Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 481
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مُصَلِّيًا بَعْدَ الْجُمُعَةِ فَلْيُصَلِّ أَرْبَعًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ قَالَ كُنَّا نَعُدُّ سُهَيْلَ بْنَ أَبِي صَالِحٍ ثَبْتًا فِي الْحَدِيثِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَرُوِي عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الْجُمُعَةِ أَرْبَعًا وَبَعْدَهَا أَرْبَعًا وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ أَمَرَ أَنْ يُصَلَّى بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ أَرْبَعًا وَذَهَبَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ إِلَى قَوْلِ ابْنِ مَسْعُودٍ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ صَلَّى فِي الْمَسْجِدِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ صَلَّى أَرْبَعًا وَإِنْ صَلَّى فِي بَيْتِهِ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَاحْتَجَّ بِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ وَحَدِيثُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مُصَلِّيًا بَعْدَ الْجُمُعَةِ فَلْيُصَلِّ أَرْبَعًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَابْنُ عُمَرَ هُوَ الَّذِي رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ وَابْنُ عُمَرَ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي الْمَسْجِدِ بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ وَصَلَّى بَعْدَ الرَّكْعَتَيْنِ أَرْبَعًا حَدَّثَنَا بِذَلِكَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ صَلَّى بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ صَلَّى بَعْدَ ذَلِكَ أَرْبَعًا حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ قَالَ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَنَصَّ لِلْحَدِيثِ مِنْ الزُّهْرِيِّ وَمَا رَأَيْتُ أَحَدًا الدَّنَانِيرُ وَالدَّرَاهِمُ أَهْوَنُ عَلَيْهِ مِنْهُ إِنْ كَانَتْ الدَّنَانِيرُ وَالدَّرَاهِمُ عِنْدَهُ بِمَنْزِلَةِ الْبَعْرِ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت ابْنَ أَبِي عُمَرَ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ كَانَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَسَنَّ مِنْ الزُّهْرِيِّ
اسان کي [ابن ابو عمر] ٻڌايو آهي اسان کي [سفيان] سهيل بن ابو صالح کان [پنهنجي پيءُ] ابو هريره کان ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: "توهان مان جيڪو به جمعي جي نماز کان پوءِ نماز پڙهي ٿو، ان کي چار رڪعتون پڙهڻ گهرجن." ابو عيسيٰ چيو ته: هي هڪ صحيح حسن حديث آهي. حسن بن علي اسان کي علي بن مديني بابت سفيان بن عينيه کان ٻڌايو آهي ته: اسان سمجهون ٿا ته سهيل بن صالح حديث ۾ تسبيح آهي، هي حديث ڪجهه عالمن طرفان پڻ عمل ۾ آهي. عبدالله بن مسعود کان روايت آهي ته هو جمعي جي نماز کان اڳ ۽ پوءِ چار رڪعتون چار رڪعتون پڙهندو هو، ۽ علي بن ابو طالب رضي الله عنه کان روايت آهي ته هن جمعي جي نماز کان پوءِ ٻه رڪعتون پڙهڻ جو حڪم ڏنو، پوءِ چار رڪعتون، جڏهن ته سفيان الصوري، ابن مبارڪ جو به ساڳيو رايو هو جيئن ابن مسعود چيو. اسحاق چيو ته جيڪڏهن جمعي تي هو مسجد ۾ نماز پڙهي ٿو ته چار رڪعتون پڙهي ٿو، جيڪڏهن گهر ۾ نماز پڙهي ٿو ته ٻه رڪعتون پڙهي ٿو، هن دليل ڏنو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم جمعي جي نماز کان پوءِ پنهنجي گهر ۾ ٻه رڪعتون پڙهيون، جڏهن ته رسول الله صلي الله عليه وسلم جي حديث آهي ته: "توهان مان جيڪو به جمعي جي نماز کان پوءِ نماز پڙهي ٿو، ان کي چار رڪعتون پڙهڻ گهرجن." ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عمر رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي ته پاڻ جمعي جي نماز کان پوءِ پنهنجي گهر ۾ ٻه رڪعتون پڙهندا هئا، ۽ ابن عمر جڏهن رسول الله صلي الله عليه وسلم مسجد ۾ ٻه رڪعتون پڙهيون ته چار رڪعتون پڙهيون. اسان کي ابن ابو عمر اهڙي طرح ٻڌايو آهي، اسان کي سفيان بن عينيه کان ابن جريج کان عطا کان بيان ڪيو آهي ته مون ابن عمر کي جمعي جي نماز کان پوءِ ٻه رڪعتون پڙهندي ڏٺو، ان کان پوءِ چار رڪعتون پڙهندي ڏٺو آهي. اسان کي سعيد بن عبدالرحمان المحزومي کان بيان ڪيو آهي، اسان کي سفيان بن عينيه کان عمرو بن دينار کان بيان ڪيو آهي ته مون ڪڏهن به اهڙو ڪو نه ڏٺو آهي جيڪو الزهري کان سواءِ حديثن جي تصديق ڪري سگهي، ۽ مون ڪڏهن به اهڙو ڪو نه ڏٺو آهي جيڪو هن کان سواءِ حنا- ديان ۽ درهم کي گهٽ سمجهندو هجي. ته سندس مطابق دينار ۽ دينار گڏهه وانگر آهن. ابو عيسيٰ چيو ته مون هڪ ڀيرو ابن ابو عمر کي چوندي ٻڌو هو؛ مون سفيان بن عينيه کان ٻڌو؛ عمرو بن دينار عز زهري کان وڏو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 482
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَدْرَكَ مِنْ الصَّلَاةِ رَكْعَةً فَقَدْ أَدْرَكَ الصَّلَاةَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ قَالُوا مَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنْ الْجُمُعَةِ صَلَّى إِلَيْهَا أُخْرَى وَمَنْ أَدْرَكَهُمْ جُلُوسًا صَلَّى أَرْبَعًا وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [نشر بن علي] ۽ [سعيد بن عبدالرحمان] ۽ ٻين ٻڌايو آهي، انهن چيو آهي؛ اسان کي [سفيان بن عينة] [عز زهرى] کان [ابو سلمه] کان [ابو هريره] کان نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان ٻڌايو آهي ته پاڻ فرمايو: 'جيڪو رڪوع نماز ۾ هڪ رڪعت پڙهي ٿو، اهو رڪوع نماز پڙهي ٿو'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي هڪ صحيح حسن حديث آهي، ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ ٻين مان گهڻن عالمن پاران عمل ڪيو ويو آهي، اهي چون ٿا ته: جيڪو به جمعي جي نماز ۾ رڪوع پڙهي ٿو، ان کي ٻي رڪعت شامل ڪرڻ گهرجي، ۽ جيڪو به انهن کي ويٺي ڏسي ٿو، ان کي چار رڪعتون پڙهڻ گهرجن، اهو سفيان عثصوري، ابن المبارڪ، الشيفي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 483
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَمَا كُنَّا نَتَغَذَّى فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا نَقِيلُ إِلَّا بَعْدَ الْجُمُعَةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي، اسان کي [عبدالعزيز بن ابو حازم] ۽ [عبدالله بن جعفر] ٻڌايو آهي، [ابو حازم] کان، [سھل بن سعد رضي الله عنه]، هن چيو ته؛ اسان رسول الله صلي الله عليه وسلم جي زماني ۾ جمعي جي نماز کان سواءِ منجهند جو کاڌو نه کائيندا هئاسين ۽ نه ئي قيلوله ڪندا هئاسين - منجهند کان اڳ سمهندا هئاسين. - راوي چيو ته؛ هن باب ۾ - انس بن مالڪ رضي الله عنه کان هڪ - مرفوع - روايت پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ سهل بن سعد جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 484
