڻ تائين حج نه ڪرڻ گهرجي. بهرحال، ڪجهه عالم رات جو رمي ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿا. پر جيڪو خيرات جي رهنمائي ڪري ٿو اهو نبي ﷺ جي حديث آهي ته اهي سج اڀرڻ کان سواءِ نه اڇلائيندا آهن. هي عتصوري ۽ شافعي جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 818
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْمِي يَوْمَ النَّحْرِ ضُحًى وَأَمَّا بَعْدَ ذَلِكَ فَبَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ لَا يَرْمِي بَعْدَ يَوْمِ النَّحْرِ إِلَّا بَعْدَ الزَّوَالِ
اسان کي [علي بن خسيرم] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عيسيٰ بن يونس] ٻڌايو آهي ته [ابن جريج] ۽ [ابو زبير] ۽ [جابر] چيو ته: 'رسول الله ﷺ جمعو نحر جي ڏينهن تي ظهر جي وقت اڇلايو. ان ڏينهن کان پوءِ سج لهڻ کان پوءِ اڇلايو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي هڪ صحيح حسن حديث آهي ۽ گهڻن عالمن طرفان عمل ڪيو ويندو آهي. حقيقت ۾، هن جُرع نحر جي ڏينهن کان پوءِ نه اڇلايو پر سج لهڻ کان پوءِ.'
حديث
Imam Tirmidzi : 819
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفَاضَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَإِنَّمَا كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ يَنْتَظِرُونَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ ثُمَّ يُفِيضُونَ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو ويو آهي، اسان کي [ابو خالد الاحمر] ٻڌايو ويو آهي ته [العماسي] کان [الحڪم] کان [مقسم] کان [ابن عباس] ته رسول الله ﷺ سج اڀرڻ کان اڳ مزدلفه کان روانا ٿيا. ابو عيسيٰ ترمذي چيو ته؛ 'اها حديث ابن عمر کان روايت ڪئي وئي آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابن عباس جي حديث حسن صحيح حديث آهي. بس اهو آهي ته جاهليت جا ماڻهو سج اڀرڻ جو انتظار ڪندا آهن ۽ پوءِ هليا ويندا آهن.'
حديث
Imam Tirmidzi : 820
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَال سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ يُحَدِّثُ يَقُولُكُنَّا وُقُوفًا بِجَمْعٍ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ كَانُوا لَا يُفِيضُونَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَكَانُوا يَقُولُونَ أَشْرِقْ ثَبِيرُ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَالَفَهُمْ فَأَفَاضَ عُمَرُ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي، اسان کي [ابو دائود] ٻڌايو آهي ته؛ اسان کي [صيبه] کان [ابو اسحاق] ٻڌايو ويو آهي ته؛ 'مون [عمرو بن ميمون] کي چوندي ٻڌو آهي ته؛ 'جڏهن اسين جماع ۾ وقوف ڪندا هئاسين'، [عمر بن خطاب] چيو؛ 'مشرڪ سج اڀرڻ تائين نه نڪرندا آهن. انهن چيو؛ 'اي جبل تسبير، توهان کان سج اڀرڻ تائين انتظار ڪريو'. رسول الله ﷺ انهن سان اختلاف ڪيو. 'پوءِ' عمر سج اڀرڻ کان اڳ هليو ويو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ صحيح حسن حديث آهي'.
