Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 41
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ قَالَا حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ هُوَ الْأَعْرَجُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ ثَوْبَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ وَهُوَ إِسْنَادٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَمَّامٌ عَنْ عَامِرٍ الْأَحْوَلِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ ثَلَاثًا ثَلَاثًا
اسان کي [ابو ڪريب] ۽ [محمد بن رافع] ٻڌايو آهي، انهن چيو آهي؛ اسان کي [زيد بن حباب] [عبدالرحمن بن ثابت بن ثوبان] کان ٻڌايو آهي، چيو آهي؛ مون کي [عبدالله بن الفضل] [عبدالرحمن بن هرمز] کان - يعني الاعرج - [ابو هريره] کان ٻڌايو آهي ته؛ 'رسول الله ﷺ ٻه ڀيرا وضو ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ جابر کان به هڪ حديث آهي'. ابو عيسيٰ ٻيهر چيو، 'هي حديث حسن غريب آهي، اسان ان کي ابن ثوبان جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون جيڪو عبدالله بن الفضل کان آهي، ۽ سند حسن صحيح آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ '[حمام] [عامر الاهول] کان، [عثوع] کان، [ابو هريره] کان روايت ڪئي آهي؛' ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم ٽي ڀيرا وضو ڪيو.
حديث
Imam Tirmidzi : 42
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي حَيَّةَ عَنْ عَلِيٍّأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ ثَلَاثًا ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَالرُّبَيِّعِ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي رَافِعٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْروٍ وَمُعَاوِيَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْوُضُوءَ يُجْزِئُ مَرَّةً مَرَّةً وَمَرَّتَيْنِ أَفْضَلُ وَأَفْضَلُهُ ثَلَاثٌ وَلَيْسَ بَعْدَهُ شَيْءٌ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ لَا آمَنُ إِذَا زَادَ فِي الْوُضُوءِ عَلَى الثَّلَاثِ أَنْ يَأْثَمَ و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ لَا يَزِيدُ عَلَى الثَّلَاثِ إِلَّا رَجُلٌ مُبْتَلًى
اسان کي [محمد بن بصير] چيو آهي؛ اسان کي [عبدالرحمان بن مهدي] [سفيان] کان [ابو اسحاق] کان [ابو حيا] کان [علي] کان روايت ڪئي آهي ته؛ 'رسول الله ﷺ ٽي ڀيرا وضو ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ عثمان، عائشه، الربيع، ابن عمر، ابو امامه، ابو رافع، عبدالله بن عمرو، معاويه، ابو هريره، جابر بن عبدالله بن زيد ۽ ابي بن ڪعب جون روايتون پڻ آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ 'علي جي حديث هن باب ۾ سڀ کان وڌيڪ صحيح ۽ بهترين حديث آهي، ڇاڪاڻ ته امام علي کان روايت ڪيل حديث صرف هڪ رستي کان نه آهي'. عالم هن حديث تي عمل ڪن ٿا، يعني ته وضو هڪ ڀيرو ڪافي آهي، ٻه ڀيرا بهتر آهي، ۽ اهو بهتر آهي ته اهو ٽي ڀيرا ڪيو وڃي. جڏهن ته، باقي کي ڪا ترجيح ناهي'. ابن المبارڪ چيو؛ ' 'مون کي خدشو آهي ته جيڪڏهن ڪو ماڻهو پنهنجي وضو ۾ ٽي ڀيرا کان وڌيڪ اضافو ڪري ته گناهه ڪندو.' احمد بن اسحاق چيو؛ 'اهو ٽن ڀيرا کان وڌيڪ نه وڌندو جيستائين ان جي دل ۾ شڪ نه هجي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 43
حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِي صَفِيَّةَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ حَدَّثَكَ جَابِرٌأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً وَمَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ وَثَلَاثًا ثَلَاثًا قَالَ نَعَمْقَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى وَكِيعٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِي صَفِيَّةَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ حَدَّثَكَ جَابِرٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ نَعَمْ و حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِي صَفِيَّة قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا عَنْ ثَابِتٍ نَحْوَ رِوَايَةِ وَكِيعٍ وَشَرِيكٌ كَثِيرُ الْغَلَطِ وَثَابِتُ بْنُ أَبِي صَفِيَّةَ هُوَ أَبُو حَمْزَةَ الثُّمَالِيُّ
