Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 501
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ وَإِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ سَمِعَا أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَالَصَلَّيْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الظُّهْرَ بِالْمَدِينَةِ أَرْبَعًا وَبِذِي الْحُلَيْفَةِ الْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [سفيان بن عينة] [محمد بن المنڪدر] ۽ [ابراهيم بن ميسرة] کان ٻڌايو آهي ته ٻنهي [انس بن مالڪ] کان ٻڌو آهي، هن چيو ته: اسان نبي ڪريم ﷺ سان گڏ مديني ۾ چار رڪعتون ۽ ذوالخليفي ۾ ٻه رڪعتون عصر جي نماز پڙهيون. ابو عيسيٰ چيو ته: هي هڪ صحيح حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 502
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ مِنْ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ لَا يَخَافُ إِلَّا اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
قتيبه اسان کي منصور بن زادان، ابن سيرين، ابن عباس کان روايت ڪئي آهي ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم مديني کان مڪي لاءِ نڪتا، الله کان سواءِ ڪنهن کان نه ڊڄندا هئا، جيڪو جهانن جو پالڻهار آهي، ۽ پوءِ ٻه رڪعتون نماز پڙهيون. ابو عيسيٰ چيو: هي هڪ حسن صحيح حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 503
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَقَ الْحَضْرَمِيُّ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَخَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِقَالَ قُلْتُ لِأَنَسٍ كَمْ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَكَّةَ قَالَ عَشْرًا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ أَقَامَ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ تِسْعَ عَشْرَةَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَنَحْنُ إِذَا أَقَمْنَا مَا بَيْنَنَا وَبَيْنَ تِسْعَ عَشْرَةَ صَلَّيْنَا رَكْعَتَيْنِ وَإِنْ زِدْنَا عَلَى ذَلِكَ أَتْمَمْنَا الصَّلَاةَ وَرُوِي عَنْ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَقَامَ عَشْرَةَ أَيَّامٍ أَتَمَّ الصَّلَاةَ وَرُوِي عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَقَامَ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا أَتَمَّ الصَّلَاةَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ وَرُوِي عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ أَنَّهُ قَالَ إِذَا أَقَامَ أَرْبَعًا صَلَّى أَرْبَعًا وَرَوَى عَنْهُ ذَلِكَ قَتَادَةُ وَعَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ وَرَوَى عَنْهُ دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ خِلَافَ هَذَا وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ بَعْدُ فِي ذَلِكَ فَأَمَّا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ فَذَهَبُوا إِلَى تَوْقِيتِ خَمْسَ عَشْرَةَ وَقَالُوا إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ خَمْسَ عَشْرَةَ أَتَمَّ الصَّلَاةَ و قَالَ الْأَوْزَاعِيُّ إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ أَتَمَّ الصَّلَاةَ و قَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ أَرْبَعَةٍ أَتَمَّ الصَّلَاةَ وَأَمَّا إِسْحَقُ فَرَأَى أَقْوَى الْمَذَاهِبِ فِيهِ حَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لِأَنَّهُ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ تَأَوَّلَهُ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ تِسْعَ عَشْرَةَ أَتَمَّ الصَّلَاةَ ثُمَّ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ عَلَى أَنَّ الْمُسَافِرَ يَقْصُرُ مَا لَمْ يُجْمِعْ إِقَامَةً وَإِنْ أَتَى عَلَيْهِ سِنُونَ
اسان کي [احمد بن مني] ٻڌايو آهي [حسيم] اسان کي [يحيى بن ابو اسحاق الحضرمي] اسان کي [انس بن مالڪ] ٻڌايو آهي ته: اسان نبي ڪريم ﷺ سان گڏ مديني کان مڪي ڏانهن نڪتا هئاسين، پوءِ پاڻ ٻه رڪعتون نماز پڙهيائون. يحيى رضي الله عنه چيو ته: مون انس کان پڇيو ته رسول الله ﷺ مڪي ۾ ڪيترو وقت رهيا؟ انس جواب ڏنو ته ڏهه ڏينهن. راوي چيو ته: هن باب ۾ ابن عباس ۽ جابر کان به هڪ قصو آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: انس جي حديث هڪ صحيح حسن حديث آهي، جيڪا ابن عباس کان رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي وئي آهي؛ ته هو پنهنجي سفر ۾ - پنهنجي سفر ۾ - انيس ڏينهن تائين ٻه رڪعتون نماز پڙهي رهيو هو. ابن عباس چيو ته؛ جيڪڏهن اسين اُنويهن ڏينهن جي وچ ۾ رهون ٿا ته پوءِ ٻه رڪعتون نماز پڙهون ٿا ۽ جيڪڏهن ان کان وڌيڪ رهون ٿا ته پوءِ نماز پوري ڪريون ٿا. علي کان روايت آهي ته پاڻ فرمايو: 'جيڪو ڏهه ڏينهن رهي ٿو ته ان کي پنهنجي نماز پوري ڪرڻ گهرجي'. ابن عمر کان روايت آهي ته پاڻ فرمايو: 'جيڪو پندرهن ڏينهن رهي ٿو ته ان کي پنهنجي نماز پوري ڪرڻ گهرجي'. ۽ ان کان ٻارهن ڏينهن - سعيد بن المسيب کان روايت آهي ته پاڻ فرمايو: 'جيڪڏهن توهان چار ڏينهن رهو ته چار ڏينهن نماز پڙهو'. قتاده ۽ عطاء