Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 781
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى مَكَّةَ دَخَلَ مِنْ أَعْلَاهَا وَخَرَجَ مِنْ أَسْفَلِهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [ابو موسيٰ، محمد بن المتصنيٰ] ٻڌايو آهي [سفيان بن عينة] [هشام بن عروه] کان [پنهنجي پيءُ] عائشه کان ٻڌايو آهي ته: 'جڏهن رسول الله ﷺ مڪي ۾ داخل ٿيا، ته پاڻ ثانية العلية مان داخل ٿيا ۽ ثانية السفلا مان نڪتا. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو ته؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث ابن عمر کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'عائشه جي حديث حسن صحيح حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 782
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْعُمَرِيُّ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ مَكَّةَ نَهَارًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [يوسف بن عيسيٰ] اسان کي ٻڌايو آهي ته [واقعي] اسان کي [العمري] [نافع] کان [ابن عمر] تائين ٻڌايو ته رسول الله ﷺ مڪي ۾ منجهند جو داخل ٿيا، ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي هڪ حسن حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 783
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي قَزَعَةَ الْبَاهِلِيِّ عَنْ الْمُهَاجِرِ الْمَكِّيِّ قَالَسُئِلَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَيَرْفَعُ الرَّجُلُ يَدَيْهِ إِذَا رَأَى الْبَيْتَ فَقَالَ حَجَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكُنَّا نَفْعَلُهُقَالَ أَبُو عِيسَى رَفْعُ الْيَدَيْنِ عِنْدَ رُؤْيَةِ الْبَيْتِ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي قَزَعَةَ وَأَبُو قَزَعَةَ اسْمُهُ سُوَيْدُ بْنُ حُجَيْرٍ
اسان کي [يوسف بن عيسيٰ] ٻڌايو آهي اسان کي [واقعي] ٻڌايو آهي [سيوعب] ابو قزاعہ البهلي کان [المهاجر المڪي] چيو آهي ته؛ '[جابر بن عبدالله] کان پڇيو ويو ته؛ 'ڇا ڪو ماڻهو ڪعبي کي ڏسڻ وقت هٿ مٿي ڪندو آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'اسان رسول الله ﷺ سان گڏ حج ڪيو آهي ۽ اسان اهو ڪيو آهي.' 'ابو عيسي چيو ته؛ 'ڪعبي کي ڏسڻ وقت ٻئي هٿ مٿي ڪرڻ اسان کي صرف سيوعبه جي حديث مان معلوم ٿئي ٿو جيڪا ابو قزاعہ سويد بن حجر کان ورتل آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 784
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرٍ قَالَلَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَاسْتَلَمَ الْحَجَرَ ثُمَّ مَضَى عَلَى يَمِينِهِ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ أَتَى الْمَقَامَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَالْمَقَامُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ ثُمَّ أَتَى الْحَجَرَ بَعْدَ الرَّكْعَتَيْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّفَا أَظُنُّهُ قَالَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي [يحيى بن آدم] اسان کي [سفيان آست ثوري] ٻڌايو آهي [جعفر بن محمد] کان [پنهنجي پيءُ] کان [جابر] چيو آهي ته: 'جڏهن رسول الله ﷺ مڪي ۾ پهتا، ته پاڻ مسجد الحرام ۾ داخل ٿيا، پوءِ حجر اسود کي ڇهيو يا چمي ڏني، پوءِ پنهنجي ساڄي پاسي هليا. ٽي ڀيرا ڊوڙو ۽ چار ڀيرا هلو. پوءِ مقام ابراهيم جي ويجهو وڃو ۽ پڙهو؛ '۽ مقام ابراهيم کي نماز جي جاءِ بڻايو'. پوءِ پاڻ پنهنجي ۽ ڪعبي جي وچ ۾ مقام جي حيثيت سان ٻه رڪعتون نماز پڙهي. پوءِ پاڻ حجر اسود ڏانهن ويا ۽ ان کي چمي ڏني. پوءِ صفا جي ٽڪري ڏانهن ويا. مون کي لڳي ٿو ته ان وقت پاڻ چيو 'انشفاء والمروتة من سيعائرالله - بيشڪ شفا ۽ مروه الله جون نشانيون آهن-'. - ابو عيسيٰ ترمذي چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث ابن عمر کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'جابر حديث هڪ صحيح حسن حديث آهي ۽ عالمن طرفان ان تي عمل ڪيو ويندو آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 785
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَمَلَ مِنْ الْحَجَرِ إِلَى الْحَجَرِ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالَ الشَّافِعِيُّ إِذَا تَرَكَ الرَّمَلَ عَمْدًا فَقَدْ أَسَاءَ وَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ وَإِذَا لَمْ يَرْمُلْ فِي الْأَشْوَاطِ الثَّلَاثَةِ لَمْ يَرْمُلْ فِيمَا بَقِيَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ عَلَى أَهْلِ مَكَّةَ رَمَلٌ وَلَا عَلَى مَنْ أَحْرَمَ مِنْهَا
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [علي بن خسيرم] اسان کي ٻڌايو آهي [عبدالله بن وهب]، [مالڪ بن انس]، [جعفر بن محمد]، [پنهنجي پيءُ]، [جابر] کان ته رسول الله ﷺ حجر اسود کان شروع ٿي اتي ئي ختم ڪيو، ٽي ڀيرا چوڌاري گهميو ۽ چار ڀيرا هليو. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث ابن عمر کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'جابر جي حديث هڪ حسن صحيح حديث آهي ۽ عالمن طرفان ان تي عمل ڪيو ويندو آهي'. شافعي چيو؛ 'جيڪڏهن هو جان بوجھ ڪري نه ڊوڙندو آهي، ته پوءِ هن ڪجهه خراب ڪيو آهي. بهرحال، هن کي ڪنهن به سزا جي تابع نه ڪيو ويو. جيڪڏهن هو پهرين ٽن دورن ۾ نه ڊوڙندو آهي، ته پوءِ هن کي آخري چئن دورن ۾ اهو ڪرڻ جي ضرورت ناهي'. ڪجهه عالمن جو چوڻ آهي ته؛ 'مڪي جي رهواسين کي اهو ڪرڻ جي ضرورت ناهي، ۽ نه ئي ڪو ماڻهو جيڪو مڪي کان احرام کڻي ٿو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 786
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ وَمَعْمَرٌ عَنْ ابْنِ خُثَيْمٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَكُنْتُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ وَمُعَاوِيَةُ لَا يَمُرُّ بِرُكْنٍ إِلَّا اسْتَلَمَهُ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَكُنْ يَسْتَلِمُ إِلَّا الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ وَالرُّكْنَ الْيَمَانِيَفَقَالَ مُعَاوِيَةُ لَيْسَ شَيْءٌ مِنْ الْبَيْتِ مَهْجُورًا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَا يَسْتَلِمَ إِلَّا الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ وَالرُّكْنَ الْيَمَانِيَ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي اسان کي [عبدالرزاق] اسان کي [سفيان] ۽ [معمار] [ابن خثيم] کان [ابو ثفيل] ٻڌايو آهي ته: 'جڏهن ابن عباس ۽ مان معاويه سان گڏ هئاسين، معاويه هڪ به ٿنڀو نه ڇڏيو سواءِ ان کي ڇهڻ جي. تنهن ڪري [ابن عباس] ان کي ملامت ڪئي؛ 'رسول الله ﷺ صرف حجر اسود ۽ يماني جي ٿنڀن کي ڇهيو'. معاويه جواب ڏنو؛ "ڪعبي جو هڪ به حصو نه وڃايو ويو آهي." - ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث عمر کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس جي حديث حسن صحيح حديث آهي ۽ گهڻن عالمن طرفان عمل ڪئي ويندي آهي، يعني حجر اسود ۽ رڪوع يماني کان سواءِ چمي نه ڏيڻ'.
