Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 601
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بُجَيْدٍ عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ بُجَيْدٍ وَكَانَتْ مِمَّنْ بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهَا قَالَتْيَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْمِسْكِينَ لَيَقُومُ عَلَى بَابِي فَمَا أَجِدُ لَهُ شَيْئًا أُعْطِيهِ إِيَّاهُ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ لَمْ تَجِدِي شَيْئًا تُعْطِينَهُ إِيَّاهُ إِلَّا ظِلْفًا مُحْرَقًا فَادْفَعِيهِ إِلَيْهِ فِي يَدِهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ بُجَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [الليث بن سعد] ٻڌايو آهي ته [سعيد بن ابو سعيد] کان [عبدالرحمن بن بوجيد] پنهنجي ڏاڏي، يعني [ام بوجيد] کان - هوءَ انهن ماڻهن مان هئي جن رسول الله صلي الله عليه وسلم سان بيعت ڪئي هئي - ته هن چيو ته؛ اي الله جا رسول، جيڪڏهن ڪو غريب منهنجي گهر جي سامهون بيٺو هجي ۽ مون کان گهري، پر مون وٽ ان کي ڏيڻ لاءِ ڪجهه به نه هجي ته مان ڇا ڪريان؟ پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم ان کي چيو؛ 'جيڪڏهن توهان وٽ ڪجهه به نه آهي سواءِ هڪ ڀُريل گوشت جي ٽڪري - ڀُڻ - ته ان کي ڏيو'. هن باب ۾ - پِنٽ - علي، حسين بن علي، ابو هريره، ابو امامه کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ام بوجيد جي حديث حسن صحيح حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 602
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ عَنْ ابْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ قَالَأَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْنٍ وَإِنَّهُ لَأَبْغَضُ الْخَلْقِ إِلَيَّ فَمَا زَالَ يُعْطِينِي حَتَّى إِنَّهُ لَأَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَيَّقَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ بِهَذَا أَوْ شِبْهِهِ فِي الْمُذَاكَرَةِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ صَفْوَانَ رَوَاهُ مَعْمَرٌ وَغَيْرُهُ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ أَنَّ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ قَالَ أَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ أَصَحُّ وَأَشْبَهُ إِنَّمَا هُوَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ أَنَّ صَفْوَانَ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي إِعْطَاءِ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ فَرَأَى أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَا يُعْطَوْا وَقَالُوا إِنَّمَا كَانُوا قَوْمًا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَأَلَّفُهُمْ عَلَى الْإِسْلَامِ حَتَّى أَسْلَمُوا وَلَمْ يَرَوْا أَنْ يُعْطَوْا الْيَوْمَ مِنْ الزَّكَاةِ عَلَى مِثْلِ هَذَا الْمَعْنَى وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُهُمْ مَنْ كَانَ الْيَوْمَ عَلَى مِثْلِ حَالِ هَؤُلَاءِ وَرَأَى الْإِمَامُ أَنْ يَتَأَلَّفَهُمْ عَلَى الْإِسْلَامِ فَأَعْطَاهُمْ جَازَ ذَلِكَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
اسان کي [الحسن بن علي الخلال] ٻڌايو آهي اسان کي [يحيى بن آدم] ٻڌايو آهي [ابن المبارڪ] ان کان [يونس بن يزيد] ان کان [عز زهرى] ان کان [سعيد بن المسيب] ان کان [شفوان بن اميه] ان چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم مون کي حنين جي جنگ جي غنيمت مان حصو ڏنو، جيتوڻيڪ ان وقت هو اهو شخص هو جنهن کان مون کي سڀ کان وڌيڪ نفرت هئي، پر هو مون کي حصو ڏيندو رهيو جيستائين هو اهو شخص نه بڻجي ويو جنهن سان مون کي سڀ کان وڌيڪ پيار هو. ابو عيسيٰ چيو؛ الحسن بن علي اسان کي هي حديث يا ان جهڙي ڪا شيءِ المدزڪره ۾ ٻڌائي آهي. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ابو سعيد کان هڪ - تاريخ به آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ سفوان جي حديث [معمار] ۽ ٻين [عز زهرى] کان [سعيد بن المسيب] کان روايت ڪئي آهي؛ ته [شفوان] چيو؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم مون کي حصو ڏنو...