الخراساني ان کان هن معاملي بابت روايت ڪئي آهي، داؤد بن ابو هند ان کان - ابن المسيب رح - مختلف روايت سان روايت ڪئي آهي. عالمن جا هن معاملي تي مختلف رايا آهن، سفيان عثصوري ۽ ڪوفه جا ماڻهو ان راءِ جا آهن، اهي وقت کي پندرهن ڏينهن تائين محدود ڪن ٿا، اهي چون ٿا ته جيڪڏهن توهان پندرهن ڏينهن رهڻ تي راضي ٿيو ته توهان جي نماز ڪامل هجڻ گهرجي، جڏهن ته الاوزاعي چيو ته جيڪڏهن توهان ٻارهن ڏينهن رهڻ تي راضي ٿيو ته توهان جي نماز ڪامل هجڻ گهرجي، جڏهن ته امام مالڪ بن انس، سيافعي ۽ احمد چيو ته جيڪڏهن توهان چار ڏينهن رهڻ تي راضي ٿيو ته توهان جي نماز ڪامل هجڻ گهرجي، جڏهن ته اسحاق جو خيال آهي ته هن معاملي تي سڀ کان مضبوط مکتبه فکر ابن عباس جي حديث آهي، هن چيو؛ ڇاڪاڻ ته هن رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي، پوءِ هن ان جي تشريح نبي صلي الله عليه وسلم کان پوءِ ڪئي ته، جيڪڏهن توهان انيس ڏينهن رهڻ تي راضي ٿيو ته توهان جي نماز ڪامل هجڻ گهرجي، پوءِ عالم متفق آهن ته هڪ مسافر پنهنجي نماز مختصر ڪري سگهي ٿو جيستائين ان جو رهڻ جو ارادو نه هجي، جيتوڻيڪ هو سالن تائين رهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 504
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَفَرًا فَصَلَّى تِسْعَةَ عَشَرَ يَوْمًا رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَنَحْنُ نُصَلِّي فِيمَا بَيْنَنَا وَبَيْنَ تِسْعَ عَشْرَةَ رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ فَإِذَا أَقَمْنَا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ صَلَّيْنَا أَرْبَعًا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [حناد بن عصري] ٻڌايو آهي اسان کي [ابو معاويه] ٻڌايو آهي [عاشق الاهول] کان [عڪرمه] کان [ابن عباس] ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ سفر تي ويا - پوءِ انهن انيس ڏينهن تائين ٻه رڪعتون نماز پڙهيون. ابن عباس چيو؛ جڏهن ته اسان ۾ اسين انيس ڏينهن تائين ٻه رڪعتون نماز پڙهون ٿا، جيڪڏهن اسان ان کان وڌيڪ وقت رهون ٿا ته پوءِ چار رڪعتون نماز پڙهون ٿا. ابو عيسيٰ چيو؛ هي حديث غريب حسن صحيح آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 505
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ عَنْ أَبِي بُسْرَةَ الْغِفَارِيِّ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَصَحِبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ شَهْرَا فَمَا رَأَيْتُهُ تَرَكَ الرَّكْعَتَيْنِ إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ قَبْلَ الظُّهْرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ غَرِيبٌ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْهُ فَلَمْ يَعْرِفْهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ وَلَمْ يَعْرِفْ اسْمَ أَبِي بُسْرَةَ الْغِفَارِيِّ وَرَآهُ حَسَنًا وَرُوِي عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ لَا يَتَطَوَّعُ فِي السَّفَرِ قَبْلَ الصَّلَاةِ وَلَا بَعْدَهَا وَرُوِيَ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَتَطَوَّعُ فِي السَّفَرِ ثُمَّ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَأَى بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَتَطَوَّعَ الرَّجُلُ فِي السَّفَرِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَلَمْ تَرَ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُصَلَّى قَبْلَهَا وَلَا بَعْدَهَا وَمَعْنَى مَنْ لَمْ يَتَطَوَّعْ فِي السَّفَرِ قَبُولُ الرُّخْصَةِ وَمَنْ تَطَوَّعَ فَلَهُ فِي ذَلِكَ فَضْلٌ كَثِيرٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ التَّطَوُّعَ فِي السَّفَرِ
اسان کي [قطيبه بن سعيد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [الليث بن سعد] ٻڌايو آهي ته [شفوان بن سليم] کان [ابو بسره الغفاري] کان [البراء بن عازب] چيو ته: مون رسول الله ﷺ سان ارڙهن مهينا گڏ رهيو، پر مون ڪڏهن به کيس ٻه رڪعتون نه ڇڏيندي ڏٺو جڏهن سج منجهند کان اڳ جهڪڻ لڳو. راوي چيو ۽ هن باب ۾ ابن عمر کان هڪ مختصر روايت پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: البراء حديث هڪ غريب حديث آهي، هن - راوي - چيو؛ مون محمد کان ان حديث بابت پڇيو، پر ان کي الليث بن سعد جي حديث کان سواءِ ٻيو ڪجهه به نه معلوم هو، ۽ هن کي ابو بسره الغفاري جو نالو نه معلوم هو، هن سوچيو ته اهو سٺو آهي. ابن عمر کان روايت آهي ته نبي صلي الله عليه وسلم سفر ۾ نماز کان اڳ يا بعد ۾ سنت نماز نه پڙهندا هئا، ابن عمر کان روايت آهي ته پاڻ سفر ۾ سنت نماز پڙهندا هئا، پوءِ نبي صلي الله عليه وسلم کان پوءِ عالمن جا مختلف رايا هئا، نبي صلي الله عليه وسلم جي ڪجهه اصحابن جو خيال هو ته سفر ۾ سنت نماز پڙهجي ۽ اهو امام احمد ۽ اسحاق جو خيال آهي، جڏهن ته ڪجهه ٻين جو خيال نه هو ته سفر ۾ نماز کان اڳ يا بعد ۾ سنت نماز پڙهجي، ۽ جيڪي ماڻهو سفر ۾ تثويٰ نماز نه پڙهندا آهن انهن جو ارادو هڪ رخسہ آهي - راحت -، جيڪي ان کي پڙهندا آهن انهن لاءِ اهو هڪ وڏو فضيلت آهي، اهو اڪثر عالمن جو خيال آهي ته اهي سفر ۾ سنت نماز پڙهڻ جو انتخاب ڪندا آهن.