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ وَأَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَلْيَتَحَوَّلْ مِنْ مَجْلِسِهِ ذَلِكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [ابو سعيد الاشياج] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبده بن سليمان] ۽ [ابو خالد الاحمر] ٻڌايو آهي ته [محمد بن اسحاق] کان [نافع] کان [ابن عمر] کان، رسول الله ﷺ فرمايو ته: 'جيڪڏهن توهان مان ڪو جمعي جي ڏينهن - جمعي جي خطبي دوران ننڊ ۾ هجي ته ان کي پنهنجي جاءِ تان هٽڻ گهرجي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي هڪ صحيح حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 485
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْحَجَّاجِ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ رَوَاحَةَ فِي سَرِيَّةٍ فَوَافَقَ ذَلِكَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَغَدَا أَصْحَابُهُ فَقَالَ أَتَخَلَّفُ فَأُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ فَلَمَّا صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَآهُ فَقَالَ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَغْدُوَ مَعَ أَصْحَابِكَ فَقَالَ أَرَدْتُ أَنْ أُصَلِّيَ مَعَكَ ثُمَّ أَلْحَقَهُمْ قَالَ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَدْرَكْتَ فَضْلَ غَدْوَتِهِمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَقَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ الْحَكَمُ مِنْ مِقْسَمٍ إِلَّا خَمْسَةَ أَحَادِيثَ وَعَدَّهَا شُعْبَةُ وَلَيْسَ هَذَا الْحَدِيثُ فِيمَا عَدَّ شُعْبَةُ فَكَأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ لَمْ يَسْمَعْهُ الْحَكَمُ مِنْ مِقْسَمٍ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي السَّفَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ بَأْسًا بِأَنْ يَخْرُجَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي السَّفَرِ مَا لَمْ تَحْضُرْ الصَّلَاةُ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا أَصْبَحَ فَلَا يَخْرُجْ حَتَّى يُصَلِّيَ الْجُمُعَةَ
اسان کي [احمد بن مني] ٻڌايو آهي [ابو معاويه] [حجاج] کان [الحڪم] کان [مقسم] کان [ابن عباس] ٻڌايو آهي ته: رسول الله ﷺ عبدالله بن رواحه کي هڪ مهم تي موڪليو، ان وقت جمعي جو ڏينهن هو، پوءِ سندس دوست صبح جو هليا ويا هئا، پوءِ هن چيو ته: مان پنهنجي روانگي کي ملتوي ڪندس ته جيئن مان جمعي جي نماز رسول الله ﷺ سان گڏ پڙهي سگهان، پوءِ مان انهن جي پيروي ڪندس، جڏهن هو رسول الله ﷺ سان گڏ پڙهي ٿو، ته هن ان کي ڏٺو، تنهن ڪري هن چيو: 'توهان کي پنهنجن دوستن سان گڏ وڃڻ کان ڇا روڪيو آهي؟' هن جواب ڏنو، مان توهان سان گڏ نماز پڙهڻ چاهيان ٿو، پوءِ مان انهن جي پيروي ڪندس - نماز کان پوءِ -. پوءِ هن چيو: 'جيڪڏهن توهان زمين تي سڀ ڪجهه خرچ ڪيو، ته توهان انهن جي نيڪين جو مقابلو نه ڪري سگهندا جيڪي صبح جو نڪرندا آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ غريب حديث آهي، اسان ان کي هن رستي کان سواءِ ٻيو ڪو به نٿا ڄاڻون. علي بن مديني چيو؛ يحييٰ بن سعيد چيو. ۽ شعبه اهو به چيو؛ الحڪم ڪڏهن به ميقسم کان نه ٻڌو هو سواءِ صرف پنج حديثن جي، پوءِ سيوبا انهن کي شمار ڪيو - الحڪم پاران ميقسم کان حفظ ڪيل