Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 581
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْعَجْمَاءُ جَرْحُهَا جُبَارٌ وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ وَالْبِئْرُ جُبَارٌ وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَعَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيِّ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
قتيبه اسان کي ابن شهاب کان، سعيد بن مسيب کان ۽ ابو سلمه کان، ابو هريره کان روايت ڪئي آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: جيڪڏهن ڪو جانور ڏينهن ۾ ڪنهن شيءِ کي نقصان پهچائي ٿو ته ان جي مالڪ تي ان جي تلافي ڪرڻ واجب ناهي. ساڳئي طرح، جيڪڏهن ڪو ماڻهو کوهه يا کاڻ کوٽڻ لاءِ ملازم آهي ۽ زخمي ٿئي ٿو ته ان جو ڪو به معاوضو ناهي، ۽ مليل شين تي زڪوات ان جو پنجون حصو آهي. هن باب ۾، انس بن مالڪ، عبدالله بن عمرو، عباده بن شميت، عمرو بن عوف ۽ جابر کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو: هي هڪ صحيح حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 582
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي خُبَيْبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَال سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَسْعُودِ بْنِ نِيَارٍ يَقُولُ جَاءَ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ إِلَى مَجْلِسِنَا فَحَدَّثَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ إِذَا خَرَصْتُمْ فَخُذُوا وَدَعُوا الثُّلُثَ فَإِنْ لَمْ تَدَعُوا الثُّلُثَ فَدَعُوا الرُّبُعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَعَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عَلَى حَدِيثِ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْخَرْصِ وَبِحَدِيثِ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَالْخَرْصُ إِذَا أَدْرَكَتْ الثِّمَارُ مِنْ الرُّطَبِ وَالْعِنَبِ مِمَّا فِيهِ الزَّكَاةُ بَعَثَ السُّلْطَانُ خَارِصًا يَخْرُصُ عَلَيْهِمْ وَالْخَرْصُ أَنْ يَنْظُرَ مَنْ يُبْصِرُ ذَلِكَ فَيَقُولُ يَخْرُجُ مِنْ هَذَا الزَّبِيبِ كَذَا وَكَذَا وَمِنْ التَّمْرِ كَذَا وَكَذَا فَيُحْصِي عَلَيْهِمْ وَيَنْظُرُ مَبْلَغَ الْعُشْرِ مِنْ ذَلِكَ فَيُثْبِتُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ يُخَلِّي بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الثِّمَارِ فَيَصْنَعُونَ مَا أَحَبُّوا فَإِذَا أَدْرَكَتْ الثِّمَارُ أُخِذَ مِنْهُمْ الْعُشْرُ هَكَذَا فَسَّرَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهَذَا يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [محمود بن غيلب] ٻڌايو آهي [ابو دائود ثيالسي] اسان کي [صيوبة] ٻڌايو آهي مون کي [خبيب بن عبدالرحمان] ٻڌايو آهي ته مون [عبدالرحمن بن مسعود بن نيئر] کان ٻڌو آهي ته چيو؛ [سحل بن ابو حطمة] اسان جي مجلس ۾ آيو ۽ اسان کي ٻڌايو ته رسول الله ﷺ فرمايو؛ 'جيڪڏهن توهان زڪوات جي رقم مقرر ڪئي آهي جيڪا ادا ڪرڻي آهي، ته پوءِ ٻه ٽيون حصو وٺو ۽ هڪ ٽيون حصو مالڪ لاءِ ڇڏي ڏيو، جيڪڏهن نه ته پوءِ چوٿون حصو'. - ان شيءِ کي خرش- چيو ويندو آهي. هن باب ۾ - عيسيه، عتاب بن اسيد ۽ ابن عباس کان هڪ - تاريخ - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ گهڻا عالم سهل بن ابو حطمة جي حديث تي عمل ڪن ٿا ۽ هن حديث جي بنياد تي، احمد ۽ اسحاق پڻ اهو مڃين ٿا ته خرش جائز آهي. جيڪڏهن ميوا کجور ۽ انگور تي مشتمل هجن ۽ واجب زڪوات تائين پهچي ويا هجن، ته پوءِ حاڪم کي ڪنهن کي خرش ڏانهن موڪلڻ گهرجي ۽ کجور ۽ انگور جي فصل جو اندازو لڳائي، پوءِ ان جو ڏهون حصو مقرر ڪري، فصل جي وقت کان پوءِ هو ان جو ڏهون حصو وٺندو آهي، ڪجهه عالم خرش جي معنيٰ هن طرح بيان ڪن ٿا ۽ اهو مالڪ، سيافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 583
حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو مُسْلِمُ بْنُ عَمْرٍو الْحَذَّاءُ الْمَدَنِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ الصَّائِغُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ التَّمَارِ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبْعَثُ عَلَى النَّاسِ مَنْ يَخْرُصُ عَلَيْهِمْ كُرُومَهُمْ وَثِمَارَهُمْ وَبِهَذَا الْإِسْنَادِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي زَكَاةِ الْكُرُومِ إِنَّهَا تُخْرَصُ كَمَا يُخْرَصُ النَّخْلُ ثُمَّ تُؤَدَّى زَكَاتُهُ زَبِيبًا كَمَا تُؤَدَّى زَكَاةُ النَّخْلِ تَمْرًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى ابْنُ جُرَيْجٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ حَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَحَدِيثُ ابْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ أَثْبَتُ وَأَصَحُّ
