Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 721
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ صَلَّى الْفَجْرَ ثُمَّ دَخَلَ فِي مُعْتَكَفِهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا رَوَاهُ مَالِكٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدِ عَنْ عَمْرَةَ مُرْسَلًا وَرَوَاهُ الْأَوْزَاعِيُّ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَقُولُونَ إِذَا أَرَادَ الرَّجُلُ أَنْ يَعْتَكِفَ صَلَّى الْفَجْرَ ثُمَّ دَخَلَ فِي مُعْتَكَفِهِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ فَلْتَغِبْ لَهُ الشَّمْسُ مِنْ اللَّيْلَةِ الَّتِي يُرِيدُ أَنْ يَعْتَكِفَ فِيهَا مِنْ الْغَدِ وَقَدْ قَعَدَ فِي مُعْتَكَفِهِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ
اسان کي [حناد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابو معاويه] [يحيى بن سعيد] کان [عمرو] کان [عيسيه] کان ٻڌايو آهي ته: 'جڏهن رسول الله صلي الله عليه وسلم اعتڪاف ڪرڻ چاهيو، ته پهريان صبح جي نماز پڙهي پوءِ اعتڪاف جي جاءِ ۾ داخل ٿيا. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث [يحيى بن سعيد] کان [عمرو] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان مرسل طريقي سان روايت ڪئي وئي آهي. [مالڪ] ۽ ٻين [يحيى بن سعيد] کان [عمرو] کان مرسل طريقي سان روايت ڪئي آهي، پڻ [الاوزاعي] ۽ [سفيان عتصوري] ۽ ٻين [يحيى بن سعيد] کان [عمرو] کان [عيسيه] کان ۽ ڪجهه عالمن ان تي عمل ڪيو. انهن چيو؛' 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو اعتڪاف ڪرڻ چاهي ٿو ته ان کي پهريان صبح جي نماز پڙهڻ گهرجي ۽ پوءِ اعتڪاف جي جاءِ ۾ داخل ٿيڻ گهرجي. اهو احمد ۽ اسحاق بن ابراهيم جو رايو آهي. ساڳئي وقت، ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته جيڪڏهن ڪو ماڻهو اعتڪاف ڪرڻ چاهي ٿو ته ان کي سج لهڻ کان شروع ڪرڻ گهرجي ۽ پوءِ ان جاءِ تي ويهڻ گهرجي جتي هو اعتڪاف ڪري ٿو. اهو سفيان عثصوري ۽ مالڪ بن انس جو به رايو آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 722
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُجَاوِرُ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ وَيَقُولُ تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَوَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عُمَرَ وَالْفَلَتَانِ بْنِ عَاصِمٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ وَأَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَبِلَالٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَوْلُهَا يُجَاوِرُ يَعْنِي يَعْتَكِفُ وَأَكْثَرُ الرِّوَايَاتِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فِي كُلِّ وِتْرٍ وَرُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ أَنَّهَا لَيْلَةُ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَلَيْلَةُ ثَلَاثٍ وَعِشْرِينَ وَخَمْسٍ وَعِشْرِينَ وَسَبْعٍ وَعِشْرِينَ وَتِسْعٍ وَعِشْرِينَ وَآخِرُ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ الشَّافِعِيُّ كَأَنَّ هَذَا عِنْدِي وَاللَّهُ أَعْلَمُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُجِيبُ عَلَى نَحْوِ مَا يُسْأَلُ عَنْهُ يُقَالُ لَهُ نَلْتَمِسُهَا فِي لَيْلَةِ كَذَا فَيَقُولُ الْتَمِسُوهَا فِي لَيْلَةِ كَذَا قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأَقْوَى الرِّوَايَاتِ عِنْدِي فِيهَا لَيْلَةُ إِحْدَى وَعِشْرِينَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّهُ كَانَ يَحْلِفُ أَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ وَيَقُولُ أَخْبَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَلَامَتِهَا فَعَدَدْنَا وَحَفِظْنَا وَرُوِيَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ أَنَّهُ قَالَ لَيْلَةُ الْقَدْرِ تَنْتَقِلُ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَيُوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ بِهَذَا
اسان کي [هارون بن اسحاق الهمداني] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبد بن سليمان] ] هشام بن عروه ] کان [ سندس والد ] عائشه رضي الله عنها کان روايت ڪئي آهي ؛ رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم هميشه رمضان جي آخري ڏهن ڏينهن ۾ اعتکاف ڪندا هئا ۽ فرمايائون: ليلة القدر جي رات آخري ڏهن ڏينهن ۾ حاصل ڪريو. عمر، اُبي بن ڪعب، جابر بن سمره، جابر بن عبدالله، ابن عمر، الفلطان بن اشم، انس، ابو سعيد، عبدالله بن انيس، ابوبڪره، ابن عباس، بلال ۽ عباده بن شمط کان روايت آهي. ابو عيسي چيو؛ عائشه رضي الله عنها جي حديث حسن صحيح آهي ۽ لفظ يَجَوَيْرُ جي معنيٰ آهي اعتکاف ڪرڻ. نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان گهڻيون روايتون هن جملي جو استعمال ڪن ٿيون ته 'ليلة القدر کي آخري ڏهه راتين ۾ طاق راتين ۾ حاصل ڪريو.' نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان اهو به نقل ٿيو آهي ته ليلة القدر ايڪويهين، تيويهين، پنجويهين، ستائيهين ۽ اڻويهين راتين تي ٿيندي آهي، انهي سان گڏ رمضان جي آخري رات به. ابو عيسيٰ چيو؛ سيافعي چيو؛ 'اهو صرف منهنجو خيال آهي. الله بهتر ڄاڻي ٿو. نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم اسان جي سوال جو جواب اڳ وانگر ڏنو. هو پهرين وانگر جواب ڏيندو هو. کانئس پڇيو ويو ته، 'فلاڻي ۽ فلاڻي رات ۾ ڪير ڳولي سگهي ٿو؟' پوءِ هن ٻڌايو ته؛ 'فلاڻي ۽ فلاڻي رات ۾ ان کي ڳوليو...'. سيافعي چيو؛ 'منهنجي خيال ۾ سڀ کان مضبوط روايت ايڪويهين رات جي روايت آهي.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'اهو ابي بن ڪعب کان به روايت آهي.' هن قسم کنيو ته ليلة القدر ستائيس رات تي ٿيندي آهي. هن چيو ته: 'رسول الله ﷺ اسان کي نشانيون ٻڌايون ۽ پوءِ اسان انهن کي ياد ڪيو'. ابو قلابه کان روايت آهي ته هن چيو ته: 'ليلة القدر جي رات گذريل ڏهن ڏينهن ۾ منتقل ٿي وئي آهي'. مون کي عبد بن حميد ٻڌايو آهي ته اسان کي عبدالرزاق ٻڌايو آهي، معمر، ايوب، ابو قلابه کان.