حديث
Imam Tirmidzi : 506
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ الْحَجَّاجِ عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَصَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الظُّهْرَ فِي السَّفَرِ رَكْعَتَيْنِ وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَاهُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَطِيَّةَ وَنَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي، اسان کي [حفص بن غياث] ٻڌايو آهي، [الحجاج] عطيه کان عطيه کان عطيه کان عطيه کان، [ابن عمر] چيو ته: مون رسول الله ﷺ سان گڏ سفر ۾ ٻه رڪعتون ۽ ان کان پوءِ ٻه رڪعتون نماز پڙهيون. ابو عيسيٰ چيو ته: هي حديث حسن آهي، [ابن ابو ليليٰ] عطيه کان ۽ [نافع] ابن عمر کان روايت ڪئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 507
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ يَعْنِي الْكُوفِيَّ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمٍ عَنْ ابْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَطِيَّةَ وَنَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَصَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ فَصَلَّيْتُ مَعَهُ فِي الْحَضَرِ الظُّهْرَ أَرْبَعًا وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ وَصَلَّيْتُ مَعَهُ فِي السَّفَرِ الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَعْدَهَا شَيْئًا وَالْمَغْرِبَ فِي الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ سَوَاءً ثَلَاثَ رَكَعَاتٍ لَا تَنْقُصُ فِي الْحَضَرِ وَلَا فِي السَّفَرِ هِيَ وِتْرُ النَّهَارِ وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ مَا رَوَى ابْنُ أَبِي لَيْلَى حَدِيثًا أَعْجَبَ إِلَيَّ مِنْ هَذَا وَلَا أَرْوِي عَنْهُ شَيْئًا
اسان کي [محمد بن عبيد المحاربي يعني الڪوفي] ٻڌايو آهي ته اسان کي [علي بن حسيم] [ابن ابو ليليٰ] کان [عطيه] ۽ [نافع] [ابن عمر] کان ٻڌايو آهي ته هن چيو ته: مون رسول الله ﷺ سان گڏ جڏهن مان سفر ۾ هوس ۽ جڏهن مان سفر ۾ هوس، ۽ مون پنهنجي رهائش دوران چار رڪعتون ۽ ان کان پوءِ ٻن رڪعتن ۾ ساڻس گڏ نماز پڙهي، مون پنهنجي سفر دوران ٻه رڪعتون ۽ ان کان پوءِ ٻن رڪعتن ۾ ظهر جي نماز به پڙهي، ظهر جي نماز ٻه رڪعتون هيون ۽ هن عصر کان پوءِ ٻه رڪعتون نه پڙهيون، هن مغرب جي نماز ٽي رڪعتون پڙهيون، هن ڪنهن به وقت ۾ گهٽتائي نه ڪئي. مڪم يا صفر، اهو سندس ظهر جو وتر آهي، جنهن کان پوءِ هو ٻه رڪعتون پڙهندو آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن حديث آهي، مون هڪ ڀيرو محمد ﷺ کي چوندي ٻڌو هو؛ هي هڪ حسن حديث آهي، مون هڪ ڀيري محمد کي چوندي ٻڌو هو؛ مون ڪڏهن به ابن ابي ليليٰ جي اهڙي تاريخ نه ڏٺي آهي جيڪا مون کي هن حديث کان وڌيڪ حيران ڪري، جيتوڻيڪ مون ڪڏهن به هن کان ڪا تاريخ نه ورتي.
حديث
Imam Tirmidzi : 508
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ هُوَ عَامِرُ بْنُ وَاثِلَةَ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ إِذَا ارْتَحَلَ قَبْلَ زَيْغِ الشَّمْسِ أَخَّرَ الظُّهْرَ إِلَى أَنْ يَجْمَعَهَا إِلَى الْعَصْرِ فَيُصَلِّيَهُمَا جَمِيعًا وَإِذَا ارْتَحَلَ بَعْدَ زَيْغِ الشَّمْسِ عَجَّلَ الْعَصْرَ إِلَى الظُّهْرِ وَصَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا ثُمَّ سَارَ وَكَانَ إِذَا ارْتَحَلَ قَبْلَ الْمَغْرِبِ أَخَّرَ الْمَغْرِبَ حَتَّى يُصَلِّيَهَا مَعَ الْعِشَاءِ وَإِذَا ارْتَحَلَ بَعْدَ الْمَغْرِبِ عَجَّلَ الْعِشَاءَ فَصَلَّاهَا مَعَ الْمَغْرِبِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالصَّحِيحُ عَنْ أُسَامَةَ وَرَوَى عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ عَنْ قُتَيْبَةَ هَذَا الْحَدِيثَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا اللُّؤْلُؤِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْأَعْيَنُ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بِهَذَا الْحَدِيثِ يَعْنِي حَدِيثَ مُعَاذٍ وَحَدِيثُ مُعَاذٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ تَفَرَّدَ بِهِ قُتَيْبَةُ لَا نَعْرِفُ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ اللَّيْثِ غَيْرَهُ وَحَدِيثُ اللَّيْثِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ عَنْ مُعَاذٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَالْمَعْرُوفُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ حَدِيثُ مُعَاذٍ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ عَنْ مُعَاذٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَمَعَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَبَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ رَوَاهُ قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ وَبِهَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ يَقُولَانِ لَا بَأْسَ أَنْ يَجْمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ فِي السَّفَرِ فِي وَقْتِ إِحْدَاهُمَا
