Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 61
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَتَوَضَّأُ مِنْ بِئْرِ بُضَاعَةَ وَهِيَ بِئْرٌ يُلْقَى فِيهَا الْحِيَضُ وَلُحُومُ الْكِلَابِ وَالنَّتْنُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْمَاءَ طَهُورٌ لَا يُنَجِّسُهُ شَيْءٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ جَوَّدَ أَبُو أُسَامَةَ هَذَا الْحَدِيثَ فَلَمْ يَرْوِ أَحَدٌ حَدِيثَ أَبِي سَعِيدٍ فِي بِئْرِ بُضَاعَةَ أَحْسَنَ مِمَّا رَوَى أَبُو أُسَامَةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ
اسان کي [حناد] ۽ [الحسن بن علي الخلال] ۽ ٻين کان روايت ڪرڻ کان پوءِ، انهن چيو؛ اسان کي [ابو اسامه] [الوليد بن ڪثير] [محمد بن ڪعب] [عبيدالله بن عبدالله بن رافع بن خديج] [ابو سعيد الخدري] کان بيان ڪيو آهي، ڪنهن پڇيو؛ 'يا رسول الله، ڇا اسان بدلعة جي کوهه جي پاڻي مان وضو ڪري سگهون ٿا، جنهن ۾ استعمال ٿيل حيض جا ڪپڙا، ڪتي جو گوشت ۽ مردار شامل هئا؟' پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'يقيناً، پاڻي پاڪ آهي، ڪا به شيءِ ان کي پليت نٿي ڪري سگهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن آهي، ابو اسامه بيان ڪيو آهي ته اها هڪ سٺي حديث آهي، ۽ ڪنهن به ابو سعيد جي بدلعة جي کوهه بابت حديث نه بيان ڪئي آهي جيڪا ابو اسامه جي روايت کان بهتر آهي. ۽ هي حديث ابو سعيد کان ڪيترن ئي سٽن مان نقل ڪئي وئي آهي. هن باب ۾ ابن عباس ۽ عائشه جون حديثون پڻ آهن.
حديث
Imam Tirmidzi : 62
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُسْأَلُ عَنْ الْمَاءِ يَكُونُ فِي الْفَلَاةِ مِنْ الْأَرْضِ وَمَا يَنُوبُهُ مِنْ السِّبَاعِ وَالدَّوَابِّ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يَحْمِلْ الْخَبَثَقَالَ عَبْدَةُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ الْقُلَّةُ هِيَ الْجِرَارُ وَالْقُلَّةُ الَّتِي يُسْتَقَى فِيهَا قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يُنَجِّسْهُ شَيْءٌ مَا لَمْ يَتَغَيَّرْ رِيحُهُ أَوْ طَعْمُهُ وَقَالُوا يَكُونُ نَحْوًا مِنْ خَمْسِ قِرَبٍ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [عبده] ٻڌايو آهي [محمد بن اسحاق] کان [محمد بن جعفر بن الزبير] کان [عبيدالله بن عبدالله بن عمر] کان [ابن عمر] هن چيو ته؛ 'مون رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ٻڌو جڏهن انهن کان زمينن ۾ پاڻي بابت پڇيو ويو ۽ اڪثر جهنگلي جانور ۽ ٻيا جانور ايندا آهن،' ابن عمر چيو؛ تنهنڪري رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'جيڪڏهن پاڻي ٻن قُل تائين پهچي ته ان ۾ نجاست نه هوندي - نجس-'. عبدالله چيو؛ محمد بن اسحاق چيو؛ 'القُلّٰه ڪيترائي وڏا برتن آهن، ۽ قُلّٰه پاڻي آهي جيڪو عام طور تي پيئڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ '۽ اهو امام شافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. انهن چيو؛' جيڪڏهن پاڻي ٻن قُلّن تائين پهچي ته ان کي ناپاڪ ڪرڻ جي ڪا به ڳالهه ناهي، يعني جيستائين اهو پنهنجي بوءِ يا ذائقو نه بدلائي، ۽ چون ٿا ته: 'تقريبن پنج قُلّن جيترو پاڻي آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 63
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ مِنْهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ
اسان کي [محمود بن غيلان] بيان ڪيو آهي، اسان کي [عبد الرزاق] [معمار] کان [همام بن منبه] کان [ابو هريره] رسول الله ﷺ کان، پاڻ فرمايو ته: 'توهان مان ڪو به اهڙي پاڻيءَ ۾ پيشاب نه ڪري جيڪو اڃا وهندڙ نه هجي - ۽ پوءِ ان مان وضو ڪري'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي هڪ صحيح حديث آهي، ۽ هن باب ۾ جابر کان به روايت آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 64
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ ح و حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَلَمَةَ مِنْ آلِ ابْنِ الْأَزْرَقِ أَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ أَبِي بُرْدَةَ وَهُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُسَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَرْكَبُ الْبَحْرَ وَنَحْمِلُ مَعَنَا الْقَلِيلَ مِنْ الْمَاءِ فَإِنْ تَوَضَّأْنَا بِهِ عَطِشْنَا أَفَنَتَوَضَّأُ مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحِلُّ مَيْتَتُهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَالْفِرَاسِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَابْنُ عَبَّاسٍ لَمْ يَرَوْا بَأْسًا بِمَاءِ الْبَحْرِ وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوُضُوءَ بِمَاءِ الْبَحْرِ مِنْهُمْ ابْنُ عُمَرَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو هُوَ نَارٌ