“ هي روايت وڌيڪ مستند لڳي ٿي. هن مسئلي تي عالمن جا مختلف رايا آهن، جن مان گھڻا دليل ڏين ٿا ته اڄ اسلام قبول ڪندڙ زڪوات/تحفا جا حقدار نه آهن، ڇاڪاڻ ته هي حديث خاص طور تي پيغمبر صلي الله عليه وسلم ڏانهن اشارو ڪري ٿي، جڏهن انهن کي انهن جي مال سان اسلام قبول ڪرڻ تي آماده ڪيو جيستائين اهي مسلمان نه ٿيا. هي سفيان عتص ثوري ۽ ڪوفي جي ماڻهن جو رايو آهي، انهي سان گڏ احمد ۽ اسحاق جو رايو پڻ آهي. ٻئي طرف، امام شافعي جو خيال آهي ته جيڪڏهن اڄ اهڙا مسلمان آهن جيڪي پيغمبر جي زماني جي حالتن ۾ آهن ۽ امام انهن کي انهن جي مال سان اسلام قبول ڪرڻ لاءِ آماده ڪري ٿو، ته پوءِ اهو جائز آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 603
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِجَارِيَةٍ وَإِنَّهَا مَاتَتْ قَالَ وَجَبَ أَجْرُكِ وَرَدَّهَا عَلَيْكِ الْمِيرَاثُ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا كَانَ عَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ أَفَأَصُومُ عَنْهَا قَالَ صُومِي عَنْهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا لَمْ تَحُجَّ قَطُّ أَفَأَحُجُّ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ حُجِّي عَنْهَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لَا يُعْرَفُ هَذَا مِنْ حَدِيثِ بُرَيْدَةَ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَطَاءٍ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ ثُمَّ وَرِثَهَا حَلَّتْ لَهُ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّمَا الصَّدَقَةُ شَيْءٌ جَعَلَهَا لِلَّهِ فَإِذَا وَرِثَهَا فَيَجِبُ أَنْ يَصْرِفَهَا فِي مِثْلِهِ وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَزُهَيْرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي اسان کي [علي بن مُشِر] عبدالله بن عطا کان [عبدالله بن بريده] کان [پنهنجي پيءُ کان] ٻڌايو آهي ته: جڏهن مان رسول الله ﷺ سان گڏ ويٺو هوس ته هڪ عورت آئي ۽ چيو ته: اي الله جا رسول، بيشڪ مون هڪ ڀيري پنهنجي ماءُ کي هڪ ٻانهي سان صدقو ڏنو هو پر هوءَ منهنجي ڏيڻ کان اڳ فوت ٿي وئي، پاڻ فرمايائون: 'توکي اڃا تائين ثواب ملندو آهي ۽ ٻانهو توهان جو وارث بڻجي ويندو آهي'. عورت - ٻيهر چيو، يا الله جا رسول، اصل ۾ منهنجي ماءُ تي اڃا تائين روزا فرض آهن، ڇا مان ان جي طرفان روزا رکي سگهان ٿي؟ هن جواب ڏنو؛ 'ان لاءِ روزا رکان،' هن ٻيهر پڇيو، 'يا الله جا رسول، حقيقت ۾ هن بلڪل حج نه ڪيو آهي، ڇا مان ان جي نمائندگي ڪري سگهان ٿو؟' هن جواب ڏنو؛ 'ان لاءِ حج ڪر'. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ صحيح حسن حديث آهي، هي حديث بريده کان سواءِ هن سند جي ذريعي نه روايت ڪئي وئي آهي. عبدالله بن عطاع اهل حديث جي مطابق هڪ تسيقہ آهي، ۽ عالم پڻ هن حديث تي عمل ڪن ٿا، يعني جيڪڏهن ڪو ماڻهو خيرات ڏئي ٿو ۽ پوءِ ان کي وارث بڻائي ٿو ته پوءِ قانون جائز آهي. ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته، حقيقت ۾، صدقو هڪ خزانو آهي جيڪو الله جو آهي جيڪڏهن هو ان کي وارث بڻائي ٿو، ته پوءِ هي مال واپس عطيو ڪيو وڃي. [سفيان عتصوري] ۽ [زهير] هن حديث کي [عبدالله بن عطاع] کان روايت ڪيو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 604
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَأَنَّهُ حَمَلَ عَلَى فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ رَآهَا تُبَاعُ فَأَرَادَ أَنْ يَشْتَرِيَهَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَعُدْ فِي صَدَقَتِكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ
اسان کي [هارون بن اسحاق الحمداني] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبد الرزاق] ٻڌايو آهي ته [معمر] کان [عز زهري] کان [سالم] کان [ابن عمر] کان [عمر] ته هن پنهنجو گهوڙو الله جي رستي ۾ عطيو ڪيو، پوءِ هن ڏٺو ته سندس گهوڙو وڪرو ٿي ويو آهي، تنهن ڪري هن ان کي ٻيهر خريد ڪرڻ چاهيو، تنهن ڪري رسول الله ﷺ ان کي چيو ته: 'پنهنجو صدقو واپس نه وٺو'. ابو عيسيٰ چيو ته: هي هڪ صحيح حسن حديث آهي ۽ گهڻا عالم - عالم - هن حديث تي عمل ڪن ٿا.