اسان کي [اسماعيل بن موسيٰ الفزاري] ٻڌايو ويو آهي؛ اسان کي [شريق] [ثابت بن ابو شفيع] کان ٻڌايو آهي ته؛ مون [ابو جعفر] کان پڇيو، 'ڇا [جابر] توهان کي ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ هڪ ڀيرو، ٻه ڀيرا ۽ ٽي ڀيرا - ٽي ڀيرا وضو ڪيو؟' هن جواب ڏنو، 'اهو صحيح آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ '- انهي دوران - [واقعي] هي حديث [ثابت بن ابو شفيع] کان بيان ڪئي، هن چيو؛ مون [ابو جعفر] کان چيو، 'ڇا [جابر] توهان کي ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ڀيرو وضو ڪندا هئا؟' هن جواب ڏنو، 'اهو صحيح آهي'. [حناد] ۽ [قطيبه] اسان کي ان بابت ٻڌايو، انهن چيو؛ '[واقعي] اسان کي [ثابت بن ابو شفيع] کان ٻڌايو آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث شرڪ جي بيان ڪيل حديث کان وڌيڪ صحيح آهي، ڇاڪاڻ ته هي حديث ٻئي طريقي سان به نقل ڪئي وئي آهي. ۽ ثابت کان هي روايت وکيع جي روايت وانگر آهي. ساڳئي وقت، سيارڪ هڪ اهڙو شخص آهي جيڪو گهڻيون غلطيون ڪندو آهي. ثابت بن ابو شفيع ابو حمزه عتس ثمالي آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 44
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَغَسَلَ يَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ مَرَّتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ ذُكِرَ فِي غَيْرِ حَدِيثٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ بَعْضَ وُضُوئِهِ مَرَّةً وَبَعْضَهُ ثَلَاثًا وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ذَلِكَ لَمْ يَرَوْا بَأْسًا أَنْ يَتَوَضَّأَ الرَّجُلُ بَعْضَ وُضُوئِهِ ثَلَاثًا وَبَعْضَهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ مَرَّةً
اسان کي [محمد بن ابو عمر] ٻڌايو آهي، اسان کي [سفيان بن عينة] عمرو بن يحييٰ کان [پنهنجي پيءُ] کان [عبدالله بن زيد] ٻڌايو آهي ته: 'يقيناً، رسول الله ﷺ وضو ڪيو، ٽي ڀيرا پنهنجو چهرو ڌوتو، ٻه ڀيرا پنهنجا هٿ ڌويا، ۽ پنهنجي مٿي ۽ پيرن جو ٻه ڀيرا مسح ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي، ۽ هڪ ٻي حديث ۾ اهو به ذڪر آهي ته رسول الله ﷺ ڪڏهن هڪ ڀيرو ۽ ڪڏهن ٽي ڀيرا وضو ڪيو. عالم هن معاملي ۾ پڻ تسلي ڏين ٿا، انهن جو رايو آهي ته هڪ شخص کي هڪ وقت ۾ ٽي ڀيرا ۽ ٻين وقتن ۾ هڪ ڀيرو وضو ڪرڻ جي اجازت آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 45
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي حَيَّةَ قَالَرَأَيْتُ عَلِيًّا تَوَضَّأَ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ حَتَّى أَنْقَاهُمَا ثُمَّ مَضْمَضَ ثَلَاثًا وَاسْتَنْشَقَ ثَلَاثًا وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَذِرَاعَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً ثُمَّ غَسَلَ قَدَمَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَأَخَذَ فَضْلَ طَهُورِهِ فَشَرِبَهُ وَهُوَ قَائِمٌ ثُمَّ قَالَ أَحْبَبْتُ أَنْ أُرِيَكُمْ كَيْفَ كَانَ طُهُورُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالرُّبَيِّعِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ وَعَائِشَةَ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ ذَكَرَ عَنْ عَلِيٍّ مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي حَيَّةَ إِلَّا أَنَّ عَبْدَ خَيْرٍ قَالَ كَانَ إِذَا فَرَغَ مِنْ طُهُورِهِ أَخَذَ مِنْ فَضْلِ طَهُورِهِ بِكَفِّهِ فَشَرِبَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ رَوَاهُ أَبُو إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ أَبِي حَيَّةَ وَعَبْدِ خَيْرٍ وَالْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ وَقَدْ رَوَاهُ زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدِيثَ الْوُضُوءِ بِطُولِهِ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ فَأَخْطَأَ فِي اسْمِهِ وَاسْمِ أَبِيهِ فَقَالَ مَالِكُ بْنُ عُرْفُطَةَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ قَالَ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ قَالَ وَرُوِيَ عَنْهُ عَنْ مَالِكِ بْنِ عُرْفُطَةَ مِثْلُ رِوَايَةِ شُعْبَةَ وَالصَّحِيحُ خَالِدُ بْنُ عَلْقَمَةَ
