Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 561
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ الشَّيْبَانِيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ دَرَّاجٍ عَنْ ابْنِ حُجَيْرَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَدَّيْتَ زَكَاةَ مَالِكَ فَقَدْ قَضَيْتَ مَا عَلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ أَنَّهُ ذَكَرَ الزَّكَاةَ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهَا فَقَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَتَطَوَّعَ وَابْنُ حُجَيْرَةَ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُجَيْرَةَ الْمَصْرِيُّ
اسان کي عمر بن حفش عاصي شيباني البشري ٻڌايو آهي ته اسان کي عبدالله بن وهب ٻڌايو آهي ته اسان کي عمرو بن الحارث ٻڌايو آهي ته [درج] کان ابو هجيره کان ابو هريره کان ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته جيڪڏهن توهان پنهنجي مال تي زڪوات ادا ڪئي آهي ته پوءِ توهان پنهنجو فرض پورو ڪيو. ابو عيسيٰ چيو ته هي حسن غريب حديث آهي. هي حديث رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ڪيترن ئي طريقن سان نقل ڪئي وئي آهي، جن سڀني ۾ زڪوات جو لفظ ذڪر آهي. هڪ شخص پڇيو ته، الله جا رسول، زڪوات کان علاوه، ڇا مون تي ادا ڪرڻ واجب آهي؟ ته هن جواب ڏنو ته؛ 'نه، جيستائين توهان سنت جي طريقن تي عمل نه ڪريو'. ابن هجيره جو نالو عبدالرحمان بن هجيره المشري آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 562
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَكُنَّا نَتَمَنَّى أَنْ يَأْتِيَ الْأَعْرَابِيُّ الْعَاقِلُ فَيَسْأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ عِنْدَهُ فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ أَتَاهُ أَعْرَابِيٌّ فَجَثَا بَيْنَ يَدَيْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَسُولَكَ أَتَانَا فَزَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ فَبِالَّذِي رَفَعَ السَّمَاءَ وَبَسَطَ الْأَرْضَ وَنَصَبَ الْجِبَالَ آللَّهُ أَرْسَلَكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا صَوْمَ شَهْرٍ فِي السَّنَةِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَ قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا فِي أَمْوَالِنَا الزَّكَاةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَ قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا الْحَجَّ إِلَى الْبَيْتِ مَنْ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ فَقَالَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَا أَدَعُ مِنْهُنَّ شَيْئًا وَلَا أُجَاوِزُهُنَّ ثُمَّ وَثَبَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ صَدَقَ الْأَعْرَابِيُّ دَخَلَ الْجَنَّةَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ الْقِرَاءَةَ عَلَى الْعَالِمِ وَالْعَرْضَ عَلَيْهِ جَائِزٌ مِثْلُ السَّمَاعِ وَاحْتَجَّ بِأَنَّ الْأَعْرَابِيَّ عَرَضَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَقَرَّ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي [محمد بن اسماعيل] ٻڌايو آهي [علي بن عبدالحميد الڪوفي] اسان کي [سليمان بن المغيره] [ثابت] کان [انس بن مالڪ] ٻڌايو آهي ته هن چيو ته اسان کي اميد آهي ته ڪو هوشيار بدوي اچي نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان پڇندو، جڏهن اسان اهڙي حالت ۾ هئاسين ته هڪ بدوي آيو ۽ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي اڳيان گوڏن ڀر ويٺي چيو ته اي محمد، توهان جو قاصد دعويٰ ڪري ٿو ته توهان الله جو رسول هجڻ جو دعويٰ ڪيو ٿا؟ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو، ها. هو چوي ٿو؛ ان ذات جو قسم جنهن آسمانن کي بلند ڪيو، زمين کي برابر ڪيو ۽ جبل لڳايا، ڇا واقعي الله توهان کي موڪليو آهي؟ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'ها'. هو چوي ٿو؛ توهان جي قاصد اهو به دعويٰ ڪيو ته رب اسان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج نمازون فرض ڪيون آهن؟ هن جواب ڏنو، هن سچ چيو. هو چوي ٿو؛ جنهن توکي موڪليو آهي، ان جو قسم آهي، ڇا واقعي الله تعاليٰ اهو حڪم ڏنو آهي؟ هن جواب ڏنو، ها. هو چوي ٿو؛ توهان جو رسول اهو به دعويٰ ڪري ٿو ته رب فرمايو آهي ته اسان تي سال ۾ هڪ پورو مهينو روزو رکڻ واجب آهي؟ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'هن سچ چيو'. هو چوي ٿو؛ جنهن توکي موڪليو آهي، ڇا واقعي الله تعاليٰ اهو حڪم ڏنو آهي؟ رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'ها'. هو چوي ٿو؛ توهان جو رسول اهو به دعويٰ ڪري ٿو ته رب فرمايو آهي، اسان تي پنهنجي مال مان زڪوات ڏيڻ واجب آهي؟ رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'هن سچ چيو'. هو چوي ٿو؛ جنهن توکي موڪليو آهي، ڇا واقعي الله تعاليٰ اهو حڪم ڏنو آهي؟ رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو؛ 'ها'. هو چوي ٿو؛ توهان جو رسول اهو به دعويٰ ڪري ٿو ته مالڪ فرمايو آهي، اهو هر ان شخص تي واجب آهي جيڪو بيت الله جو حج ڪرڻ جي قابل هجي، رسول الله صلي الله عليه وسلم چيو؛ 'هن سچ چيو'. هو چوي ٿو؛ ان ذات جو قسم جنهن توکي موڪليو آهي، ڇا واقعي الله اهو حڪم ڏنو آهي؟ رسول الله ﷺ جواب ڏنو؛ 'ها'. پوءِ هن چيو؛ ان ذات جو قسم جنهن توکي سچائي سان موڪليو آهي، مان انهن مان ڪنهن کي به نه ڇڏيندس ۽ نه ئي ٻين کي شامل ڪندس، پوءِ هليو وڃ. پوءِ رسول الله ﷺ فرمايو؛ 'جيڪڏهن ڪو بدوي اهو ڪندو ته هو جنت ۾ ويندو'. ابو عيسيٰ چيو؛ هن رستي سان هي حديث حسن غريب آهي، هي حديث هڪ ٻي سند ذريعي پڻ روايت ڪئي وئي آهي، يعني انس بن مالڪ کان رسول الله ﷺ کان، مون محمد بن اسماعيل کي چوندي ٻڌو آهي؛ ڪجهه اهل علم چيو؛ هن حديث مان جيڪو قانون ڪڍي سگهجي ٿو اهو آهي ته شيخ کان قراءت سان علم حاصل ڪرڻ جائز آهي، جيئن سمع لاءِ جائز آهي - شيخ جي لفاظي کي ٻڌو - ڇاڪاڻ ته بدوي ماڻهو به ان کي رسول الله ﷺ جي موجودگي ۾ پڙهندا هئا ۽ پوءِ پاڻ ان جي تصديق ڪندا هئا.