اسان کي [ابو عمرو مسلم بن عمرو الخزع المدني] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبدالله بن نافع الشيغ] [محمد بن صالح عطمار] کان [ابن شهاب] کان [سعيد بن المسيب] کان [عطاب بن اسيد] ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم هميشه ڪنهن نه ڪنهن کي جماعت ڏانهن موڪليندا هئا ته اهي کجورن ۽ ميون تي خرش ڪن. اهو ساڳئي سند سان روايت ڪيو ويو آهي. بيشڪ، نبي صلي الله عليه وسلم شراب تي زڪوات جي باري ۾ فرمايو آهي ته؛ 'خرش انگور تي لاڳو ٿئي ٿو جيئن کجورن تي لاڳو ٿئي ٿو ۽ پوءِ زڪوات خشڪ انگورن جي صورت ۾ ادا ڪئي ويندي آهي جيئن کجورن تي زڪوات خشڪ کجورن جي صورت ۾ هوندي آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي حسن غريب حديث آهي. [ابن جريج] هن حديث کي [ابن شهاب] کان [عروه] کان [عيسيه] کان روايت ڪيو آهي. مون محمد کان هن حديث بابت پڇيو آهي، هن جواب ڏنو، ابن جريج جي حديث محفوظ نه آهي جڏهن ته ابن المسيب جي حديث وڌيڪ مضبوط ۽ مستند آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 584
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْعَامِلُ عَلَى الصَّدَقَةِ بِالْحَقِّ كَالْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى بَيْتِهِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَيَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ أَصَحُّ
اسان کي [احمد بن منيع] ٻڌايو آهي اسان کي [يزيد بن هارون] اسان کي [يزيد بن عياض] ٻڌايو آهي [عاشق بن عمر بن قتاده] کان. ۽ اسان کي [محمد بن اسماعيل] ٻڌايو آهي ته اسان کي [احمد بن خالد] ٻڌايو آهي [محمد بن اسحاق] کان [عاشق بن عمر بن قتاده] کان [محمود بن لبيد] کان [رافع بن خديج] ٻڌايو آهي ته مون رسول الله ﷺ کي فرمائيندي ٻڌو آهي ته: 'جيڪو زڪوات عامل پنهنجو فرض صحيح طريقي سان ادا ڪري ٿو ان کي اهڙو ئي اجر ملندو جيترو ان شخص جو جيڪو الله جي رستي ۾ وڙهندو آهي جيستائين هو گهر واپس نه اچي.' ابو عيسيٰ چيو ته: رافع بن خديج جي حديث هڪ حسني حديث آهي ۽ يزيد بن عياض جي حديث حديث جي عالمن جي مطابق ڪمزور آهي، جڏهن ته محمد بن اسحاق جي حديث وڌيڪ صحيح آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 585
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُعْتَدِي فِي الصَّدَقَةِ كَمَانِعِهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ تَكَلَّمَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فِي سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ وَهَكَذَا يَقُولُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَيَقُولُ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ وَابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ وَالصَّحِيحُ سِنَانُ بْنُ سَعْدٍ وَقَوْلُهُ الْمُعْتَدِي فِي الصَّدَقَةِ كَمَانِعِهَا يَقُولُ عَلَى الْمُعْتَدِي مِنْ الْإِثْمِ كَمَا عَلَى الْمَانِعِ إِذَا مَنَعَ
اسان کي [قطيبه] بيان ڪيو آهي [الليث] [يزيد بن ابو حبيب] کان [سعد بن سنان] کان [انس بن مالڪ] کان، هن چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي: 'جيڪو شخص پنهنجي زڪوات کي زياده ڪري ٿو، ان جو گناهه ان شخص وانگر آهي جيڪو زڪوات ادا ڪرڻ کان انڪار ڪري ٿو'. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ابن عمر، ام سلمه ۽ ابو هريره کان هڪ - تاريخ - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ انس جي هن سند ذريعي حديث غريب آهي. احمد سعد بن سنان تي به بحث ڪيو، اهڙي طرح [الليث] [يزيد بن ابو حبيب] کان [سعد بن سنان] کان [انس بن مالڪ] ۽ [عمرو بن حارث] ۽ [ابن لحيہ] [يزيد بن ابو حبيب] کان [سنان بن سعد] کان [انس بن مالڪ] کان روايت ڪئي آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ مون محمد کي چوندي ٻڌو؛ سچو سنان بن سعد آهي. هن حديث جو مطلب آهي، جيڪو ماڻهو زڪوات ۾ زيادتي ڪري ٿو، ان جو گناهه ان شخص وانگر آهي جيڪو زڪوات ڏيڻ کان انڪار ڪري ٿو.
حديث
Imam Tirmidzi : 586
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ مُجَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ جَرِيرٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَاكُمْ الْمُصَدِّقُ فَلَا يُفَارِقَنَّكُمْ إِلَّا عَنْ رِضًاحَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ دَاوُدَ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ جَرِيرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ دَاوُدَ عَنْ الشَّعْبِيِّ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُجَالِدٍ وَقَدْ ضَعَّفَ مُجَالِدًا بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ كَثِيرُ الْغَلَطِ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي، اسان کي [محمد بن يزيد] ٻڌايو آهي، [مجادل] کان [عاص سيابي] ۽ [جرير] کان، هن چيو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي: 'جيڪڏهن توهان وٽ ڪو ماڻهو زڪوات وصول ڪري ته ان کي پنهنجي جاءِ تان نه نڪرڻ گهرجي جيستائين هو ردلا جي حالت ۾ نه هجي. اسان کي [ابو عمار، يعني الحسين بن حريث] ٻڌايو آهي، اسان کي [سفيان بن عينيه] ٻڌايو آهي، [داؤد] کان [عاش سيابي] ۽ [جرير] ٻڌايو آهي، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، مٿي ڏنل حديث وانگر. ابو عيسيٰ چيو آهي ته؛ شعبي کان داؤد جي حديث مجالد جي حديث کان وڌيڪ صحيح آهي، جڏهن ته مجالد کي ڪجهه عالمن ڪمزور ڪيو آهي، ڇاڪاڻ ته هن ڪيتريون ئي غلطيون ڪيون آهن.