حديث
Imam Tirmidzi : 605
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَقَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي تُوُفِّيَتْ أَفَيَنْفَعُهَا إِنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّ لِي مَخْرَفًا فَأُشْهِدُكَ أَنِّي قَدْ تَصَدَّقْتُ بِهِ عَنْهَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَبِهِ يَقُولُ أَهْلُ الْعِلْمِ يَقُولُونَ لَيْسَ شَيْءٌ يَصِلُ إِلَى الْمَيِّتِ إِلَّا الصَّدَقَةُ وَالدُّعَاءُ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا قَالَ وَمَعْنَى قَوْلِهِ إِنَّ لِي مَخْرَفًا يَعْنِي بُسْتَانًا
اسان کي [احمد بن مني] ٻڌايو آهي [روح بن عباده] اسان کي ٻڌايو آهي [زڪريا بن اسحاق] مون کي [عمرو بن دينار] عڪرمه کان عڪرمه کان ابن عباس کان ٻڌايو آهي ته هڪ شخص چيو ته: اي الله جا رسول، بيشڪ منهنجي ماءُ فوت ٿي وئي آهي، ڇا ان کي ڪو اجر ملندو جيڪڏهن مان ان کي صدقو ڏيان؟ هن جواب ڏنو؛ 'ها،' هن چيو؛ تنهن ڪري، مهرباني ڪري ڏسو، جناب، مان هي کجيءَ جو باغ توهان جي لاءِ وقف ڪندس. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن حديث آهي ۽ عالمن طرفان تسليم ٿيل آهي، اهي چون ٿا؛ ڪو به اهڙو عمل ناهي جنهن جو اجر فوت ٿيل کي صدقو ۽ نماز کان سواءِ پهچي. انهن مان ڪجهه - حديث جي ماهرن - عمرو بن دينار کان عڪرمه رسول الله صلي الله عليه وسلم کان مرسل طريقي سان هي حديث بيان ڪئي. هن - راوي - چيو ته: مخرفان جي معنيٰ باغ آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 606
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ حَدَّثَنَا شُرَحْبِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْخَوْلَانِيُّ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي خُطْبَتِهِ عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ يَقُولُ لَا تُنْفِقُ امْرَأَةٌ شَيْئًا مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا إِلَّا بِإِذْنِ زَوْجِهَا قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا الطَّعَامُ قَالَ ذَاكَ أَفْضَلُ أَمْوَالِنَاوَفِي الْبَاب عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي أُمَامَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ
اسان کي [حناد] ٻڌايو آهي [اسماعيل بن عياسي] اسان کي [سيرهبيل بن مسلم الخولاني] ٻڌايو آهي [ابو امامه البهلي] کان، هن چيو ته مون رسول الله صلي الله عليه وسلم کي حج وادع جي خطبي ۾ ٻڌو آهي ته فرمايائون: 'ڪابه عورت پنهنجي مڙس جي گهر مان ڪجهه به خرچ نه ڪري سواءِ ان جي اجازت جي'. پڇيو ويو ته، اي الله جا رسول، کاڌي ۾ ڇا شامل آهي؟ هن جواب ڏنو: 'اهو اسان جو بهترين خزانو آهي'. هن باب ۾ - سعد بن ابو وقاش، اسماء بنت ابوبڪر، ابو هريره، عبدالله بن عمرو ۽ عائشه کان به روايتون آهن - جيڪي - ادا ڪيون ويون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ابو امامه جي حديث حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 607
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَال سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ يُحَدِّثُ عَنْ عَائِشَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِذَا تَصَدَّقَتْ الْمَرْأَةُ مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا كَانَ لَهَا بِهِ أَجْرٌ وَلِلزَّوْجِ مِثْلُ ذَلِكَ وَلِلْخَازِنِ مِثْلُ ذَلِكَ وَلَا يَنْقُصُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ مِنْ أَجْرِ صَاحِبِهِ شَيْئًا لَهُ بِمَا كَسَبَ وَلَهَا بِمَا أَنْفَقَتْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ
اسان کي [محمد بن المثنيٰ] ٻڌايو آهي [محمد بن جعفر] اسان کي [سيوبه] ٻڌايو آهي [عمرو بن مرہ] کان، هن چيو ته مون [ابو وائل] کي عائشه کان نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان هڪ قصو ٻڌائيندي ٻڌو آهي، هن چيو ته: 'جيڪڏهن ڪا عورت پنهنجي مڙس جي مال مان صدقو ڏئي ٿي ته ان کي ثواب ملندو ۽ ان جي مڙس کي به، ۽ جيڪو به ان کي بچائي ٿو ان جو اجر گهٽ نه ٿيندو. انهن مان هر هڪ ٻئي جي اجر ۾ ٿورو به گهٽتائي نه ڪندو آهي. مڙس کي پنهنجي ڪوششن جي نتيجن مان اجر ملندو آهي جڏهن ته زال کي خيرات ۾ ڏنل اجر ملندو آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 608