حديثون -، جڏهن ته هي حديث سيوبا جي شمار ڪيل حديثن ۾ شامل نه هئي، تنهن ڪري اهو لڳي ٿو ته الحڪم هي حديث ميقسم کان نه ٻڌي هئي. جمعي جي ڏينهن سفر ڪرڻ بابت عالمن جا مختلف رايا آهن، انهن مان ڪجهه ته اهو به نٿا سمجهن ته جمعي جي ڏينهن سفر لاءِ ٻاهر نڪرڻ ۽ جمعي جي نماز ۾ شرڪت نه ڪرڻ جائز آهي. ڪجهه ٻين چيو؛ جيڪڏهن هو صبح جو آهي، ته ان کي سفر لاءِ ٻاهر نه نڪرڻ گهرجي جيستائين هو جمعي جي نماز نه پڙهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 486
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو يَحْيَى إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَقٌّ عَلَى الْمُسْلِمِينَ أَنْ يَغْتَسِلُوا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلْيَمَسَّ أَحَدُهُمْ مِنْ طِيبِ أَهْلِهِ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَالْمَاءُ لَهُ طِيبٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَشَيْخٍ مِنْ الْأَنْصَارِ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَرِوَايَةُ هُشَيْمٍ أَحْسَنُ مِنْ رِوَايَةِ إِسْمَعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ وَإِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ
اسان کي [علي بن الحسن الڪوفي] ٻڌايو آهي اسان کي [ابو يحييٰ اسماعيل بن ابراهيم عتمي] ٻڌايو آهي [يزيد بن ابو زياد] کان [عبدالرحمن بن ابو ليليٰ] کان [براء بن عازب] چيو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته؛ 'مسلمان لاءِ صحيح آهي ته جمعي جي ڏينهن غسل ڪري ۽ پنهنجي گهر وارن جي خوشبو لڳائي، جيڪڏهن ان کي اهو نه ملي ته صرف پاڻي استعمال ڪري'. -راوي چيو آهي ته؛ هن باب ۾ - ابو سعيد ۽ انصار جي هڪ شيخ کان هڪ - پِنٽ - تاريخ پڻ آهي. اسان کي [احمد بن مانع] ٻڌايو آهي ته اسان کي [حُصِيم] [يزيد بن ابو زياد] کان هن طرح جي سند سان ٻڌايو آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ براء جي حديث حسن حديث آهي، جڏهن ته حسيم جي روايت اسماعيل بن ابراهيم التيميءَ جي روايت کان بهتر آهي، ڇاڪاڻ ته اسماعيل بن ابراهيم التيميءَ حديث جي روايت ۾ دلائل هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 487
حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ قَالَمِنْ السُّنَّةِ أَنْ تَخْرُجَ إِلَى الْعِيدِ مَاشِيًا وَأَنْ تَأْكُلَ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ تَخْرُجَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ أَنْ يَخْرُجَ الرَّجُلُ إِلَى الْعِيدِ مَاشِيًا وَأَنْ يَأْكُلَ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ لِصَلَاةِ الْفِطْرِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَيُسْتَحَبُّ أَنْ لَا يَرْكَبَ إِلَّا مِنْ عُذْرٍ
اسان کي [اسماعيل بن موسيٰ الفزاري] ٻڌايو آهي اسان کي [شريق] [ابو اسحاق] کان [الحارث] کان [علي بن ابو طالب] ٻڌايو آهي ته؛ سنت جي مطابق، توهان کي عيد جي نماز لاءِ پيادل نڪرڻ گهرجي، ۽ گهر کان نڪرڻ کان اڳ ڪجهه کائڻ گهرجي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي حديث حسن آهي، ۽ گهڻن عالمن تي عمل ڪيو ويندو آهي ته اهي پسند ڪن ٿا ته ڪو ماڻهو عيد جي نماز لاءِ پيادل وڃي، ۽ عيد جي نماز لاءِ نڪرڻ کان اڳ ڪجهه کائي. ابو عيسيٰ چيو؛ ۽ جيڪڏهن توهان کي اهو پسند آهي، ته توهان کي رَدِيَ اللهُ عَنْهان کي گاڏي نه هلائڻ گهرجي جيستائين توهان وٽ ڪو عذر نه هجي.