حديث
Imam Tirmidzi : 587
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ أَشْعَثَ عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَدِمَ عَلَيْنَا مُصَدِّقُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ الصَّدَقَةَ مِنْ أَغْنِيَائِنَا فَجَعَلَهَا فِي فُقَرَائِنَا وَكُنْتُ غُلَامًا يَتِيمًا فَأَعْطَانِي مِنْهَا قَلُوصًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي جُحَيْفَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ
اسان کي [علي بن سعيد الڪندي الڪوفي] ٻڌايو آهي ته اسان کي [حفش بن غياث] ٻڌايو آهي ته [عيسات] عون بن ابو جحيفه کان [پنهنجي پيءُ] کان، هن چيو ته: رسول الله صلي الله عليه وسلم اسان وٽ زڪوات گڏ ڪرڻ لاءِ آيا هئا، پوءِ اسان مان امير ماڻهن کان زڪوات ورتي ۽ ان کي غريبن ۾ ورهايو، ان وقت مان يتيم هوس، تنهن ڪري مون کي هڪ جوان اٺ جي صورت ۾ زڪوات ڏني. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ابن عباس کان هڪ - تاريخ - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ابو جحيفه جي حديث حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 588
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ وَقَالَ عَلِيٌّ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ سَأَلَ النَّاسَ وَلَهُ مَا يُغْنِيهِ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَسْأَلَتُهُ فِي وَجْهِهِ خُمُوشٌ أَوْ خُدُوشٌ أَوْ كُدُوحٌ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا يُغْنِيهِ قَالَ خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا مِنْ الذَّهَبِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ شُعْبَةُ فِي حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ مِنْ أَجْلِ هَذَا الْحَدِيثِ حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ صَاحِبُ شُعْبَةَ لَوْ غَيْرُ حَكِيمٍ حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لَهُ سُفْيَانُ وَمَا لِحَكِيمٍ لَا يُحَدِّثُ عَنْهُ شُعْبَةُ قَالَ نَعَمْ قَالَ سُفْيَانُ سَمِعْتُ زُبَيْدًا يُحَدِّثُ بِهَذَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَصْحَابِنَا وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالُوا إِذَا كَانَ عِنْدَ الرَّجُلِ خَمْسُونَ دِرْهَمًا لَمْ تَحِلَّ لَهُ الصَّدَقَةُ قَالَ وَلَمْ يَذْهَبْ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى حَدِيثِ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ وَوَسَّعُوا فِي هَذَا وَقَالُوا إِذَا كَانَ عِنْدَهُ خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ أَكْثَرُ وَهُوَ مُحْتَاجٌ فَلَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ الزَّكَاةِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَغَيْرِهِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ وَالْعِلْمِ
اسان کي قتيبه علي بن حجر کان بيان ڪيو آهي. [قطيبه] چيو آهي؛ اسان کي [شريق] ۽ [علي] چيو آهي؛ اسان کي [شريق] جي وعظ ڪئي آهي جڏهن ته معنيٰ ساڳي آهي [حڪيم بن جبير] کان [محمد بن عبدالرحمان بن يزيد] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عبدالله بن مسعود] کان، هن چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'جيڪو ماڻهن کان سوال ڪري ٿو جڏهن ته ان وٽ ڪافي سامان آهي، اهو قيامت جي ڏينهن ان وقت ايندو جڏهن ان جي چهري تي هڪ ذلت جي نشاني هوندي ته هو سوال ڪري رهيو آهي. پڇيو ويو ته، اي الله جا رسول، ڪافي سامان جو مقدار ڪيترو آهي؟ هن جواب ڏنو: 'پنجاهه درهم يا پنجاهه درهم جي قيمت جو سون'. هن باب ۾ - عبدالله بن عمرو کان هڪ - قصو - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ' ابن مسعود جي حديث حسن حديث آهي ۽ شعبه هن حديث جي ڪري حڪيم بن جبير تي تبصرو ڪيو آهي، اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي، اسان کي [يحييٰ بن آدم] ٻڌايو آهي [سفيان] کي [حڪيم بن جبير] کان ساڳئي حديث سان ٻڌايو آهي. عبدالله بن عثمان - سيوبه جو دوست - سفيان کان چيو ته جيڪڏهن حڪيم هي حديث بيان ڪندڙ نه هو، ته پوءِ سفيان پڇيو، ڇا اهو ان ڪري آهي جو سيوبه ان کي حڪيم کان بيان نه ڪيو هو؟ هن جواب ڏنو، ها. [سفيان] چيو ته مون [زبيد] کي [محمد بن عبدالرحمان بن يزيد] کان هي حديث بيان ڪندي ٻڌو آهي، ۽ هي حديث اسان جي ڪجهه دوستن پاران پڻ عمل ۾ آئي هئي ۽ عطسوري، عبدالله بن المبارڪ، احمد ۽ اسحاق جي راءِ جي بنياد تي هئي، انهن چيو ته جيڪڏهن ڪنهن شخص وٽ پنجاهه درهم آهن، ته پوءِ هو زڪوات جو حصو حاصل ڪرڻ جو حقدار ناهي. ڪجھ عالم ۽ فقهاء جهڙوڪ امام سيافعي ۽ ٻيا حڪيم جي حديث تي عمل نٿا ڪن، انهن جي راءِ وڌيڪ نرم آهي، يعني جنهن وٽ پنجاهه درهم آهن ۽ اڃا به وڌيڪ جي ضرورت آهي، اهو زڪوات جو حصو حاصل ڪرڻ جو حقدار آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 589