[حناد] ۽ [قطيبه] اسان کان روايت ڪئي آهي؛ [ابوالاحواش] اسان کان [ابو اسحاق] کان [ابو حياه] تائين روايت ڪئي آهي ته: مون [علي] کي وضو ڪندي ڏٺو، هن پنهنجا هٿ ڌوتا جيستائين اهي صاف نه ٿيا، پوءِ ٽي ڀيرا پنهنجي وات کي ڪلي ڪيو، ٽي ڀيرا پنهنجي نڪ ۾ پاڻي ڀريو، ٽي ڀيرا پنهنجو چهرو ڌوتو، ٽي ڀيرا پنهنجي ڪُهيون ڌوتو، ۽ هڪ ڀيرو پنهنجي مٿي جو مسح ڪيو. پوءِ هن پنهنجا پير ٽِڪن تائين ڌوتا، پوءِ اٿي بيٺو ۽ باقي پاڻي وضو لاءِ ورتو ۽ ان کي پيتو، جڏهن هو بيٺو هو. ان کان پوءِ هن چيو: 'مون کي خوشي آهي ته توهان کي ڏيکاريان ته رسول الله ﷺ ڪيئن وضو ڪندا هئا.' هن باب ۾ عثمان، عبدالله بن زيد، ابن عباس، عبدالله بن عمرو، الربيع، عبدالله بن انيس ۽ عائشه کان به روايتون آهن، الله انهن کان راضي ٿئي.' [قطيبه] ۽ [حناد] اسان کان روايت ڪئي آهي؛ اسان کي [ابوالاحواش] [ابو اسحاق] کان [عبد خير] کان بيان ڪيو آهي، هن [علي] کان ذڪر ڪيو آهي جيئن ابو حيا جي حديث ۾، صرف عبدالخير چيو آهي؛ "جڏهن علي غسل ڪري فارغ ٿيو، ته پنهنجي وضو مان بچيل پاڻي پنهنجي هٿ جي تري سان ورتو، ان کان پوءِ پيتو." ابو عيسيٰ چيو؛ 'علي جي هي حديث [ابو اسحاق الحمداني]، [عبد خير] کان ۽ [الحارث] [علي] کان بيان ڪئي آهي. ۽ ان کي [زيدة بن قدامة] پڻ بيان ڪيو آهي ۽ ان کان علاوه [خالد بن علقمه]، [عبد خير] کان، [علي] رضي الله عنه کان - مڪمل وضو بابت حديث - ۽ هي حديث حسن صحيح آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ 'صيوبة هي حديث خالد بن علقمه کان بيان ڪئي، پر هو پنهنجو نالو ۽ پنهنجي پيءُ جو نالو بيان ڪرڻ ۾ غلط هو. هن چيو؛ 'مالڪ بن عرفثه، عبدالخير، علي کان'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث ابو عوانه، خالد بن علقمه کان، عبدالخير، علي کان، علي کان پڻ روايت ڪئي آهي.' 'هن چيو ته؛ 'اها حديث مالڪ بن عرفثه کان شعبه جي تاريخ وانگر روايت ڪئي وئي آهي. ساڳئي وقت، صحيح خالد بن علقمه آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 46
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَأَحْمَدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدِ اللَّهِ السَّلِيمِيُّ الْبَصْرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْهَاشِمِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ جَاءَنِي جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَضِحْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍ الْهَاشِمِيُّ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي الْحَكَمِ بْنِ سُفْيَانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَزَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ و قَالَ بَعْضُهُمْ سُفْيَانُ بْنُ الْحَكَمِ أَوْ الْحَكَمُ بْنُ سُفْيَانَ وَاضْطَرَبُوا فِي هَذَا الْحَدِيثِ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [نشر بن علي الجهدلمي] ۽ [احمد بن ابو عبيدالله عس سليمي البشري] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [ابو قتيبه سلام بن قتيبه] ٻڌايو آهي [الحسن بن علي الحسيمي] کان [عبدالرحمن الاعرج] کان [ابو هريره] ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'جبريل مون وٽ آيو ۽ چيو: 'اي محمد، جيڪڏهن توهان وضو ڪريو ٿا ته پهريان پاڻ کي پاڪ ڪريو.' ابو عيسيٰ چيو: 'هي حديث غريب آهي'. ۽ هن ٻيهر چيو؛ مون محمد ﷺ کي چوندي ٻڌو: 'الحسن بن علي الحسيمي منڪر الحديث آهي'. ۽ هن باب ۾ ابو الحڪم بن سفيان، ابن عباس، زيد بن حارثه ۽ ابو سعيد الخدري کان به حديثون آهن، ڪجهه ٻيا سفيان بن الحڪم، يا الحڪم بن سفيان چون ٿا، ۽ اهي هن حديث ۾ بيدلتراب آهن - مختلف -'.
حديث
Imam Tirmidzi : 47
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَلَا أَدُلُّكُمْ عَلَى مَا يَمْحُو اللَّهُ بِهِ الْخَطَايَا وَيَرْفَعُ بِهِ الدَّرَجَاتِ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِسْبَاغُ الْوُضُوءِ عَلَى الْمَكَارِهِ وَكَثْرَةُ الْخُطَا إِلَى الْمَسَاجِدِ وَانْتِظَارُ الصَّلَاةِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَذَلِكُمْ الرِّبَاطُو حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ الْعَلَاءِ نَحْوَهُ و قَالَ قُتَيْبَةُ فِي حَدِيثِهِ فَذَلِكُمْ الرِّبَاطُ فَذَلِكُمْ الرِّبَاطُ فَذَلِكُمْ الرِّبَاطُ ثَلَاثًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبِيدَةَ وَيُقَالُ عُبَيْدَةُ بْنُ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَائِشٍ الْحَضْرَمِيِّ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَلَاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ ابْنُ يَعْقُوبَ الْجُهَنِيُّ الْحُرَقِيُّ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ
اسان کان [علي بن حجر] روايت ڪئي آهي؛ اسان کان [اسماعيل بن جعفر] [علاء بن عبدالرحمان] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابو هريره] روايت ڪئي آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'ڇا مان توهان کي اهڙي شيءِ ڏيکاريان جيڪا غلطين کي مٽائي ۽ توهان جي درجات کي بلند ڪري؟' صحابه ڪرام جواب ڏنو، 'ها، اي الله جا رسول'. پاڻ فرمايائون؛ 'اهڙي وقت نماز پڙهڻ جڏهن اهو ناپسند هجي، مسجد ڏانهن گهڻا قدم کڻڻ ۽ نماز کان پوءِ نماز جو انتظار ڪرڻ. ۽ اهو رباط آهي'. اهو اسان کان [قطيبه] روايت ڪيو آهي؛ اسان کان [عبدالعزيز بن محمد] [علاء] حديث جي طور تي بيان ڪيو آهي. قتيبه پنهنجي حديث ۾ ذڪر ڪيو آهي، 'اهو رباط آهي، اهو رباط آهي، اهو رباط آهي'. ٽي ڀيرا. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ علي، عبدالله بن عمرو، ابن عباس ۽ عبيده، جن کي عبيده بن عمرو، عيسيه، عبدالرحمان بن عيسي الحضرمي ۽ انس به سڏيو ويندو آهي، کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ '۽ هن باب ۾ ابو هريره جي حديث بهترين ۽ صحيح حديث آهي'. ۽ علاء بن عبدالرحمان ابن يعقوب الجهني الحرقي آهي، هو هڪ اهڙو شخص آهي جنهن تي حديث جي ماهرن جي مطابق اعتبار ڪري سگهجي ٿو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 48
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعِ بْنِ الْجَرَّاحِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ حُبَابٍ عَنْ أَبِي مُعَاذٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خِرْقَةٌ يُنَشِّفُ بِهَا بَعْدَ الْوُضُوءِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ لَيْسَ بِالْقَائِمِ وَلَا يَصِحُّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَابِ شَيْءٌ وَأَبُو مُعَاذٍ يَقُولُونَ هُوَ سُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ
اسان کي سفيان بن وکيع بن الجراح بيان ڪيو آهي؛ اسان کي عبدالله بن وهب بيان ڪيو آهي؛ [زيد بن حباب]؛ [ابو معز]؛ [عز زهري]؛ [عروه]؛ [عيسيه]؛ هن چيو ته؛ رسول الله ﷺ وٽ هڪ ڪپڙو هو جيڪو وضو ڪرڻ کان پوءِ سڪيندو هو. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'عيسيٰ جي حديث مضبوط نه آهي ۽ هن باب ۾ ابو معاذ بابت رسول الله ﷺ کان ڪا به صحيح حديث ناهي، انهن چيو ته؛ هو سليمان بن ارقم هو، ۽ هو حديث جي ماهرن جي مطابق هڪ ڪمزور شخص هو. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هن باب ۾ معاذ بن جبل کان به هڪ تاريخ آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 49
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَيٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ مَسَحَ وَجْهَهُ بِطَرَفِ ثَوْبِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَإِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ وَرِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ الْأَفْرِيقِيُّ يُضَعَّفَانِ فِي الْحَدِيثِ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ فِي التَّمَنْدُلِ بَعْدَ الْوُضُوءِ وَمَنْ كَرِهَهُ إِنَّمَا كَرِهَهُ مِنْ قِبَلِ أَنَّهُ قِيلَ إِنَّ الْوُضُوءَ يُوزَنُ وَرُوِيَ ذَلِكَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَالزُّهْرِيِّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ قَالَ حَدَّثَنِيهِ عَلِيُّ بْنُ مُجَاهِدٍ عَنِّي وَهُوَ عِنْدِي ثِقَةٌ عَنْ ثَعْلَبَة عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ إِنَّمَا كُرِهَ الْمِنْدِيلُ بَعْدَ الْوُضُوءِ لِأَنَّ الْوُضُوءَ يُوزَنُ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [رضي الدين بن سعد] کان [عبدالرحمن بن زياد بن انعوم] کان [عتبه بن حميد] کان [عباده بن نُسعي] کان [عبدالرحمن بن غنمي] کان [معذ بن جبل] کان بيان ڪيو آهي ته: مون رسول الله ﷺ کي ڏٺو ته وضو کان پوءِ پنهنجي ڪپڙي جي ڪناري سان پنهنجو چهرو صاف ڪندا هئا. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث درجي ۾ غريب ۽ سند ۾ ڪمزور آهي. رشيد بن سعد ۽ عبدالرحمان بن زياد بن انعوم العفريقي حديث کي ڪمزور ڪيو. رسول الله ﷺ جي اصحابن مان ڪجهه عالمن ۽ انهن کان پوءِ ايندڙن باقي وضو کي مسح ڪرڻ لاءِ رفع ڏنو، جيئن انهن لاءِ جن ان کي واجب قرار ڏنو، اهو صرف ان راءِ تي ٻڌل هو ته وضو کي صدقي جي ترازو ۾ وزن ڪيو ويندو. هي سعيد بن المسيب ۽ الزهري کان روايت ڪئي آهي. اسان کي محمد بن حميد الرازي ٻڌايو آهي، اسان کي جرير کان ٻڌايو آهي ته مون کي علي بن مجاهد ان بابت ٻڌايو آهي، ۽ مون کي لڳي ٿو ته هو هڪ قابل اعتماد شخص آهي، يعني ثعلبه کان، الزهري کان، هن چيو ته: "وضو جي باقيات کي صاف ڪرڻ بهتر ناهي ڇو ته ان جو وزن ڪيو ويندو."