اسان کي [قتيبه] [مالڪ] کان ٻڌايو آهي. ۽ ٻئي رستي کان؛ اسان کي [الانصاري اسحاق بن موسيٰ] چيو آهي؛ اسان کي [معن] چيو آهي؛ اسان کي [مالڪ] [شفوان بن سليم] کان [سعيد بن سلمه] بن الازرق جي خاندان کان ٻڌايو آهي؛ ته [المغيره بن ابو برده] بني عبدالدار ان کي خبر ڏني آهي؛ ته هن [ابو هريره] کي چوندي ٻڌو آهي؛ ته ڪنهن رسول الله ﷺ کان پڇيو ته: 'يا رسول الله، بيشڪ اسان سمنڊ ۾ سفر ڪيو ۽ صرف ٿورو پاڻي آندو، جيڪڏهن اسان ان پاڻي کي وضو لاءِ استعمال ڪريون ته اسان کي پياس لڳندي. پوءِ ڇا اسان سمنڊ جي پاڻي ۾ وضو ڪري سگهون ٿا؟' پوءِ رسول الله ﷺ جواب ڏنو؛ 'سمنڊ پاڻيءَ ۾ پاڪ آهي ۽ ان جي لاشن ۾ حلال آهي'. هن باب ۾ جابر ۽ الفرسي کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي حديث حسن صحيح آهي، ۽ اهو نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي اصحابن مان گھڻن فقہاء جو رايو آهي. انهن ۾ ابوبڪر، عمر ۽ ابن عباس شامل آهن. انهن جو خيال هو ته سمنڊ جي پاڻي سان پاڪائي جائز آهي. جڏهن ته، نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي ڪجهه اصحابن ان کي مکروه سمجهيو، جن ۾ ابن عمر ۽ عبدالله بن عمرو شامل آهن. عبدالله بن عمرو چيو، "اهو باهه آهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 65
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ قَال سَمِعْتُ مُجَاهِدًا يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ عَلَى قَبْرَيْنِ فَقَالَ إِنَّهُمَا يُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا هَذَا فَكَانَ لَا يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ وَأَمَّا هَذَا فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي مُوسَى وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَسَنَةَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَبِي بَكْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى مَنْصُورٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ طَاوُسٍ وَرِوَايَةُ الْأَعْمَشِ أَصَحُّ قَالَ و سَمِعْت أَبَا بَكْرٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبَانَ الْبَلْخِيَّ مُسْتَمْلِي وَكِيعٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ الْأَعْمَشُ أَحْفَظُ لِإِسْنَادِ إِبْرَاهِيمَ مِنْ مَنْصُورٍ
اسان کي [حناد] ۽ [قتيبه] ۽ [ابو ڪريب] ٻڌايو آهي ته انهن چيو؛ اسان کي [واقعي] [العماسي] کان ٻڌايو آهي ته هن چيو؛ مون [مجاهد] کي [ثووس] کان [ابن عباس] کي ٻڌائيندي ٻڌو ته رسول الله ﷺ ٻن قبرن مان گذريا، پوءِ هن چيو؛ 'انهن ٻنهي کي عذاب ڏنو پيو وڃي، ۽ انهن کي ڪنهن وڏي گناهه جي ڪري عذاب نه ڏنو پيو وڃي. هن هڪ کي ان ڪري عذاب ڏنو ويو جو هو پيشاب ڪندي پاڻ کي ڍڪي نه سگهيو، ۽ ٻئي کي ان ڪري جو هن پاڻ کي هڪ ٻئي جي خلاف ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي.' ۽ [منصور] هي حديث [مجاهد] کان [ابن عباس] کان بيان ڪئي، پر هن ان کي ثووس کان ذڪر نه ڪيو. ساڳئي وقت، العماسي جي بيان ڪيل حديث وڌيڪ صحيح آهي. هن چيو؛ 'مون ابو بڪر بن ابي بلخي کي ٻڌو - اهو شخص جنهن وکيع کي ان کي پڙهڻ لاءِ چيو' - چوندي؛ 'العماسي منصور جي ڀيٽ ۾ ابراهيم جي سند کان وڌيڪ واقف آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 66
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ أُمِّ قَيْسٍ بِنْتِ مِحْصَنٍ قَالَتْدَخَلْتُ بِابْنٍ لِي عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَأْكُلْ الطَّعَامَ فَبَالَ عَلَيْهِ فَدَعَا بِمَاءٍ فَرَشَّهُ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَزَيْنَبَ وَلُبَابَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ وَهِيَ أُمُّ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَأَبِي السَّمْحِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي لَيْلَى وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا يُنْضَحُ بَوْلُ الْغُلَامِ وَيُغْسَلُ بَوْلُ الْجَارِيَةِ وَهَذَا مَا لَمْ يَطْعَمَا فَإِذَا طَعِمَا غُسِلَا جَمِيعًا
اسان کي [قطيبه] ۽ [احمد بن مُني] ٻڌايو آهي، انهن چيو؛ اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي، [عز زهريءَ] کان، [عبيدالله بن عبدالله بن عتبه] کان، [ام قيس بنت محشان] کان، هن چيو ته: 'مان رسول الله ﷺ سان پنهنجي ٻار سان مليو، جنهن کاڌو نه کاڌو هو - اڃا ٻار هو - پوءِ ان تي پيشاب ڪيو. پوءِ نبي ﷺ پاڻي گهريو، پوءِ پاڻي پيشاب تي وهائي ڇڏيو.' هن چيو؛ 'هن باب ۾ علي، عيسيه، زينب، لبابه بنت الحارث، ام الفضل بن عباس بن عبدالمطلب، ابو العاص سمح، عبدالله بن عمرو، ابو ليليٰ ۽ ابن عباس کان به روايتون آهن. اهو نبي ﷺ جي اصحابن، تابعين ۽ انهن کان پوءِ ماڻهن جهڙوڪ احمد ۽ اسحاق مان ڪيترن ئي سائنسي ماهرن جو رايو آهي. انهن چيو؛ 'ڇوڪرو جو پيشاب ڇِڙڪايو ويو آهي - ڇِڙڪايو ويو آهي - جڏهن ته ڇوڪري جو پيشاب ڌوتو ويو آهي، اهو آهي جيڪڏهن ٻنهي کاڌو نه کاڌو آهي، جيڪڏهن ٻنهي کاڌو آهي ته ان کي ڌوئڻ گهرجي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 67
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ وَقَتَادَةُ وَثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍأَنَّ نَاسًا مِنْ عُرَيْنَةَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ فَاجْتَوَوْهَا فَبَعَثَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي إِبِلِ الصَّدَقَةِ وَقَالَ اشْرَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتَاقُوا الْإِبِلَ وَارْتَدُّوا عَنْ الْإِسْلَامِ فَأُتِيَ بِهِمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَطَعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ مِنْ خِلَافٍ وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ وَأَلْقَاهُمْ بِالْحَرَّةِقَالَ أَنَسٌ فَكُنْتُ أَرَى أَحَدَهُمْ يَكُدُّ الْأَرْضَ بِفِيهِ حَتَّى مَاتُوا وَرُبَّمَا قَالَ حَمَّادٌ يَكْدُمُ الْأَرْضَ بِفِيهِ حَتَّى مَاتُوا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَنَسٍ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا لَا بَأْسَ بِبَوْلِ مَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ
اسان کي [الحسن بن محمد الزعفراني] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عفان بن مسلم] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [حماد بن سلمه] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [حميد] ۽ [قطاده] ۽ [ثابت] [انس] کان ٻڌايو آهي ته: 'عورينه کان ڪجهه ماڻهو مديني آيا، پر اهي مديني جي موسم لاءِ مناسب نه هئا، تنهن ڪري رسول الله صلي الله عليه وسلم انهن کي زڪوات جي اٺن جي جاءِ تي موڪليو. پاڻ فرمايو: 'پنهنجو کير ۽ پيشاب پيئو'. پر، انهن رسول الله صلي الله عليه وسلم جي چرواه کي قتل ڪيو ۽ اٺن کي ڀڄائي ڪڍيو، جنهن کان پوءِ اهي مرتد ٿي ويا. پوءِ انهن کي رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اڳيان پيش ڪيو ويو، پوءِ انهن جا هٿ ۽ پير ڪٽيا ويا، انهن جون اکيون ڪڍيون ويون ۽ پوءِ حرة - گرم ريگستان ۾ اڇلائي ڇڏيو ويو. انس چيو؛ "مون انهن مان هڪ کي ڪريندي ڏٺو ۽ ان جي وات ۾ ريتي داخل ٿي وئي، ۽ پوءِ اهي مري ويا." ۽ شايد حماد چيو: "هن پنهنجي وات سان زمين کي چٻاڙيو جيستائين اهي مري ويا." ابو عيسيٰ چيو: "هي حديث حسن صحيح آهي، ۽ ان کي انس کان ٻئي ذريعي به نقل ڪيو ويو آهي. اهو اڪثر عالمن جو رايو آهي. اهي چون ٿا: "انهن جانورن جي پيشاب ۾ ڪو به حرج ناهي جن جو گوشت کائڻ جائز آهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 68
حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الْأَعْرَجُ الْبَغْدَادِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ غَيْلَانَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْتَّيْمِيُّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَإِنَّمَا سَمَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْيُنَهُمْ لِأَنَّهُمْ سَمَلُوا أَعْيُنَ الرُّعَاةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْلَمُ أَحَدًا ذَكَرَهُ غَيْرَ هَذَا الشَّيْخِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ وَهُوَ مَعْنَى قَوْلِهِ{ وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ }وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ قَالَ إِنَّمَا فَعَلَ بِهِمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا قَبْلَ أَنْ تَنْزِلَ الْحُدُودُ
اسان کي الفضل بن سهل الاعرج البغدادي چيو آهي؛ اسان کي [يحييٰ بن غيلان] چيو آهي؛ اسان کي [يزيد بن زريعي] چيو آهي؛ اسان کي [سليمان التيميءَ] [انس بن مالڪ] کان ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله ﷺ انهن جون اکيون ڪڍي ڇڏيون ڇاڪاڻ ته انهن ريڍار جون اکيون ڪڍي ڇڏيون هيون'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث غريب جي سطح جي آهي، اسان ڪنهن کي به نٿا ڄاڻون جيڪو هن شيخ کان سواءِ هن حديث جو ذڪر ڪري، جيڪو يزيد بن زريعي کان آهي، ۽ اهو سندس قول جي مطابق آهي؛ - ۽ زخمن تي به - قِصّا آهن. هي حديث محمد بن سيرين به روايت ڪئي آهي، هن چيو ته: 'رسول الله ﷺ انهن سان اهو ئي ڪيو هو ان آيت جي نازل ٿيڻ کان اڳ جيڪا حدود جي معاملن بابت ڳالهائي ٿي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 69
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا وُضُوءَ إِلَّا مِنْ صَوْتٍ أَوْ رِيحٍقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [قطيبه] ۽ [حناد] ٻڌايو ته، اسان کي [واقعي] [صيوبة] کان [سهيل بن ابو صالح] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابو هريره] چيو ته، رسول الله ﷺ فرمايو: 'آواز يا بوءَ جي سبب کان سواءِ وضو ناهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 70
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فِي الْمَسْجِدِ فَوَجَدَ رِيحًا بَيْنَ أَلْيَتَيْهِ فَلَا يَخْرُجْ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَعَلِيِّ بْنِ طَلْقٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ الْعُلَمَاءِ أَنْ لَا يَجِبَ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ إِلَّا مِنْ حَدَثٍ يَسْمَعُ صَوْتًا أَوْ يَجِدُ رِيحًا و قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ إِذَا شَكَّ فِي الْحَدَثِ فَإِنَّهُ لَا يَجِبُ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ حَتَّى يَسْتَيْقِنَ اسْتِيقَانًا يَقْدِرُ أَنْ يَحْلِفَ عَلَيْهِ وَقَالَ إِذَا خَرَجَ مِنْ قُبُلِ الْمَرْأَةِ الرِّيحُ وَجَبَ عَلَيْهَا الْوُضُوءُ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَإِسْحَقَ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [عبدالعزيز بن محمد] بابت [سهيل بن ابو صالح] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابو هريره] کان ٻڌايو آهي؛ 'رسول الله ﷺ فرمايو آهي: 'جيڪڏهن توهان مان ڪو مسجد ۾ هجي ۽ ان جي پٺين جي وچ ۾ هوا لڳي وڃي ته پوءِ ٻاهر نه نڪرو جيستائين هو آواز نه ٻڌي يا بوءِ نه ٻڌي.' هن باب ۾ عبدالله بن زيد، علي بن طلق، عيسيه، ابن عباس، ابن مسعود ۽ ابو سعيد کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي، اهو عالمن جو رايو آهي؛ ته انسان کي وضو نه ڪرڻ گهرجي جيستائين هو آواز نه ٻڌي يا بوءِ نه اچي. عبدالله بن مبارڪ چيو ته: 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو شڪ ۾ هجي ته هن وٽ حدث آهي يا نه، ته ان تي وضو ڪرڻ ضروري ناهي جيستائين هو يقين نه ڪري، ته جيئن هو ان جي قسم کڻڻ جي همت ڪري.' پاڻ وري فرمايو، 'جيڪڏهن عورت جي شرمگاھ مان آواز اچي ته ان کي وضو ڪرڻ گهرجي.' هي امام شافعي ۽ احمد جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 71