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ ح و حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ رَيْحَانَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ وَلَا لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَحُبْشِيِّ بْنِ جُنَادَةَ وَقَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ هَذَا الْحَدِيثَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَقَدْ رُوِيَ فِي غَيْرِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَحِلُّ الْمَسْأَلَةُ لِغَنِيٍّ وَلَا لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ وَإِذَا كَانَ الرَّجُلُ قَوِيًّا مُحْتَاجًا وَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ شَيْءٌ فَتُصُدِّقَ عَلَيْهِ أَجْزَأَ عَنْ الْمُتَصَدِّقِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَوَجْهُ هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى الْمَسْأَلَةِ
اسان کي [ابو بڪر بن محمد بن بصيار] ٻڌايو آهي [ابو دائود ثياليسي] اسان کي [سفيان بن سعيد] ٻڌايو آهي. ۽ اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي [عبد الرزاق] اسان کي [سفيان] ٻڌايو آهي [سعد بن ابراهيم] کان [ريحان بن يزيد] کان [عبدالله بن عمرو] کان، رسول الله ﷺ فرمايو ته: 'اهي ماڻهو جيڪي امير آهن انهن کي زڪوات وٺڻ جو حق ناهي ۽ نه ئي اهي ماڻهو جن جا عضوا مڪمل آهن'. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ابو هريره، حبسي بن جنادهه ۽ قبيشه بن مخارق کان هڪ - پندرهين - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ عبدالله بن عمرو جي حديث حسن حديث آهي، ۽ سيوبه هن حديث کي سعد بن ابراهيم کان ساڳئي سند سان بيان ڪيو آهي، پر هن ان کي نه سمجهيو. هڪ ٻي حديث ۾، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي وئي آهي ته: 'ڪنهن به امير لاءِ سوال ڪرڻ جائز ناهي، ۽ نه ئي ڪنهن اهڙي شخص لاءِ جائز آهي جنهن جا عضوا مڪمل هجن، جيڪڏهن هو مضبوط ماڻهو آهي، پر سخت ضرورتمند آهي، ۽ ان وٽ ڪجهه به ناهي، ته ان کي زڪوات جو حصو ڏنو ويندو آهي، ڪجهه عالم عامل زڪوات کي ائين ڪرڻ جي اجازت ڏين ٿا'.
حديث
Imam Tirmidzi : 590
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُجَالِدٍ عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ عَنْ حُبْشِيِّ بْنِ جُنَادَةَ السَّلُولِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهُوَ وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ أَتَاهُ أَعْرَابِيٌّ فَأَخَذَ بِطَرَفِ رِدَائِهِ فَسَأَلَهُ إِيَّاهُ فَأَعْطَاهُ وَذَهَبَ فَعِنْدَ ذَلِكَ حَرُمَتْ الْمَسْأَلَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لَا تَحِلُّ لِغَنِيٍّ وَلَا لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ إِلَّا لِذِي فَقْرٍ مُدْقِعٍ أَوْ غُرْمٍ مُفْظِعٍ وَمَنْ سَأَلَ النَّاسَ لِيُثْرِيَ بِهِ مَالَهُ كَانَ خُمُوشًا فِي وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَرَضْفًا يَأْكُلُهُ مِنْ جَهَنَّمَ وَمَنْ شَاءَ فَلْيُقِلَّ وَمَنْ شَاءَ فَلْيُكْثِرْحَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحِيمِ بْنِ سُلَيْمَانَ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ
اسان کي [علي بن سعيد الڪندي] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبد الرحيم بن سليمان] ٻڌايو آهي ته [مجاهد] کان [عامر الصيابي] کان [حبسي بن جنادهه عصولي] چيو آهي ته مون رسول الله صلي الله عليه وسلم کي فرمائيندي ٻڌو آهي ته حج وادع ۾ عرفات تي بيٺو هو، جڏهن هڪ بدوي پنهنجي چادر جي ڇيڙي کي جهلي آيو، ته ان کان ڪجهه گهريو، ان کي ڪجهه ڏنو، پوءِ هليو ويو. ان کان پوءِ پاڻ سوال ڪرڻ کان منع ڪيو، رسول الله صلي الله عليه وسلم اهو به فرمايو ته: 'امير ماڻهو زڪوات وصول ڪرڻ جا حقدار نه آهن ۽ نه ئي اهي ماڻهو جن جا عضوا مڪمل آهن، سواءِ انهن ماڻهن جي جيڪي غريب آهن ۽ انهن تي گهڻو قرض آهي. ۽ جيڪو به صرف پنهنجي دولت وڌائڻ لاءِ سوال ڪندو، اهو قيامت جي ڏينهن پنهنجي چهري تي ذلت جي نشان سان ايندو ۽ هو دوزخ جي باهه مان پٿر کائيندو، تنهن ڪري جيڪو به ٿورو يا گهڻو گهرڻ چاهي ٿو، اهو ڪري - ڌمڪي جي طور تي-'. [محمود بن غيلان] اسان کي ٻڌايو آهي، [يحيى بن آدم] اسان کي [عبدالرحيم بن سليمان] کان مٿي ڏنل حديث ٻڌائي آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ هن سند ذريعي، حبسي جي حديث هڪ غريب حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 591