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا الْمُؤَمَّلُ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَعْطَتْ الْمَرْأَةُ مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا بِطِيبِ نَفْسٍ غَيْرَ مُفْسِدَةٍ كَانَ لَهَا مِثْلُ أَجْرِهِ لَهَا مَا نَوَتْ حَسَنًا وَلِلْخَازِنِ مِثْلُ ذَلِكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ وَعَمْرُو بْنُ مُرَّةَ لَا يَذْكُرُ فِي حَدِيثِهِ عَنْ مَسْرُوقٍ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي [المعمّل] [سفيان] کان [منصور] کان [ابو وائل] کان [مصروق] کان [عيسيه] ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'جيڪڏهن زال پنهنجي مڙس جي مال مان ان جي اجازت سان ڏئي ۽ ان کي وڌيڪ نه ڏئي - پنهنجي ڏيڻ ۾ - ته ان کي ضرور پنهنجي مڙس جي اجر وانگر ثواب ملندو جيستائين هوءَ ان کي نيڪي جي نيت سان ڏئي، ۽ اهو ئي انهن ماڻهن لاءِ آهي جيڪي پنهنجو مال بچائيندا آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته: هي هڪ صحيح حسن حديث آهي ۽ عمرو بن مرہ جي ابو وائل کان حديث کان وڌيڪ صحيح آهي، جڏهن ته عمرو بن مرہ پنهنجي حديث ۾ اهو ذڪر نه ڪيو آهي ته هن ان کي مسروق کان روايت ڪيو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 609
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّكُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ فَلَمْ نَزَلْ نُخْرِجُهُ حَتَّى قَدِمَ مُعَاوِيَةُ الْمَدِينَةَ فَتَكَلَّمَ فَكَانَ فِيمَا كَلَّمَ بِهِ النَّاسَ إِنِّي لَأَرَى مُدَّيْنِ مِنْ سَمْرَاءِ الشَّامِ تَعْدِلُ صَاعًا مِنْ تَمْرٍقَالَ فَأَخَذَ النَّاسُ بِذَلِكَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَلَا أَزَالُ أُخْرِجُهُ كَمَا كُنْتُ أُخْرِجُهُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ صَاعًا وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ صَاعٌ إِلَّا مِنْ الْبُرِّ فَإِنَّهُ يُجْزِئُ نِصْفُ صَاعٍ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ يَرَوْنَ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي اسان کي [واقع] ٻڌايو آهي [سفيان] کان [زيد بن اسلم] کان [عياد بن عبدالله] کان [ابو سعيد الخدري] ته رسول الله ﷺ جي زماني ۾ اسان هڪ شق جي زڪوات فطرو کاڌي مان يا ڪڻڪ، يا کجور، يا خشڪ انگور، يا عقيق مان ادا ڪندا هئاسين، اهو معاويه جي مديني پهچڻ تائين جاري رهيو ۽ ماڻهن جي سامهون وعظ ڪرڻ، خطبي جي مواد ۾، منهنجي راءِ آهي ته شام ڪڻڪ جا ٻه ٽڪرا زڪوات فطر ۾ هڪ شق جي کجور جي برابر آهن. پوءِ ماڻهن معاويه جي راءِ کي چونڊيو، پر مون اڃا تائين هڪ شق جاري ڪئي جيئن اڳ هئي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ مستند حسن حديث آهي ۽ ڪجهه عالمن جهڙوڪ شافعي، احمد ۽ اسحاق طرفان عمل ڪيو ويندو آهي. رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ ٻين مان ڪجهه عالمن جو رايو آهي ته هر کاڌي جي زڪوات هڪ شق آهي، سواءِ ڪڻڪ جي جيڪا صرف اڌ شق آهي، هي سفيان عثصوري ۽ عبدالله بن المبارڪ جو قول آهي ۽ ڪوفي جا ماڻهو ان جي راءِ ۾ آهن ته زڪوات فطرو ڪڻڪ جو اڌ شق آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 610
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُنَادِيًا فِي فِجَاجِ مَكَّةَ أَلَا إِنَّ صَدَقَةَ الْفِطْرِ وَاجِبَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ مُدَّانِ مِنْ قَمْحٍ أَوْ سِوَاهُ صَاعٌ مِنْ طَعَامٍقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَرَوَى عُمَرُ بْنُ هَارُونَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ وَقَالَ عَنْ الْعَبَّاسِ بْنِ مِينَاءَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ بَعْضَ هَذَا الْحَدِيثِ حَدَّثَنَا جَارُودُ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ هَارُونَ هَذَا الْحَدِيثَ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [عقبه بن مکرم البشري] اسان کي ٻڌايو آهي ته [سالم بن نوح] [ابن جريج] کان [عمرو بن صيوب] کان [پنهنجي پيءُ] کان [پنهنجي ڏاڏي] ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم ڪنهن کي مڪي شهر جي گهٽين ۾ اعلان ڪرڻ لاءِ موڪليو ته زڪوات فطرو هر مسلمان تي واجب آهي، چاهي مرد هجي يا عورت، آزاد هجي يا غلام، ننڍو هجي يا وڏو، ڪڻڪ مان ٻه مِل يا ٻين کاڌي مان هڪ شَعَ جي مقدار ۾. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي حديث حسن غريب آهي، ۽ [عمر بن هارون] هي حديث [ابن جريج] کان، هن [عباس بن مينا] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان بيان ڪئي، تنهن ڪري هن ڪجهه حديث جو ذڪر ڪيو، اسان کي [جارود] کان، اسان کي [عمر بن هارون] کان هن حديث وانگر بيان ڪيو.