حديث
Imam Tirmidzi : 563
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ عَنْ عَلِيٍّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ عَفَوْتُ عَنْ صَدَقَةِ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ فَهَاتُوا صَدَقَةَ الرِّقَةِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمًا وَلَيْسَ فِي تِسْعِينَ وَمِائَةٍ شَيْءٌ فَإِذَا بَلَغَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَمْرِو بْنِ حَزْمٍ قَالَ أَبُو عِيسَى رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الْأَعْمَشُ وَأَبُو عَوَانَةَ وَغَيْرُهُمَا عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ عَنْ عَلِيٍّ وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ رُوِيَ عَنْهُمَا جَمِيعًا
اسان کي [محمد بن عبدالملڪ بن ابو عصارب] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابو عوانه] [ابو اسحاق] کان [عاشم بن دلمرة] کان [علي] ٻڌايو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'مان توهان کي پنهنجن گھوڙن ۽ نوڪرن تي زڪوات ڏيڻ جو پابند نه ٿو ڪريان، پر چاندي تي زڪوات ڏيو، هر چاليهه درهم مان هڪ درهم ڪڍيو ويندو آهي. جيڪڏهن رقم هڪ سئو نوي آهي، ته پوءِ زڪوات ادا ڪرڻ واجب ناهي، پر جيڪڏهن رقم ٻه سو درهم تائين پهچي وڃي ته پوءِ زڪوات پنج درهم ادا ڪئي ويندي آهي'. هن باب ۾ - ابو بڪر ۽ عمرو بن حزم کان هڪ - پنٽ - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي حديث [العماسي] ۽ [ابو عوانه] ۽ هڪ ٻي [ابو اسحاق] کان [عاشم بن دلمرة] کان [علي] کان روايت ڪئي آهي، [سفيان عطسوري] ۽ [سفيان بن عينيه] ۽ هڪ ٻي [ابو اسحاق] کان [الحارث] کان [علي] کان روايت ڪئي آهي. هو چوي ٿو؛ مون محمد بن اسماعيل کان انهن حديثن بابت پڇيو، هن جواب ڏنو، منهنجي خيال ۾ اهي ٻئي ابو اسحاق جون صحيح حديثون آهن. ممڪن آهي ته هي حديث انهن ٻنهي کان - عاشم بن دلمرة ۽ الحارث - کان روايت ڪئي وئي هجي.
حديث
Imam Tirmidzi : 564
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَرَوِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ كَامِلٍ الْمَرْوَزِيُّ الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالُوا حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ كِتَابَ الصَّدَقَةِ فَلَمْ يُخْرِجْهُ إِلَى عُمَّالِهِ حَتَّى قُبِضَ فَقَرَنَهُ بِسَيْفِهِ فَلَمَّا قُبِضَ عَمِلَ بِهِ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى قُبِضَ وَعُمَرُ حَتَّى قُبِضَ وَكَانَ فِيهِ فِي خَمْسٍ مِنْ الْإِبِلِ شَاةٌ وَفِي عَشْرٍ شَاتَانِ وَفِي خَمْسَ عَشَرَةَ ثَلَاثُ شِيَاهٍ وَفِي عِشْرِينَ أَرْبَعُ شِيَاهٍ وَفِي خَمْسٍ وَعِشْرِينَ بِنْتُ مَخَاضٍ إِلَى خَمْسٍ وَثَلَاثِينَ فَإِذَا زَادَتْ فَفِيهَا ابْنَةُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِذَا زَادَتْ فَفِيهَا حِقَّةٌ إِلَى سِتِّينَ فَإِذَا زَادَتْ فَجَذَعَةٌ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَإِذَا زَادَتْ فَفِيهَا ابْنَتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ فَإِذَا زَادَتْ فَفِيهَا حِقَّتَانِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ وَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ ابْنَةُ لَبُونٍ وَفِي الشَّاءِ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ فَشَاتَانِ إِلَى مِائَتَيْنِ فَإِذَا زَادَتْ فَثَلَاثُ شِيَاهٍ إِلَى ثَلَاثِ مِائَةِ شَاةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى ثَلَاثِ مِائَةِ شَاةٍ فَفِي كُلِّ مِائَةِ شَاةٍ شَاةٌ ثُمَّ لَيْسَ فِيهَا شَيْءٌ حَتَّى تَبْلُغَ أَرْبَعَ مِائَةِ وَلَا يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ وَلَا يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ مَخَافَةَ الصَّدَقَةِ وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بِالسَّوِيَّةِ وَلَا يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلَا ذَاتُ عَيْبٍو قَالَ الزُّهْرِيُّ إِذَا جَاءَ الْمُصَدِّقُ قَسَّمَ الشَّاءَ أَثْلَاثًا ثُلُثٌ خِيَارٌ وَثُلُثٌ أَوْسَاطٌ وَثُلُثٌ شِرَارٌ وَأَخَذَ الْمُصَدِّقُ مِنْ الْوَسَطِ وَلَمْ يَذْكُرْ الزُّهْرِيُّ الْبَقَرَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَبَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ وَأَبِي ذَرٍّ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ عَامَّةِ الْفُقَهَاءِ وَقَدْ رَوَى يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ وَإِنَّمَا رَفَعَهُ سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ
[زياد بن ايوب البغدادي] ۽ [ابراهيم بن عبدالله الحروي] ۽ [محمد بن ڪامل المروازي] اسان کان هڪ معنيٰ سان روايت ڪئي آهي، انهن چيو ته؛ [عباد بن عوام] اسان کان [سفيان بن حسين] ۽ [عز زهري] ۽ [سالم] ۽ [پنهنجي پيءُ] کان روايت ڪئي آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ خيرات جي ڪتاب لکيو، پر ان کي پنهنجي گورنرن ڏانهن نه موڪليو جيستائين هو فوت نه ٿيو ۽ ان کي پنهنجي تلوار سان کڻي ويو. پنهنجي وفات کان پوءِ، ابوبڪر پنهنجي وفات تائين ان جي مواد تي عمل ڪيو جيئن عمر ڪيو. ان جي مواد ۾، هر پنجن اُٺن لاءِ، زڪوات هڪ ٻڪري آهي ۽ هر ڏهن اُٺن لاءِ زڪوات ٻه ٻڪريون آهن، هر پندرهن اُٺن لاءِ زڪوات ٽي ٻڪريون آهن، ۽ هر ويهن ٻڪرين لاءِ زڪوات چار ٻڪريون آهن. جيڪڏهن اهو پنجويهه کان پنجٽيهه تائين پهچي ٿو ته پوءِ زڪوات هڪ بنت مخاد آهي - هڪ مادي اٺ جيڪا پنهنجي ٻئي سال ۾ داخل ٿي چڪي آهي -، جيڪڏهن تعداد پنجٽيهه کان پنجٽيهه تائين مٿي آهي ته زڪوات هڪ بنت لبون آهي - هڪ مادي اٺ جيڪا پنهنجي ٽئين سال ۾ داخل ٿي چڪي آهي -، ۽ پنجٽيهه کان سٺ کان مٿي زڪوات هڪ حق آهي - هڪ اٺ جيڪو پنهنجي چوٿين سال ۾ داخل ٿي چڪي آهي -، سٺ کان پنجٽيهه تائين زڪوات هڪ جزع آهي - هڪ جيڪو پنجين سال ۾ داخل ٿي چڪي آهي -. پنجهتر کان نوي سرن کان مٿي زڪوات ٻه بنت لبون آهي، جيڪڏهن نوي کان هڪ سو ويهه کان مٿي زڪوات ٻه حق آهي، جيڪڏهن تعداد هڪ سو ويهه کان وڌيڪ آهي ته هر پنجاهه اٺن لاءِ زڪوات هڪ حق آهي ۽ هر چاليهه سرن لاءِ زڪوات هڪ بنت لبون آهي. ٻڪرين جي زڪوات جي حوالي سان، هر چاليهه کان هڪ سو ويهه ٻڪرين لاءِ، زڪوات هڪ ٻڪري آهي. جيڪڏهن تعداد هڪ سئو ويهه کان ٻه سؤ کان مٿي آهي ته زڪوات ٻہ ٻڪريون آهن. جيڪڏهن تعداد هڪ سئو ايڪويهه کان ٽي سؤ ٻڪريون آهن ته زڪوات ٽي ٻڪريون آهن. جيڪڏهن تعداد ٽي سؤ ٻڪرين کان مٿي آهي ته زڪوات هر سؤ ٻڪرين لاءِ هڪ ٻڪري آهي. اهو لاڳو ٿئي ٿو جيڪڏهن تعداد چار سؤ ٻڪرين تائين پهچي وڃي. ٻڪرين جي ڪيترن ئي الڳ الڳ ڌڻن کي گڏ ڪرڻ جائز ناهي، ۽ نه ئي زڪوات جي فرض کان بچڻ جي نيت سان هڪ ڌڻ کي الڳ ڪرڻ جائز آهي. جيڪڏهن جانورن جو هڪ ڌڻ گڏ هجي ته پوءِ ٻنهي کان زڪوات ورتي ويندي آهي. پوڙهن يا معذور جانورن کان زڪوات وٺڻ جائز ناهي. الزهري چيو؛ جڏهن عامل زڪوات اچي ٿو ته پوءِ هن کي ٻڪرين کي ٽن حصن ۾ ورهائڻ گهرجي، سٺي، وچولي ۽ گهٽ معيار جي. پوءِ هو وچولي طبقي کان زڪوات وٺندو آهي، پر الزهري ڳئون جو ذڪر نه ڪندو آهي. هن باب ۾ - هڪ روايت پڻ آهي - پنجون - ابو بڪر کان، بهز بن حڪيم پنهنجي پيءُ کان پنهنجي ڏاڏي، ابوذر ۽ انس کان. ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عمر جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي، جنهن تي گهڻا فقهاء عمل ڪن ٿا. يونس بن يزيد ۽ ڪيترن ئي ماڻهن هن حديث کي الزهري کان سليم کان نقل ڪيو آهي، پر سفيان بن حسين کان سواءِ سڀئي ان کي استعمال نٿا ڪن.
حديث
Imam Tirmidzi : 565
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ وَأَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي ثَلَاثِينَ مِنْ الْبَقَرِ تَبِيعٌ أَوْ تَبِيعَةٌ وَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةٌوَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَاهُ عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ عَنْ خُصَيْفٍ وَعَبْدُ السَّلَامِ ثِقَةٌ حَافِظٌ وَرَوَى شَرِيكٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ أَبِيهِ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [محمد بن عبيد المهاربي] ۽ [ابو سعيد الاشياج] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [عبد السلام بن حرب] [خشيف] کان [ابو عبيده] کان [عبد الله بن مسعود] کان ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو ته: 'هر ٽيهه ڳئون تي زڪوات هڪ تابعي يا تبيع آهي - هڪ نر يا مادي ڳئون جيڪا پنهنجي ٻئي سال ۾ داخل ٿي چڪي آهي - ۽ هر چاليهه ڳئون تي، زڪوات هڪ مسنة آهي - جيڪا پنهنجي ٽئين سال ۾ داخل ٿي چڪي آهي -'. هن باب ۾ - معاذ بن جبل کان هڪ - پنڊ - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ اهڙي طرح عبدالسلام بن حرب ان کي خشيف کان بيان ڪيو، جڏهن ته عبدالسلام هڪ تسيقہ ۽ حافظ شخص هو. هي حديث پڻ [سيارق از خشيف] [ابو عبيده] کان پنهنجي پيءُ [عبدالله] کان روايت ڪئي آهي، جڏهن ته ابو عبيده ڪڏهن به پنهنجي پيءُ کان حديث نه بيان ڪئي هئي.
حديث
Imam Tirmidzi : 566
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَبَعَثَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَنِي أَنْ آخُذَ مِنْ كُلِّ ثَلَاثِينَ بَقَرَةً تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً وَمِنْ كُلِّ حَالِمٍ دِينَارًا أَوْ عِدْلَهُ مَعَافِرَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ وَهَذَا أَصَحُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ هَلْ يَذْكُرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ شَيْئًا قَالَ لَا
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي اسان کي [عبد الرزاق] اسان کي [سفيان] کان [العماسي] کان [ابو وائل] کان [مصروق] کان [معذ بن جبل] ٻڌايو آهي ته: رسول الله ﷺ مون کي يمن موڪليو ۽ مون کي حڪم ڏنو ته هر ٽيهه زڪوات ڳئون مان زڪوات وٺان، هڪ تابع يا تابع جو سر، ۽ هر چاليهه زڪوات ڳئون لاءِ هڪ مسنة جو سر. انهي سان گڏ هر بالغ شخص کان جزيه وٺڻ، هڪ دينار يا هڪ دينار جي قيمت، جهڙوڪ معافر ڪپڙا - معافر ۾ ٺهيل ڪپڙا، يمن جي هڪ علائقي مان. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن حديث آهي. ڪجهه حديث عالمن سفيان کان اعماسي کان ابو وائل کان مسروق کان روايت ڪئي آهي ته رسول الله ﷺ معاذ کي يمن موڪليو ۽ ان کي چيو ته اهو وٺي... وغيره، هي تاريخ وڌيڪ مستند آهي. اسان کي محمد بن بصير ٻڌايو آهي، اسان کي محمد جعفر ٻڌايو آهي، اسان کي عمرو بن مُره کان صُعْبَة بابت ٻڌايو آهي، هن چيو ته؛ مون ابو عبيده بن عبدالله کان پڇيو، ڇا هن کي عبدالله کان ڪجهه ياد آهي؟ هن جواب ڏنو، نه.