حديث
Imam Tirmidzi : 787
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ ابْنِ يَعْلَى عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَافَ بِالْبَيْتِ مُضْطَبِعًا وَعَلَيْهِ بُرْدٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثُ الثَّوْرِيِّ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ وَلَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِهِ وَهُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَبْدُ الْحَمِيدِ هُوَ ابْنُ جُبَيْرَةَ بْنِ شَيْبَةَ عَنْ ابْنِ يَعْلَى عَنْ أَبِيهِ وَهُوَ يَعْلَى بْنُ أُمَيَّةَ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [محمود بن غيلان] اسان کي ٻڌايو آهي ته [قبيشه] [سفيان] کان [ابن جريج] کان [عبدالحميد] کان [ابن يعليٰ] کان [پنهنجي پيءُ] ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم ڪعبي ۾ طواف ڪندا هئا ته احرام جي ڪپڙي جو ڇيڙو کاٻي ڪلهي تي رکي دوپٽو پائي ساڄي ڪلهي کي کوليندا هئا. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي ابن جريج کان هڪ تسوري حديث آهي. اسان کي اهو حديث کان سواءِ خبر ناهي. هي حديث هڪ صحيح حسن حديث آهي. عبدالحميد ابن جبيره بن شيبه آهي جيڪو ابن يعليٰ کان سندس پيءُ يعني يعليٰ بن اميه کان آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 788
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَابِسِ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَرَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ يُقَبِّلُ الْحَجَرَ وَيَقُولُ إِنِّي أُقَبِّلُكَ وَأَعْلَمُ أَنَّكَ حَجَرٌ وَلَوْلَا أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَبِّلُكَ لَمْ أُقَبِّلْكَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [حناد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابو معاويه] ٻڌايو آهي ته [العماسي] کان [ابراهيم] کان [عابس بن ربيعہ] چيو ته؛ 'مون [عمر بن خطاب] کي حجر اسود کي چميندي ڏٺو ۽ چيو ته؛ 'مون توکي چميو ۽ مون کي خبر هئي ته تون صرف هڪ پٿر آهين. جيڪڏهن مون رسول الله ﷺ کي توکي چميندي نه ڏٺو هجي ها ته مان ضرور توکي نه چمي ها'. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث ابو بڪر ۽ ابن عمر کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'عمر جي حديث حسن صحيح حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 789
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ الزُّبَيْرِ بْنِ عَرَبِيٍّأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ ابْنَ عُمَرَ عَنْ اسْتِلَامِ الْحَجَرِ فَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَلِمُهُ وَيُقَبِّلُهُ فَقَالَ الرَّجُلُ أَرَأَيْتَ إِنْ غُلِبْتُ عَلَيْهِ أَرَأَيْتَ إِنْ زُوحِمْتُ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ اجْعَلْ أَرَأَيْتَ بِالْيَمَنِ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَلِمُهُ وَيُقَبِّلُهُقَالَ وَهَذَا هُوَ الزُّبَيْرُ بْنُ عَرَبِيٍّ رَوَى عَنْهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَالزُّبَيْرُ بْنُ عَدِيٍّ كُوفِيٌّ يُكْنَى أَبَا سَلَمَةَ سَمِعَ مِنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَوَى عَنْهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْأَئِمَّةِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ تَقْبِيلَ الْحَجَرِ فَإِنْ لَمْ يُمْكِنْهُ وَلَمْ يَصِلْ إِلَيْهِ اسْتَلَمَهُ بِيَدِهِ وَقَبَّلَ يَدَهُ وَإِنْ لَمْ يَصِلْ إِلَيْهِ اسْتَقْبَلَهُ إِذَا حَاذَى بِهِ وَكَبَّرَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