حديث
Imam Tirmidzi : 611
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَفَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَةَ الْفِطْرِ عَلَى الذَّكَرِ وَالْأُنْثَى وَالْحُرِّ وَالْمَمْلُوكِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ قَالَ فَعَدَلَ النَّاسُ إِلَى نِصْفِ صَاعٍ مِنْ بُرٍّقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَدِّ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذُبَابٍ وَثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي صُعَيْرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [حماد بن زيد] [ايوب] کان [نافع] کان [ابن عمر] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ هر مسلمان مرد يا عورت، آزاد شخص يا غلام تي زڪوات فطرو هڪ شق ڪرم يا ڪڻڪ جي مقدار ۾ ادا ڪرڻ لازمي قرار ڏنو آهي، هن - ابن عمر - چيو؛ پوءِ انسان ان کي صرف اڌ شق ڪڻڪ جي مقدار ۾ ماپيو. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ صحيح حسن حديث آهي، هن باب ۾ - ابو سعيد، ابن عباس ۽ سندس ڏاڏي حارث بن عبدالرحمان بن ابو دزباب، ثعلبه بن ابو سعير ۽ عبدالله بن عمرو کان به هڪ - پنٽيڊ - تاريخ آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 612
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَضَ زَكَاةَ الْفِطْرِ مِنْ رَمَضَانَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ عَلَى كُلِّ حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى مِنْ الْمُسْلِمِينَقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ حَدِيثِ أَيُّوبَ وَزَادَ فِيهِ مِنْ الْمُسْلِمِينَ وَرَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ مِنْ الْمُسْلِمِينَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ لِلرَّجُلِ عَبِيدٌ غَيْرُ مُسْلِمِينَ لَمْ يُؤَدِّ عَنْهُمْ صَدَقَةَ الْفِطْرِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ و قَالَ بَعْضُهُمْ يُؤَدِّي عَنْهُمْ وَإِنْ كَانُوا غَيْرَ مُسْلِمِينَ وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَإِسْحَقَ
اسان کي اسحاق بن موسيٰ الانصاري ٻڌايو آهي ته اسان کي معن ٻڌايو آهي ته اسان کي مالڪ ٻڌايو آهي ته نافع کان عبدالله بن عمر تائين ته رسول الله صلي الله عليه وسلم رمضان جي مهيني ۾ زڪوات فطرو هڪ صاع کجور يا ڪڻڪ جي مقدار ۾ هر آزاد يا غلام تي، چاهي مرد هجي يا عورت، مسلمانن مان ادا ڪرڻ واجب قرار ڏنو آهي. ابو عيسيٰ چيو ته ابن عمر جي حديث حسن صحيح آهي. مالڪ نافع کان ابن عمر کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي جيئن ايوب جي حديث 'مسلمانن مان' جي اضافي سان، جڏهن ته، ڪيترن ئي راوين هن حديث کي نافع کان جملي 'مسلمانن مان' جي اضافي سان بيان ڪيو آهي. تنهن ڪري، عالمن هن معاملي ۾ اختلاف ڪيو، انهن مان ڪجهه چيو ته: جيڪڏهن ڪو شخص غير مسلم غلامن جو مالڪ آهي، ته ان تي انهن کي زڪوات الفطر ڏيڻ واجب ناهي، امام مالڪ، شافعي ۽ احمد جي مطابق. ٻيا چون ٿا ته هڪ شخص تي پنهنجن غلامن کي زڪوة الفطر ڏيڻ واجب آهي، جيتوڻيڪ اهي غير مسلم هجن. هي امام الصوري، ابن المبارڪ ۽ اسحاق جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 613
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ أَبُو عَمْرٍو الْحَذَّاءُ الْمَدَنِيُّ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ الصَّائِغُ عَنْ ابْنِ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْمُرُ بِإِخْرَاجِ الزَّكَاةِ قَبْلَ الْغُدُوِّ لِلصَّلَاةِ يَوْمَ الْفِطْرِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَهُوَ الَّذِي يَسْتَحِبُّهُ أَهْلُ الْعِلْمِ أَنْ يُخْرِجَ الرَّجُلُ صَدَقَةَ الْفِطْرِ قَبْلَ الْغُدُوِّ إِلَى الصَّلَاةِ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [مسلم بن عمرو بن مسلم ابو عمرو الخدزاء المدني] مون کي ٻڌايو آهي ته [عبدالله بن نافع الشيغ] [ابن ابو زناد] کان [موسيٰ بن عقبه] کان [نافع] کان [ابن عمر] تائين ته رسول الله صلي الله عليه وسلم عيد الفطر جي موڪل تي نماز جي جاءِ ڏانهن وڃڻ کان اڳ زڪوات فطرو ادا ڪرڻ جو حڪم ڏنو هو. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي هڪ حسن صحيح غريب حديث آهي، ان جي بنياد تي عالم نماز ڏانهن وڃڻ کان اڳ زڪوات فطرو ادا ڪرڻ جي سفارش ڪن ٿا.