حديث
Imam Tirmidzi : 567
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَقَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ لَهُ إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌوَفِي الْبَاب عَنْ الصُّنَابِحِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو مَعْبَدٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ اسْمُهُ نَافِذٌ
اسان کي [ابو ڪريب] ٻڌايو آهي اسان کي [واقعي] ٻڌايو آهي اسان کي [زڪريا بن اسحاق المڪي] ٻڌايو آهي اسان کي [يحيى بن عبدالله بن الشيفي] [ابو معبد] کان [ابن عباس] کان ته رسول الله صلي الله عليه وسلم معاذ کي يمن موڪليو، پوءِ پاڻ ان کي فرمايو: 'بيشڪ، توهان اهل ڪتاب جي ماڻهن وٽ ايندا، تنهنڪري انهن کي عقيدي ڏانهن سڏ ڪريو لا اله الا الله ۽ مان الله جو رسول آهيان. جيڪڏهن اهي توهان جي اطاعت ڪن، ته انهن کي سيکاريو ته الله انهن تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج وقت نماز فرض ڪئي آهي. جيڪڏهن اهي توهان جي اطاعت ڪن، ته انهن کي ٻڌايو ته الله انهن تي اميرن کان ورتل مال تي زڪوات ادا ڪرڻ فرض ڪيو آهي ته جيئن انهن ۾ غريبن ۾ ورهايو وڃي. جيڪڏهن اهي توهان جي اطاعت ڪن، ته پوءِ انهن جي بهترين مال مان زڪوات نه وٺو ۽ انهن جي نماز کان بچو جن تي ظلم ڪيو ويو آهي ڇاڪاڻ ته انهن جي نماز ۽ الله جي وچ ۾ ڪو به رڪاوٽ ناهي. مستجاب-'. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - الشنابهي جي هڪ - تاريخ - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عباس جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي. ابو معبد ابن عباس جو غلام هو جنهن جو نالو نافض هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 568
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ وَشُعْبَةُ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ حَدِيثِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْهُ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ وَالْوَسْقُ سِتُّونَ صَاعًا وَخَمْسَةُ أَوْسُقٍ ثَلَاثُ مِائَةِ صَاعٍ وَصَاعُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَمْسَةُ أَرْطَالٍ وَثُلُثٌ وَصَاعُ أَهْلِ الْكُوفَةِ ثَمَانِيَةُ أَرْطَالٍ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ وَالْأُوقِيَّةُ أَرْبَعُونَ دِرْهَمًا وَخَمْسُ أَوَاقٍ مِائَتَا دِرْهَمٍ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ يَعْنِي لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسٍ مِنْ الْإِبِلِ فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ مِنْ الْإِبِلِ فَفِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ وَفِيمَا دُونَ خَمْسٍ وَعِشْرِينَ مِنْ الْإِبِلِ فِي كُلِّ خَمْسٍ مِنْ الْإِبِلِ شَاةٌ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [عبدالعزيز بن محمد] عمرو بن يحييٰ المزني کان [پنهنجي پيءُ] ابو سعيد الخدري کان ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪڏهن پنج اُٺن کان گهٽ هجن ته زڪوات واجب ناهي، ۽ پنج اوقيه کان گهٽ چاندي تي زڪوات واجب ناهي - هڪ اوقيه چاليهه درهم آهي - ۽ زمين جي پيداوار تي زڪوات واجب ناهي جيڪا پنج وسق کان گهٽ هجي - هڪ وسق 60 شع جي برابر آهي، جيڪو تقريباً 656 ڪلوگرام آهي. اناج -'. هن باب ۾ - ابو هريره، ابن عمر، جابر ۽ عبدالله بن عمرو کان روايتون پڻ آهن - جيڪي - پوکيون ويون آهن. اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي اسان کي [عبدالرحمن بن مهدي] ٻڌايو آهي [سفيان] ۽ [صيوبة] ۽ [مالڪ بن انس] ٻڌايو آهي [عمرو بن يحيى] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابو سعيد الخدري] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان جيئن عبدالعزيز جي حديث عمرو بن يحيى کان. ابو عيسيٰ چيو؛ ابو سعيد جي حديث حسن طور تي صحيح آهي، هي حديث ڪيترن ئي ذريعن کان نقل ڪئي وئي آهي ۽ اهل علم پاران پڻ عمل ڪيو ويو آهي ته زمين جي پيداوار تي زڪوات ادا ڪرڻ واجب ناهي جيڪا پنج وسق کان گهٽ هجي، هڪ وسق 60 شاع آهي، جڏهن ته پنج وسق ٽي سؤ شاع آهي، ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي مطابق شع هڪ ٻلي جو پنج ٽيون حصو آهي - هڪ ٻلي تقريبن 8 اونس يا هڪ ليٽر آهي -. ساڳئي وقت، ڪوفي جي ماڻهن لاءِ بشل اٺ ٻلي آهي. پنج اوقيہ کان گهٽ ۾ چانديءَ جي زڪوات ناهي، هڪ اوقيہ چاليهه درهم جي برابر آهي، تنهن ڪري پنج وساق ٻه سو درهم جي برابر آهن. پنجن اُٺن کان گهٽ تي زڪوات ناهي، جيڪڏهن توهان وٽ پنجويهه اُٺ آهن ته پوءِ زڪوات هڪ بنت مخدل آهي، جيڪڏهن توهان وٽ پنج اُٺن کان گهٽ آهن ته پوءِ هر پنجن اُٺن لاءِ هڪ ٻڪري زڪوات آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 569
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ وَشُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ عَلَى الْمُسْلِمِ فِي فَرَسِهِ وَلَا فِي عَبْدِهِ صَدَقَةٌوَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ لَيْسَ فِي الْخَيْلِ السَّائِمَةِ صَدَقَةٌ وَلَا فِي الرَّقِيقِ إِذَا كَانُوا لِلْخِدْمَةِ صَدَقَةٌ إِلَّا أَنْ يَكُونُوا لِلتِّجَارَةِ فَإِذَا كَانُوا لِلتِّجَارَةِ فَفِي أَثْمَانِهِمْ الزَّكَاةُ إِذَا حَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [ابو ڪريب محمد بن علاء] ۽ [محمود بن غيلان] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [واقعي] [سفيان] کان ۽ [صيوبة] [عبدالله بن دينار] کان [سليمان بن يسار] کان [عراق بن مالڪ] کان [ابو هريره] ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته؛ 'هڪ مسلمان تي پنهنجي سواري جي گهوڙن ۽ غلامن تي زڪوات ڏيڻ واجب ناهي'. هن باب ۾ - علي ۽ عبدالله بن عمرو کان هڪ - پندرنهن - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ابو هريره جي حديث هڪ حسن صحيح حديث آهي ۽ اهل علم طرفان ان تي عمل ڪيو ويندو آهي، اهي چون ٿا؛ صائمه گھوڙن تي زڪوات جي ڪا به ذميواري ناهي - جيڪي پاڻ کي کارائيندا آهن - ۽ گڏوگڏ انهن غلامن تي جيڪي پنهنجي مالڪن جي خدمت لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، جيستائين اهي خريد ۽ وڪرو نه ڪيا وڃن. جيڪڏهن توهان ان کي خريد ۽ وڪرو ڪيو، ته توهان کي هڪ هار کان پوءِ زڪوات ادا ڪرڻ گهرجي.