حديث
Imam Tirmidzi : 50
حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الثَّعْلَبِيُّ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ الدِّمَشْقِيِّ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلَانِيِّ وَأَبِي عُثْمَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ ثُمَّ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِنْ التَّوَّابِينَ وَاجْعَلْنِي مِنْ الْمُتَطَهِّرِينَ فُتِحَتْ لَهُ ثَمَانِيَةُ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ قَدْ خُولِفَ زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ وَرَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ وَغَيْرُهُ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عُمَرَ وَعَنْ رَبِيعَةَ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ عُمَرَ وَهَذَا حَدِيثٌ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ وَلَا يَصِحُّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَابِ كَبِيرُ شَيْءٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَبُو إِدْرِيسَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُمَرَ شَيْئًا
اسان کي جعفر بن محمد بن عمران عتسلبي الڪوفي ٻڌايو آهي ته؛ اسان کي [زيد بن حباب] [معاويه بن صالح] کان [رابعه بن يزيد عاد دمسيقي] [ابو ادريس الخولاني] کان ۽ [ابو عثمان] [عمر بن الخطاب] کان بيان ڪيو آهي، هن چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم جن فرمايو؛ ”جيڪو وضو ڪري ۽ وضو پورو ڪري پوءِ پڙهي. اشهد انّلا إله إلا الله وحده لا سيريكله و اشهد انّنا محمدن عبده و رسوله، اللهمّاجّالني منات توابينہ وجّالني من المُتَحِرِين - مان شاهدي ڏيان ٿو ته الله کان سواءِ ڪو به عبادت جي لائق ناهي، جيڪو اڪيلو آهي، ۽ ان جو ڪو به شريڪ ناهي، ۽ مان شاهدي ڏيان ٿو ته محمد ﷺ سندس ٻانهو ۽ رسول آهن. اي الله، مون کي توبه ڪندڙن مان ڪر ۽ مون کي پاڪ ڪرڻ وارن مان ڪر - ان لاءِ جنت جا اٺ دروازا کوليا ويندا، ان کي جنهن به دروازي مان گهرڻ جي دعوت ڏني ويندي. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ انس ۽ عقبه بن عامر کان به هڪ حديث آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'عمر جي حديث کي هن حديث ۾ زيد بن حباب رد ڪيو آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ ' [عبدالله بن صالح] ۽ ٻين [معاويه بن صالح] کان، [ربيعة بن يزيد] کان، [ابو ادريس] کان، [عقبه بن عامر] کان، [عمر] کان روايت ڪئي آهي. ۽ [ربيعة] [ابو عثمان] کان، [جبير بن نفير] کان، [عمر] کان روايت ڪئي آهي. ۽ هي حديث پنهنجي سند ۾ عدم تضاد جو تجربو ڪري ٿي، ۽ هن باب ۾ رسول الله ﷺ کان ڪا به صحيح حديث ناهي. محمد فرمايو؛ 'ابو ادريس عمر کان ڪجهه به نه ٻڌو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 51
و حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَعَليُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ أَبِي رَيْحَانَةَ عَنْ سَفِينَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَوَضَّأُ بِالْمُدِّ وَيَغْتَسِلُ بِالصَّاعِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَجَابِرٍ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَفِينَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو رَيْحَانَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَطَرٍ وَهَكَذَا رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْوُضُوءَ بِالْمُدِّ وَالْغُسْلَ بِالصَّاعِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ لَيْسَ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عَلَى التَّوَقِّي أَنَّهُ لَا يَجُوزُ أَكْثَرُ مِنْهُ وَلَا أَقَلُّ مِنْهُ وَهُوَ قَدْرُ مَا يَكْفِي
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [احمد بن منيع] ۽ [علي بن حجر] ٻنهي چيو؛ اسان کي [اسماعيل بن اوليا] [ابو ريحانه] کان [سفينه] کان ٻڌايو آهي ته؛ "رسول الله ﷺ صرف هڪ مِٽ پاڻيءَ سان وضو ڪيو ۽ هڪ شَعَ سان غسل ڪيو." ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ عيسيه، جابر ۽ انس بن مالڪ جون تاريخون پڻ آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'سفينه جي حديث حسن صحيح آهي، جڏهن ته ابو ريحان جو نالو عبدالله بن مطر آهي'. تنهن ڪري، سائنسي ماهرن جو خيال آهي ته هڪ مِٽ پاڻيءَ سان وضو ڪرڻ ۽ هڪ شَعَ سان غسل ڪرڻ ڪافي آهي. امام شافعي، احمد ۽ اسحاق چيو؛ 'هي حديث حد جي طور تي نه آهي؛ ته اهو تمام گهڻو يا تمام گهٽ نه هجي، پر ماپ مطابق هجي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 52