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [قطيبه بن سعيد] اسان کي ٻڌايو آهي ته [اليث بن سعد] [يزيد بن ابو حبيب] کان [ابو اث طفيل هو عامر بن وائله آهي] [معذ بن جبل] کان ته تبوڪ جي جنگ دوران، رسول الله ﷺ سج لهڻ کان اڳ هليا ويا، تنهن ڪري پاڻ ظهر جي نماز ختم ڪئي جيستائين ان کي عصر جي نماز سان گڏ نه ڪيو، پوءِ ٻئي نمازون پڙهيون. جيڪڏهن سج لهڻ کان پوءِ هليو وڃي ٿو، ته پوءِ فوري طور تي عصر جي نماز کي ظهر جي وقت تي پڙهي ٿو، پوءِ ظهر جي نماز کي عصر جي نماز سان گڏ ڪري ٿو، پوءِ هليو وڃي ٿو. جيڪڏهن هو مغرب کان اڳ هليو وڃي ٿو، ته پوءِ مغرب جي نماز ختم ڪري ٿو جيستائين ان کي عشاء جي نماز جي وقت تي نه پڙهي، جيڪڏهن هو مغرب کان پوءِ هليو وڃي ٿو، ته پوءِ فوراً عشاء جي نماز کي مغرب جي نماز سان گڏ ڪري ٿو. -راويڪار- چيو؛ هن باب ۾ - علي، ابن عمر، انس، عبدالله بن عمرو، عيسيه، ابن عباس، اسامه بن زيد ۽ جابر بن عبدالله کان روايتون پڻ آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ جيڪو صحيح آهي اهو اسامه جي تاريخ آهي. علي بن المديني هي حديث احمد بن حنبل کان قتيبه کان روايت ڪئي آهي. هي حديث - ٻئي مصرع مان - اسان کي [عبد الشمد بن سليمان] ٻڌايو آهي ته اسان کي [زڪريا ال لولوئي] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابوبڪر العيون] ٻڌايو آهي ته اسان کي [علي بن المديني] ٻڌايو آهي ته اسان کي [احمد بن حنبل] ٻڌايو آهي ته اسان کي [قطيبه] هي حديث، يعني معاذ جي حديث، بيان ڪئي آهي. ساڳئي وقت، معاذ جي حديث حسن غريب حديث آهي. قتيبه هن حديث جو واحد راوي آهي، اسان ان کان سواءِ ڪنهن ٻئي کي نٿا ڄاڻون جنهن هي حديث الليث مان بيان ڪئي هجي. ساڳئي وقت، يزيد بن ابو حبيب کان ابو اث طفيل، معاذ بن جبل کان، الليث حديث هڪ غريب حديث آهي. عالمن ۾ جيڪا ڳالهه مشهور آهي اها آهي معاذ جي حديث، ابو الزبير کان، ابو الزبير کان، ابو الثفيل کان، معاذ کان، ته جنگ تبوڪ دوران، رسول الله ﷺ ظهر جي نماز کي عصر سان ۽ مغرب جي نماز کي عشاء جي نماز سان گڏ ڪيو. هي حديث [قرة بن خالد] ۽ [سفيان عتصوري] ۽ [مالڪ] ۽ ٻين [ابو الزبير المڪي] کان پڻ روايت ڪئي آهي. شافعي به هن حديث تي يقين رکن ٿا. احمد ۽ اسحاق چيو ته؛ هڪ ئي وقت سفر دوران ٻن نمازن کي گڏ ڪرڻ ۾ ڪو به حرج ناهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 509
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّهُ اسْتُغِيثَ عَلَى بَعْضِ أَهْلِهِ فَجَدَّ بِهِ السَّيْرُ فَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ حَتَّى غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ نَزَلَ فَجَمَعَ بَيْنَهُمَا ثُمَّ أَخْبَرَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ إِذَا جَدَّ بِهِ السَّيْرُقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ اللَّيْثِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [حناد بن سيري] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبده بن سليمان] ٻڌايو آهي ته [عبيدالله بن عمر] کان [نافع] کان [ابن عمر] کان ته هن جي گهر وارن مدد گهري، هن جلدي ڪئي ته جيئن هو مغرب جي نماز کي سج لهڻ تائين ختم ڪري. پوءِ هو رڪيو ۽ انهن ٻنهي جي وچ ۾ ڳالهيون ڪيون - مغرب ۽ عشاء - پوءِ هن انهن کي ٻڌايو ته رسول الله ﷺ اهو ڪيو هو جڏهن هن کي رستي ۾ مشڪلاتون پيش آيون هيون. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي حديث حسن صحيح آهي. ساڳئي وقت، يزيد بن ابو حبيب جي الليث حديث حسن جي هڪ مستند حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 510
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ عَنْ عَمِّهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ بِالنَّاسِ يَسْتَسْقِي فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ جَهَرَ بِالْقِرَاءَةِ فِيهَا وَحَوَّلَ رِدَاءَهُ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَاسْتَسْقَى وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَآبِي اللَّحْمِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَى هَذَا الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَعَمُّ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ الْمَازِنِيُّ
اسان کي يحييٰ بن موسيٰ ٻڌايو آهي ته اسان کي عبدالرزاق ٻڌايو آهي ته اسان کي معمر ٻڌايو آهي ته [عز زهريءَ] کان وٺي [عباد بن تميم] پنهنجي چاچي کان وٺي ته رسول الله ﷺ ماڻهن سان گڏ مينهن جي طلب ڪرڻ لاءِ نڪتا، پوءِ انهن سان گڏ ٻه رڪعتون بلند آواز سان پڙهندا هئا، پوءِ پنهنجي چادر کي هلايو ۽ ٻئي هٿ قبلي ڏانهن منهن ڪري مينهن جي طلب ڪندا هئا. راوي چيو ته؛ هن باب ۾ - ابن عباس، ابو هريره انس ۽ ابو لحم کان به هڪ - مرفوع - روايت آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ عبدالله بن زيد جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي. هي حديث سائنس جي ماهرن پاران پڻ عمل ۾ آندي وئي آهي ۽ الشيفي، احمد ۽ اسحاق جو قول آهي. سندس چاچي عباد بن تميم جو نالو عبدالله بن زيد بن عاصم المزني هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 511
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُمَيْرٍ مَوْلَى آبِي اللَّحْمِ عَنْ آبِي اللَّحْمِأَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ أَحْجَارِ الزَّيْتِ يَسْتَسْقِي وَهُوَ مُقْنِعٌ بِكَفَّيْهِ يَدْعُوقَالَ أَبُو عِيسَى كَذَا قَالَ قُتَيْبَةُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ آبِي اللَّحْمِ وَلَا نَعْرِفُ لَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا هَذَا الْحَدِيثَ الْوَاحِدَ وَعُمَيْرٌ مَوْلَى آبِي اللَّحْمِ قَدْ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَادِيثَ وَلَهُ صُحْبَةٌ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [الليث بن سعد] ٻڌايو آهي ته [خالد بن يزيد] کان [سعيد بن ابو هلال] کان [يزيد بن عبدالله] کان [عمير] سندس غلام ابو لحم کان [ابو لحم] ته هن رسول الله ﷺ کي ڏٺو ته پٿر زيت جي ڪناري تي پوري عاجزي سان مينهن جي طلب ڪري رهيا هئا ۽ پنهنجا هٿ مٿي ڪري دعا گهري رهيا هئا. ابو عيسيٰ چيو ته؛ اهو ئي آهي جيڪو قتيبه ابو لحم کان هن حديث ۾ چيو آهي. اسان کي خبر ناهي ته هن وٽ رسول الله ﷺ کان ڪا حديث آهي سواءِ هن جي. ابو لحم جي غلام عمير پڻ رسول الله ﷺ کان ڪيتريون ئي حديثون بيان ڪيون آهن، ان سان گڏ هو به - شال الله ' والسلام-.