حديث
Imam Tirmidzi : 570
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ التِّنِّيسِيُّ عَنْ صَدَقَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَى بْنِ يَسَارٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْعَسَلِ فِي كُلِّ عَشَرَةِ أَزُقٍّ زِقٌّوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَيَّارَةَ الْمُتَعِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ فِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ وَلَا يَصِحُّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَابِ كَبِيرُ شَيْءٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ فِي الْعَسَلِ شَيْءٌ وَصَدَقَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ لَيْسَ بِحَافِظٍ وَقَدْ خُولِفَ صَدَقَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فِي رِوَايَةِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ نَافِعٍ
اسان کي [محمد بن يحييٰ عن نيسابوري] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عمرو بن ابو سلمه الطينيث] ٻڌايو آهي ته [شداقه بن عبدالله] کان [موسيٰ بن يسار] کان [نافع] کان [ابن عمر] ٻڌايو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو ته: 'هر ڏهه ذيق ماکي تي زڪوات هڪ ذيڪ آهي - يعني چمڙي جو ٺهيل ٿانو جيڪو ماکي ۽ چربی رکڻ لاءِ آهي'. هن باب ۾ - ابو هريره، ابو سياره المطيع ۽ عبدالله بن عمرو کان هڪ - پنٽ - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ابن عمر جي حديث جي سند تي حديث جي عالمن بحث ڪيو آهي ۽ پيغمبر کان ماکي بابت ڪا به صحيح حديث ناهي، تنهن هوندي به، هي حديث اهل علم پاران عمل ڪئي وئي آهي، هي احمد ۽ اسحاق جو به رايو آهي. ڪجهه سائنسي عالمن جو چوڻ آهي ته ماکي تي زڪوات ڏيڻ واجب ناهي. ساڳئي وقت، صدقہ بن عبدالله حافظ نه هو، هي راءِ نافع جي صدقہ بن عبدالله جي تاريخ جي خلاف آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 571
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ قَالَ سَأَلَنِي عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ صَدَقَةِ الْعَسَلِ قَالَ قُلْتُ مَا عِنْدَنَا عَسَلٌ نَتَصَدَّقُ مِنْهُ وَلَكِنْ أَخْبَرَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ حَكِيمٍ أَنَّهُ قَالَلَيْسَ فِي الْعَسَلِ صَدَقَةٌفَقَالَ عُمَرُ عَدْلٌ مَرْضِيٌّ فَكَتَبَ إِلَى النَّاسِ أَنْ تُوضَعَ يَعْنِي عَنْهُمْ
اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي [عبدالوهاب الثقفي] اسان کي [عبيدالله بن عمر] کان [نافع] ٻڌايو آهي ته؛ عمر بن عبدالعزيز هڪ ڀيرو مون کان ماکي تي زڪوات بابت پڇيو، هن چيو؛ مون چيو؛ اسان وٽ ان کان زڪوات ڏيڻ لاءِ ماکي ناهي، پر اسان کي [مغيره بن حڪيم] ٻڌايو ويو آهي ته هن چيو؛ ماکي تي زڪوات ڏيڻ واجب ناهي. پوءِ عمر چيو؛ مغيره هڪ عادل ۽ معزز ماڻهو هو، تنهن ڪري هن ماڻهن کي اعلان ڪيو ته انهن تي ماکي تي زڪوات ڏيڻ واجب نه آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 572
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ صَالِحٍ الطَّلْحِيُّ الْمَدَنِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ اسْتَفَادَ مَالًا فَلَا زَكَاةَ عَلَيْهِ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ عِنْدَ رَبِّهِوَفِي الْبَاب عَنْ سَرَّاءَ بِنْتِ نَبْهَانَ الْغَنَوِيَّةِ
اسان کي يحييٰ بن موسيٰ ٻڌايو آهي ته اسان کي هارون بن صالح ثلحي المدني ٻڌايو آهي ته اسان کي عبدالرحمان بن زيد بن اسلم ٻڌايو آهي ته سندس پيءُ ابن عمر کان، هن چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته جيڪو به ڪنهن مال کي بار جي وچ ۾ استعمال ڪندو ته ان مال جي مالڪ کي زڪوات نه ڏني ويندي جيستائين هڪ بار پورو نه ٿئي. هن باب ۾ - سراء بنت نبهان الغنويه کان به هڪ قصو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 573