حديث
Imam Tirmidzi : 614
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا عَنْ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ عَنْ حُجَيَّةَ بْنِ عَدِيٍّ عَنْ عَلِيٍّأَنَّ الْعَبَّاسَ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تَعْجِيلِ صَدَقَتِهِ قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ
اسان کي [عبدالله بن عبدالرحمان] ٻڌايو آهي ته اسان کي [سعيد بن منصور] ٻڌايو آهي ته اسان کي [اسماعيل بن زڪريا] ٻڌايو آهي ته [حجاج بن دينار] ۽ [الحڪم بن عتيبه] ۽ [حجيه بن عدي] ۽ [علي] ٻڌايو آهي ته عباس رسول الله ﷺ کي عرض ڪيو ته زڪوات جي ادائيگي وقت کان اڳ - بار کڻڻ جي مدت کان اڳ - تيز ڪريو، تنهن ڪري پاڻ ﷺ کيس آرام ڏنو.
حديث
Imam Tirmidzi : 615
حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ الْحَكَمِ بْنِ جَحْلٍ عَنْ حُجْرٍ الْعَدَوِيِّ عَنْ عَلِيٍّأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِعُمَرَ إِنَّا قَدْ أَخَذْنَا زَكَاةَ الْعَبَّاسِ عَامَ الْأَوَّلِ لِلْعَامِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى لَا أَعْرِفُ حَدِيثَ تَعْجِيلِ الزَّكَاةِ مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنْ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَحَدِيثُ إِسْمَعِيلَ بْنِ زَكَرِيَّا عَنْ الْحَجَّاجِ عِنْدِي أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنْ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي تَعْجِيلِ الزَّكَاةِ قَبْلَ مَحِلِّهَا فَرَأَى طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَا يُعَجِّلَهَا وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ قَالَ أَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ لَا يُعَجِّلَهَا و قَالَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنْ عَجَّلَهَا قَبْلَ مَحِلِّهَا أَجْزَأَتْ عَنْهُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [قاسم بن دينار الڪوفي] ٻڌايو آهي ته اسان کي [اسحاق بن منصور] [اسرائيل] کان [الحجاج بن دينار] کان [الحڪم بن جهل] کان [حجر العدوي] کان [علي] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ عمر کي چيو ته؛ 'بيشڪ، اسان هن سال جي ادائيگي لاءِ سال جي شروعات ۾ عباس کان زڪوات ورتي آهي'. هن باب ۾ - ابن عباس کان هڪ - تاريخ - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ مون کي حجاج بن دينار کان اسرائيل جي حديث ۾ شامل زڪوات جي ادائيگي کي تيز ڪرڻ جي حديث جي خبر ناهي سواءِ هن رستي جي. ۽ مون کي لڳي ٿو ته اسماعيل بن زڪريا جي حديث - الحجاج کان اسرائيل جي حديث - الحجاج بن دينار کان وڌيڪ صحيح آهي. هي حديث الحڪم بن عتيبه کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان مرسل طريقي سان نقل ڪئي وئي آهي. زڪوات جي ادائيگي کي تيز ڪرڻ جي حوالي سان عالمن جا مختلف رايا آهن، انهن مان ڪجهه، جن ۾ سفيان عثصوري به شامل آهن، جو رايو آهي ته سال جي شروعات ۾ جلدي نه ڪرڻ بهتر آهي، جڏهن ته امام شافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي ته سال جي شروعات ۾ زڪوات جي ادائيگي کي تيز ڪرڻ جائز آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 616