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَشَجِّ عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَأُصِيبَ رَجُلٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ثِمَارٍ ابْتَاعَهَا فَكَثُرَ دَيْنُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَصَدَّقُوا عَلَيْهِ فَتَصَدَّقَ النَّاسُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَبْلُغْ ذَلِكَ وَفَاءَ دَيْنِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِغُرَمَائِهِ خُذُوا مَا وَجَدْتُمْ وَلَيْسَ لَكُمْ إِلَّا ذَلِكَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَجُوَيْرِيَةَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [الليث] [بُڪِير بن عبدالله بن العاصج] کان [عياض بن عبدالله] کان [ابو سعيد الخدري] ٻڌايو آهي ته: رسول الله صلي الله عليه وسلم جي زماني ۾ هڪ شخص کي خريد ڪيل ميوي ۾ نقصان ٿيو، پوءِ ان جو قرض وڌي ويو، تنهن ڪري رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'ان کي صدقو ڏيو'. پوءِ انهن صدقو ڏنو، پر - صدقو جي رقم مان - اهي پنهنجا قرض پورا نه ڪري سگهيا، تنهن ڪري رسول الله صلي الله عليه وسلم انهن ماڻهن کي چيو جن تي هن کان قرض هو؛ 'جيڪو توهان کي ملي اهو وٺو، ڇاڪاڻ ته اهو ئي توهان وٺي سگهو ٿا'. -راوي - چيو؛ هن باب ۾، عيسيه، جويريه ۽ انس کان هڪ -تاريخ- پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابو سعيد جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 592
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَيُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الضُّبَعِيُّ السَّدُوسِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أُتِيَ بِشَيْءٍ سَأَلَ أَصَدَقَةٌ هِيَ أَمْ هَدِيَّةٌ فَإِنْ قَالُوا صَدَقَةٌ لَمْ يَأْكُلْ وَإِنْ قَالُوا هَدِيَّةٌ أَكَلَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ سَلْمَانَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَأَبِي عَمِيرَةَ جَدِّ مُعَرِّفِ بْنِ وَاصِلٍ وَاسْمُهُ رُشَيْدُ بْنُ مَالِكٍ وَمَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي رَافِعٍ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَلْقَمَةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَقِيلٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَدُّ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ اسْمُهُ مُعَاوِيَةُ بْنُ حَيْدَةَ الْقُشَيْرِيُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
اسان کي [محمد بن بصيار] ٻڌايو آهي [مڪي بن ابراهيم] ۽ [يوسف بن يعقوب عادل دلوبي عس سدوسي] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [بهز بن حڪيم] ٻڌايو آهي [پنهنجي پيءُ] کان [پنهنجي ڏاڏي] کان، هن چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم جڏهن ڪجهه ڏنو ويندو هو، ته پاڻ پڇندا هئا: 'هي خيرات آهي يا تحفو؟' جيڪڏهن اهي جواب ڏين، خيرات، ته هن قبول نه ڪيو - نه کاڌو - پر جيڪڏهن اهي جواب ڏين، تحفو، ته هن قبول ڪيو. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - سلمان، ابو هريره، انس، حسن بن علي، ابو عميره، معرف بن واشيل جي ڏاڏي کان به روايتون آهن - انهن جو نالو - رَصِيد بن مالڪ، ميمون بن مهران، ابن عباس، عبدالله بن عمرو، ابو رافع، ۽ عبدالله بن علقمه هو. هي حديث پڻ [عبدالرحمن بن علقمه] کان [عبدالرحمن بن ابي عقيل] کان رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم کان روايت ڪئي وئي آهي، جڏهن ته بهز بن حڪيم جي ڏاڏي جو نالو معاويه بن حيده القصيري هو. ابو عيسي چيو؛ بهز بن حڪيم جي حديث حسن غريب جي حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 593
حَدَّثَنَا مُحَمّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ ابْنِ أَبِي رَافِعٍ عَنْ أَبِي رَافِعٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ رَجُلًا مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ عَلَى الصَّدَقَةِ فَقَالَ لِأَبِي رَافِعٍ اصْحَبْنِي كَيْمَا تُصِيبَ مِنْهَا فَقَالَ لَا حَتَّى آتِيَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَسْأَلَهُ فَانْطَلَقَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ إِنَّ الصَّدَقَةَ لَا تَحِلُّ لَنَا وَإِنَّ مَوَالِيَ الْقَوْمِ مِنْ أَنْفُسِهِمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو رَافِعٍ مَوْلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْمُهُ أَسْلَمُ وَابْنُ أَبِي رَافِعٍ هُوَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَافِعٍ كَاتِبُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