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَمَنْ اسْتَفَادَ مَالًا فَلَا زَكَاةَ فِيهِ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ عِنْدَ رَبِّهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى أَيُّوبُ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَغَيْرُهُمَا مِنْ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَهُوَ كَثِيرُ الْغَلَطِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لَا زَكَاةَ فِي الْمَالِ الْمُسْتَفَادِ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا كَانَ عِنْدَهُ مَالٌ تَجِبُ فِيهِ الزَّكَاةُ فَفِيهِ الزَّكَاةُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ سِوَى الْمَالِ الْمُسْتَفَادِ مَا تَجِبُ فِيهِ الزَّكَاةُ لَمْ يَجِبْ عَلَيْهِ فِي الْمَالِ الْمُسْتَفَادِ زَكَاةٌ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ فَإِنْ اسْتَفَادَ مَالًا قَبْلَ أَنْ يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ فَإِنَّهُ يُزَكِّي الْمَالَ الْمُسْتَفَادَ مَعَ مَالِهِ الَّذِي وَجَبَتْ فِيهِ الزَّكَاةُ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي [محمد بن بصير] اسان کي ٻڌايو آهي [عبدالوهاب الثقفي] اسان کي [ايوب] [نافع] کان [ابن عمر] کان ٻڌايو آهي ته هن چيو ته، جيڪو به هڪ سال دوران ڪجهه مال استعمال ڪندو آهي - هڪ بار جي وچ ۾ - ان شيءِ جي زڪوات ادا نه ڪئي ويندي جيستائين هڪ بار مڪمل نه ٿئي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي روايت عبدالرحمان بن زيد بن اسلم جي حديث کان وڌيڪ صحيح آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي حديث [ايوب] ۽ [عبيدالله بن عمر] ۽ ٻين [نافع] کان [ابن عمر] کان موقوف طريقي سان روايت ڪئي آهي، ۽ عبدالرحمان بن زيد بن اسلم حديث بيان ڪرڻ ۾ ڪمزور هو. احمد بن حنبل ۽ علي بن المديني ۽ ٻين حديث جي عالمن سندس تعريف ڪئي، ۽ هن ڪيتريون ئي غلطيون به ڪيون. اهو نبي صلي الله عليه وسلم جي ڪيترن ئي اصحابن کان روايت ڪيو ويو آهي؛ ته هڪ سال جي مڪمل ٿيڻ تائين استعمال ٿيندڙ اثاثن مان ڪا به زڪوات ناهي. مالڪ بن انس، سيافعي، احمد ۽ اسحاق جو به اهو رايو آهي. ڪجهه عالمن جو رايو آهي ته جيڪڏهن ڪنهن وٽ اهڙا اثاثا آهن جيڪي زڪوات ادا ڪرڻ لاءِ واجب آهن، ته پوءِ استعمال ٿيندڙ اثاثا زڪوات جي تابع آهن، پر جيڪڏهن هن وٽ مستفاد اثاثن کان سواءِ ٻيا اهڙا اثاثا نه آهن جيڪي زڪوات لاءِ واجب آهن - جيڪي استعمال ڪيا وڃن ٿا - ته پوءِ هو هڪ سال جي مڪمل ٿيڻ تائين مستفاد اثاثن مان زڪوات ادا ڪرڻ جو پابند ناهي، ڇاڪاڻ ته حقيقت ۾ هو مستفاد اثاثن مان زڪوات انهن اثاثن سان گڏ ادا ڪندو آهي جيڪي زڪوات ادا ڪرڻ لاءِ واجب آهن ۽ اهو سفيان عثصوري ۽ ڪوفي جي ماڻهن جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 574
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَكْثَمَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ بْنِ أَبِي ظَبْيَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَصْلُحُ قِبْلَتَانِ فِي أَرْضٍ وَاحِدَةٍ وَلَيْسَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ جِزْيَةٌحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَفِي الْبَاب عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ وَجَدِّ حَرْبِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ قَدْ رُوِيَ عَنْ قَابُوسَ بْنِ أَبِي ظَبْيَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ النَّصْرَانِيَّ إِذَا أَسْلَمَ وُضِعَتْ عَنْهُ جِزْيَةُ رَقَبَتِهِ وَقَوْلُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ عُشُورٌ إِنَّمَا يَعْنِي بِهِ جِزْيَةَ الرَّقَبَةِ وَفِي الْحَدِيثِ مَا يُفَسِّرُ هَذَا حَيْثُ قَالَ إِنَّمَا الْعُشُورُ عَلَى الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى وَلَيْسَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ عُشُورٌ
اسان کي [يحيى بن اڪتصم] ٻڌايو آهي ته اسان کي [جرير] [قبوس بن ابو دلابين] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابن عباس] ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'هڪ علائقي ۾ ٻه قبلا هجڻ جو ڪو به جواز ناهي ۽ جزيه ادا ڪرڻ جي ذميواري مسلمانن تي لاڳو نه آهي'. اسان کي ٻڌايو آهي ته [ابو ڪريب] اسان کي [جرير] [قبوس] کان مٿي ڏنل حديث وانگر ساڳئي سند سان بيان ڪيو آهي. سڀ کان وڌيڪ معنيٰ خيز حديث سعيد بن زيد ۽ سندس ڏاڏي حرب بن عبيدالله الثقفي کان روايت ڪئي وئي آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: ابن عباس جي حديث قابوس بن ابو دلابين کان سندس پيءُ کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان مرسل طريقي سان روايت ڪئي وئي آهي، پر هن حديث تي گهڻا سائنسي عالم عمل ڪندا آهن؛ ته جيڪڏهن ڪو عيسائي اسلام قبول ڪري ٿو، ته پوءِ ان تي جزيه ادا ڪرڻ جو واجب ناهي. رسول الله ﷺ جي لفظن جو مطلب ته 'مسلمانن تي پنهنجي مال جو ڏهون حصو ڏيڻ فرض ناهي' انهن جي حفاظت لاءِ جزيه ادا ڪرڻ آهي، ۽ 'عصور' جي تشريح اصل ۾ حديث جي ادارت ۾ ملي ٿي، يعني پاڻ فرمايو ته؛ 'عصور - ڏهون حصو - ادا ڪرڻ جو فرض صرف عيسائين ۽ يهودين تي آهي ۽ مسلمانن تي نه.'