قتيبه اسان کي زبير بن عربي کان روايت ڪري ٿو ته هڪ شخص ابن عمر کان حجر اسود کي ڇهڻ بابت پڇيو. ابن عمر جواب ڏنو ته مون رسول الله صلي الله عليه وسلم کي ان کي ڇهندي ۽ چميندي ڏٺو. ان شخص پڇيو ته جيڪڏهن اهو ڏکيو ۽ ڀريل هجي ته توهان جو ڇا خيال آهي؟ ابن عمر جواب ڏنو ته پنهنجي ساڄي هٿ سان ان کي ڇهندي. مون رسول الله صلي الله عليه وسلم کي ان کي ڇهندي ۽ چميندي ڏٺو. ابو عيسيٰ ترمذي چيو ته هي زبير بن عربي آهي، جنهن کان حماد بن زيد حديث بيان ڪئي. زبير بن عدي ڪوفي جو هڪ ماڻهو هو، ۽ ان کي ابو سلمه جي ڪنيت ڏني وئي هئي. هن انس بن مالڪ ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي ٻين اصحابن کان حديث ٻڌي. سفيان عطس ثوري ۽ ٻين عالمن ان کان هڪ حديث نقل ڪئي آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: ابن عمر جي حديث حسن صحيح آهي. هي حديث ڪيترن ئي ذريعن کان هن کان نقل ڪئي وئي آهي. عالمن طرفان ان تي عمل ڪيو ويندو آهي، اهي حجر اسود کي چمي ڏيڻ جي سفارش ڪن ٿا. جيڪڏهن اهو ممڪن نه هجي، ته هو ان کي پنهنجي ساڄي هٿ سان ڇهي ۽ پوءِ پنهنجو هٿ چمي. جيڪڏهن اهو به ممڪن نه هجي، ته ان کي منهن ڏيڻ ۽ تڪبير چوڻ ڪافي آهي. هي راءِ شافعي جو قول آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 790
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ طَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا وَأَتَى الْمَقَامَ فَقَرَأَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ ثُمَّ أَتَى الْحَجَرَ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ قَالَ نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا وَقَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يَبْدَأُ بِالصَّفَا قَبْلَ الْمَرْوَةِ فَإِنْ بَدَأَ بِالْمَرْوَةِ قَبْلَ الصَّفَا لَمْ يُجْزِهِ وَبَدَأَ بِالصَّفَا وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ طَافَ بِالْبَيْتِ وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى رَجَعَ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنْ لَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ مَكَّةَ فَإِنْ ذَكَرَ وَهُوَ قَرِيبٌ مِنْهَا رَجَعَ فَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَإِنْ لَمْ يَذْكُرْ حَتَّى أَتَى بِلَادَهُ أَجْزَأَهُ وَعَلَيْهِ دَمٌ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِنْ تَرَكَ الطَّوَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى رَجَعَ إِلَى بِلَادِهِ فَإِنَّهُ لَا يُجْزِيهِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ قَالَ الطَّوَافُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَاجِبٌ لَا يَجُوزُ الْحَجُّ إِلَّا بِهِ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [ابن ابو عمر] اسان کي ٻڌايو آهي ته [سفيان بن عينة] جعفر بن محمد کان [پنهنجي پيءُ] کان [جابر] ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جڏهن مڪي ۾ داخل ٿيا ته ست چڪر طواف ڪيو. پوءِ مقام ڏانهن وڃو ۽ پڙهو: '۽ پنهنجي مقام ابراهيم کي نماز جي جاءِ بڻايو' ۽ مقام جي پويان نماز پڙهو. پوءِ حجر اسود کي ڇهيو ۽ چيو: 'اسان ان شيءِ کان شروع ڪريون ٿا جيڪا الله شروع ڪئي هئي، هن صفا کان پڙهڻ سان شروع ڪيو؛ 'بيشڪ شفا ۽ مروه' الله جي سير جو حصو آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ صحيح حسن حديث آهي ۽ عالمن پاران عمل ڪيو ويندو آهي ته سعي ڪندڙ مروه کان اڳ صفا کان شروع ٿئي ٿو. جيڪڏهن توهان مروه کان شروع ڪيو ته توهان جي سعي باطل آهي. عالمن جو انهن ماڻهن بابت اختلاف آهي جيڪي ڪعبي جو طواف ڪن ٿا پر شفا ۽ مروه جو طواف نه ٿا ڪن. ڪجهه عالمن جو چوڻ آهي ته؛ "جيڪڏهن هو سعي نه ڪري ۽ اڳ ۾ ئي مڪي ڇڏي چڪو هجي، جيڪڏهن کيس ياد هجي ۽ اڃا تائين مڪي جي ويجهو هجي، ته پوءِ کيس سعي ڪرڻ لاءِ واپس اچڻ گهرجي. پر، جيڪڏهن کيس ياد نه هجي جيستائين هو پنهنجي ملڪ نه پهچي، ته پوءِ کيس هڪ دم ادا ڪرڻو پوندو." هي سفيان عتصوري جو رايو آهي. ڪجهه عالمن جو رايو آهي ته جيڪڏهن هو پنهنجي ملڪ واپس اچڻ تائين سعي نه ڪري، ته پوءِ هو فرض کان آزاد نه آهي. هي شافعي جو رايو آهي، هن وڌيڪ چيو: "صفا ۽ مروه جي وچ ۾ سعي واجب آهي، ان کان سواءِ حج صحيح ناهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 791