حديث
Imam Tirmidzi : 723
حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ قَالَ قُلْتُ لِأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍأَنَّى عَلِمْتَ أَبَا الْمُنْذِرِ أَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ قَالَ بَلَى أَخْبَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهَا لَيْلَةٌ صَبِيحَتُهَا تَطْلُعُ الشَّمْسُ لَيْسَ لَهَا شُعَاعٌ فَعَدَدْنَا وَحَفِظْنَاوَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمَ ابْنُ مَسْعُودٍ أَنَّهَا فِي رَمَضَانَ وَأَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ وَلَكِنْ كَرِهَ أَنْ يُخْبِرَكُمْ فَتَتَّكِلُوا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي ٻڌايو آهي [واصل بن عبدالعالي الڪوفي] اسان کي ٻڌايو آهي [ابوبڪر بن عياسي] [عاشم] کان [زير] چيو آهي ته؛ مون [ابو بن ڪعب] کان پڇيو؛ 'اي ابو منذر، توهان کي ڪيئن خبر پئي ته ليلة القدر ستائيهين رات تي آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'يقيناً، الله جي رسول صلي الله عليه وسلم اسان کي ٻڌايو ته اها رات هئي، صبح جو سج بغير روشنيءَ جي اڀريو ۽ اسان نشانيون ياد ڪيون. خدا جو قسم، ابن مسعود اصل ۾ رمضان جي مهيني ۾ هي نشاني ڄاڻيندو هو. ۽ اهو ستائيهين رات هئي، پر هو توهان کي ٻڌائڻ نه چاهيندو هو ڇاڪاڻ ته هو ڊڄندو هو ته توهان ڪو به نيڪ ڪم ڪرڻ کان سواءِ انتظار ڪندا.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ مستند حسن حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 724
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا عُيَيْنَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَذُكِرَتْ لَيْلَةُ الْقَدْرِ عِنْدَ أَبِي بَكْرَةَ فَقَالَ مَا أَنَا مُلْتَمِسُهَا لِشَيْءٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فَإِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ الْتَمِسُوهَا فِي تِسْعٍ يَبْقَيْنَ أَوْ فِي سَبْعٍ يَبْقَيْنَ أَوْ فِي خَمْسٍ يَبْقَيْنَ أَوْ فِي ثَلَاثِ أَوَاخِرِ لَيْلَةٍقَالَ وَكَانَ أَبُو بَكْرَةَ يُصَلِّي فِي الْعِشْرِينَ مِنْ رَمَضَانَ كَصَلَاتِهِ فِي سَائِرِ السَّنَةِ فَإِذَا دَخَلَ الْعَشْرُ اجْتَهَدَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [حميد بن مسعده] ٻڌايو آهي [يزيد بن زريع] اسان کي [عينه بن عبدالرحمان] ٻڌايو آهي چيو آهي؛ مون کي [منهنجي پيءُ] ٻڌايو آهي ته؛ 'هڪ ڀيرو [ابوبڪررضي الله عنه] جي سامهون ليلة القدر جو ذڪر ٿيو، پوءِ هن چيو؛ 'مون ڪڏهن به ان جي ڳولا نه ڪئي، ڇاڪاڻ ته مون رسول الله ﷺ کان ٻڌو هو، سواءِ آخري ڏهه ڏينهن جي. بيشڪ، مون کيس چوندي ٻڌو آهي ته؛ 'آخري نو ڏينهن يا آخري ست ڏينهن يا آخري پنج ڏينهن يا آخري ٽن ڏينهن ۾ ڏسو'. - ابو عيسيٰ ترمذي- چيو آهي؛ 'ابوبڪررضي الله عنه رمضان جي ويهن ڏينهن ۾ نماز پڙهندو هو جيئن هو سڄي سال ۾ نماز پڙهندو هو، جڏهن آخري ڏهه ڏينهن ايندا هئا ته انهن جو مطلب اهو هو. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ مستند حسن حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 725
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ هُبَيْرَةَ بْنِ يَرِيمَ عَنْ عَلِيٍّأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُوقِظُ أَهْلَهُ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي، مون کي [واقع] ٻڌايو آهي، اسان کي [سفيان] ٻڌايو آهي، [ابو اسحاق] ۽ [هبيره بن يرمي] ۽ [علي] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ رمضان جي آخري ڏهاڪي ۾ پنهنجي گهر وارن کي جاڳائيندا هئا. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي هڪ صحيح حسن حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 726
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْتَهِدُ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مَا لَا يَجْتَهِدُ فِي غَيْرِهَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ
اسان کي قطيبه ٻڌايو آهي ته اسان کي عبدالواحد بن زياد، حسن بن عبيدالله کان، ابراهيم کان، اسود کان، عائشه کان روايت ڪئي آهي ته؛ رسول اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم آخري ڏهن ڏينهن ۾ عام ڏينهن جي برعڪس عبادت ۾ تمام گهڻو مشغول هئا. ابو عيسي چيو؛ هي حديث حسن غريب آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 727
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ نُمَيْرِ بْنِ عُرَيْبٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْغَنِيمَةُ الْبَارِدَةُ الصَّوْمُ فِي الشِّتَاءِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مُرْسَلٌ عَامِرُ بْنُ مَسْعُودٍ لَمْ يُدْرِكْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ وَالِدُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَامِرٍ الْقُرَشِيِّ الَّذِي رَوَى عَنْهُ شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ
اسان کي [محمد بن بصار] ٻڌايو آهي اسان کي [يحيى بن سعيد] ٻڌايو آهي اسان کي [سفيان] ٻڌايو آهي [ابو اسحاق] کان [نُمير بن عُريب] کان [عامر بن مسعود] رسول الله ﷺ کان، فرمايو آهي ته: 'سڀ کان آسان الغنيمه البريده سياري ۾ روزو رکڻ آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي هڪ مرسل حديث آهي. عامر بن مسعود رسول الله ﷺ سان نه مليو، شال الله عليه وسلم، هو ابراهيم بن عامر القرسي جو پيءُ هو جنهن کان سيوبه ۽ عطسوري حديث روايت ڪئي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 728
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَشَجِّ عَنْ يَزِيدَ مَوْلَى سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ{ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ }كَانَ مَنْ أَرَادَ مِنَّا أَنْ يُفْطِرَ وَيَفْتَدِيَ حَتَّى نَزَلَتْ الْآيَةُ الَّتِي بَعْدَهَا فَنَسَخَتْهَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَيَزِيدُ هُوَ ابْنُ أَبِي عُبَيْدٍ مَوْلَى سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [بڪر بن مدلر] عمرو بن الحارث کان [بُڪِير بن عبدالله بن العسياج] کان [يزيد] اڳوڻي غلام سلمه بن الاکوع کان، سلمه بن الاکوع کان، چيو ته: 'جڏهن آيت نازل ٿي ته: '۽ جيڪو روزو رکڻ جي طاقت نٿو رکي، اهو غريبن کي کاڌو کارائي فديو ڏئي.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حسن صحيح غريب ۽ يزيد جي حديث آهي جنهن جو نالو ابن ابو عبيد آهي، جيڪو سلمه بن الاکوع جو اڳوڻو غلام آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 729
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ أَنَّهُ قَالَأَتَيْتُ أَنَسَ بْنِ مَالِكٍ فِي رَمَضَانَ وَهُوَ يُرِيدُ سَفَرًا وَقَدْ رُحِلَتْ لَهُ رَاحِلَتُهُ وَلَبِسَ ثِيَابَ السَّفَرِ فَدَعَا بِطَعَامٍ فَأَكَلَ فَقُلْتُ لَهُ سُنَّةٌ قَالَ سُنَّةٌ ثُمَّ رَكِبَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ قَالَ أَتَيْتُ أَنَسَ بْنُ مَالِكٍ فِي رَمَضَانَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ هُوَ ابْنُ أَبِي كَثِيرٍ هُوَ مَدِينِيٌّ ثِقَةٌ وَهُوَ أَخُو إِسْمَعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ هُوَ ابْنُ نَجِيحٍ وَالِدُ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمَدِينِيِّ وَكَانَ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ يُضَعِّفُهُ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ وَقَالُوا لِلْمُسَافِرِ أَنْ يُفْطِرَ فِي بَيْتِهِ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ وَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَقْصُرَ الصَّلَاةَ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ جِدَارِ الْمَدِينَةِ أَوْ الْقَرْيَةِ وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيِّ
اسان کي [قطيبه] بيان ڪيو آهي [عبدالله بن جعفر] [زيد بن اسلم] کان [محمد بن المنڪدر] [محمد بن ڪعب] کان بيان ڪيو آهي ته: 'مان [انس بن مالڪ] سان رمضان جي مهيني ۾ مليو هوس، جڏهن هو سفر تي وڃي رهيو هو، هن پنهنجي گاڏي تيار ڪئي هئي. هن خاص ڪپڙا پائي پوءِ کاڌو پيش ڪرڻ لاءِ چيو ۽ پوءِ کاڌو کاڌو.' مون پڇيو؛ 'ڇا هي سنت آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'سنت'. پوءِ هو پنهنجي گاڏي ۾ چڙهي ويو. اسان کي [محمد بن اسماعيل] ٻڌايو آهي [سعيد بن ابو مريم] اسان کي [محمد بن جعفر] ٻڌايو آهي؛ مون کي [زيد بن اسلم] چيو آهي؛ مون کي [محمد بن المنڪدر] ٻڌايو آهي [محمد بن ڪعب] کان چيو آهي؛ 'مان [انس بن مالڪ] سان رمضان جي مهيني ۾ مليو هوس،' پوءِ مٿي ڏنل حديث بيان ڪئي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن حديث آهي، محمد بن جعفر ابن ابو ڪثير آهي، مديني جو ۽ هڪ تسيقہ آهي، اسماعيل بن جعفر جو ڀاءُ. عبدالله بن جعفر ابن نجيح آهي، جيڪو علي بن عبدالله المديني جو پيءُ آهي، پر يحييٰ بن معين ان کي واضح ڪيو آهي. ڪجهه عالم هن حديث تي قائم آهن، اهي چون ٿا: 'هڪ مسافر روانگي کان اڳ پنهنجي گهر ۾ روزو افطار ڪري سگهي ٿو. پر هو پنهنجي نماز کي مختصر نه ڪري سگهي جيستائين هو شهر يا علائقي جي قلعي مان نه نڪري.' هي اسحاق بن ابراهيم الحنظلي جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 730
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِيفٍ عَنْ عُمَيْرِ بْنِ مَأْمُونٍ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُحْفَةُ الصَّائِمِ الدُّهْنُ وَالْمِجْمَرُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ سَعْدِ بْنِ طَرِيفٍ وَسَعْدُ بْنُ طَرِيفٍ يُضَعَّفُ وَيُقَالُ عُمَيْرُ بْنُ مَأْمُومٍ أَيْضًا
اسان کي [احمد بن مانع] ٻڌايو آهي اسان کي [ابو معاويه] [سعد بن ظريف] کان [عمير بن مأمون] کان [الحسن بن علي] ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪو روزي جي بار کي هلڪو ڪري سگهي ٿو اهو چربی ۽ مجمر آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي هڪ غريب حديث آهي، سند مضبوط ناهي ۽ اسان ان کي سعد بن ظريف جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون. سعد بن ظريف هڪ دلعف هو، هڪ راءِ موجب عمير بن مأموم پڻ'.