اسان کي [محمد بن المثنيٰ] ٻڌايو آهي، چيو آهي، اسان کي [محمد بن جعفر] ٻڌايو آهي، اسان کي [صيوبة] ٻڌايو آهي، [الحڪم] کان، [ابن ابي رافع] کان، [ابو رافع] کان، ته رسول الله ﷺ بني مخزوم مان هڪ شخص کي زڪوات وٺڻ لاءِ موڪليو، پوءِ انهن ابو رافع کي چيو ته مون سان گڏ هل ته جيئن توهان به ان مان حصو وٺي سگهو. ابو رافع چيو ته انتظار ڪريو جيستائين مون رسول الله ﷺ کان پڇيو، پوءِ هو رسول الله ﷺ کان پڇڻ لاءِ ويو، پاڻ جواب ڏنو ته: 'بيشڪ، زڪوات اسان تي حرام آهي، ۽ بيشڪ هڪ قوم جا غلام انهن مان آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن صحيح حديث آهي، ابو رافع رسول الله صلي الله عليه وسلم جو غلام هو جنهن جو نالو اسلم هو، جڏهن ته ابو رافع جي پٽ جو نالو عبدالله هو جيڪو علي بن ابو طالب جو سيڪريٽري هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 594
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ عَنْ الرَّبَابِ عَنْ عَمِّهَا سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍيَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَفْطَرَ أَحَدُكُمْ فَلْيُفْطِرْ عَلَى تَمْرٍ فَإِنَّهُ بَرَكَةٌ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ تَمْرًا فَالْمَاءُ فَإِنَّهُ طَهُورٌ و قَالَ الصَّدَقَةُ عَلَى الْمِسْكِينِ صَدَقَةٌ وَهِيَ عَلَى ذِي الرَّحِمِ ثِنْتَانِ صَدَقَةٌ وَصِلَةٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ زَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَالرَّبَابُ هِيَ أُمُّ الرَّائِحِ بِنْتُ صُلَيْعٍ وَهَكَذَا رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ عَنْ الرَّبَابِ عَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ وَرَوَى شُعْبَةُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ عَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ الرَّبَابِ وَحَدِيثُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ عُيَيْنَةَ أَصَحُّ وَهَكَذَا رَوَى ابْنُ عَوْنٍ وَهِشَامُ بْنُ حَسَّانَ عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ عَنْ الرَّبَابِ عَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [سفيان بن عينة] [عاشم الاهول] کان [حفشه بنت سيرين] کان [ارباب] پنهنجي چاچي [سلمان بن عامر] کان جيڪو هن کي رسول الله ﷺ وٽ وٺي آيو، هن چيو ته: 'جيڪڏهن توهان پنهنجو روزو افطار ڪريو ته کجورن سان افطار ڪريو ڇو ته کجورن ۾ برڪت آهي، جيڪڏهن توهان کي اهي نه ملن ته پوءِ پاڻي سان افطار ڪريو ڇو ته واقعي پاڻي پاڪ آهي'. هن اهو به چيو ته: 'غريبن کي خيرات ڏيڻ صرف خيرات ڏيڻ آهي، جڏهن ته مائٽن کي خيرات ڏيڻ سان ٻه انعام ملندا - يعني خيرات ڏيڻ ۽ دوستانه تعلقات برقرار رکڻ جو ثواب. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - زينب، عبدالله بن مسعود جي زال، جابر ۽ ابو هريره کان هڪ - پنڊ - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ سلمان بن عامر جي حديث حسن حديث آهي. رعب ام ريح بنت سلي آهي.' اهو ئي آهي جيڪو [سفيان عثصوري] [عاشم] کان [حفشه بنت سيرين] کان [ارباب] کان [سلمان بن عامر] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان هن حديث وانگر روايت ڪيو آهي، ۽ [صيوبة] [عاشم] کان [حفشه بنت سيرين] کان [سلمان بن عامر] کان روايت ڪئي آهي، - پنهنجي روايت ۾ - هن ارباب جو ذڪر نه ڪيو آهي. سفيان عثصوري ۽ ابن عينيه جي حديث وڌيڪ صحيح آهي. اهڙي طرح [ابن عون] ۽ [هشام بن حسن] [حفشه بنت سيرين] کان [ارباب] کان [سلمان بن عامر] کان روايت ڪئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 595
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مَدُّوَيْهِ حَدَّثَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ قَالَتْ سَأَلْتُ أَوْسُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الزَّكَاةِ فَقَالَ إِنَّ فِي الْمَالِ لَحَقًّا سِوَى الزَّكَاةِ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ الَّتِي فِي الْبَقَرَةِ{ لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ }الْآيَةَ
اسان کي [محمد بن احمد بن مدويه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [الاسود بن عامر] ٻڌايو آهي ته [شريق] کان [ابو حمزه] کان [عاش سيابي] کان [فاطمه بنت قيس] ٻڌايو آهي ته مون رسول الله ﷺ کان زڪوات بابت پڇيو، پوءِ پاڻ فرمايائون ته: 'يقيناً، ملڪيت ۾ زڪوات کان سواءِ فرض/حق به آهن جيڪي جاري ڪرڻا آهن'. پوءِ هن سورة بقره ۾ موجود الله تعاليٰ جا لفظ پڙهيا: 'اوڀر ۽ اولهه ڏانهن منهن ڪرڻ فضيلت ناهي... - آيت-'