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَإِنَّمَا سَعَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لِيُرِيَ الْمُشْرِكِينَ قُوَّتَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي يَسْتَحِبُّهُ أَهْلُ الْعِلْمِ أَنْ يَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَإِنْ لَمْ يَسْعَ وَمَشَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ رَأَوْهُ جَائِزًا
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [سفيان بن عينة] عمرو بن دينار کان [ثووس] کان [ابن عباس] چيو آهي ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم ڪعبي ۽ شوفه ۽ مروه جي وچ ۾ طواف ڪيو ته جيئن مشرڪن کي سندن طاقت ڏيکاري'. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'اها حديث عائشه، ابن عمر ۽ جابر کان روايت ڪئي وئي آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس جي حديث هڪ حسن صحيح حديث آهي ۽ اهو ئي آهي جيڪو عالمن طرفان سفارش ڪئي وئي آهي، يعني ته شوفه ۽ مروه جي وچ ۾ سعي ڪرڻ واجب آهي، پر جيڪڏهن هو ڊوڙڻ جي قابل نه هجي ته هو صرف ٻنهي جي وچ ۾ هلي، اهي سمجهن ٿا ته اهو جائز آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 792
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ كَثِيرِ بْنِ جُمْهَانَ قَالَرَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ يَمْشِي فِي السَّعْيِ فَقُلْتُ لَهُ أَتَمْشِي فِي السَّعْيِ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ قَالَ لَئِنْ سَعَيْتُ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْعَى وَلَئِنْ مَشَيْتُ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْشِي وَأَنَا شَيْخٌ كَبِيرٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِي عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ نَحْوُهُ
اسان کي [يوسف بن عيسيٰ] ٻڌايو آهي [ابن فضليل] [عثا بن عاص سائب] کان [قطير بن جمهان] ٻڌايو آهي ته: 'مون [ابن عمر] کي هلندي سعي ڪندي ڏٺو، پوءِ مون پڇيو؛ 'تون شوفه ۽ مروه جي وچ ۾ ڇو هلي رهيو آهين؟' هن جواب ڏنو؛ 'ها، مان سعي ڪندو آهيان، ڇاڪاڻ ته مون رسول الله ﷺ کي هلندي ڏٺو آهي. جيڪڏهن مان هليان ٿو، ته مون رسول الله ﷺ کي به هلندي ڏٺو آهي، جيتوڻيڪ مان هاڻي پوڙهو ٿي چڪو آهيان.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ صحيح حسن حديث آهي ۽ [سعيد بن جبير] کان [ابن عمر] کان مٿي ڏنل حديث وانگر روايت ڪئي وئي آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 793
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلَالٍ الصَّوَّافُ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَطَافَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رَاحِلَتِهِ فَإِذَا انْتَهَى إِلَى الرُّكْنِ أَشَارَ إِلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي الطُّفَيْلِ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يَطُوفَ الرَّجُلُ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ رَاكِبًا إِلَّا مِنْ عُذْرٍ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
اسان کي [بصير بن هلال الشفاف البصري] ٻڌايو آهي [عبد الوارث بن سعيد] ۽ [عبد الوهاب عتصقفي] ٻڌايو آهي [خالد الحزاء] کان [عڪرمه] کان [ابن عباس] چيو آهي ته؛ 'رسول الله ﷺ پنهنجي گاڏي تي طواف ڪيو. جڏهن هو رڪوع تي پهتو ته ان کي اشارو ڏنو'. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث جابر، ابو طفيل ۽ ام سلمه کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس جي حديث حسن صحيح حديث آهي. تنهن هوندي به، ڪجهه عالم آهن جيڪي ڪعبي ۾ ۽ شوفه ۽ مروه جي وچ ۾ سواري ڪرڻ واري شخص کي ناپسند ڪن ٿا سواءِ عذر جي، هي شافعي جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 794