حديث
Imam Tirmidzi : 731
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْفِطْرُ يَوْمَ يُفْطِرُ النَّاسُ وَالْأَضْحَى يَوْمَ يُضَحِّي النَّاسُقَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدًا قُلْتُ لَهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ سَمِعَ مِنْ عَائِشَةَ قَالَ نَعَمْ يَقُولُ فِي حَدِيثِهِ سَمِعْتُ عَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ
اسان کي يحييٰ بن موسيٰ ٻڌايو آهي ته اسان کي يحييٰ بن يمان ٻڌايو آهي ته معمر کان، محمد بن المنڪدر کان، عائشه کان، چيو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته عيد الفطر اهو ڏينهن آهي جنهن ڏينهن ماڻهو روزو افطار ڪندا آهن ۽ عيد الاضحيٰ اهو ڏينهن آهي جنهن ڏينهن ماڻهو قرباني ڪندا آهن. ابو عيسيٰ چيو ته مون محمد کان پڇيو آهي ته ڇا محمد بن المنڪدر هي حديث عائشه کان ٻڌي هئي؟ هن جواب ڏنو ته ها، هن پنهنجي حديث ۾ چيو آهي ته مون عائشه کان ٻڌو آهي. ابو عيسيٰ چيو ته هي حديث هن تاريخ ۾ حسن صحيح غريب آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 732
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ قَالَ أَنْبَأَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْتَكِفُ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ فَلَمْ يَعْتَكِفْ عَامًا فَلَمَّا كَانَ فِي الْعَامِ الْمُقْبِلِ اعْتَكَفَ عِشْرِينَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْمُعْتَكِفِ إِذَا قَطَعَ اعْتِكَافَهُ قَبْلَ أَنْ يُتِمَّهُ عَلَى مَا نَوَى فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا نَقَضَ اعْتِكَافَهُ وَجَبَ عَلَيْهِ الْقَضَاءُ وَاحْتَجُّوا بِالْحَدِيثِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ مِنْ اعْتِكَافِهِ فَاعْتَكَفَ عَشْرًا مِنْ شَوَّالٍ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ نَذْرُ اعْتِكَافٍ أَوْ شَيْءٌ أَوْجَبَهُ عَلَى نَفْسِهِ وَكَانَ مُتَطَوِّعًا فَخَرَجَ فَلَيْسَ عَلَيْهِ أَنْ يَقْضِيَ إِلَّا أَنْ يُحِبَّ ذَلِكَ اخْتِيَارًا مِنْهُ وَلَا يَجِبُ ذَلِكَ عَلَيْهِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ قَالَ الشَّافِعِيُّ فَكُلُّ عَمَلٍ لَكَ أَنْ لَا تَدْخُلَ فِيهِ فَإِذَا دَخَلْتَ فِيهِ فَخَرَجْتَ مِنْهُ فَلَيْسَ عَلَيْكَ أَنْ تَقْضِيَ إِلَّا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي [ابن ابو عدي] چيو آهي؛ اسان کي [حميد اث ثويل] [انس بن مالڪ] کان ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله ﷺ هميشه رمضان جي آخري ڏهه ڏينهن ۾ اعتڪاف ڪندا هئا. هڪ سال هڪ ڀيرو پاڻ 'اعتڪاف' نه ڪيو، پوءِ ايندڙ سال پاڻ 'ويهه ڏينهن' اعتڪاف ڪيو. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي انس بن مالڪ جي حديث مان هڪ حسن صحيح غريب حديث آهي. عالمن جو اختلاف آهي ته جيڪڏهن ڪو معتڪف پنهنجو 'اعتڪاف ختم ٿيڻ کان اڳ ڀڃي ٿو، ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته جيڪڏهن هو پنهنجو 'اعتڪاف ختم ٿيڻ کان اڳ روڪي ٿو، ته ان تي ان جي قضا واجب آهي. انهن نبي ڪريم ﷺ جي حديث سان استدلال ڪيو؛' رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ ڀيرو پنهنجو اعتڪاف روڪيو، پوءِ ان جي قضا شوال جي مهيني ۾ ڏهه ڏينهن اعتڪاف ڪري ڪئي. هي مالڪ جو رايو آهي. ڪجهه دليل ڏين ٿا؛ 'جيڪڏهن هو اهڙو اعتڪاف ڪري ٿو جيڪو نذر نه آهي يا اهو جيڪو هن پاڻ تي واجب ڪيو آهي، يا اهو اعتڪاف ڪري ٿو جيڪو سنت آهي ۽ پوءِ ٻاهر نڪري ٿو، ته پوءِ ان جي قضا واجب ناهي. جيستائين هو نه چاهي. بهرحال، اهو قانوني طور تي لازمي ناهي. هي اش شيفي جو رايو آهي. اش شيفي چيو؛ 'هر نيڪ عمل توهان جي پنهنجي عملن تي منحصر آهي، جيڪڏهن توهان ڪو نيڪ عمل ڪيو ۽ پوءِ ان نيڪ عمل جو فيصلو ڪيو، ته پوءِ توهان تي حج ۽ عمري کان سواءِ ان جي قضا واجب ناهي'. هي حديث ابو هريره کان روايت ڪئي وئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 733
حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَدَنِيُّ قِرَاءَةً عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اعْتَكَفَ أَدْنَى إِلَيَّ رَأْسَهُ فَأُرَجِّلُهُ وَكَانَ لَا يَدْخُلُ الْبَيْتَ إِلَّا لِحَاجَةِ الْإِنْسَانِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ هَكَذَا رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مَالِكٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مَالِكٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَالصَّحِيحُ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا اعْتَكَفَ الرَّجُلُ أَنْ لَا يَخْرُجَ مِنْ اعْتِكَافِهِ إِلَّا لِحَاجَةِ الْإِنْسَانِ وَاجْتَمَعُوا عَلَى هَذَا أَنَّهُ يَخْرُجُ لِقَضَاءِ حَاجَتِهِ لِلْغَائِطِ وَالْبَوْلِ ثُمَّ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي عِيَادَةِ الْمَرِيضِ وَشُهُودِ الْجُمُعَةِ وَالْجَنَازَةِ لِلْمُعْتَكِفِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ أَنْ يَعُودَ الْمَرِيضَ وَيُشَيِّعَ الْجَنَازَةَ وَيَشْهَدَ الْجُمُعَةَ إِذَا اشْتَرَطَ ذَلِكَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ و قَالَ بَعْضُهُمْ لَيْسَ لَهُ أَنْ يَفْعَلَ شَيْئًا مِنْ هَذَا وَرَأَوْا لِلْمُعْتَكِفِ إِذَا كَانَ فِي مِصْرٍ يُجَمَّعُ فِيهِ أَنْ لَا يَعْتَكِفَ إِلَّا فِي مَسْجِدِ الْجَامِعِ لِأَنَّهُمْ كَرِهُوا الْخُرُوجَ لَهُ مِنْ مُعْتَكَفِهِ إِلَى الْجُمُعَةِ وَلَمْ يَرَوْا لَهُ أَنْ يَتْرُكَ الْجُمُعَةَ فَقَالُوا لَا يَعْتَكِفُ إِلَّا فِي مَسْجِدِ الْجَامِعِ حَتَّى لَا يَحْتَاجَ أَنْ يَخْرُجَ مِنْ مُعْتَكَفِهِ لِغَيْرِ قَضَاءِ حَاجَةِ الْإِنْسَانِ لِأَنَّ خُرُوجَهُ لِغَيْرِ حَاجَةِ الْإِنْسَانِ قَطْعٌ عِنْدَهُمْ لِلِاعْتِكَافِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ و قَالَ أَحْمَدُ لَا يَعُودُ الْمَرِيضَ وَلَا يَتْبَعُ الْجَنَازَةَ عَلَى حَدِيثِ عَائِشَةَ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ اشْتَرَطَ ذَلِكَ فَلَهُ أَنْ يَتْبَعَ الْجَنَازَةَ وَيَعُودَ الْمَرِيضَ
اسان کي [ابو مشعب المدني] قرآن ۾ ٻڌايو ويو آهي، [مالڪ بن انس] کان [ابن شهاب] کان [عروه] ۽ [عمرو] کان [عيسيه] چيو ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم جڏهن اعتڪاف ڪندا هئا ته اڪثر پنهنجو مٿو منهنجي ڪمري ۾ رکندا هئا، پوءِ مان انهن جي وارن کي ڦوڪيندو هوس. هو ڪڏهن به گهر ۾ داخل نه ٿيندو هو جيستائين هو رفع حاجت نه ڪري رهيو هجي.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ صحيح حسن حديث آهي. اهڙيءَ طرح ڪيترن ئي ماڻهن هي حديث [مالڪ] کان [ابن شهاب] کان [عروه] ۽ [عمرو] کان [عيسيه] بيان ڪئي آهي. انهن مان ڪجهه ان کي [مالڪ] کان [ابن شهاب] کان [عروه] کان [عروه] کان [عميرو] کان [عيسيه] کان [عيسيه] تائين بيان ڪيو آهي، پر سڀ کان وڌيڪ صحيح عروه ۽ عمرو عيسيه کان آهن. قتيبه اسان کي هي حديث بيان ڪئي آهي، جيڪا الليث بن سعد اسان کي ابن شهاب عروه کان ۽ عمرو عائشه کان بيان ڪئي آهي. عالم هن حديث تي عمل ڪن ٿا، يعني ته جيڪو شخص اعتڪاف ۾ هجي ان کي اعتڪاف جي جاءِ کان سواءِ رفع حاجت جي نڪرڻ جي نه ڇڏڻ گهرجي. اهي ان تي متفق آهن، يعني رفع حاجت ۽ پيشاب ڪرڻ لاءِ نڪرڻ. پوءِ انهن جو اختلاف ٿيو ته ڇا معتڪف لاءِ بيمار جي عيادت ڪرڻ، جمعي جي نماز ۾ شرڪت ڪرڻ ۽ جنازه سان گڏ وڃڻ جائز آهي. نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي اصحابن مان ڪجهه عالمن ۽ ٻين جو خيال آهي ته جيڪڏهن هو شرط رکي ته بيمار جي عيادت ڪرڻ، جنازن ۾ شرڪت ڪرڻ ۽ جمعي جي نماز ۾ شرڪت ڪرڻ جائز آهي. هي سفيان ثوري ۽ ابن المبارڪ جو خيال آهي. ڪجهه ٻين عالمن جو خيال آهي ته معتڪف کي انهن مان ڪو به ڪم نه ڪرڻ گهرجي. جيڪڏهن هو ڪنهن شهر ۾ رهي ٿو ته ان کي جامع مسجد ۾ اعتڪاف ڪرڻ گهرجي. اهي جمعي جي نماز لاءِ پنهنجي اعتڪاف جي جاءِ ڇڏڻ کي ناپسند ڪن ٿا. جيتوڻيڪ انهن جو خيال هو ته کيس جمعي جي نماز نه ڇڏڻ گهرجي. انهن چيو ته؛ 'جامع مسجد کان سواءِ اعتڪاف ڪرڻ جائز ناهي'، ته جيئن کيس اعتڪاف جي جاءِ ڇڏڻ جي ضرورت نه پوي سواءِ رفع حاجت جي. ڇاڪاڻ ته هو اعتڪاف جي جاءِ کي ان کان سواءِ ٻين مقصدن لاءِ ڇڏي ويو هو، انهن جي مطابق هن پنهنجو 'اعتڪاف' منسوخ ڪري ڇڏيو. اهو مالڪ ۽ شافعي جو رايو آهي. امام احمد چيو ته؛ 'عائشه' جي حديث جي بنياد تي -معتکف کي بيمار ماڻهن جي عيادت ڪرڻ يا لاش پهچائڻ جي اجازت ناهي. اسحاق چيو ته؛ 'جيڪڏهن هن کي اڳ ۾ ئي ضرورت هجي، ته هو بيمار جي عيادت ڪري سگهي ٿو ۽ لاش پهچائڻ'.