حديث
Imam Tirmidzi : 512
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ هِشَامِ بْنِ إِسْحَقَ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كِنَانَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَأَرْسَلَنِي الْوَلِيدُ بْنُ عُقْبَةَ وَهُوَ أَمِيرُ الْمَدِينَةِ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَسْأَلُهُ عَنْ اسْتِسْقَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ مُتَبَذِّلًا مُتَوَاضِعًا مُتَضَرِّعًا حَتَّى أَتَى الْمُصَلَّى فَلَمْ يَخْطُبْ خُطْبَتَكُمْ هَذِهِ وَلَكِنْ لَمْ يَزَلْ فِي الدُّعَاءِ وَالتَّضَرُّعِ وَالتَّكْبِيرِ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ كَمَا كَانَ يُصَلِّي فِي الْعِيدِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ هِشَامِ بْنِ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كِنَانَةَ عَنْ أَبِيهِ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَزَادَ فِيهِ مُتَخَشِّعًا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ قَالَ يُصَلِّي صَلَاةَ الِاسْتِسْقَاءِ نَحْوَ صَلَاةِ الْعِيدَيْنِ يُكَبِّرُ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى سَبْعًا وَفِي الثَّانِيَةِ خَمْسًا وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرُوِي عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ أَنَّهُ قَالَ لَا يُكَبِّرُ فِي صَلَاةِ الِاسْتِسْقَاءِ كَمَا يُكَبِّرُ فِي صَلَاةِ الْعِيدَيْنِ و قَالَ النُّعْمَانُ أَبُو حَنِيفَةَ لَا تُصَلَّى صَلَاةُ الِاسْتِسْقَاءِ وَلَا آمُرُهُمْ بِتَحْوِيلِ الرِّدَاءِ وَلَكِنْ يَدْعُونَ وَيَرْجِعُونَ بِجُمْلَتِهِمْ قَالَ أَبُو عِيسَى خَالَفَ السُّنَّةَ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [حاتم بن اسماعيل] [هشام بن اسحاق] کان، هو ابن عبدالله بن ڪنانه آهي، [پنهنجي پيءُ کان]، هن چيو ته: مديني جي گورنر وليد بن عقبه مون کي [ابن عباس] ڏانهن رسول الله ﷺ جي نماز استسقاء بابت پڇڻ لاءِ موڪليو، مان ان وٽ ويس، هن چيو ته: حقيقت ۾، رسول الله ﷺ گهر کان مڪمل اطاعت، تواضع ۽ عاجزي سان نڪتا هئا، ايتري قدر جو جڏهن نماز جي جاءِ تي پهتا ته توهان جي خطبي وانگر خطبو نه ڏنو، پر نماز پڙهڻ بند نه ڪئي، عاجزي ڪئي، تڪبير چيو ۽ عيد جي نماز وانگر ٻه رڪعتون پڙهيون. ابو عيسيٰ چيو ته: هي حديث صحيح آهي. اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي اسان کي [واقعي] [سفيان] کان [هشام بن اسحاق بن عبدالله بن ڪنانه] کان [پنهنجي پيءُ] کان، پوءِ هن هڪ حديث ذڪر ڪئي جيڪا ان سان ملندڙ جلندڙ هئي، پر هن 'پوري اخلاص سان' شامل ڪئي ابو عيسيٰ چيو؛ هي حديث صحيح آهي، اهو امام شافعي جو به رايو آهي، هن چيو؛ استسقاء نماز جو نفاذ جيئن عيد جي نماز ۾ - عيد الفطر ۽ عيد الاضحيٰ -، پهرين رڪعت ۾ ست ڀيرا تڪبير ۽ ٻئي رڪعت ۾ پنج ڀيرا، ابن عباس جي حديث جي بنياد تي. ابو عيسيٰ چيو؛ مالڪ بن انس کان روايت ڪئي وئي آهي ته هن چيو ته 'استسقاء نماز ۾ ڪا به تڪبير ناهي' جيئن عيد جي نماز ۾ تڪبير، عن نعمان ابو حنيفه چيو؛ ڪا به استسقاء نماز ناهي ۽ مون انهن کي حڪم نه ڏنو ته اهي پنهنجا ڪپڙا لاهي ڇڏين، پر اهي نماز پڙهن ۽ پوءِ اهي مڪمل طور تي واپس اچن. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ اهڙو رايو آهي جيڪو سنت جي خلاف آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 513
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلَّى فِي كُسُوفٍ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَالْأُخْرَى مِثْلُهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَأَبِي بَكْرَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَابْنِ عُمَرَ وَقَبِيصَةَ الْهِلَالِيِّ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلَّى فِي كُسُوفٍ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقِرَاءَةِ فِي صَلَاةِ الْكُسُوفِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُسِرَّ بِالْقِرَاءَةِ فِيهَا بِالنَّهَارِ وَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنْ يَجْهَرَ بِالْقِرَاءَةِ فِيهَا كَنَحْوِ صَلَاةِ الْعِيدَيْنِ وَالْجُمُعَةِ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ يَرَوْنَ الْجَهْرَ فِيهَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ لَا يَجْهَرُ فِيهَا وَقَدْ صَحَّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلْتَا الرِّوَايَتَيْنِ صَحَّ عَنْهُ أَنَّهُ صَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ وَصَحَّ عَنْهُ أَيْضًا أَنَّهُ صَلَّى سِتَّ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ وَهَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ جَائِزٌ عَلَى قَدْرِ الْكُسُوفِ إِنْ تَطَاوَلَ الْكُسُوفُ فَصَلَّى سِتَّ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ صَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ وَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ فَهُوَ جَائِزٌ وَيَرَى أَصْحَابُنَا أَنْ تُصَلَّى صَلَاةُ الْكُسُوفِ فِي جَمَاعَةٍ فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ
اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي ته اسان کي [يحيى بن سعيد] ٻڌايو آهي ته [سفيان] کان [حبيب بن ابو ثابت] کان [ثوص] کان [ابن عباس] کان، اهي نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان وٺي، اهي نماز پڙهي، پوءِ پڙهندي رڪوع ڪئي، پوءِ پڙهڻ دوران رڪوع ڪيو، پوءِ ٽي ڀيرا رڪوع ڪيو، پوءِ ٻه سجدا ڪيا، ٻئي رڪعت ۾ به اهڙي طرح. -راوي ڪندڙ چيو؛ هن باب ۾ علي، عائشه، عبدالله بن عمرو، نعمان بن بصير، مغيره بن سيبه، ابو مسعود، ابوبڪره، سمره، ابو موسى العسيري، ابن مسعود، اسماء بنت ابوبڪر صديق، ابن عبدالجبار بن عماره، عبدالله بن عماره، رضي الله عنهم کان به روايتون آهن. بن سمره ۽ اُبي بن ڪعب. ابو عيسي چيو؛ ابن عباس جي حديث حسن صحيح آهي، ابن عباس رضي الله عنهما کان روايت آهي ته رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جن ڪُوسف جي نماز پڙهي، چار ڀيرا رڪوع ۽ چار سجدو،
حديث
Imam Tirmidzi : 514
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْخَسَفَتْ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّاسِ فَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ هِيَ دُونَ الْأُولَى ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُوَ دُونَ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَسَجَدَ ثُمَّ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ يَرَوْنَ صَلَاةَ الْكُسُوفِ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ قَالَ الشَّافِعِيُّ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَنَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ سِرًّا إِنْ كَانَ بِالنَّهَارِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا نَحْوًا مِنْ قِرَاءَتِهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ بِتَكْبِيرٍ وَثَبَتَ قَائِمًا كَمَا هُوَ وَقَرَأَ أَيْضًا بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَنَحْوًا مِنْ آلِ عِمْرَانَ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا نَحْوًا مِنْ قِرَاءَتِهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ تَامَّتَيْنِ وَيُقِيمُ فِي كُلِّ سَجْدَةٍ نَحْوًا مِمَّا أَقَامَ فِي رُكُوعِهِ ثُمَّ قَامَ فَقَرَأَ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَنَحْوًا مِنْ سُورَةِ النِّسَاءِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا نَحْوًا مِنْ قِرَاءَتِهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ بِتَكْبِيرٍ وَثَبَتَ قَائِمًا ثُمَّ قَرَأَ نَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْمَائِدَةِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا نَحْوًا مِنْ قِرَاءَتِهِ ثُمَّ رَفَعَ فَقَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ تَشَهَّدَ وَسَلَّمَ
اسان کي [محمد بن عبدالمالڪ بن ابو العصوارب] ٻڌايو آهي [يزيد بن زريع] اسان کي [معمار] [عز زهري] کان [عروه] کان [عيسيه] کان ٻڌايو آهي ته هن چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي زماني ۾ گرهڻ ٿيو، پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم ماڻهن سان گڏ نماز پڙهڻ کي ڊگهو ڪري نماز پڙهي، پوءِ رڪوع ڪيو ۽ پنهنجو رڪوع ڊگهو ڪيو، پوءِ پنهنجو سر بلند ڪيو ۽ نماز پڙهڻ کي ڊگهو ڪيو، پر پهرين وانگر ننڍو نه ڪيو. پوءِ هن رڪوع ڪيو ۽ پنهنجو رڪوع ڊگهو ڪيو، پر پهرين وانگر نه. پوءِ هن پنهنجو سر بلند ڪيو ۽ سجدو ڪيو، پوءِ ٻئي رڪعت ۾ به اهڙو ئي ڪيو. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن صحيح حديث آهي، هن حديث سان شافعي، احمد ۽ اسحاق به دليل ڏين ٿا ته گرهڻ جي نماز ۾ چار ڀيرا رڪوع ۽ چار ڀيرا سجدو آهي. شافعي چيو؛ پهرين رڪعت ۾، سورة الفتح ۽ ان جي برابر سورة البقرة پڙهو. ڏينهن جي وقت ۾ هلڪي آواز ۾ پڙهو - سج گرهڻ -، پوءِ ڊگهو رکوع ڪيو جيئن ڪو متن پڙهي رهيو هجي، پوءِ تڪبير چوڻ لاءِ پنهنجو مٿو مٿي ڪيو ۽ صحيح طرح اٿي بيٺو، پوءِ الفتح جو خط ٻيهر پڙهو ۽ هڪ خط پڙهو جيڪو علي عمران جي خط وانگر هو، پوءِ پنهنجو رکوع ڊگهو ڪيو جيئن ڪو متن پڙهي رهيو هجي. پوءِ پنهنجو مٿو مٿي ڪريو، پوءِ سميع الله لمن حمده پڙهو، پوءِ ٻه ڀيرا مڪمل سجدو ڪريو. هر ڀيري جڏهن هو سجدو ڪندو هو، ته هو ائين ئي رڪيو جيئن هو رکوع ڪرڻ وقت رڪيو هو، پوءِ الفتح ۽ ان نساء جي برابر اکر پڙهندي اٿيو، پوءِ پنهنجو رکوع وڌايو جيئن هو ڪو متن پڙهي رهيو هجي. پوءِ تڪبير چئي پنهنجو مٿو بلند ڪريو، پوءِ ان قراءت کي پڙهندي اٿيو جيڪو المائده جي خط سان مطابقت رکي ٿو، پوءِ پنهنجو رکوع ڊگهو ڪريو جيئن قراءت پڙهي رهيو هجي. پوءِ پنهنجو مٿو بلند ڪريو ۽ سميع الله لمن حمده پڙهو، پوءِ ٻه ڀيرا سجدو ڪريو پوءِ تحية ۽ سلام پڙهو.
حديث
Imam Tirmidzi : 515
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ عِبَادٍ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَصَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي كُسُوفٍ لَا نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي اسان کي [واقع] اسان کي [سفيان] ٻڌايو آهي [الاسود بن قيس] کان [ثعلبه بن عباد] کان [سَمْرَة بن جندب] هن چيو ته جڏهن اسان رسول الله ﷺ سان گڏ نماز ڪَسُفِ گرہن ادا ڪئي ته اسان صلي الله عليه وسلم جي تلاوت جو آواز نه ٻڌو. راوي چيو ته هن باب ۾ - عائشه کان هڪ - تاريخ - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ سمرَة حديث هڪ مستند حسن حديث آهي، ڪجهه سائنسدانن هن حديث سان دليل ڏنو آهي، جيئن شافعي پڻ.