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو دَاودَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا خَارِجَةُ بْنُ مُصْعَبٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عُتَيِّ بْنِ ضَمْرَةَ السَّعْدِيِّ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ لِلْوُضُوءِ شَيْطَانًا يُقَالُ لَهُ الْوَلَهَانُ فَاتَّقُوا وَسْوَاسَ الْمَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ لَأَنَّا لَا نَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَهُ غَيْرَ خَارِجَةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْحَسَنِ قَوْلَهُ وَلَا يَصِحُّ فِي هَذَا الْبَابِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ وَخَارِجَةُ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَصْحَابِنَا وَضَعَّفَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ
اسان کي [محمد بن بصير] چيو آهي؛ اسان کي [ابو داؤد ثيالسي] چيو آهي؛ اسان کي [خارجه بن مشعب] کان [يونس بن عبيد] کان [الحسن] کان [عطي بن دلمرة السعدي] کان [ابائي بن ڪعب] کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، هن چيو ته؛ 'يقيناً، هر وضو تي هڪ شيطان هوندو آهي جنهن کي الولحان سڏيو ويندو آهي، تنهنڪري پاڻي ۾ پريشاني کان پري رهو'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ عبدالله بن عمرو ۽ عبدالله بن مغفل کان به حديثون آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابائي بن ڪعب جي حديث هڪ غريب حديث آهي ۽ حديث جي ماهرن جي مطابق ان جي سند مضبوط ناهي، ڇاڪاڻ ته اسان ڪنهن کي به نٿا ڄاڻون جيڪو هن حديث تي ڀروسو ڪري سواءِ خريجه جي. هي حديث حسن جي لفظن مان ڪيترن ئي سٽن مان پڻ نقل ڪئي وئي آهي. ۽ هن باب ۾ رسول الله ﷺ کان ڪا به صحيح حديث ناهي. اسان جي دوستن جي مطابق، خارجه مضبوط نه هئي، ۽ ابن المبارڪ کيس ڪمزور ڪيو.
حديث
Imam Tirmidzi : 53
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ الْفَضْلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلَاةٍ طَاهِرًا أَوْ غَيْرَ طَاهِرٍقَالَ قُلْتُ لِأَنَسٍ فَكَيْفَ كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ أَنْتُمْ قَالَ كُنَّا نَتَوَضَّأُ وُضُوءًا وَاحِدًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَالْمَشْهُورُ عَنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ حَدِيثُ عَمْرِو بْنِ عَامِرٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ كَانَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَى الْوُضُوءَ لِكُلِّ صَلَاةٍ اسْتِحْبَابًا لَا عَلَى الْوُجُوبِ
اسان کي [محمد بن حميد الرازي] ٻڌايو ويو آهي؛ اسان کي [سلمه بن الفضل] ٻڌايو ويو آهي [محمد بن اسحاق] کان [حميد] کان [انس] چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم هميشه نماز کان اڳ وضو ڪندا هئا، چاهي هو پاڪائي جي حالت ۾ هجي يا نه'. حميد چيو؛ مون انس کي چيو؛ 'پوءِ توهان جو ڇا حال آهي، توهان ڇا ڪندا آهيو؟' هن جواب ڏنو، 'اسين صرف هڪ ڀيرو وضو ڪندا آهيون'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'انس کان حميد جي حديث هن طرف کان حسن غريب آهي. پر حديث جي ماهرن جي مطابق مشهور حديث عمرو بن عامر الانصاري جي حديث آهي. ۽ ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته هر نماز کان اڳ وضو ڪرڻ مستحب آهي، واجب نه آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 54
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ هُوَ ابْنُ مَهْدِيٍّ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَامِرٍ الْأنْصَارِيِّ قَال سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقُلْتُ فَأَنْتُمْ مَا كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ قَالَ كُنَّا نُصَلِّي الصَّلَوَاتِ كُلَّهَا بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ مَا لَمْ نُحْدِثْ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ حَدِيثٌ جَيِّدٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ
اسان کي [محمد بن بصير] چيو آهي؛ اسان کي [يحيى بن سعيد] ۽ [عبدالرحمن] - يعني ابن مهدي - بيان ڪيو آهي؛ انهن چيو؛ اسان کي [سفيان بن سعيد] [عمرو بن عامر انصاري] کان بيان ڪيو آهي ته؛ مون [انس بن مالڪ] کي چوندي ٻڌو آهي ته؛ 'رسول الله ﷺ هر نماز پڙهڻ وقت هميشه وضو ڪندا هئا'. مون چيو: 'پوءِ، توهان ڇا ڪندا آهيو؟' هن جواب ڏنو، 'اسين سڀ نماز هڪ وضو سان پڙهون ٿا، جيستائين اسان پنهنجو روزو نه ٽوڙيون'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي، جڏهن ته انس کان حميد جي حديث هڪ سٺي حديث آهي، پر غريب حسن'.