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَقْبَلُ صَلَاةَ أَحَدِكُمْ إِذَا أَحْدَثَ حَتَّى يَتَوَضَّأَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي، اسان کي [عبد الرزاق] چيو آهي، اسان کي [معمار] [همام بن منبه] کان [ابو هريره] کان، رسول الله ﷺ کان، انهن فرمايو ته: 'يقيناً، الله توهان مان ڪنهن جي نماز قبول نه ڪندو جيڪڏهن هو وضو ڪرڻ کان اڳ حديثون پڙهي.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن جي لحاظ کان صحيح آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 72
حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُوسَى كُوفِيٌّ وَهَنَّادٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ الْمُلَائِيُّ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالَانِيِّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَامَ وَهُوَ سَاجِدٌ حَتَّى غَطَّ أَوْ نَفَخَ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ قَدْ نِمْتَ قَالَ إِنَّ الْوُضُوءَ لَا يَجِبُ إِلَّا عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو خَالِدٍ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ
اسان کي [اسماعيل بن موسيٰ] ڪوفي جي رهاڪن، ۽ [حناد] ۽ [محمد بن عبيد المحاربي] هڪ معنيٰ سان ٻڌايو آهي، انهن چيو آهي؛ اسان کي [عبدالسلام بن حرب الملائي] [ابو خالد عاد دلاني] [قتاده] [ابوالعاليه] [ابن عباس] کان ٻڌايو آهي ته هن رسول الله ﷺ کي سجدي جي حالت ۾ سمهندي ڏٺو جيستائين خراٽي نه ڪڍي، جنهن کان پوءِ نماز لاءِ اٿيو. پوءِ مون چيو: 'يا رسول الله، توهان سمهي پيا آهيو!' هن چيو: 'حقيقت ۾، وضو واجب ناهي سواءِ انهن جي جيڪي ليٽيل سمهن ٿا. ڇاڪاڻ ته جيڪي ماڻهو ليٽيل سمهن ٿا، انهن جا سڀئي ڳنڍ نرم ٿي ويندا - ڇڪڻ وارا -'. ابو عيسيٰ چيو: 'ابو خالد جو نالو يزيد بن عبدالرحمان آهي'. هن ٻيهر چيو، 'هن باب ۾ عيسيه، ابن مسعود ۽ ابو هريره کان به هڪ تاريخ آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 73
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنَامُونَ ثُمَّ يَقُومُونَ فَيُصَلُّونَ وَلَا يَتَوَضَّئُونَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ و سَمِعْت صَالِحَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ عَمَّنْ نَامَ قَاعِدًا مُعْتَمِدًا فَقَالَ لَا وُضُوءَ عَلَيْهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى حَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَبَا الْعَالِيَةِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَاخْتَلَفَ الْعُلَمَاءُ فِي الْوُضُوءِ مِنْ النَّوْمِ فَرَأَى أَكْثَرُهُمْ أَنْ لَا يَجِبَ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ إِذَا نَامَ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا حَتَّى يَنَامَ مُضْطَجِعًا وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا نَامَ حَتَّى غُلِبَ عَلَى عَقْلِهِ وَجَبَ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَقُ و قَالَ الشَّافِعِيُّ مَنْ نَامَ قَاعِدًا فَرَأَى رُؤْيَا أَوْ زَالَتْ مَقْعَدَتُهُ لِوَسَنِ النَّوْمِ فَعَلَيْهِ الْوُضُوءُ
اسان کي [محمد بن بصير] چيو آهي؛ اسان کي [يحيى بن سعيد] ٻڌايو آهي [صيوبة] کان [قتاده] کان [انس بن مالڪ] هن چيو ته؛ 'رسول الله ﷺ جا اصحاب سمهي پيا، پوءِ جاڳيا ۽ ٻيهر وضو ڪرڻ کان سواءِ نماز پڙهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي.' هن چيو ته؛ 'مون صالح بن عبدالله کي چوندي ٻڌو آهي؛ 'مون عبدالله بن مبارڪ کان پڇيو ته انهن ماڻهن جي قانون بابت ڇا آهي جيڪي جان بوجھ ڪري ويٺي سمهندا آهن، هن جواب ڏنو ته 'ان تي وضو ڪرڻ ضروري ناهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'سعيد بن عروبه ابن عباس جي حديث قتاده کان ابن عباس کان روايت ڪئي آهي. هن ان ۾ ابو العليه جو نالو ذڪر نه ڪيو ۽ نه ئي ان جو ذڪر ڪيو. ننڊ جي ڪري وضو ڪرڻ بابت عالمن جي راءِ ۾ اختلاف آهي، ڪجهه عالمن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن ڪو ماڻهو ويٺي يا بيٺي سمهي ته وضو ڪرڻ واجب ناهي، جيستائين ڪو ماڻهو ليٽيل نه سمهي.' هي راءِ عطاسوري، ابن المبارڪ ۽ احمد اختيار ڪئي. جڏهن ته، انهن مان ڪجهه چيو ته: "جيڪڏهن ڪو ماڻهو سمهي ٿو جيستائين سندس ذهن ڪم نه ڪري، ته پوءِ ان تي وضو ڪرڻ واجب آهي." هي راءِ اسحاق اختيار ڪئي. امام عيسي سيافيءَ چيو ته: "جيڪڏهن ڪو ماڻهو سمهي ٿو جيستائين هو خواب نه ڏسي، يا جيستائين سندس جاءِ ننڊ جي ڪري تبديل نه ٿئي، ته پوءِ ان تي وضو ڪرڻ واجب آهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 74
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوُضُوءُ مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ وَلَوْ مِنْ ثَوْرِ أَقِطٍقَالَ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَنَتَوَضَّأُ مِنْ الدُّهْنِ أَنَتَوَضَّأُ مِنْ الْحَمِيمِ قَالَ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَا ابْنَ أَخِي إِذَا سَمِعْتَ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَضْرِبْ لَهُ مَثَلًا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ وأُمِّ سَلَمَةَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَبِي طَلْحَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأَبِي مُوسَى قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْوُضُوءَ مِمَّا غَيَّرَتْ النَّارُ وَأَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ عَلَى تَرْكِ الْوُضُوءِ مِمَّا غَيَّرَتْ النَّارُ