حديث
Imam Tirmidzi : 734
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُرَشِيِّ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَصُمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يُصَلِّ بِنَا حَتَّى بَقِيَ سَبْعٌ مِنْ الشَّهْرِ فَقَامَ بِنَا حَتَّى ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ لَمْ يَقُمْ بِنَا فِي السَّادِسَةِ وَقَامَ بِنَا فِي الْخَامِسَةِ حَتَّى ذَهَبَ شَطْرُ اللَّيْلِ فَقُلْنَا لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ نَفَّلْتَنَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِنَا هَذِهِ فَقَالَ إِنَّهُ مَنْ قَامَ مَعَ الْإِمَامِ حَتَّى يَنْصَرِفَ كُتِبَ لَهُ قِيَامُ لَيْلَةٍ ثُمَّ لَمْ يُصَلِّ بِنَا حَتَّى بَقِيَ ثَلَاثٌ مِنْ الشَّهْرِ وَصَلَّى بِنَا فِي الثَّالِثَةِ وَدَعَا أَهْلَهُ وَنِسَاءَهُ فَقَامَ بِنَا حَتَّى تَخَوَّفْنَا الْفَلَاحَ قُلْتُ لَهُ وَمَا الْفَلَاحُ قَالَ السُّحُورُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ فَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنْ يُصَلِّيَ إِحْدَى وَأَرْبَعِينَ رَكْعَةً مَعَ الْوِتْرِ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَهُمْ بِالْمَدِينَةِ وَأَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى مَا رُوِيَ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَغَيْرِهِمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِشْرِينَ رَكْعَةً وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ و قَالَ الشَّافِعِيُّ وَهَكَذَا أَدْرَكْتُ بِبَلَدِنَا بِمَكَّةَ يُصَلُّونَ عِشْرِينَ رَكْعَةً و قَالَ أَحْمَدُ رُوِيَ فِي هَذَا أَلْوَانٌ وَلَمْ يُقْضَ فِيهِ بِشَيْءٍ و قَالَ إِسْحَقُ بَلْ نَخْتَارُ إِحْدَى وَأَرْبَعِينَ رَكْعَةً عَلَى مَا رُوِيَ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَاخْتَارَ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ الصَّلَاةَ مَعَ الْإِمَامِ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَاخْتَارَ الشَّافِعِيُّ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ وَحْدَهُ إِذَا كَانَ قَارِئًا وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ
اسان کي [حناد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [محمد بن الفضليل] ٻڌايو آهي ته [داؤد بن ابو هند] کان [الوليد بن عبدالرحمٰن الجراسي] کان [جبير بن نفير] کان [ابوذر] چيو ته: اسان رسول الله ﷺ سان گڏ رمضان جو روزو رکيو، پر پاڻ اسان سان گڏ رات جو نماز نه پڙهي جيستائين رمضان جا ست ڏينهن باقي نه رهيا. پوءِ پاڻ اسان سان گڏ رات جو ٽيون حصو نماز پڙهي. پوءِ ڇهين رات اسان سان گڏ نماز نه پڙهي. پنجويهين رات اسان سان گڏ رات جو نماز پڙهي، جيستائين اڌ رات کان پوءِ. اسان کيس چيو ته: 'ڪاش تون باقي رات اسان کي نفل نماز پڙهڻ لاءِ استعمال ڪرين ها'. هن چيو ته: 'جيڪو به امام سان گڏ فرض نماز پڙهي، جيستائين ان جي پوري نه ٿئي، ان کي هڪ رات جي نماز جو ثواب ڏنو ويندو'. پوءِ پاڻ اسان سان گڏ ٻيهر نماز نه پڙهي جيستائين رمضان جي مهيني ۾ ٽي راتيون باقي نه رهيون. هن اسان سان گڏ ٽيون ڀيرو نماز پڙهي، پنهنجي گهر وارن ۽ زالن کي دعوت ڏني. پوءِ هن ايتري تائين نماز پڙهي جيستائين اسان کي الفلاح جي گم ٿيڻ جو ڊپ نه ٿيو. جبير پڇيو، "الفلاح جو مطلب ڇا آهي؟" هن جواب ڏنو، "سحر." ابو عيسيٰ چيو، "هي هڪ حسن صحيح حديث آهي." عالمن جو رمضان ۾ رات جي نماز جي رڪعتن جي تعداد بابت اختلاف آهي. ڪجهه وتر سان گڏ ايڪتاليهه رڪعتن کي ترجيح ڏيندا هئا. هي مديني جي ماڻهن جو رايو هو، جيڪي ان کي مديني ۾ پڙهندا هئا. اڪثر عالمن، عمر، علي ۽ ٻين اصحابن رسول الله صلي الله عليه وسلم جي روايتن جي بنياد تي، ويهه رڪعتن کي ترجيح ڏني. اهو عتص ثوري، ابن المبارڪ ۽ شافعي جو رايو هو. شافعي چيو، "انهيءَ طرح، اسان مڪي جي ماڻهن کي ويهه رڪعتون پڙهندي ڏٺو." احمد چيو، "هن معاملي تي ڪيتريون ئي روايتون آهن." احمد اهو واضح نه ڪيو ته هو ڪهڙي کي ترجيح ڏئي ٿو. اسحاق چيو ته، "اسان ايڪيتاليهه رڪعتون ترجيح ڏنيون. هي ابي بن ڪعب جي روايت تي ٻڌل آهي." ابن المبارڪ، احمد ۽ اسحاق رمضان جي مهيني ۾ رات جو امام سان گڏ جماعت سان نماز پڙهڻ کي ترجيح ڏين ٿا، جڏهن ته شافعي هڪ مرد کي اڪيلو پسند ڪن ٿا جيڪڏهن هو قرآن پڙهي سگهي ٿو. اها حديث عائشه، نعمان بن بصير ۽ ابن عباس کان روايت ڪئي وئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 735
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ غَيْرَ أَنَّهُ لَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الصَّائِمِ شَيْئًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [حناد] اسان کي [عبد الرحيم] کان [عبدالمالڪ بن ابو سليمان] کان [عثاء] کان [زيد بن خالد الجهني] ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪو ڪنهن روزيدار کي کاڌو کارائي ٿو، ان کي روزيدار جي برابر ثواب ملندو بغير ڪنهن روزيدار جي ثواب ۾ ڪا به گهٽتائي نه ٿيندي' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ صحيح حسن حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 736