حديث
Imam Tirmidzi : 516
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ صَدَقَةَ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى صَلَاةَ الْكُسُوفِ وَجَهَرَ بِالْقِرَاءَةِ فِيهَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَاهُ أَبُو إِسْحَقَ الْفَزَارِيُّ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ نَحْوَهُ وَبِهَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
ابو بڪر محمد بن ابان اسان کي سفيان بن حسين کان، الزهري کان، عروه کان، عروه کان، عائشه کان، ته رسول الله صلي الله عليه وسلم سج گرهڻ جي نماز بلند آواز سان پڙهي. ابو عيسيٰ چيو: هي هڪ حسن صحيح حديث آهي. ابو اسحاق الفزاري سفيان بن حسين کان ساڳي حديث بيان ڪئي آهي جيڪا مٿي بيان ڪئي آهي. مالڪ بن انس، احمد ۽ اسحاق پڻ هي حديث بيان ڪئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 517
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى صَلَاةَ الْخَوْفِ بِإِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ رَكْعَةً وَالطَّائِفَةُ الْأُخْرَى مُوَاجِهَةُ الْعَدُوِّ ثُمَّ انْصَرَفُوا فَقَامُوا فِي مَقَامِ أُولَئِكَ وَجَاءَ أُولَئِكَ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً أُخْرَى ثُمَّ سَلَّمَ عَلَيْهِمْ فَقَامَ هَؤُلَاءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ وَقَامَ هَؤُلَاءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ مِثْلَ هَذَا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَسَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ وَأَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيِّ وَاسْمُهُ زَيْدُ بْنُ صَامِتٍ وَأَبِي بَكْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ ذَهَبَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ فِي صَلَاةِ الْخَوْفِ إِلَى حَدِيثِ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ و قَالَ أَحْمَدُ قَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةُ الْخَوْفِ عَلَى أَوْجُهٍ وَمَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ إِلَّا حَدِيثًا صَحِيحًا وَأَخْتَارُ حَدِيثَ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ وَهَكَذَا قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ ثَبَتَتْ الرِّوَايَاتُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلَاةِ الْخَوْفِ وَرَأَى أَنَّ كُلَّ مَا رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلَاةِ الْخَوْفِ فَهُوَ جَائِزٌ وَهَذَا عَلَى قَدْرِ الْخَوْفِ قَالَ إِسْحَقُ وَلَسْنَا نَخْتَارُ حَدِيثَ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عَلَى غَيْرِهِ مِنْ الرِّوَايَاتِ
اسان کي [محمد بن عبدالملڪ بن ابو سيوارب] ٻڌايو آهي اسان کي [يزيد بن زريع] اسان کي [معمار] ٻڌايو آهي [عز زهري] کان [سالم] کان [پنهنجي پيءُ] ته رسول الله ﷺ پنهنجي ٻن لشڪرن جي هڪ ٽولي سان هڪ رڪعت خوف نماز پڙهي، جڏهن ته ٻئي لشڪر دشمن سان منهن ڪيو، پوءِ اهي - جيڪي لشڪر نماز پڙهي رهيا هئا - منتقل ٿيا ۽ انهن لشڪرن جي جاءِ تي قبضو ڪيو جيڪي نماز پڙهي رهيا هئا. دشمن سان منهن ڪيو. پوءِ ٻيو لشڪر آيو، تنهن ڪري انهن سان هڪ رڪعت نماز پڙهي - ٻئي لشڪر - پوءِ انهن کي سلام ڪيو جيئن هو انهن جي اڳواڻي ڪري رهيو هو، پوءِ اهي ٻئي رڪعت پوري ڪرڻ لاءِ اٿيا، پوءِ پهرين لشڪر پڻ ايندڙ رڪعت پوري ڪئي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي حديث صحيح آهي، [موسيٰ بن عقبه] [نافع] کان [ابن عمر] کان هن حديث وانگر روايت ڪئي آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ هن باب ۾ جابر، حذيفه، زيد بن ثابت، ابن عباس، ابو هريره، ابن مسعود، سهل بن ابو حثمه، ابو عيسي الزرقي - سندس نالو زيد بن شميت آهي - ۽ ابو بڪره کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ مالڪ بن انس هن خف جي نماز بابت سهل بن ابو حثمه جي حديث سان بحث ڪيو. شافعي به هن حديث سان بحث ڪيو. احمد چيو ته؛ اهو نبي صلي الله عليه وسلم کان ڪيترن ئي نسخن ۾ خف جي نماز بابت روايت ڪيو ويو آهي، ۽ مان هن معاملي ۾ صحيح حديث کان سواءِ نه ٿو ڄاڻان، ۽ مان سهل بن ابو حثمه جي حديث چونڊيندو آهيان. اسحاق بن ابراهيم اهو به چيو ته خف جي نماز بابت نبي صلي الله عليه وسلم کان ڪيتريون ئي مستقل روايتون آهن. هن دليل ڏنو ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان نماز جي باري ۾ جيڪا به ڳالهه بيان ڪئي وئي آهي اها جائز آهي، ۽ اهو خوف جي سطح جي مطابق آهي. اسحاق چيو ته؛ اسان سهل بن ابو حاتسمہ جي حديث کي ٻين روايتن تي ترجيح نٿا ڏيون.
حديث
Imam Tirmidzi : 518
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَأَنَّهُ قَالَ فِي صَلَاةِ الْخَوْفِ قَالَ يَقُومُ الْإِمَامُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَتَقُومُ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَهُ وَطَائِفَةٌ مِنْ قِبَلِ الْعَدُوِّ وَوُجُوهُهُمْ إِلَى الْعَدُوِّ فَيَرْكَعُ بِهِمْ رَكْعَةً وَيَرْكَعُونَ لِأَنْفُسِهِمْ وَيَسْجُدُونَ لِأَنْفُسِهِمْ سَجْدَتَيْنِ فِي مَكَانِهِمْ ثُمَّ يَذْهَبُونَ إِلَى مَقَامِ أُولَئِكَ وَيَجِيءُ أُولَئِكَ فَيَرْكَعُ بِهِمْ رَكْعَةً وَيَسْجُدُ بِهِمْ سَجْدَتَيْنِ فَهِيَ لَهُ ثِنْتَانِ وَلَهُمْ وَاحِدَةٌ ثُمَّ يَرْكَعُونَ رَكْعَةً وَيَسْجُدُونَ سَجْدَتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ سَأَلْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِي عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيِّ و قَالَ لِي يَحْيَى اكْتُبْهُ إِلَى جَنْبِهِ وَلَسْتُ أَحْفَظُ الْحَدِيثَ وَلَكِنَّهُ مِثْلُ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لَمْ يَرْفَعْهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَهَكَذَا رَوَى أَصْحَابُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيِّ مَوْقُوفًا وَرَفَعَهُ شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ عَنْ مَنْ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْخَوْفِ فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَرُوِي عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِإِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ رَكْعَةً رَكْعَةً فَكَانَتْ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَكْعَتَانِ وَلَهُمْ رَكْعَةٌ رَكْعَةٌ قَالَ أَبُو عِيسَى أَبُو عَيَّاشٍ الزُّرَقِيُّ اسْمُهُ زَيْدُ بْنُ صَامِتٍ