اسان کي [ابن ابو عمر] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي [محمد بن عمرو] کان [ابو سلمه] کان [ابو هريره] چيو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'توهان کي باهه سان ڇهيل ڪنهن به شيءِ تي وضو ڪرڻ گهرجي، جيتوڻيڪ اهو خشڪ کير - پنير - هجي.' ابو سلمه چيو؛ ابن عباس ان کان پڇيو، 'اي ابو هريره، ڇا اسان کي وضو ڪرڻ گهرجي ڇو ته اسان گي کائيندا آهيون؟ ۽ ڇا اسان کي وضو ڪرڻ گهرجي ڇو ته اسان گرم پاڻي پيئندا آهيون؟' ابو سلمه چيو؛ ابو هريره پوءِ جواب ڏنو، 'اي منهنجي ڀاءُ جو پٽ، جيڪڏهن توهان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان حديث ٻڌو ٿا، ته پوءِ مثال نه ڏيو - برابر -'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ ام حبيبه، ام سلمه، زيد بن ثابت، ابو سلمه، ابو ايوب ۽ ابو موسيٰ کان به روايتون آهن.' ابو عيسيٰ وري چيو ته، 'ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته باهه سان تبديل ٿيندڙ شيءِ لاءِ وضو واجب آهي - ڪچي کان پڪي تائين - پر رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن، تابعين ۽ ان کان پوءِ وارن مان گھڻا عالم باهه سان تبديل ٿيندڙ شيءِ لاءِ وضو نه ڪندا آهن'.
حديث
Imam Tirmidzi : 75
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ سَمِعَ جَابِرًا قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَةٍ مِنْ الْأَنْصَارِ فَذَبَحَتْ لَهُ شَاةً فَأَكَلَ وَأَتَتْهُ بِقِنَاعٍ مِنْ رُطَبٍ فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ تَوَضَّأَ لِلظُّهْرِ وَصَلَّى ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَتَتْهُ بِعُلَالَةٍ مِنْ عُلَالَةِ الشَّاةِ فَأَكَلَ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يَتَوَضَّأْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي رَافِعٍ وَأُمِّ الْحَكَمِ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأُمِّ عَامِرٍ وَسُوَيْدِ بْنِ النُّعْمَانِ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَا يَصِحُّ حَدِيثُ أَبِي بَكْرٍ فِي هَذَا الْبَابِ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ إِنَّمَا رَوَاهُ حُسَامُ بْنُ مِصَكٍّ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالصَّحِيحُ إِنَّمَا هُوَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَكَذَا رَوَاهُ الْحُفَّاظُ وَرُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَوَاهُ عَطَاءُ بْنُ يَسَارٍ وَعِكْرِمَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ وَعَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَهَذَا أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ رَأَوْا تَرْكَ الْوُضُوءِ مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ وَهَذَا آخِرُ الْأَمْرَيْنِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ نَاسِخٌ لِلْحَدِيثِ الْأَوَّلِ حَدِيثِ الْوُضُوءِ مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ
اسان کي [ابن ابو عمر] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبدالله بن محمد بن عقيل] ٻڌايو آهي ته هن [جابر] کي ٻڌو. [سفيان] چيو؛ ۽ اسان کي [محمد بن المنڪدر] کي [جابر] کان ٻڌائيندي، هن چيو ته: 'الله جو رسول الله ﷺ مون سان گڏ ٻاهر نڪتو. هڪ انصاري عورت وٽ ويو، پوءِ ان عورت ان لاءِ هڪ ٻڪري ذبح ڪئي ۽ ان ان کي کاڌو، پوءِ ان عورت ان لاءِ تازيون کجورون ڀريل هڪ ٽوڪري به آندي، ۽ ان پڻ کاڌو. ان کان پوءِ ظهر لاءِ وضو ڪيو، نماز پڙهي ۽ هليو ويو. پوءِ عورت ان لاءِ باقي ٻڪري کڻي آئي، هن ان کي کاڌو، پوءِ پهرين وضو ڪرڻ کان سواءِ ظهر جي نماز پڙهي. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابو بڪر، ابن عباس، ابو هريره، ابن مسعود، ابو رافع، ام الحڪم، عمرو بن اميه، ام عامر، سويد بن عن نعمان ۽ ام سلمه کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هن باب ۾ ابو بڪر جي حديث سند جي لحاظ کان صحيح ناهي'. ۽ جنهن ان کي بيان ڪيو اهو حسن بن مشڪ هو، ابن سيرين کان، ابن عباس کان، ابو بڪر کان، نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان. پر صحيح حديث ابن عباس کان، نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان، اهڙي طرح حافظ - حديث جا ماهر - ان کي بيان ڪن ٿا. اهو ٻئي رستي کان پڻ نقل ڪيو ويو آهي؛ ابن سيرين کان، ابن عباس کان، نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان. هي حديث عثوع بن يسار، عڪرمه، محمد بن عمرو بن عطا، علي بن عبدالله بن عباس ۽ ٻين ڪيترن ئي ابن عباس کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي، بغير ڪنهن سند جي ابو بڪر صديق جو ذڪر ڪرڻ جي. ۽ هي سڀ کان وڌيڪ صحيح آهي. رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن، تابعين ۽ انهن کان پوءِ ايندڙن مان گھڻا عالم هن حديث تي عمل ڪندا هئا. انهن دليل ڏنو ته باهه سان هٿ لڳل شيءِ کائڻ لاءِ وضو ڪرڻ ضروري ناهي. هي نبي صلي الله عليه وسلم جي ٻن شين جو خاتمو آهي، جيئن ته اهو پهرين حديث کي رد ڪري رهيو آهي، يعني باهه سان هٿ لڳل شيءِ لاءِ وضو ڪرڻ بابت حديث.