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ بَيَانِ بْنِ بِشْرٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَأَنْ يَغْدُوَ أَحَدُكُمْ فَيَحْتَطِبَ عَلَى ظَهْرِهِ فَيَتَصَدَّقَ مِنْهُ فَيَسْتَغْنِيَ بِهِ عَنْ النَّاسِ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ رَجُلًا أَعْطَاهُ أَوْ مَنَعَهُ ذَلِكَ فَإِنَّ الْيَدَ الْعُلْيَا أَفْضَلُ مِنْ الْيَدِ السُّفْلَى وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَعَطِيَّةَ السَّعْدِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَمَسْعُودِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ وَثَوْبَانَ وَزِيَادِ بْنِ الْحَارِثِ الصُّدَائِيِّ وَأَنَسٍ وَحُبْشِيِّ بْنِ جُنَادَةَ وَقَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ وَسَمُرَةَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ بَيَانٍ عَنْ قَيْسٍ
اسان کي [حناد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابو الاحواش] بيان بن بصير کان [قيس بن ابو حازم] کان [ابو هريره] ٻڌايو ته مون رسول الله ﷺ کي فرمائيندي ٻڌو آهي ته: 'يقيناً، جيڪڏهن توهان مان ڪو صبح جو ڪاٺيون ڳولڻ لاءِ نڪرندو آهي ۽ ان کي پنهنجي پٺي تي کڻي ويندو آهي، جنهن سان هو خيرات ڏئي سگهي ٿو ۽ ماڻهن کان پنهنجون ضرورتون پوريون ڪري سگهي ٿو، ته اهو ٻين کان سوال ڪرڻ کان بهتر آهي، چاهي هو ان کي ڏئي يا نه، ڇاڪاڻ ته بيشڪ مٿي وارو هٿ هيٺ واري هٿ کان بهتر آهي، ۽ انهن ماڻهن کان ڏيڻ شروع ڪريو جيڪي توهان جا محتاج آهن'. - راوي چيو؛ هن باب ۾ حڪيم بن حزام، ابو سعيد، زبير بن عوام، عطيه اسعدي، عبدالله بن مسعود، مسعود بن عمرو، ابن عباس، ثوبان، زياد بن حارث اشهثي، انس، حبشي، حبشي، قرطبي، قرطبي، رضي الله عنهم کان به روايتون آهن. ابن عمر. ابو عيسي چيو؛ ابوهريره جي حديث حسن غريب جي حديث آهي جيڪا بيع بن قيس جي حديث مان غريب آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 617
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ الْمَسْأَلَةَ كَدٌّ يَكُدُّ بِهَا الرَّجُلُ وَجْهَهُ إِلَّا أَنْ يَسْأَلَ الرَّجُلُ سُلْطَانًا أَوْ فِي أَمْرٍ لَا بُدَّ مِنْهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي اسان کي [واقعي] ٻڌايو آهي اسان کي [سفيان] ٻڌايو آهي [عبدالمالڪ بن عمير] کان [زيد بن عقبه] کان [سمرة بن جندب] چيو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'يقيناً، سوال ڪرڻ جو عمل منهن تي خراب نشان ڇڏيندو، سواءِ ان شخص جي جيڪو بيت المال کان اختيارين يا مصيبت ۾ مبتلا ماڻهن کان پنهنجو حق گهري ٿو'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي هڪ صحيح حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 618
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ بْنِ كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ أَوَّلُ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ صُفِّدَتْ الشَّيَاطِينُ وَمَرَدَةُ الْجِنِّ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ فَلَمْ يُفْتَحْ مِنْهَا بَابٌ وَفُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ فَلَمْ يُغْلَقْ مِنْهَا بَابٌ وَيُنَادِي مُنَادٍ يَا بَاغِيَ الْخَيْرِ أَقْبِلْ وَيَا بَاغِيَ الشَّرِّ أَقْصِرْ وَلِلَّهِ عُتَقَاءُ مِنْ النَّارِ وَذَلكَ كُلُّ لَيْلَةٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَسَلْمَانَ
اسان کي [ابو ڪريب محمد بن علا بن ڪريب] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابوبڪر بن عياسي] ٻڌايو آهي ته [عماسي]، [ابو صالح]، [ابو هريره] کان، هن چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'رمضان جي مهيني جي پهرين رات، شيطانن ۽ جنن کي زنجيرن ۾ جڪڙيو ويو، دوزخ جا دروازا بند ڪيا ويا، هڪ به دروازو نه کوليو ويو ۽ جنت جا دروازا کوليا ويا، هڪ به دروازو بند نه ڪيو ويو، ۽ هڪ سڏيندڙ آواز ڏنو ته اي ڀلائي جي اميد رکندڙو، اطاعت ڏانهن جلدي ڪريو، اي بدي جي اميد رکندڙو، روڪيو، الله جا اهڙا ٻانها آهن جيڪي رمضان جي مهيني ۾ هر رات جهنم جي باهه کان محفوظ آهن'. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - عبدالرحمان بن عوف، ابن مععود ۽ سلمان کان هڪ - قصو - پڻ آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 619
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ وَالْمُحَارِبِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ وَقَامَهُ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ الَّذِي رَوَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مِثْلَ رِوَايَةِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي بَكْرٍ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَوْلَهُ إِذَا كَانَ أَوَّلُ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ مُحَمَّدٌ وَهَذَا أَصَحُّ عِنْدِي مِنْ حَدِيثِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ
اسان کي [حناد] ٻڌايو آهي [عبده] ۽ [المُحاربي] ٻڌايو آهي [محمد بن عمرو] کان [ابو سلمه] کان [ابو هريره] چيو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته جيڪو به ايمان سان ۽ الله کان اجر جي اميد سان رمضان ۾ روزو رکي ٿو ته ان جا گذريل گناهه ضرور معاف ڪيا ويندا ۽ جيڪو به ليلة القدر جي رات ۾ نماز پڙهي ٿو ته ان جا گذريل گناهه ضرور معاف ڪيا ويندا. هي هڪ صحيح حديث آهي. ابو عيسيٰ چيو ته ابو هريره جي حديث جيڪا ابوبڪر بن عياسي کان روايت ڪئي آهي اها هڪ غريب حديث آهي، اسان کي ابو بڪر بن عياسي جي تاريخ وانگر ڪجهه به خبر ناهي، ابو بڪر جي تاريخ کان سواءِ. راوي چيو ته؛ مون محمد بن اسماعيل کان هن حديث بابت پڇيو، هن جواب ڏنو، حسن بن ربيع اسان کي الاهواش، اماسي، مجاهد کان سندس چوڻ بابت ٻڌايو آهي: 'رمضان جي مهيني جي پهرين رات تي. .'. پوءِ هن مٿي ڏنل حديث بيان ڪئي. محمد چيو؛ مون کي لڳي ٿو ته هي تاريخ ابوبڪر بن عياسي جي تاريخ کان وڌيڪ مستند آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 620
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَقَدَّمُوا الشَّهْرَ بِيَوْمٍ وَلَا بِيَوْمَيْنِ إِلَّا أَنْ يُوَافِقَ ذَلِكَ صَوْمًا كَانَ يَصُومُهُ أَحَدُكُمْ صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَعُدُّوا ثَلَاثِينَ ثُمَّ أَفْطِرُواقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يَتَعَجَّلَ الرَّجُلُ بِصِيَامٍ قَبْلَ دُخُولِ شَهْرِ رَمَضَانَ لِمَعْنَى رَمَضَانَ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يَصُومُ صَوْمًا فَوَافَقَ صِيَامُهُ ذَلِكَ فَلَا بَأْسَ بِهِ عِنْدَهُمْ
اسان کي ابو ڪريب ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبده بن سليمان] [محمد بن عمرو] کان [ابو سلمه] کان [ابو هريره] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو آهي ته: 'رمضان جي مهيني کان هڪ يا ٻه ڏينهن اڳ روزا نه رکو - جيستائين اهو توهان جي معمول جي روزن واري ڏينهن سان نه ملي، نئون چنڊ ڏسي روزو رکڻ شروع ڪريو ۽ نئون چنڊ ڏسي به روزو افطار ڪريو، جيڪڏهن موسم ڪڪر هجي ته ٽيهه ڏينهن روزو پورو ڪريو پوءِ روزو افطار ڪريو'. - راوي چيو؛ هن باب ۾ - رسول الله ﷺ جي ڪجهه اصحابن کان هڪ - پنڊ - روايت پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ابو هريره جي حديث هڪ صحيح حديث آهي ۽ عالمن طرفان عمل ڪيو ويندو آهي، اهي ڪنهن اهڙي شخص کان نفرت ڪندا آهن جيڪو رمضان جي مهيني ۾ داخل ٿيڻ کان هڪ ڏينهن اڳ روزو رکي ٿو جيستائين ڪو پنهنجي معمول جي روزي واري ڏينهن تي روزو نه رکي، انهن جي مطابق اهو ڪو مسئلو ناهي.