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ طَافَ بِالْبَيْتِ خَمْسِينَ مَرَّةً خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ إِنَّمَا يُرْوَى هَذَا عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلُهُ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ قَالَ كَانُوا يَعُدُّونَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ أَفْضَلَ مِنْ أَبِيهِ وَلِعَبْدِ اللَّهِ أَخٌ يُقَالُ لَهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ أَيْضًا
اسان کي [سفيان بن وکيع] ٻڌايو آهي اسان کي [يحيى بن يمان] ٻڌايو آهي [شريق] کان [ابو اسحاق] کان [عبدالله بن سعيد بن جبير] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابن عباس] چيو آهي ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: "جيڪو به ڪعبي ۾ پنجاهه ڀيرا طواف ڪندو، اهو ضرور پنهنجن گناهن کان پاڪ ٿي ويندو جيئن جڏهن هو پنهنجي ماءُ کان پيدا ٿيو هو." -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث انس ۽ ابن عمر کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس جي حديث هڪ غريب حديث آهي. مون محمد کان هن حديث بابت پڇيو ۽ هن جواب ڏنو؛ 'هي حديث صرف ابن عباس کان تاريخ ۾ روايت ڪئي وئي آهي؛ اسان کي ٻڌايو آهي ابن ابو عمير اسان کي سفيان بن عينيه ايوب کان جيئن سختياني چيو؛' "اڳ ۾ اهي عبدالله بن سعيد بن جبير کي پنهنجي پيءُ کان وڌيڪ شريف سمجهندا هئا ۽ عبدالله جو هڪ ڀاءُ هو جنهن جو نالو عبدالمالڪ بن سعيد بن جبير هو ۽ هو پنهنجي ڀاءُ کان به روايت ڪندو هو."
حديث
Imam Tirmidzi : 795
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَاهَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ لَا تَمْنَعُوا أَحَدًا طَافَ بِهَذَا الْبَيْتِ وَصَلَّى أَيَّةَ سَاعَةٍ شَاءَ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي ذَرٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جُبَيْرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَاهَ أَيْضًا وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ بِمَكَّةَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ وَالطَّوَافِ بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا طَافَ بَعْدَ الْعَصْرِ لَمْ يُصَلِّ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَكَذَلِكَ إِنْ طَافَ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ أَيْضًا لَمْ يُصَلِّ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ عُمَرَ أَنَّهُ طَافَ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ فَلَمْ يُصَلِّ وَخَرَجَ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى نَزَلَ بِذِي طُوًى فَصَلَّى بَعْدَ مَا طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ
اسان کي [ابو عمار] ۽ [علي بن خسيرم] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي [ابو زبير] کان [عبدالله بن بابه] کان [جبير بن مطعم] چيو آهي ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته؛ "اي بني عبدالمناف، ڪنهن کي به جڏهن به چاهي، رات هجي يا ڏينهن، طواف ڪرڻ ۽ ڪعبي ۾ نماز پڙهڻ کان منع نه ڪريو." -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث ابن عباس ۽ ابوذر کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'جبير جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي. ان کي [عبدالله بن ابو نجيح] [عبدالله بن بابه] کان پڻ روايت ڪيو آهي. مڪي ۾ عصر کان پوءِ ۽ فجر کان پوءِ نماز پڙهڻ بابت عالمن جا مختلف رايا آهن. انهن مان ڪجهه دليل ڏين ٿا ته؛ مڪي ۾ عصر کان پوءِ ۽ فجر کان پوءِ نماز پڙهڻ ۽ طواف ڪرڻ ۾ ڪو به حرج ناهي. انهن هن حديث سان استدلال ڪيو. هي شافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. جڏهن ته ڪجهه ٻين چيو ته: 'جيڪڏهن هو عصر کان پوءِ طواف ڪري ٿو، ته ان کي سج لهڻ کان پوءِ نماز پڙهڻ جي اجازت ناهي. ساڳئي طرح، جيڪڏهن هو فجر کان پوءِ طواف ڪري ٿو، ته ان کي سج لهڻ کان پوءِ نماز پڙهڻ جي اجازت ناهي.' انهن عمر جي حديث سان استدلال ڪيو. ته هن فجر جي نماز کان پوءِ طواف ڪيو ۽ نماز نه پڙهي. هو مڪي کان ذي ثوي تائين روانو ٿيو، پوءِ سج لهڻ کان پوءِ نماز پڙهي. هي سفيان عطس ثوري ۽ مالڪ بن انس جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 796
أَخْبَرَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَدَنِيُّ قِرَاءَةً عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ فِي رَكْعَتَيْ الطَّوَافِ بِسُورَتَيْ الْإِخْلَاصِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ
اسان کي [مشاب المدني] قراءت جي مطابق، [عبدالعزيز بن عمران] کان [جعفر بن محمد] کان [پنهنجي پيءُ] کان [جابر بن عبدالله] تائين ٻڌايو ويو آهي ته رسول الله ﷺ طواف کان پوءِ نماز ۾ ٻن رڪعتن ۾ اخلاص جون ٻه سورتون پڙهيون: 'قل يا ايها الكافرون - اي ڪافرو - ۽ قل هو الله احد - چئو! هو الله هڪ آهي -.
حديث
Imam Tirmidzi : 797
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّهُ كَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ يَقْرَأَ فِي رَكْعَتَيْ الطَّوَافِ بِقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عِمْرَانَ وَحَدِيثُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ فِي هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عِمْرَانَ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ
اسان کي [حناد] ٻڌايو آهي ته [واقعي] سفيان کان [جعفر بن محمد] کان [پنهنجي پيءُ] تائين ٻڌايو آهي ته هو نماز دوران ٻن رڪعتن تي سورة ڪافرون ۽ الاخلاش سان گڏ تلاوت ڪرڻ پسند ڪندو آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث عبدالعزيز بن عمران جي حديث کان وڌيڪ صحيح آهي ۽ جعفر بن محمد جي پنهنجي پيءُ کان حديث جعفر بن محمد جي حديث کان وڌيڪ صحيح آهي جيڪا سندس پيءُ کان جابر کان نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان وٺي آهي. عبدالعزيز بن عمران حديثن جي روايت ۾ ماهر آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 798
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أُثَيْعٍ قَالَسَأَلْتُ عَلِيًّا بِأَيِّ شَيْءٍ بُعِثْتَ قَالَ بِأَرْبَعٍ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَلَا يَجْتَمِعُ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا وَمَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَهْدٌ فَعَهْدُهُ إِلَى مُدَّتِهِ وَمَنْ لَا مُدَّةَ لَهُ فَأَرْبَعَةُ أَشْهُرٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ وَنَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ نَحْوَهُ وَقَالَا زَيْدُ بْنُ يُثَيْعٍ وَهَذَا أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَشُعْبَةُ وَهِمَ فِيهِ فَقَالَ زَيْدُ بْنُ أُثَيْلٍ
اسان کي [علي بن خسيرام] ٻڌايو آهي [سفيان بن عينة] ابو اسحاق کان [زيد بن عتصي] ٻڌايو آهي ته؛ مون [علي] کان پڇيو؛ 'توهان کي ڪهڙي شيءِ سان موڪليو ويو آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'مون کي چار شين سان موڪليو ويو آهي؛ ڪو به جنت ۾ داخل نه ٿيندو جيستائين اهي مسلمان نه هجن. ڪعبي ۾ ننگا طواف ڪرڻ جائز ناهي. هن سال کان پوءِ، مسلمانن ۽ مشرڪن کي گڏ ٿيڻ جي اجازت ناهي. ۽ جيڪو به رسول الله ﷺ سان معاهدو ڪري ٿو ته پوءِ حد مقرر ٿيل وقت تائين آهي، پر جنهن وٽ وقت جي حد ناهي ان کي چار مهينن جي حد ڏني وئي آهي. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو؛ 'ابو هريره کان روايت ڪيل سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'علي جي حديث حسن حديث آهي. اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [ابن ابو عمر] ۽ [نشر بن علي] ٻنهي چيو؛' اسان کي [سفيان بن عينة] [ابو اسحاق] کان مٿي ڏنل حديث وانگر ٻڌايو آهي ۽ ٻنهي چيو: 'زيد بن يُتصائي' ۽ هي وڌيڪ صحيح آهي. ابو عيسيٰ چيو: 'صيوبة زيد بن عتصيل کي غلط تلفظ ڪيو.'