حديث
Imam Tirmidzi : 76
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْوُضُوءِ مِنْ لُحُومِ الْإِبِلِ فَقَالَ تَوَضَّئُوا مِنْهَا وَسُئِلَ عَنْ الْوُضُوءِ مِنْ لُحُومِ الْغَنَمِ فَقَالَ لَا تَتَوَضَّئُوا مِنْهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَأُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَرَوَى عُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ ذِي الْغُرَّةِ الْجُهَنِيِّ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ فَأَخْطَأَ فِيهِ وَقَالَ فِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ وَالصَّحِيحُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ إِسْحَقُ صَحَّ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثَانِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثُ الْبَرَاءِ وَحَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ أَنَّهُمْ لَمْ يَرَوْا الْوُضُوءَ مِنْ لُحُومِ الْإِبِلِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [ابو معاويه] [العماسي] کان [عبدالله بن عبدالله الرازي] کان [عبدالرحمن بن ابو ليليٰ] کان [البروع بن عازب] ٻڌايو آهي ته؛ هڪ ڀيري رسول الله ﷺ کان اُٺ جي گوشت جي وضو جي قانون بابت پڇيو ويو ته پاڻ فرمايائون: 'ان لاءِ وضو ڪريو'. پوءِ کانئس بکري جو گوشت کائڻ جي وضو جي حڪم بابت پڇيو ويو ته پاڻ فرمايو: 'ان جي ڪري وضو نه ڪريو'. پاڻ فرمايائون: 'هن باب ۾ جابر بن سمره ۽ اسيد بن هضلير کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'الحجاج بن ارثعہ هي حديث عبدالله بن عبدالله کان، عبدالرحمان بن ابو ليليٰ کان، اسيد بن هضلير کان بيان ڪئي آهي. پر جيڪو سچو آهي اهو عبدالرحمان بن ابو ليليٰ جي حديث آهي جيڪا البراء بن عازب کان آهي.' هي احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. ۽ [عبيده عادل دِلبي] [عبدالله بن عبدالله الرازي] کان، [عبدالرحمن بن ابو ليليٰ] کان، [ضل الغرة الجهني] کان روايت ڪئي آهي. انهي دوران، حماد بن سلمه هي حديث الحجاج بن ارثعہ کان روايت ڪئي، پر هن پنهنجي روايت ۾ غلطي ڪئي. هن چيو ته: عبدالله بن عبدالرحمان بن ابو ليليٰ پنهنجي پيءُ کان، اسيد بن هضلير کان. ۽ صحيح آهن، عبدالله بن عبدالله الرازي کان، عبدالرحمان بن ابو ليليٰ کان، البراء بن عازب کان. اسحاق چيو ته: 'هن باب ۾ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ٻہ صحيح حديثون آهن؛ يعني براء جي حديث ۽ جابر بن سمرة جي حديث'. هي احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. ۽ تابعين ۽ ٻين عالمن کان روايت ڪئي وئي آهي ته انهن جو خيال آهي ته اُٺ جو گوشت کائڻ لاءِ وضو ضروري ناهي. هي سفيان عث ثوري ۽ ڪوفي وارن جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 77
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ بُسْرَةَ بِنْتِ صَفْوَانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ مَسَّ ذَكَرَهُ فَلَا يُصَلِّ حَتَّى يَتَوَضَّأَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وأَرْوَى ابْنَةِ أُنَيْسٍ وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ هَكَذَا رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِثْلَ هَذَا عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ بُسْرَةَ وَرَوَى أَبُو أُسَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مَرْوَانَ عَنْ بُسْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ بِهَذَا وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَبُو الزِّنَادِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ بُسْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ بُسْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الْأَوْزَاعِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ بُسْرَةَ و قَالَ أَبُو زُرْعَةَ حَدِيثُ أُمِّ حَبِيبَةَ فِي هَذَا الْبَابِ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ الْعَلَاءِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ و قَالَ مُحَمَّدٌ لَمْ يَسْمَعْ مَكْحُولٌ مِنْ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ وَرَوَى مَكْحُولٌ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَنْبَسَةَ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَكَأَنَّهُ لَمْ يَرَ هَذَا الْحَدِيثَ صَحِيحًا