حديث
Imam Tirmidzi : 575
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُصْطَلِقِ عَنْ ابْنِ أَخِي زَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَتْخَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ تَصَدَّقْنَ وَلَوْ مِنْ حُلِيِّكُنَّ فَإِنَّكُنَّ أَكْثَرُ أَهْلِ جَهَنَّمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِحَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ قَال سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ يُحَدِّثُ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ ابْنِ أَخِي زَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَهِمَ فِي حَدِيثِهِ فَقَالَ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ ابْنِ أَخِي زَيْنَبَ وَالصَّحِيحُ إِنَّمَا هُوَ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ إِبْنِ أَخِي زَيْنَبَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ رَأَى فِي الْحُلِيِّ زَكَاةً وَفِي إِسْنَادِ هَذَا الْحَدِيثِ مَقَالٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي ذَلِكَ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ فِي الْحُلِيِّ زَكَاةَ مَا كَانَ مِنْهُ ذَهَبٌ وَفِضَّةٌ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ و قَالَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ ابْنُ عُمَرَ وَعَائِشَةُ وَجَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ لَيْسَ فِي الْحُلِيِّ زَكَاةٌ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ بَعْضِ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [حناد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابو معاويه] ٻڌايو آهي ته [العماسي] ٻڌايو آهي ته [ابو وائل] ٻڌايو آهي ته [عمرو بن الحارث بن مشعلق] ٻڌايو آهي ته [پنهنجي ڀاءُ زينب] عبدالله جي زال کان [زينب] عبدالله بن مسعود جي زال کان، هن چيو ته رسول الله ﷺ عورتن کي خطاب ڪندي چيو ته: 'اي عورتون، پنهنجن زيورن سان به صدقو ڏيو، ڇاڪاڻ ته حقيقت ۾ جهنم جي اڪثر رهواسي عورتن تي مشتمل آهن'. اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي ته [ابو داؤد] ٻڌايو آهي ته [صيوبة] ٻڌايو آهي ته [عماسي] ٻڌايو آهي ته مون [ابو وائل] کي [عمرو بن الحارث] کان سندس ڀاءُ جي ڌيءَ زينب کان [زينب] عبدالله بن مسعود جي زال کان هڪ حديث بيان ڪندي ٻڌو آهي. رسول الله ﷺ مٿي ڏنل حديث وانگر. ابو عيسيٰ چيو؛ هي روايت ابو معاويه جي حديث کان وڌيڪ صحيح آهي، ڇاڪاڻ ته ابو معاويه جي حديث ۾ وهم - شڪ آهي - هن عمرو بن حارث کان پنهنجي ڀيڻ زينب جي پٽ کان روايت ڪئي، پر صحيح عمرو بن حارث کان آهي، جيڪو سندس ڀيڻ زينب جو پٽ آهي. هي حديث عمرو بن صيوب کان سندس پيءُ کان سندس ڏاڏي کان نبي صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي وئي آهي، حقيقت ۾ انهن جو خيال هو ته زيورن تي زڪوات واجب آهي، پر هن حديث جي سند ۾ هڪ نقص آهي. عالمن جا مختلف رايا آهن، نبي صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ تابعين مان ڪجهه عالمن جهڙوڪ سفيان عطصوري جو رايو آهي ته سون ۽ چاندي جي زيورن تي زڪوات واجب آهي، ۽ نبي صلي الله عليه وسلم جي ڪجهه اصحابن جهڙوڪ ابن عمر، عائشه، جابر بن عبدالله ۽ مالڪ بن انس ۽ ڪجهه فقهاء جهڙوڪ مالڪ بن انس، سيافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي ته زيورن تي زڪوات واجب ناهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 576
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِأَنَّ امْرَأَتَيْنِ أَتَتَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِي أَيْدِيهِمَا سُوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ لَهُمَا أَتُؤَدِّيَانِ زَكَاتَهُ قَالَتَا لَا قَالَ فَقَالَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتُحِبَّانِ أَنْ يُسَوِّرَكُمَا اللَّهُ بِسُوَارَيْنِ مِنْ نَارٍ قَالَتَا لَا قَالَ فَأَدِّيَا زَكَاتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ قَدْ رَوَاهُ الْمُثَنَّى بْنُ الصَّبَّاحِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ نَحْوَ هَذَا وَالْمُثَنَّى بْنُ الصَّبَّاحِ وَابْنُ لَهِيعَةَ يُضَعَّفَانِ فِي الْحَدِيثِ وَلَا يَصِحُّ فِي هَذَا الْبَابِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ
اسان کي [قتيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابن لحية] عمرو بن صيوب کان [پنهنجي پيءُ] کان [پنهنجي ڏاڏي] کان ٻڌايو آهي ته ٻه عورتون رسول الله ﷺ وٽ هٿ ۾ ٻه سون جا هار پائي آيون، پوءِ پاڻ ﷺ انهن ٻنهي کان پڇيو: 'ڇا توهان پنهنجي زڪوات ادا ڪئي آهي؟' انهن جواب ڏنو، اڃا تائين نه. پوءِ رسول الله ﷺ انهن ٻنهي کي چيو: 'ڇا توهان ٻئي اهڙي طرح آهيو ته مستقبل ۾ الله توهان تي جهنم جي باهه جا ٻه هار پائيندو؟' انهن ٻنهي فوري طور تي جواب ڏنو، نه. هن چيو: 'پوءِ پنهنجي زڪوات ادا ڪريو'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي حديث [المتصنيٰ بن شبية] عمرو بن صيوب کان روايت ڪئي آهي، جيتوڻيڪ المتصنيٰ بن شبية ۽ ابن لحية ٻنهي ان کي حديث جي روايت ۾ رد ڪيو آهي ۽ هڪ به حديث اهڙي ناهي جيڪا هن معاملي بابت ڳالهائي.
حديث
Imam Tirmidzi : 577
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ مُعَاذٍأَنَّهُ كَتَبَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْأَلُهُ عَنْ الْخَضْرَاوَاتِ وَهِيَ الْبُقُولُ فَقَالَ لَيْسَ فِيهَا شَيْءٌقَالَ أَبُو عِيسَى إِسْنَادُ هَذَا الْحَدِيثِ لَيْسَ بِصَحِيحٍ وَلَيْسَ يَصِحُّ فِي هَذَا الْبَابِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ وَإِنَّمَا يُرْوَى هَذَا عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَيْسَ فِي الْخَضْرَاوَاتِ صَدَقَةٌ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْحَسَنُ هُوَ ابْنُ عُمَارَةَ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ شُعْبَةُ وَغَيْرُهُ وَتَرَكَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ
[علي بن خسيرم] اسان کي [عيسيٰ بن يونس] [الحسن بن عمره] [محمد بن عبدالرحمٰن بن عبيد] [عيسيٰ بن طلحه] [معذز] کان روايت ڪئي آهي ته هن رسول الله ﷺ کي ڀاڄين، يعني گوبي بابت هڪ سوال لکيو، ۽ پاڻ جواب ڏنو: 'هن تي گوبي تي زڪوات ڏيڻ جو ڪو به فرض ناهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ هن حديث جي سند مستند ناهي، ۽ هن باب ۾ هڪ به حديث صحيح ناهي، صرف هي حديث موسيٰ بن طلحه کان رسول الله ﷺ کان مرسل طريقي سان روايت ڪئي وئي آهي، پر هي حديث اهل علم طرفان عمل ۾ آهي ته ڀاڄيون زڪوات جي فرضيت جي تابع نه آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ الحسن ابن عماره آهي ۽ ان کي سيوبه ۽ ٻين لاف ڪيو هو، عبدالله بن مبارڪ پڻ پنهنجي حديث ڇڏي ڏني.