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرَغِّبُ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَأْمُرَهُمْ بِعَزِيمَةٍ وَيَقُولُ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَوَالْأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ ثُمَّ كَانَ الْأَمْرُ كَذَلِكَ فِي خِلَافَةِ أَبِي بَكْرٍ وَصَدْرًا مِنْ خِلَافَةِ عُمَرَ عَلَى ذَلِكَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [عبد بن حميد] ٻڌايو آهي [عبد الرزاق] اسان کي [معمر] ٻڌايو آهي [عز زهريءَ] کان [ابو سلمه] کان [ابو هريره] چيو آهي ته؛ رسول الله ﷺ رمضان ۾ رات جو نماز پڙهڻ جي سختي سان سفارش ڪئي آهي، بغير ان کي واجب ڪرڻ جي ۽ نه چيو آهي ته: 'جيڪو به ايمان ۽ الله کان ثواب جي اميد سان رمضان جي رات جي نماز پڙهي ٿو، ان جا اڳوڻا گناهه ضرور معاف ڪيا ويندا.' پوءِ رسول الله ﷺ وفات ڪئي ۽ اهو ابو بڪر جي خلافت ۽ عمر جي خلافت جي وچ تائين جاري رهيو. حديث اصل ۾ عائشه کان روايت ڪئي وئي هئي، هي حديث [عز زهريءَ] کان [عروه] کان [عائشه] کان [نبي ڪريم ﷺ کان] پڻ روايت ڪئي وئي هئي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي هڪ صحيح حسن حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 737
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ أَنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ وَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ فِيهَا دَمًا أَوْ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ بِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكَ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهِ سَاعَةً مِنْ النَّهَارِ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَفَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ لَكَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ بِذَلِكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ إِنَّ الْحَرَمَ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَيُرْوَى وَلَا فَارًّا بِخِزْيَةٍ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي شُرَيْحٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيُّ اسْمُهُ خُوَيْلِدُ بْنُ عَمْرٍو وَهُوَ الْعَدَوِيُّ وَهُوَ الْكَعْبِيُّ وَمَعْنَى قَوْلِهِ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ يَعْنِي الْجِنَايَةَ يَقُولُ مَنْ جَنَى جِنَايَةً أَوْ أَصَابَ دَمًا ثُمَّ لَجَأَ إِلَى الْحَرَمِ فَإِنَّهُ يُقَامُ عَلَيْهِ الْحَدُّ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [الليث بن سعد] [سعيد بن ابو سعيد المقبوري] کان [ابو سيريه العدوي] کان ٻڌايو آهي ته هن عمرو بن سعيد کي چيو - ان وقت هو مڪي ڏانهن لشڪر موڪلي رهيو هو - 'اي امير، مون کي اجازت ڏيو ته مان رسول الله صلي الله عليه وسلم جي ڪلام کي پنهنجي فتح مڪي جي ٻئي ڏينهن تي خطبي ۾ پهچائيان - مون انهن کي پنهنجن ٻنهي ڪنن سان ٻڌو، مون انهن کي پنهنجي دل ۾ سمجهيو ۽ مون انهن کي پنهنجي اکين سان ڏٺو جڏهن اهي چيو - هن تحميد چيو ۽ الله جي تعريف ڪئي ۽ پوءِ چيو؛ 'الله تعاليٰ مڪي کي حرام ڪيو آهي، پر انسانن ان کي حرام نه ڪيو آهي. جيڪو ماڻهو الله ۽ قيامت جي ڏينهن تي ايمان رکي ٿو ان لاءِ جائز ناهي ته ان ۾ خون وهائي، وڻن کي پاڙان پٽي. جيڪڏهن ڪو اهڙو ڪري ۽ مڪي ۾ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي جنگ جو عذر ڪري، ته پوءِ ان کي ٻڌاءِ؛' "الله تعاليٰ پنهنجي رسول صلي الله عليه وسلم لاءِ ان کي جائز قرار ڏنو آهي ۽ توهان لاءِ ان کي جائز نه ڪيو آهي. الله تعاليٰ ڏينهن ۾ صرف ڪجهه لمحن لاءِ ان جي اجازت ڏئي ٿو. هن ڏينهن تي، ان جي نجاست پنهنجي اصلي حالت ۾ واپس اچي وئي آهي. جيڪي موجود آهن انهن کي اهو انهن تائين پهچائڻ گهرجي جيڪي موجود نه آهن!" سيريه کان پڇيو؛ "عمرو بن عبيد توهان کي ڇا جواب ڏنو؟" سيريه جاري رکيو؛ "هو چوي ٿو؛ 'اي ابو سيريه، مان توهان کان بهتر ڄاڻان ٿو. حرام زمين انهن ماڻهن جي حفاظت نٿي ڪري سگهي جيڪي گناهه ڪن ٿا، اهي ماڻهو جيڪي قتل کان ڀڄن ٿا ۽ اهي ماڻهو جيڪي چوري کان ڀڄن ٿا". ابو عيسيٰ چيو؛ "هڪ ٻي تاريخ ۾ "اهو شخص جيڪو جزيه کڻي ٿو" جي تلفظ سان. - ابو عيسيٰ ترمذي - چيو؛ 'سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث ابو هريره ۽ ابن عباس کان روايت ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابو سيريه جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي ۽ ابو سيريه الخزاعي جو نالو خويلد بن عمرو العدوي، الڪعبي هو. سندس لفظن 'و لا فاران بخربتين' جي معنيٰ هڪ مجرمانه عمل آهي. هن چيو؛ "جيڪو به ڏوهه ڪري ٿو يا قتل ڪري ٿو ۽ پوءِ مڪي ۾ پناهه وٺي ٿو ان کي اڃا تائين سزا ڏني ويندي."