اسان کي [اسحاق بن منصور] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [يحيى بن سعيد القثان] [هشام بن عروه] کان ٻڌايو آهي؛ مون کي [منهنجي پيءُ] [بصره بنت شفوان] کان خبر ڏني آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو آهي: 'جيڪو پنهنجي شرمگاهه کي ڇهي ٿو، اهو وضو ڪرڻ تائين نماز نه پڙهي.' هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ ام حبيبه، ابو ايوب، ابو هريره، عروه بنت انيس، عيسيه، جابر، زيد بن خالد ۽ عبدالله بن عمرو کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن صحيح کان روايت ڪئي آهي'. هن چيو ته؛ 'اهڙيءَ طرح، صرف هڪ شخص هي حديث نه بيان ڪئي، هشام بن عروه کان، پنهنجي پيءُ کان، بصره کان.' ۽ [ابو اسامه] جي تاريخ اڪيلو نه آهي جنهن هي حديث بيان ڪئي آهي، [هشام بن عروه] کان، [پنهنجي پيءُ] کان، [مروان] کان، [بصره] کان، رسول الله ﷺ کان. ۽ اسحاق بن منصور به ساڳي ڳالهه بيان ڪئي، هن چيو ته: 'اسان کي ابو اسامه اسان کي اهڙي طرح ٻڌايو'. ۽ هي حديث ابو العزيناد، عروه کان، بصره کان، رسول الله ﷺ کان پڻ بيان ڪئي آهي. اهو ئي آهي جيڪو اسان کي [علي بن حجر] پاران بيان ڪيو ويو آهي. هن چيو ته: 'اسان کي [عبدالرحمن بن ابو العزيناد]، [پنهنجي پيءُ] کان، [عروه] کان، [بصره] کان، رسول الله ﷺ کان اهڙي طرح ٻڌايو ويو آهي. ۽ هي صرف هڪ شخص جو رايو ناهي، رسول الله ﷺ جي اصحابن ۽ تابعين مان. هي ڳالهه العوزي، سيافعي، احمد ۽ اسحاق به ورتي آهي. محمد چيو ته؛ 'هن باب ۾ سڀ کان وڌيڪ صحيح حديث بصري جي حديث آهي'. ۽ ابو زرعہ چيو ته؛ 'هن باب ۾، ام حبيبه جي حديث پڻ صحيح آهي، يعني علاء بن الحارث جي حديث، مکحول کان، عنبسه بن ابو سفيان کان، ام حبيبه کان. محمد چيو ته؛ 'مڪحول ڪڏهن به عنبسه بن ابو سفيان کان نه ٻڌي آهي. جڏهن ته عنبسه هڪ ماڻهو کان عنبسه کان هن حديث کان سواءِ روايت ڪئي، ڄڻ ته هن سوچيو ته هي حديث صحيح آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 78
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا مُلَازِمُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَدْرٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ هُوَ الْحَنَفِيُّ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَهَلْ هُوَ إِلَّا مُضْغَةٌ مِنْهُ أَوْ بَضْعَةٌ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَعْضِ التَّابِعِينَ أَنَّهُمْ لَمْ يَرَوْا الْوُضُوءَ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَهَذَا الْحَدِيثُ أَحَسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَيُّوبُ بْنُ عُتْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ عَنْ أَبِيهِ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ فِي مُحَمَّدِ بْنِ جَابِرٍ وَأَيُّوبَ بْنِ عُتْبَةَ وَحَدِيثُ مُلَازِمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَدْرٍ أَصَحُّ وَأَحْسَنُ
[حناد] اسان کي بيان ڪيو؛ [ملازم بن عمرو] اسان کي [عبدالله بن بدر] کان [قيس بن طلق بن علي الحنفي] کان، [پنهنجي پيءُ] کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، جن فرمايو: 'شرمگاهه صرف هڪ ڍڳي يا گوشت جو ٽڪرو آهي'. هن چيو: 'هن باب ۾ ابو امامه کان به هڪ روايت آهي'. ابو عيسيٰ چيو: 'اهو صرف هڪ صحابي رسول الله صلي الله عليه وسلم ۽ ڪجهه تابعين کان نه، پر انهن جو خيال آهي ته شرمگاهه کي ڇهڻ سان وضو نه ٿيندو. هي ڪوفي وارن ۽ ابن المبارڪ جو رايو آهي'. ۽ هي حديث هن باب ۾ بيان ڪيل بهترين حديث آهي. هي حديث [ايوب بن عتبه] ۽ [محمد بن جابر] [قيس بن طلق] کان، [پنهنجي پيءُ] کان روايت ڪئي آهي. تاهم، ڪجهه عالم اڃا تائين محمد بن جابر ۽ ايوب بن عتبه جي روايتن تي بحث ڪن ٿا. عبدالله بن بدر کان ملازم بن عمرو جي حديث وڌيڪ صحيح ۽ بهتر آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 79
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ وَأَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبَّلَ بَعْضَ نِسَائِهِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْقَالَ قُلْتُ مَنْ هِيَ إِلَّا أَنْتِ قَالَ فَضَحِكَتْ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ قَالُوا لَيْسَ فِي الْقُبْلَةِ وُضُوءٌ و قَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالْأَوْزَاعِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ فِي الْقُبْلَةِ وُضُوءٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَإِنَّمَا تَرَكَ أَصْحَابُنَا حَدِيثَ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا لِأَنَّهُ لَا يَصِحُّ عِنْدَهُمْ لِحَالِ الْإِسْنَادِ قَالَ و سَمِعْت أَبَا بَكْرٍ الْعَطَّارَ الْبَصْرِيَّ يَذْكُرُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ قَالَ ضَعَّفَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ هَذَا الْحَدِيثَ جِدًّا وَقَالَ هُوَ شِبْهُ لَا شَيْءَ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يُضَعِّفُ هَذَا الْحَدِيثَ و قَالَ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُرْوَةَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبَّلَهَا وَلَمْ يَتَوَضَّأْ وَهَذَا لَا يَصِحُّ أَيْضًا وَلَا نَعْرِفُ لِإِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ سَمَاعًا مِنْ عَائِشَةَ وَلَيْسَ يَصِحُّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَابِ شَيْءٌ