حديث
Imam Tirmidzi : 596
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الطُّفَيْلِ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ فِي الْمَالِ حَقًّا سِوَى الزَّكَاةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ وَأَبُو حَمْزَةَ مَيْمُونٌ الْأَعْوَرُ يُضَعَّفُ وَرَوَى بَيَانٌ وَإِسْمَعِيلُ بْنُ سَالِمٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ قَوْلَهُ وَهَذَا أَصَحُّ
اسان کي [عبدالله بن عبدالرحمان] ٻڌايو آهي ته اسان کي [محمد بن طفيل] ٻڌايو آهي ته [سيارڪ] کان [ابو حمزه] کان [عامر الشيابي] کان [فاطمه بنت قيس] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، هن فرمايو ته: 'يقيناً، مال سان گڏ زڪوات جي مال کان سواءِ فرض/حق به آهن جيڪي جاري ڪيا وڃن ٿا'. ابو عيسيٰ چيو ته: هن حديث جي سند پوئين حديث جي سند وانگر ناهي ۽ ابو حمزه ميمون الاعور ڪمزور آهي، [بيان] ۽ [اسماعيل بن سليم] هن حديث کي [اشي الشيابي] کان روايت ڪيو آهي، ۽ چيو آهي ته هي سند وڌيڪ صحيح آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 597
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا تَصَدَّقَ أَحَدٌ بِصَدَقَةٍ مِنْ طَيِّبٍ وَلَا يَقْبَلُ اللَّهُ إِلَّا الطَّيِّبَ إِلَّا أَخَذَهَا الرَّحْمَنُ بِيَمِينِهِ وَإِنْ كَانَتْ تَمْرَةً تَرْبُو فِي كَفِّ الرَّحْمَنِ حَتَّى تَكُونَ أَعْظَمَ مِنْ الْجَبَلِ كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ فُلُوَّهُ أَوْ فَصِيلَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَعَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى وَحَارِثَةَ بْنِ وَهْبٍ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَبُرَيْدَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [الليث] [سعيد بن ابو سعيد المقبري] کان [سعيد بن يسار] ٻڌايو آهي ته هن [ابو هريره] کي چوندي ٻڌو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو: ڪو به پاڪ ۽ حلال مال مان صدقو نٿو ڏئي - ۽ الله پاڪ حلال خزاني کان سواءِ ڪجهه به قبول نٿو ڪري - جيستائين الله ان کي پنهنجي ساڄي هٿ سان قبول نه ڪري جيتوڻيڪ اهو هڪ کجور هجي ۽ اهو رحمان جي هٿ جي تري ۾ وڌندو رهندو جيستائين اهو جبل کان وڏو ٿي ويندو جيئن توهان مان ڪو ماڻهو پنهنجو ٻچو پاليندو آهي. هن باب ۾ - عيسيه، عدي بن حاتم، انس، عبدالله بن ابو عوفه، حارثه بن وهب، عبدالرحمٰن بن عوف ۽ بريده کان به روايتون آهن - ابو عيسيٰ چيو ته؛ ابو هريره جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 598
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَال سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ الصَّدَقَةَ وَيَأْخُذُهَا بِيَمِينِهِ فَيُرَبِّيهَا لِأَحَدِكُمْ كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ مُهْرَهُ حَتَّى إِنَّ اللُّقْمَةَ لَتَصِيرُ مِثْلَ أُحُدٍ وَتَصْدِيقُ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ{ أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ }وَ{ يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ هَذَا وَقَدْ قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَمَا يُشْبِهُ هَذَا مِنْ الرِّوَايَاتِ مِنْ الصِّفَاتِ وَنُزُولِ الرَّبِّ تَبَارَكَ وَتَعَالَى كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا قَالُوا قَدْ تَثْبُتُ الرِّوَايَاتُ فِي هَذَا وَيُؤْمَنُ بِهَا وَلَا يُتَوَهَّمُ وَلَا يُقَالُ كَيْفَ هَكَذَا رُوِيَ عَنْ مَالِكٍ وَسُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُمْ قَالُوا فِي هَذِهِ الْأَحَادِيثِ أَمِرُّوهَا بِلَا كَيْفٍ وَهَكَذَا قَوْلُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ السُّنَّةِ وَالْجَمَاعَةِ وَأَمَّا الْجَهْمِيَّةُ فَأَنْكَرَتْ هَذِهِ الرِّوَايَاتِ وَقَالُوا هَذَا تَشْبِيهٌ وَقَدْ ذَكَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ مِنْ كِتَابهِ الْيَدَ وَالسَّمْعَ وَالْبَصَرَ فَتَأَوَّلَتْ الْجَهْمِيَّةُ هَذِهِ الْآيَاتِ فَفَسَّرُوهَا عَلَى غَيْرِ مَا فَسَّرَ أَهْلُ الْعِلْمِ وَقَالُوا إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَخْلُقْ آدَمَ بِيَدِهِ وَقَالُوا إِنَّ مَعْنَى الْيَدِ هَاهُنَا الْقُوَّةُ و قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ إِنَّمَا يَكُونُ التَّشْبِيهُ إِذَا قَالَ يَدٌ كَيَدٍ أَوْ مِثْلُ يَدٍ أَوْ سَمْعٌ كَسَمْعٍ أَوْ مِثْلُ سَمْعٍ فَإِذَا قَالَ سَمْعٌ كَسَمْعٍ أَوْ مِثْلُ سَمْعٍ فَهَذَا التَّشْبِيهُ وَأَمَّا إِذَا قَالَ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى يَدٌ وَسَمْعٌ وَبَصَرٌ وَلَا يَقُولُ كَيْفَ وَلَا يَقُولُ مِثْلُ سَمْعٍ وَلَا كَسَمْعٍ فَهَذَا لَا يَكُونُ تَشْبِيهًا وَهُوَ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى فِي كِتَابهِ{ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ }
اسان کي [ابو ڪريب محمد بن علاءَ] ٻڌايو آهي [وڪِي] اسان کي [عبد بن منصور] ٻڌايو آهي [القاسم بن محمد] ٻڌايو آهي ته مون [ابو هريره]، رسول الله ﷺ کي چوندي ٻڌو آهي ته: 'بيشڪ، الله تعاليٰ پنهنجي ساڄي هٿ سان خيرات قبول ڪري ٿو ۽ پوءِ ان کي توهان لاءِ وڌائي ٿو جڏهن توهان پنهنجا ٻچا کڻندا آهيو، ايتري قدر جو کاڌي جو هڪ ڍڪ احد جبل جيترو وڏو هوندو، ان بابت الله تعاليٰ فرمائي ٿو: 'اهي نٿا ڄاڻن؛ ته الله تعاليٰ پنهنجن ٻانهن جي توبه قبول ڪري ٿو ۽ زڪوات قبول ڪري ٿو ۽ بيشڪ الله تعاليٰ سڀ کان وڌيڪ توبه قبول ڪندڙ ۽ رحم ڪندڙ آهي؟ - التوبة؛ 104-'. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ صحيح حسن حديث آهي، جيڪا عائشه کان رسول الله ﷺ کان مٿي ڏنل حديث ۾ نقل ڪئي وئي آهي. عالمن مٿي ڏنل حديث ۽ ٻين حديثن جي وضاحت ڪئي آهي جيڪي هر رات دنيا جي آسمانن ۾ رب ۽ سندس نُزول جي خاصيتن تي مشتمل آهن، انهن چيو؛ اهي سڀئي روايتون صحيح آهن ۽ انهن تي ايمان آڻڻ گهرجي ۽ انهن شفاعت جي نوعيت بابت سوال نه ٿو ڪري سگهجي. مالڪ بن انس، سفيان بن عينيه، عبدالله بن المبارڪ کان روايت ڪئي وئي آهي، انهن سڀني الله جي صفتن بابت چيو، انهن صفتن تي ايمان آڻيو جيئن بيان ڪيو ويو آهي بغير اهو چوڻ جي ته اهي اصل ۾ ڇا آهن، اهو ئي آهي جيڪو اهلسنت والجماعت جي عالمن چيو. جهميه گروهه جي طور تي، اهي انهن روايتن کي رد ڪن ٿا ۽ اهو به چون ٿا ته الله کي صفتون ڏيڻ تسبيح آهي - الله کي سندس بندن سان تشبيه ڏيڻ - پوءِ اهي انهن آيتن جي تشريح ڪن ٿا جن ۾ الله جون صفتون آهن جهڙوڪ هٿ، ٻڌڻ، نظر ۽ انهن جي تشريح عالمن جي تشريح جي مطابق نه آهي، اهي چون ٿا؛ بيشڪ، الله آدم کي پنهنجن هٿن سان پيدا نه ڪيو ۽ هٿن جي معنيٰ طاقت آهي. اسحاق بن ابراهيم چيو؛ تسبيح کي چئبو آهي جيڪڏهن هو چوي ته الله جا هٿ مخلوق جي هٿن وانگر آهن، الله جي ٻڌڻ مخلوق جي ٻڌڻ وانگر آهي ۽ جيڪڏهن اهو ثابت ٿئي ته هن اهو چيو آهي ته اهو تسبيح آهي، جڏهن ته جيڪڏهن هو چوي ٿو جيئن الله چوي ٿو؛ ته الله جا هٿ، ٻڌڻ ۽ نظر آهن بغير انهن جي فطرت بيان ڪرڻ جي ۽ انهن کي مخلوق جي فطرت سان برابر نه ڪرڻ جي، ته پوءِ ان ۾ تسبيح شامل ناهي ۽ اهو الله جي ڪلام جي مطابق آهي؛ '.. ان وانگر ڪجهه به ناهي، ۽ هو سڀ ڪجهه ٻڌندڙ ۽ ڏسندڙ آهي'. -اسِ شوريٰ؛ 11-
حديث
Imam Tirmidzi : 599
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَسُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الصَّوْمِ أَفْضَلُ بَعْدَ رَمَضَانَ فَقَالَ شَعْبَانُ لِتَعْظِيمِ رَمَضَانَ قِيلَ فَأَيُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ قَالَ صَدَقَةٌ فِي رَمَضَانَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَصَدَقَةُ بْنُ مُوسَى لَيْسَ عِنْدَهُمْ بِذَاكَ الْقَوِيِّ
اسان کي [محمد بن اسماعيل] ٻڌايو آهي اسان کي [موسيٰ بن اسماعيل] اسان کي [شداقه بن موسيٰ] ٻڌايو آهي [ثابت] بن [انس] کان، هن چيو ته: رسول الله ﷺ کان رمضان کان پوءِ سڀ کان اهم روزو بابت پڇيو ويو، ته انهن جواب ڏنو: 'رمضان جي عظمت لاءِ شعبان جو مهينو،' انهن کان ٻيهر پڇيو ويو، ته پوءِ سڀ کان اهم صدقو ڪهڙو آهي؟ هن جواب ڏنو: 'رمضان جي مهيني ۾ صدقو'. ابو عيسيٰ چيو ته: هي هڪ غريب حديث آهي ۽ حديث جي عالمن جي مطابق، صدقہ بن موسيٰ مضبوط راوي نه آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 600
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى الْخَزَّارُ الْبَصْرِيُّ عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الصَّدَقَةَ لَتُطْفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ وَتَدْفَعُ عَنْ مِيتَةِ السُّوءِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ
اسان کي عقبه بن مڪرم العمي البشري ٻڌايو، اسان کي عبدالله بن عيسيٰ خضر البشري، يونس بن عبيد کان، حسن بن انس بن مالڪ کان، هن چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم جن فرمايو؛ ”بيشڪ صدقو الله جي غضب کي روڪي ٿو ۽ ڪنهن کي خراب حالت ۾ مرڻ کان روڪي ٿو. ابو عيسي چيو؛ هن رستي جي ذريعي، هي هڪ غريب حديث آهي.