حديث
Imam Tirmidzi : 55
وَقَدْ رُوِيَ فِي حَدِيثٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ تَوَضَّأَ عَلَى طُهْرٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهِ عَشْرَ حَسَنَاتٍقَالَ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الْأَفْرِيقِيُّ عَنْ أَبِي غُطَيْفٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ عَنْ الْأَفْرِيقِيِّ وَهُوَ إِسْنَادٌ ضَعِيفٌ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ذَكَرَ لِهِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ هَذَا الْحَدِيثُ فَقَالَ هَذَا إِسْنَادٌ مَشْرِقِيٌ قَالَ سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ بِعَيْنِي مِثْلَ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ
ابن عمر کان هڪ حديث ۾ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي وئي آهي ته پاڻ فرمايو ته جيڪو به پاڪائيءَ سان وضو ڪندو، الله تعاليٰ ان لاءِ ڏهه نيڪيون لکندو. پاڻ فرمايو ته: ”[العفريقي] هي حديث ابو غثيف کان، ابن عمر کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي. الحسين بن حريث المروازي اسان کي اهو به ٻڌايو آهي ته [محمد بن يزيد الوسطي] اسان کي [العفريقي] کان هڪ قصو ٻڌايو هو، ۽ سندس سند ڪمزور هئي. علي بن المديني چيو ته: ”يحييٰ بن سعيد القثان چيو ته: جڏهن هي حديث هشام بن عروه کي ٻڌائي وئي ته هن جواب ڏنو ته، ”هي مشرقي ماڻهن جي سند آهي“. ابو عيسيٰ چيو ته: ”مون احمد بن الحسن کي چوندي ٻڌو؛ مون احمد بن حنبل کي چوندي ٻڌو؛“ 'مون ڪڏهن به ڪنهن کي يحييٰ بن سعيد القثثان جهڙو اکين سان نه ڏٺو آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 56
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلَاةٍ فَلَمَّا كَانَ عَامُ الْفَتْحِ صَلَّى الصَّلَوَاتِ كُلَّهَا بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقَالَ عُمَرُ إِنَّكَ فَعَلْتَ شَيْئًا لَمْ تَكُنْ فَعَلْتَهُ قَالَ عَمْدًا فَعَلْتُهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَلِيُّ بْنُ قَادِمٍ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَزَادَ فِيهِ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلَاةٍ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُحَارِبٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ وَرَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَغَيْرُهُ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ وَكِيعٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُصَلِّي الصَّلَوَاتِ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ مَا لَمْ يُحْدِثْ وَكَانَ بَعْضُهُمْ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلَاةٍ اسْتِحْبَابًا وَإِرَادَةَ الْفَضْلِ وَيُرْوَى عَنْ الْأَفْرِيقِيِّ عَنْ أَبِي غُطَيْفٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَوَضَّأَ عَلَى طُهْرٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهِ عَشْرَ حَسَنَاتٍ وَهَذَا إِسْنَادٌ ضَعِيفٌ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ
اسان کي [محمد بن بصير] بيان ڪيو آهي، اسان کي [عبدالرحمان بن مهدي] بيان ڪيو آهي، [سفيان] ان کان [علقمه بن مرتصد] ان کان [سليمان بن بريده] ان کان [پنهنجي پيءُ] چيو آهي ته: رسول الله ﷺ نماز لاءِ وڃڻ وقت هميشه وضو ڪندا هئا. ۽ مڪي جي فتح جي ڏينهن، پاڻ سڀ نمازون هڪ وضو سان ادا ڪندا هئا ۽ پنهنجو موزون صاف ڪندا هئا. پوءِ عمر چيو: 'يقيناً، توهان اهو ڪم ڪري رهيا آهيو جيڪو توهان ڪرڻ جي عادت نه آهيو،' هن جواب ڏنو؛ 'مون اهو جان بوجھ ڪري ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو: 'هي حديث حسن صحيح آهي.' [علي بن قاديم] هن حديث کي [سفيان عثصوري] کان بيان ڪيو، پوءِ هن وڌيڪ چيو ته: 'الله جي رسول هڪ وقت ۾ هڪ ڀيرو وضو ڪيو'. هن چيو؛ '۽ [سفيان عطصوري] پڻ هي حديث [محارب بن دتصار] کان، [سليمان بن بريده] کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي؛ ته هو هميشه نماز کان اڳ وضو ڪندو هو. ۽ [واقع] ان کي [سفيان] کان، [محارب] کان، [سليمان بن بريده] کان، [پنهنجي پيءُ] کان روايت ڪيو آهي. [عبدالرحمان بن مهدي] ۽ ٻين ان کي [سفيان] کان، [محارب بن دتصار] کان، [سليمان بن بريده] کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان مرسل طريقي سان روايت ڪيو آهي، ۽ هي حديث وکع جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ صحيح آهي. عالم هن حديث تي عمل ڪن ٿا، يعني ته رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ وضو سان ڪيتريون ئي نمازون پڙهيون جيستائين اهو باطل نه ٿئي. بهرحال، انهن ۾ اهڙا ماڻهو به آهن جيڪي هر نماز کان اڳ وضو ڪندا هئا ڇاڪاڻ ته اهو مستحب هو ۽ فضيلت حاصل ڪرڻ لاءِ.' العفريقي کان، ابو غذيف کان، ابن عمر کان، اهو به نقل ڪيو ويو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: "جيڪو پاڪائيءَ سان وضو ڪندو، الله تعاليٰ ان لاءِ ڏهه نيڪيون لکندو." بهرحال، هن حديث جي سند ڪمزور آهي. هن باب ۾، جابر بن عبدالله کان روايت آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم ظهر ۽ عصر جي نماز هڪ وضو سان پڙهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 57