اسان کي [قتيبه] ۽ [حناد] ۽ [ابو ڪريب] ۽ [احمد بن مُني] ۽ [محمود بن غيلان] ۽ [ابو عمار الحسين بن حريث] ٻڌايو ويو آهي، انهن چيو؛ [واقعي] اسان کي [العماسي] ۽ [حبيب بن ابو ثابت] ۽ [عروه] ۽ [عيسيه] کان ٻڌايو ته؛ 'نبي صلي الله عليه وسلم پنهنجين ڪجهه زالن کي چمي ڏني، ان کان پوءِ پاڻ نماز لاءِ ٻاهر ويا ۽ ٻيهر وضو نه ڪيو'. عروه چيو؛ 'اهو ضرور توهان پاڻ آهيو،' عروه چيو؛ 'پوءِ هو کلڻ لڳو'. ابو عيسيٰ چيو؛ "جنهن شخص هي حديث بيان ڪئي اهو صرف رسول الله صلي الله عليه وسلم جي صحابي ۽ تابعين مان نه هو." هي راءِ سفيان عطصوري ۽ ڪوفي جي رهواسين ورتي. انهن چيو؛ 'چومڻ جي ڪري وضو ڪرڻ واجب ناهي'. ساڳئي وقت، مالڪ بن انس، العوزاعي، سيافعي، احمد ۽ اسحاق جو خيال هو ته چمي ڏيڻ لاءِ وضو ضروري آهي. هي راءِ صرف پيغمبر جي اصحابن ۽ سندس تابعين مان ڪنهن هڪ عالم طرفان نه ورتي وئي هئي. بهرحال، اسان جي اصحابن عائشه کان حديث کي ڇڏي ڏنو ڇاڪاڻ ته اهي ان کي سند جي لحاظ کان ڪمزور سمجهندا هئا. ابو عيسيٰ چيو: 'مون ابو بڪر الاثار البشري کي علي بن المديني کان روايت ڪندي ٻڌو، هن چيو: 'يحيى بن سعيد القثان هن حديث کي ڪمزور ڪيو. ۽ هن چيو: 'اهو اهڙي شيءِ وانگر آهي جيڪا ڪجهه به ناهي.' هن اهو به چيو: 'مون محمد بن اسماعيل کي هن حديث کي ڪمزور ڪندي ٻڌو، ۽ حبيب بن ابو ثابت ڪڏهن به عروه کان نه ٻڌو.' [ابراهيم التيم] کان، [عائشه] کان روايت ڪئي وئي آهي ته نبي ڪريم ﷺ ان کي چمي ڏني ۽ ٻيهر وضو نه ڪيو. بهرحال، هي حديث پڻ باطل آهي. اسان کي خبر ناهي ته ابراهيم التيميءَ ڪڏهن به عائشه کان اهو ٻڌو. هن باب ۾ رسول الله ﷺ کان ڪا به صحيح حديث نه آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 80
حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ وَهُوَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ الْكُوفِيُّ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ حَدَّثَنَا وَقَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَعِيشَ بْنِ الْوَلِيدِ الْمَخْزُومِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاءَ فَأَفْطَرَ فَتَوَضَّأَفَلَقِيتُ ثَوْبَانَ فِي مَسْجِدِ دِمَشْقَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ صَدَقَ أَنَا صَبَبْتُ لَهُ وَضُوءَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ مَعْدَانُ بْنُ طَلْحَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَابْنُ أَبِي طَلْحَةَ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَأَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ مِنْ التَّابِعِينَ الْوُضُوءَ مِنْ الْقَيْءِ وَالرُّعَافِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ فِي الْقَيْءِ وَالرُّعَافِ وُضُوءٌ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ وَقَدْ جَوَّدَ حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ هَذَا الْحَدِيثَ وَحَدِيثُ حُسَيْنٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَرَوَى مَعْمَرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ فَأَخْطَأَ فِيهِ فَقَالَ عَنْ يَعِيشَ بْنِ الْوَلِيدِ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الْأَوْزَاعِيَّ وَقَالَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ وَإِنَّمَا هُوَ مَعْدَانُ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ
اسان کي [ابو عبيده بن ابو الصفر يعني احمد بن عبدالله الحمداني الڪوفي] ٻڌايو آهي. ۽ [اسحاق بن منصور] چيو؛ اسان کي [ابو عبيده] ٻڌايو، اسحاق چيو؛ اسان کي خبر آهي [عبدالاشمد بن عبدالوارث] چيو آهي؛ مون کي [منهنجي پيءُ] حسين المعلم کان [يحيٰ بن ابي ڪثير] ٻڌايو آهي ته؛ مون کي عبدالرحمٰن بن عمرو الاوزاعي، يسعي ابن الوليد مخزومي کان، معدن بن ابي طلحه کان، ابو درداءَ کان روايت ڪئي آهي ته رسول الله ﷺ جن الٽي ڪئي، پوءِ روزو افطار ڪيائين ۽ وضو ڪيائين. ابو درداء چيو؛ پوءِ دمشق جي مسجد ۾ مون سان ملاقات ٿي، مون کيس ان بابت ٻڌايو، ته هن چيو؛ 'ها، حقيقت ۾ مان ئي اهو هوس جنهن هن تي وضو جو پاڻي وهايو هو'. ابو عيسيٰ چيو؛ اسحاق بن منصور چيو؛ 'معدان بن طلحه'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'جڏهن ته ابن ابو طلحه وڌيڪ صحيح آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'رسول الله ﷺ جي اصحابن ۽ تابعين مان صرف هڪ عالم اهو ناهي جيڪو اهو راءِ رکي ٿو ته هڪ شخص کي الٽي يا رت جي ڪري وضو ڪرڻ گهرجي - نڪ مان رت وهڻ -. هي راءِ سفيان عطسوري، ابن المبارڪ، احمد ۽ اسحاق ورتي آهي'. جڏهن ته ڪجهه عالمن جي راءِ آهي ته هڪ شخص کي الٽي يا نڪ مان رت وهڻ جي ڪري وضو ڪرڻ جي ضرورت ناهي. هي راءِ مالڪ ۽ سيافيءَ ورتي آهي. حسين المعلم هن حديث کي سٺي سمجهيو. ۽ حسين جي حديث هن باب ۾ بهترين حديث آهي. معمر هن حديث کي يحييٰ بن ابو ڪثير کان روايت ڪيو، پر هو ان ۾ غلط هو. هن چيو؛ 'ياعسي بن وليد کان، خالد بن معدان کان، ابو درداء کان، ۽ هن ان ۾ الاوزاعي جو نالو ذڪر نه ڪيو آهي. هن چيو ته اهو خالد بن معدان کان آهي، جيتوڻيڪ هو معدان بن ابو طلحه هو'.