حديث
Imam Tirmidzi : 488
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ هُوَ ابْنُ عُمَرَ بْنِ حَفْصِ بْنِ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يُصَلُّونَ فِي الْعِيدَيْنِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ ثُمَّ يَخْطُبُونَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ أَنَّ صَلَاةَ الْعِيدَيْنِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ وَيُقَالُ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ خَطَبَ قَبْلَ الصَّلَاةِ مَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ
اسان کي [محمد بن المتصنيٰ] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابو اسامه] [عبيدالله يعني ابن عمر بن حفص بن عاصم بن عمر بن الخطاب] کان [نافع] کان [ابن عمر] ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم، ابوبڪر ۽ عمر، انهن عيدين جي نماز - عيد الفطر ۽ عيد الاضحيٰ - خطبو ڏيڻ کان اڳ پڙهي، پوءِ خطبو ڏنو. - راوي چيو؛ هن باب ۾ - جابر ۽ ابن عباس کان هڪ - تاريخ - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عمر جي حديث حسن صحيح آهي، هن حديث تي اصحاب رسول الله صلي الله عليه وسلم ۽ ٻين مان عالمن عمل ڪيو آهي ته عيد جي نماز - عيد الفطر ۽ عيد الاضحيٰ - خطبو ڏيڻ کان اڳ پڙهي ويندي آهي، چيو ويندو آهي ته نماز کان اڳ خطبو ڏيڻ وارو پهريون شخص مروان بن الحڪم هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 489
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَصَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِيدَيْنِ غَيْرَ مَرَّةٍ وَلَا مَرَّتَيْنِ بِغَيْرِ أَذَانٍ وَلَا إِقَامَةٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ أَنَّهُ لَا يُؤَذَّنُ لِصَلَاةِ الْعِيدَيْنِ وَلَا لِشَيْءٍ مِنْ النَّوَافِلِ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابو الاحواش] [سمڪ بن حرب] کان [جابر بن سمره] ٻڌايو آهي ته هن چيو ته؛ مون نبي ڪريم ﷺ سان گڏ ٻه عيد نمازون صرف هڪ يا ٻه ڀيرا نه پر اذان ۽ اقامت سان شروع ڪيون. -راوي- چيو؛ هن باب ۾ - جابر بن عبدالله ۽ ابن عباس کان هڪ - مرفوع - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ جابر بن سمره جي حديث حسن صحيح حديث آهي، نبي ڪريم ﷺ جي اصحابن مان عالم ۽ ٻيا به هن حديث تي عمل ڪن ٿا ته ٻن پاڪ ڏينهن جي نماز لاءِ ڪا به اذان ناهي ۽ نه ئي سنت نماز لاءِ.
حديث
Imam Tirmidzi : 490
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الْعِيدَيْنِ وَفِي الْجُمُعَةِ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى وَهَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ وَرُبَّمَا اجْتَمَعَا فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ فَيَقْرَأُ بِهِمَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي وَاقِدٍ وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمِسْعَرٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ نَحْوَ حَدِيثِ أَبِي عَوَانَةَ وَأَمَّا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ فَيُخْتَلَفُ عَلَيْهِ فِي الرِّوَايَةِ يُرْوَى عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَلَا نَعْرِفُ لِحَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ رِوَايَةً عَنْ أَبِيهِ وَحَبِيبُ بْنُ سَالِمٍ هُوَ مَوْلَى النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَرَوَى عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ أَحَادِيثَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عُيَيْنَةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ نَحْوُ رِوَايَةِ هَؤُلَاءِ وَرُوِي عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الْعِيدَيْنِ بِقَافٍ وَاقْتَرَبَتْ السَّاعَةُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابو عوانه] ابراهيم بن محمد بن المنتصير کان [پنهنجي پيءُ] کان [حبيب بن سليم] کان [عن نعمان بن بصير] ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله ﷺ عيدين جي نماز ۾ - ٻن موڪلن جي ڏينهن - ۽ جمعي جي نماز ۾ - صَبِّحِسْمَ رَبِّكَ ۽ هل اتَّكَ حَدِيثُ الْغَتْصِيَةَ پڙهيا، جيڪڏهن ٻئي هڪ ئي ڏينهن تي ٿين ها ته پوءِ ٻئي پڙهيا. -راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ابو وقَد، سمره بن جندب ۽ ابن عباس کان - هڪ - تاريخ - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ نعمان بن بصير جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي. ساڳئي طرح، [سفيان عطصوري] ۽ [مِصَار] [ابراهيم بن محمد بن المنتصير] کان ابو عوانه جي روايت ڪيل حديث وانگر روايت ڪئي آهي. ساڳئي وقت، سفيان بن عينة جي هن معاملي بابت تاريخ اڃا تائين تڪراري آهي، يعني اهو ابراهيم بن محمد بن المنتصير کان سندس پيءُ کان، حبيب بن سليم کان سندس پيءُ کان، نعمان بن بصير کان، پر اسان کي خبر ناهي ته حبيب بن سليم وٽ سندس پيءُ کان ڪا تاريخ هئي. حبيب بن سليم نعمان بن بصير جو غلام هو، جنهن نعمان بن بصير کان گهڻو ڪجهه روايت ڪيو. ۽ [ابن عينة] کان [ابراهيم بن محمد بن المنتصير] کان انهن جي تاريخ وانگر روايت ڪئي وئي آهي. اهو پڻ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان روايت آهي ته عيدين جي نمازن دوران - ٻه موڪلون - هن "قف" ۽ "اقتراباتس صاع" جا حرف پڙهيا. شافعي به هن طرح سوچي ٿو.