حديث
Imam Tirmidzi : 799
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عِنْدِي وَهُوَ قَرِيرُ الْعَيْنِ طَيِّبُ النَّفْسِ فَرَجَعَ إِلَيَّ وَهُوَ حَزِينٌ فَقُلْتُ لَهُ فَقَالَ إِنِّي دَخَلْتُ الْكَعْبَةَ وَوَدِدْتُ أَنِّي لَمْ أَكُنْ فَعَلْتُ إِنِّي أَخَافُ أَنْ أَكُونَ أَتْعَبْتُ أُمَّتِي مِنْ بَعْدِيقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [ابن ابو عمر] ٻڌايو آهي [واقعي] [اسماعيل بن عبدالملڪ] کان [ابن ابو اولڪة] [عيسيه] کان ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله ﷺ منهنجي گهر مان چمڪندڙ اکين ۽ خوش دل سان نڪتا ۽ پوءِ غمگين حالت ۾ گهر آيا. پوءِ مون کانئس پڇيو. هن جواب ڏنو؛ 'مان هاڻي ڪعبي ۾ داخل ٿيو آهيان، ڪاش مان نه هجان ها. مون کي ڊپ آهي ته منهنجي امت تي مون کان پوءِ بار نه پوي.' 'ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ مستند حسن حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 800
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ بِلَالٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي جَوْفِ الْكَعْبَةِقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَمْ يُصَلِّ وَلَكِنَّهُ كَبَّرَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعُثْمَانَ بْنِ طَلْحَةَ وَشَيْبَةَ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بِلَالٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا يَرَوْنَ بِالصَّلَاةِ فِي الْكَعْبَةِ بَأْسًا و قَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ لَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ النَّافِلَةِ فِي الْكَعْبَةِ وَكَرِهَ أَنْ تُصَلَّى الْمَكْتُوبَةُ فِي الْكَعْبَةِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ لَا بَأْسَ أَنْ تُصَلَّى الْمَكْتُوبَةُ وَالتَّطَوُّعُ فِي الْكَعْبَةِ لِأَنَّ حُكْمَ النَّافِلَةِ وَالْمَكْتُوبَةِ فِي الطَّهَارَةِ وَالْقِبْلَةِ سَوَاءٌ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي [قطيبه] اسان کي ٻڌايو آهي [حماد بن زيد] [عمرو بن دينار] کان [ابن عمر] [بلال] کان ته رسول الله ﷺ ڪعبي ۾ نماز پڙهي. ابن عباس چيو ته: 'هو نماز نه ٿو پڙهي، پر صرف تڪبير چوي ٿو'. -ابو عيسيٰ ترمذي- چيو ته؛ 'اها حديث اسامه بن زيد، فضل بن عباس، عثمان بن طلحه ۽ شيبه بن عثمان کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'بلال جي حديث حسن صحيح حديث آهي. گهڻا عالم ان تي عمل ڪن ٿا. اهي دليل ڏين ٿا ته ڪعبي ۾ نماز پڙهڻ جائز آهي. مالڪ چيو ته: 'ڪعبي ۾ سنت نماز پڙهڻ ۾ ڪو حرج ناهي، پر ان ۾ فرض نماز پڙهڻ ناپسند آهي'. سيافيءَ جو خيال آهي ته؛ 'ڪعبي ۾ نماز پڙهڻ جائز آهي، چاهي اها فرض نماز هجي يا سنت، ڇاڪاڻ ته طهارت ۽ قبلي ٻنهي جو قانون ساڳيو آهي'.