حديث
Imam Tirmidzi : 578
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْمَدَنِيُّ حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذُبَابٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ وَبُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا سَقَتْ السَّمَاءُ وَالْعُيُونُ الْعُشْرُ وَفِيمَا سُقِيَ بِالنَّضْحِ نِصْفُ الْعُشْرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَشَجِّ وَعَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ وَبُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا وَكَأَنَّ هَذَا أَصَحُّ وَقَدْ صَحَّ حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَابِ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ عَامَّةِ الْفُقَهَاءِ
اسان کي [ابو موسيٰ الانصاري] ٻڌايو آهي [عاشم بن عبدالعزيز المدني] اسان کي [الحارث بن عبدالرحمان بن ابو دزباب] ٻڌايو آهي [سليمان بن يسار] کان ۽ [بصر بن سعيد] ٻڌايو آهي [ابو هريره] کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'مينهن ۽ چشمي جي پاڻي سان سيراب ٿيندڙ زمين جي پيداوار لاءِ زڪوات ڏهون حصو آهي، جيئن اوزارن سان سيراب ٿيندڙ زمين جي پيداوار لاءِ زڪوات ويهون حصو آهي.' - راوي چيو؛ هن باب ۾ - انس بن مالڪ، ابن عمر ۽ جابر کان هڪ - پن - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي حديث بُڪير بن عبدالله بن العاص کان ۽ سليمان بن يسار ۽ بسر بن سعيد کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان مرسل طريقي سان روايت ڪئي وئي آهي، اهو لڳي ٿو ته هي روايت وڌيڪ صحيح آهي. ساڳئي طرح، ابن عمر جي معنيٰ خيز حديث هڪ مستند حديث آهي ۽ اڪثر فقهاء طرفان خيرات جي بنياد طور استعمال ڪئي ويندي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 579
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَنَّ فِيمَا سَقَتْ السَّمَاءُ وَالْعُيُونُ أَوْ كَانَ عَثَرِيًّا الْعُشْرَ وَفِيمَا سُقِيَ بِالنَّضْحِ نِصْفَ الْعُشْرِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[احمد بن الحسن] اسان کي ٻڌايو آهي [سعيد بن ابو مريم] اسان کي ٻڌايو آهي [ابن وهب] مون کي ٻڌايو آهي [يونس] [ابن شهاب] کان [سالم] کان [پنهنجي پيءُ] کان، الله جي رسول صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته زمين جي پيداوار تي زڪوات واجب آهي جيڪا مينهن جي پاڻي ۽ چشمن سان سيراب ٿئي ٿي يا کجين جي وڻن تي جيڪي بيٺل مينهن جي پاڻي سان اُڀرن ٿا، انهن جي لاءِ زڪوات واجب آهي ڏهون حصو. ۽ جيڪي پاڻ اوزارن سان سيراب ٿين ٿا، انهن جي لاءِ زڪوات واجب آهي ويهون حصو. ابو عيسيٰ چيو؛ هي حسن صحيح حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 580
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْمُثَنَّى بْنِ الصَّبَّاحِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ أَلَا مَنْ وَلِيَ يَتِيمًا لَهُ مَالٌ فَلْيَتَّجِرْ فِيهِ وَلَا يَتْرُكْهُ حَتَّى تَأْكُلَهُ الصَّدَقَةُقَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَفِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ لِأَنَّ الْمُثَنَّى بْنَ الصَّبَّاحِ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْبَابِ فَرَأَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَالِ الْيَتِيمِ زَكَاةً مِنْهُمْ عُمَرُ وَعَلِيٌّ وَعَائِشَةُ وَابْنُ عُمَرَ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ فِي مَالِ الْيَتِيمِ زَكَاةٌ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَعَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ هُوَ ابْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَشُعَيْبٌ قَدْ سَمِعَ مِنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَقَدْ تَكَلَّمَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ فِي حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ وَقَالَ هُوَ عِنْدَنَا وَاهٍ وَمَنْ ضَعَّفَهُ فَإِنَّمَا ضَعَّفَهُ مِنْ قِبَلِ أَنَّهُ يُحَدِّثُ مِنْ صَحِيفَةِ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَمَّا أَكْثَرُ أَهْلِ الْحَدِيثِ فَيَحْتَجُّونَ بِحَدِيثِ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ فَيُثْبِتُونَهُ مِنْهُمْ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَغَيْرُهُمَا
اسان کي [محمد بن اسماعيل] اسان کي [ابراهيم بن موسيٰ] اسان کي [الوليد بن مسلم] [المثنيٰ بن شبہ] کان [عمرو بن صيوب] کان [پنهنجي پيءُ] کان [پنهنجي ڏاڏي] کان بيان ڪيو آهي ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم پنهنجو خطبو ڏنو جنهن ۾ فرمايو ويو هو ته: 'جيڪو به يتيم جي پرورش ڪري ٿو جڏهن ته ان وٽ مال هجي، ان کي گهرجي ته ان کي واپار لاءِ استعمال ڪري ۽ ان کي پنهنجي زڪوات ادا ڪرڻ لاءِ ختم نه ٿيڻ ڏئي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هن حديث جي سند ۾ هڪ نقص آهي ڇاڪاڻ ته المثنيٰ بن شبيه حديث جي روايت ۾ ڪمزور ٿي ويو آهي. حديث جي ڪجهه عالمن هي حديث عمرو بن صيوب کان روايت ڪئي، 'بيشڪ، عمر بن خطاب.' پوءِ هن مٿي ڏنل حديث بيان ڪئي. هن معاملي تي عالمن جا مختلف رايا آهن، ڪجهه اصحاب رسول الله ﷺ جهڙوڪ عمر، علي، عائشه ۽ ابن عمر دليل ڏنو ته يتيم جي ملڪيت تي زڪوات واجب آهي، اهو مالڪ، سيافعي، احمد ۽ اسحاق جو به رايو آهي. جيئن ته سفيان عطسوري، عبدالله بن المبارڪ ۽ عمرو بن سيوب، محمد بن عبدالله بن عمرو بن اشع جو پٽ، دليل ڏنو ته يتيم جي ملڪيت تي زڪوات واجب ناهي. عمرو بن سيوب پنهنجي ڏاڏي عبدالله کان حديث ٻڌي هئي پر يحييٰ بن سعيد القثان عمرو بن سيوب جي حديث تي تنقيد ڪندي چيو ته؛ اسان جي مطابق، هو ضعيف آهي، اهو ان ڪري آهي جو هن پنهنجي ڏاڏي عبدالله بن عمرو جي صحیفہ - صفحن - کان روايت ڪئي آهي. جڏهن ته احمد ۽ اسحاق سميت حديث جي اڪثر عالمن عمرو بن سيوب جي حديث کي قائم ڪيو ۽ ان کي ثبوت طور قبول ڪيو.