حديث
Imam Tirmidzi : 491
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ سَعِيدٍ الْمَازِنِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَأَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ سَأَلَ أَبَا وَاقِدٍ اللَّيْثِيَّ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ بِهِ فِي الْفِطْرِ وَالْأَضْحَى قَالَ كَانَ يَقْرَأُ بِق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ وَاقْتَرَبَتْ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ سَعِيدٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو وَاقِدٍ اللَّيْثِيُّ اسْمُهُ الْحَارِثُ بْنُ عَوْفٍ
اسان کي اسحاق بن موسيٰ الانصاري ٻڌايو، اسان کي معن بن عيسيٰ ٻڌايو، اسان کي مالڪ بن انس، دلمر بن سعيد المزني کان، عبيدالله بن عبدالله بن عتبه کان روايت آهي ته عمر بن الخطاب رضي الله عنه کان پڇيو ته ڇا ابو واقد لطيف الصلاة والسلام پڙهو؟ عيد الفطر ۽ عيد جي نماز دوران. ڇا اهو صحيح آهي؟ هن جواب ڏنو ته هن قَاف والقرآن مجيد ۽ اقترابيتِ السعة وان ثقال قمر پڙهيا آهن. ابو عيسي چيو؛ هيءَ حديث حسن آهي، اسان کي سفيان بن عينيه، دلمر بن سعيد کان اهڙي سند سان بيان ڪيو آهي، ابو عيسيٰ چيو. ابو واقد اللطيسي جو نالو حارث بن عوف آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 492
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ عَمْرٍو أَبُو عَمْرٍو الْحَذَّاءُ الْمَدِينِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ الصَّائِغُ عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَبَّرَ فِي الْعِيدَيْنِ فِي الْأُولَى سَبْعًا قَبْلَ الْقِرَاءَةِ وَفِي الْآخِرَةِ خَمْسًا قَبْلَ الْقِرَاءَةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَدِّ كَثِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ أَحْسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عَوْفٍ الْمُزَنِيُّ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُ صَلَّى بِالْمَدِينَةِ نَحْوَ هَذِهِ الصَّلَاةِ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَرُوِي عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ فِي التَّكْبِيرِ فِي الْعِيدَيْنِ تِسْعَ تَكْبِيرَاتٍ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى خَمْسًا قَبْلَ الْقِرَاءَةِ وَفِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ يَبْدَأُ بِالْقِرَاءَةِ ثُمَّ يُكَبِّرُ أَرْبَعًا مَعَ تَكْبِيرَةِ الرُّكُوعِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوُ هَذَا وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ
اسان کي [مسلم بن عمرو ابو عمرو الحززاء المديني] اسان کي [عبدالله بن نافع الشيغ] کان [قتصير بن عبدالله] کان [پنهنجي پيءُ] کان [پنهنجي ڏاڏي] کان روايت ڪئي آهي ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم ٻن عيدن جي نماز ۾، پهرين رڪعت ۾ آيت پڙهڻ کان اڳ ست ڀيرا ۽ ٻئي رڪعت ۾ آيت پڙهڻ کان اڳ پنج ڀيرا تڪبير چيو. راوي چيو؛ هن باب ۾ - عائشه، ابن عمر ۽ عبدالله بن عمرو کان - هڪ روايت - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ڪثير جي ڏاڏي جي حديث حسن حديث آهي ۽ هي بهترين حديث آهي جيڪا هن باب ۾ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان نقل ڪئي وئي آهي، جيئن ته سندس پورو نالو عمرو بن عوف المزني آهي، هن حديث تي رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ ٻين مان ڪجهه عالمن عمل ڪيو، تنهن ڪري ابو هريره کان روايت آهي ته هن مديني ۾ هن نماز وانگر نماز پڙهي، هي مديني وارن جو رايو آهي، ۽ مالڪ بن انس، سيافعي، احمد ۽ اسحاق جو به رايو آهي، عبدالله بن مسعود کان روايت آهي ته هن ٻن عيدن جي نمازن ۾ تڪبير جي باري ۾ چيو، نو ڀيرا تڪبير، پهرين رڪعت ۾ آيت پڙهڻ کان اڳ پنج ڀيرا ۽ ٻئي رڪعت ۾ آيت پڙهڻ سان شروع ٿئي پوءِ رڪوع سان گڏ چار ڀيرا تڪبير. اها حديث رسول الله صلي الله عليه وسلم جي ڪيترن ئي دوستن کان روايت ڪئي وئي آهي جيڪا هن سان ملندڙ جلندڙ آهي ۽ اها ڪوفي وارن ۽ سفيان عتصوري جي راءِ آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 493