حديث
Imam Tirmidzi : 738
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَأَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَابِعُوا بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَإِنَّهُمَا يَنْفِيَانِ الْفَقْرَ وَالذُّنُوبَ كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ وَالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَلَيْسَ لِلْحَجَّةِ الْمَبْرُورَةِ ثَوَابٌ إِلَّا الْجَنَّةُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَعَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُبْشِيٍّ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ
اسان کي [قتيبه] ۽ [ابو سعيد الاشياج] چيو آهي؛ اسان کي [ابو خالد الاحمر] [عمرو بن قيس] کان [عاشم] کان [سياق] کان [عبدالله بن مسعود] ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'حج ۽ عمرو هڪ ئي وقت ڪريو، ڇاڪاڻ ته ٻئي غربت کي ختم ڪري سگهن ٿا ۽ گناهن کي ختم ڪري سگهن ٿا جيئن الڪريم لوهه، سون ۽ چاندي مان زنگ کي ختم ڪري ٿو. زيارت مبرور جو بدلو جنت کان سواءِ ٻيو ڪو به ناهي'. اها حديث عمر، عامر بن ربيعة، ابو هريره، عبدالله بن حبسي، ام سلمه ۽ جابر کان روايت ڪئي وئي آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابن مسعود جي حديث ابن مسعود جي حديث مان هڪ حديث حسن غريب آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 739
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَجَّ فَلَمْ يَرْفُثْ وَلَمْ يَفْسُقْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو حَازِمٍ كُوفِيٌّ وَهُوَ الْأَشْجَعِيُّ وَاسْمُهُ سَلْمَانُ مَوْلَى عَزَّةَ الْأَشْجَعِيَّةِ
اسان کي [ابن ابو عمر] ٻڌايو آهي اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي [منصور] کان [ابو حزم] کان [ابو هريره] چيو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'جيڪو حج ڪندو ۽ رفعت ۽ گناهه نه ڪندو، ان جا گذريل گناهه ضرور معاف ڪيا ويندا.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابو هريره جي حديث حسن صحيح حديث آهي. ابو حازم ڪوفي جو رهواسي هو، جنهن جو نالو العسيجائي هو، سندس نالو سلمان هو ۽ هڪ اڳوڻو غلام 'عزة العسيجائي' هو.'
حديث
Imam Tirmidzi : 740
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا هِلَالُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ مَوْلَى رَبِيعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ الْبَاهِلِيِّ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ مَلَكَ زَادًا وَرَاحِلَةً تُبَلِّغُهُ إِلَى بَيْتِ اللَّهِ وَلَمْ يَحُجَّ فَلَا عَلَيْهِ أَنْ يَمُوتَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا وَذَلِكَ أَنَّ اللَّهَ يَقُولُ فِي كِتَابِهِ{ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنْ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَفِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ وَهِلَالُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ مَجْهُولٌ وَالْحَارِثُ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ
اسان کي [محمد بن يحييٰ القثائي البشري] بيان ڪيو آهي ته اسان کي [مسلم بن ابراهيم] اسان کي [هلال بن عبدالله] ربيعة بن عمر بن مسلم البهلي جي اڳوڻي غلام، اسان کي [ابو اسحاق الحمداني] بيان ڪيو آهي ته [الحارث] کان [علي] بيان ڪيو آهي ته: الله جي رسول صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جنهن وٽ الله جي گهر جي روزي لاءِ ڪافي سامان ۽ گاڏي هجي، پر هو حج نٿو ڪري، مون کي پرواه ناهي ته هو يهودي يا عيسائي ٿي مري. ڇاڪاڻ ته الله پنهنجي ڪتاب ۾ فرمائي ٿو ته؛ 'حج ڪرڻ الله جي طرف هڪ انساني فرض آهي، يعني - انهن لاءِ - جيڪي الله جي گهر تائين سفر ڪرڻ جي قابل آهن.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي هڪ غريب حديث آهي، جنهن کي اسان هن زنجير جي زنجير کان سواءِ نٿا ڄاڻون، جيتوڻيڪ ان جي زنجير ۾ هڪ عيب آهي. هلال بن عبدالله مجهول هو ۽ حارث هڪ اهڙو شخص هو جنهن کي سندس حديث ۾ قرار ڏنو ويو هو.'