اسان کي [محمد بن بصيار] ٻڌايو آهي [يحيى بن سعيد القثان] اسان کي [يحيى بن سعيد الانصاري] ٻڌايو آهي [القاسم بن محمد] کان [صالح بن خواط بن جبير] کان [سحل بن ابوخطسمہ] ته هن طواف جي نماز جي طريقيڪار بابت چيو ته، امام کي قبلي ڏانهن منهن ڪري بيهڻ گهرجي، پوءِ پهرين ٽولي ان جي پويان بيهڻ گهرجي ۽ ٻي ٽولي دشمن کان حفاظت ۾ هجڻ گهرجي. پوءِ امام پهرين ٽولي سان هڪ رڪعت لاءِ نماز پڙهي ٿو، پوءِ اهي ٻئي رڪعت کي الڳ الڳ مڪمل ڪن ٿا ۽ ٻئي ٽولي جي جاءِ وٺن ٿا جيڪا دشمن کان حفاظت ۾ آهي. پوءِ ٻيو ٽولي امام سان هڪ رڪعت لاءِ نماز پڙهي ٿو، هي رڪعت امام لاءِ ٻي رڪعت آهي، پوءِ اهي ٻئي رڪعت کي الڳ الڳ مڪمل ڪن ٿا. ابو عيسيٰ چيو؛ [محمد بن بصيار] چيو؛ مون [يحيى بن سعيد] کان هن حديث بابت پڇيو، تنهن ڪري هن مون کي [صيوبة] کان [عبدالرحمن بن القاسم] کان [پنهنجي پيءُ] کان [صالح بن خوات] کان [سحل بن ابو حطمة] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان بيان ڪيو، اهو ساڳيو يحيى بن سعيد الانشاري جي حديث وانگر آهي. يحيى مون کي چيو ته، هي حديث يحيى بن سعيد جي حديث جي اڳيان لکو، جيتوڻيڪ مون کي حديث ياد ناهي، پر هي حديث يحيى بن سعيد جي حديث وانگر آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي حديث صحيح آهي، پر يحيى بن سعيد ان کي قاسم بن محمد کان نه سمجهيو. يحيى بن سعيد جي دوستن پڻ هن حديث کي موقوف انداز ۾ بيان ڪيو. انهي دوران، صيوبة ان کي عبدالرحمان بن القاسم بن محمد کان مرفوع بيان ڪيو. هي حديث [مالڪ بن انس] به [يزيد بن رومان] کان [صالح بن خوات] کان [هڪ شخص] کان روايت ڪئي آهي جنهن رسول الله صلي الله عليه وسلم سان گڏ خف جي نماز پڙهي هئي ۽ هن ساڳي حديث جو ذڪر ڪيو آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن صحيح حديث آهي، جيئن مالڪ، شافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. ۽ اهو پڻ هڪ کان وڌيڪ ماڻهن کان روايت ڪيو ويو آهي؛ ته رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ لشڪر سان هڪ رڪعت هڪ رڪعت نماز پڙهي، تنهن ڪري رسول الله صلي الله عليه وسلم جماعت سان ٻه رڪعتون نماز پڙهيون، جڏهن ته انهن صرف هڪ رڪعت هڪ رڪعت نماز پڙهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابو عياسي الزرقي جو نالو زيد بن شميت هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 519
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ عُمَرَ الدِّمَشْقِيِّ عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَسَجَدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِحْدَى عَشْرَةَ سَجْدَةً مِنْهَا الَّتِي فِي النَّجْمِحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ عُمَرَ وَهُوَ ابْنُ حَيَّانَ الدِّمَشْقِيُّ قَال سَمِعْتُ مُخْبِرًا يُخْبِرُ عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ بِلَفْظِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ بْنِ وَكِيعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي الدَّرْدَاءِ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ عُمَرَ الدِّمَشْقِيِّ
اسان کي [سفيان بن وکيع] ٻڌايو آهي ته اسان کي عبدالله بن وھب، عمرو بن حارث کان، سعيد بن ابي هلال کان، عمر عاد دمصيقي کان، ام الدرداء کان، [ابو درداء' کان، هن چيو ته؛ مون رسول الله صَلَّى اللهُ تَعَالٰى عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمَ کي يارنهن ڀيرا سجدو ڪيو آهي، جنهن ۾ سوره نجم جي آيت به شامل آهي. اسان کي [عبدالله بن عبدالرحمٰن] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبدالله بن صالح] ٻڌايو آهي ته اسان کي [الليث بن سعد] [خالد بن يزيد] کان، [سعد بن ابو هلال] کان، [عمر] کان، يعني ابن حيان الدمسيقي - هن چيو ته؛ مون [اُمّ الدرداءَ] کان [ابو درداءَ] کان رسول الله صَلَّى اللهُ تَعَالٰى عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمَ کان وعظ ڪندي ٻڌو، جيئن مٿي حديث شريف ۾ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي تاريخ سفيان بن وکيع جي تاريخ کان وڌيڪ مستند آهي. - راوي - چيو؛ ۽ هن باب ۾ - علي، ابو هريره، ابن مسعود، زيد بن ثابت، ۽ عمرو بن اشعث کان به - پنٿ - روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ ابو درداء جي حديث هڪ غريب حديث آهي، اسان ان بابت عمر الدمسيقي کان سعيد بن ابو هلال جي تاريخ کان سواءِ ٻيو ڪجهه نٿا ڄاڻون.
حديث
Imam Tirmidzi : 520
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَكُنَّا عِنْدَ ابْنِ عُمَرَ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ائْذَنُوا لِلنِّسَاءِ بِاللَّيْلِ إِلَى الْمَسَاجِدِفَقَالَ ابْنُهُ وَاللَّهِ لَا نَأْذَنُ لَهُنَّ يَتَّخِذْنَهُ دَغَلًا فَقَالَ فَعَلَ اللَّهُ بِكَ وَفَعَلَ أَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَقُولُ لَا نَأْذَنُ لَهُنَّ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [نشر بن علي] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عيسيٰ بن يونس] [العماسي] کان [مجاهد] کان ٻڌايو آهي ته؛ جڏهن اسان [ابن عمر] سان گڏ هئاسين ته هن چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'عورتن کي رات جو مسجد ۾ وڃڻ جي اجازت ڏيو'. پوءِ سندس پٽ چيو - بلال - الله جو قسم اسان انهن کي مسجد ۾ وڃڻ جي اجازت نه ڏينداسين، ڇاڪاڻ ته اهي هن موقعي کي خراب ڪم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندا. پوءِ ابن عمر ٽي ڀيرا هن تي تنقيد ڪندي چيو؛ - الله توهان تي لعنت ڪري -، مون چيو؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم چيو جڏهن ته توهان چيو؛ اسان انهن کي ڪڏهن به اجازت نه ڏينداسين. - راوي چيو؛ هن باب ۾ - ابو هريره، زينب، عبدالله بن مسعود جي زال ۽ زيد بن خالد کان هڪ - قلمبند - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عمر جي حديث حسن صحيح آهي.