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي مَيْمُونَةُ قَالَتْكُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ مِنْ الْجَنَابَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ الْفُقَهَاءِ أَنْ لَا بَأْسَ أَنْ يَغْتَسِلَ الرَّجُلُ وَالْمَرْأَةُ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ وَأُمِّ هَانِئٍ وَأُمِّ صُبَيَّةَ الْجُهَنِيَّةِ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو الشَّعْثَاءِ اسْمُهُ جَابِرُ بْنُ زَيْدٍ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي [ابن ابو عمر] چيو آهي؛ اسان کي ٻڌايو آهي [سفيان بن عينة] [عمرو بن دينار] کان [ابو سيعتص'] کان [ابن عباس] چيو آهي ته؛ [ميمونة] مون کي چيو ته، 'مون هڪ ڀيرو جنابت جي وقت رسول الله ﷺ سان گڏ هڪ برتن ۾ غسل ڪيو هو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي هڪ صحيح حسن حديث آهي، ۽ اهو گهڻن فقهائن جو رايو آهي؛ ته هڪ مرد هڪ عورت سان ساڳئي برتن ۾ غسل ڪري سگهي ٿو'. هن باب ۾ علي، عيسيه، انس، ام هاني، ام شبيه الجنيه، ام سلمه ۽ ابن عمر جون تاريخون پڻ آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ '۽ ابو عيسي سيعتصا جو نالو جابر بن زيد هو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 58
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي حَاجِبٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي غِفَارٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ فَضْلِ طَهُورِ الْمَرْأَةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَكَرِهَ بَعْضُ الْفُقَهَاءِ الْوُضُوءَ بِفَضْلِ طَهُورِ الْمَرْأَةِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ كَرِهَا فَضْلَ طَهُورِهَا وَلَمْ يَرَيَا بِفَضْلِ سُؤْرِهَا بَأْسًا
[محمود بن غيلان] اسان کي ٻڌايو آهي؛ [واقع] اسان کي [سفيان] کان [سليمان التيميءَ] کان [ابو حاجب] کان [بنو غيفار جي هڪ شخص] تائين ٻڌايو آهي، هن چيو ته: 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم عورت جي غسل مان بچيل پاڻي کان منع ڪئي آهي.' ۽ هن باب ۾ عبدالله بن سرجيس کان به هڪ روايت آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ڪجهه فقهاء عورت جي غسل مان بچيل پاڻي مان وضو ڪرڻ کي مکروه سمجهن ٿا. ۽ اهو احمد ۽ اسحاق جو قول آهي، اهي پنهنجي وضو مان بچيل پاڻي کي مکروه سمجهن ٿا، نه ته پنهنجي برتن مان بچيل پاڻي کي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 59
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَاصِمٍ قَال سَمِعْتُ أَبَا حَاجِبٍ يُحَدِّثُ عَنْ الْحَكَمِ بْنِ عَمْرٍو الْغِفَارِيِّأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَتَوَضَّأَ الرَّجُلُ بِفَضْلِ طَهُورِ الْمَرْأَةِ أَوْ قَالَ بِسُؤْرِهَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو حَاجِبٍ اسْمُهُ سَوَادَةُ بْنُ عَاصِمٍ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ فِي حَدِيثِهِ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَتَوَضَّأَ الرَّجُلُ بِفَضْلِ طَهُورِ الْمَرْأَةِ وَلَمْ يَشُكَّ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ
[محمد بن بشير] ۽ [محمد بن غيلان] اسان کي ٻڌايو آهي؛ [ابو دائود] اسان کي [صيوبة] کان [عاشق] کان بيان ڪيو آهي، جنهن چيو ته؛ مون [ابو حاجب] کي [الحڪم بن عمرو الغفاري] کان روايت ڪندي ٻڌو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم مرد کي عورت جي طهارت مان بچيل پاڻي سان وضو ڪرڻ کان منع ڪيو آهي، يا پاڻ فرمايو: 'ان جي ٿانو مان بچيل پاڻي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن آهي. ۽ ابو حاجب جو نالو سواده بن عاصم آهي.' محمد بن بشير پنهنجي حديث ۾ ذڪر ڪيو آهي؛ 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم مرد کي عورت جي طهارت مان بچيل پاڻي سان وضو ڪرڻ کان منع ڪيو آهي،' ۽ محمد بن بشير کي ان ۾ ڪو شڪ نه هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 60
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاغْتَسَلَ بَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَفْنَةٍ فَأَرَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَتَوَضَّأَ مِنْهُ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ جُنُبًا فَقَالَ إِنَّ الْمَاءَ لَا يُجْنِبُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ
اسان کي [قتيبه] ٻڌايو آهي، اسان کي [ابو الاحواش] ٻڌايو آهي، [سمڪ بن حرب] کان، [عڪرمه] کان، [ابن عباس] کان، هن چيو ته: 'رسول الله ﷺ جون ڪيتريون ئي زالون هڪ برتن ۾ غسل ڪنديون هيون، پوءِ رسول الله ﷺ ان مان وضو ڪرڻ وارا هئا، پر هن چيو: 'يا رسول الله ﷺ، بيشڪ مان جنب آهيان،' پوءِ هن جواب ڏنو: 'بيشڪ، پاڻي جنب ناهي - پليت ناهي -'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي، ۽ هي حديث سفيان عثصوري، مالڪ ۽ شافعي طرفان صحيح آهي'.