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ قَال سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ يَوْمَ الْفِطْرِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ لَمْ يُصَلِّ قَبْلَهَا وَلَا بَعْدَهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي سَعِيدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ رَأَى طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الصَّلَاةَ بَعْدَ صَلَاةِ الْعِيدَيْنِ وَقَبْلَهَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ وَالْقَوْلُ الْأَوَّلُ أَصَحُّ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي [ابو دائود ثيالسي] چيو آهي ته؛ اسان کي [صيبه] [عدي بن ثابت] کان خبر پئي آهي، مون [سعيد بن جبير] کي [ابن عباس] کان ٻڌائيندي ٻڌو آهي ته رسول الله ﷺ عيد الفطر جي موڪل تي - نماز جي جاءِ ڏانهن - نڪتا، پوءِ ٻه رڪعتون نماز پڙهيون، نه اڳ ۽ نه بعد ۾ - راوي چيو؛ هن باب ۾ - عبدالله بن عمرو ۽ ابو سعيد کان هڪ - مرفوع - روايت پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عباس جي حديث هڪ حسن صحيح حديث آهي ۽ ان تي رسول الله ﷺ جي اصحابن ۽ ٻين مان ڪجهه عالمن عمل ڪيو آهي، جن سان شافعي، احمد ۽ اسحاق پڻ چيو. نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ ٻين مان ڪجهه عالمن جو رايو آهي ته عيد جي نماز کان پوءِ ۽ اڳ ۾ نماز پڙهڻ جائز آهي، جڏهن ته پهرين راءِ سڀ کان وڌيڪ صحيح آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 494
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ أَبَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَفْصٍ وَهُوَ ابْنُ عُمَرَ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّهُ خَرَجَ فِي يَوْمِ عِيدٍ فَلَمْ يُصَلِّ قَبْلَهَا وَلَا بَعْدَهَا وَذَكَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[ابو عمر الحسين بن حريث] اسان کي [واقعي] [عبان بن عبدالله البجلي] [ابوبڪر بن حفص] کان، هو ابن عمر بن سعد بن ابو وقاص آهي، هو [ابن عمر] کان روايت ڪري ٿو ته هو عيد جي ڏينهن نماز جي جاءِ ڏانهن نڪتو، ان کان اڳ يا بعد ۾ نماز نه پڙهي. هن ذڪر ڪيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم به ائين ئي ڪيو. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ صحيح حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 495
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ وَهُوَ ابْنُ زَاذَانَ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخْرِجُ الْأَبْكَارَ وَالْعَوَاتِقَ وَذَوَاتِ الْخُدُورِ وَالْحُيَّضَ فِي الْعِيدَيْنِ فَأَمَّا الْحُيَّضُ فَيَعْتَزِلْنَ الْمُصَلَّى وَيَشْهَدْنَ دَعْوَةَ الْمُسْلِمِينَ قَالَتْ إِحْدَاهُنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا جِلْبَابٌ قَالَ فَلْتُعِرْهَا أُخْتُهَا مِنْ جَلَابِيبِهَاحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ بِنَحْوِهِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أُمِّ عَطِيَّةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ وَرَخَّصَ لِلنِّسَاءِ فِي الْخُرُوجِ إِلَى الْعِيدَيْنِ وَكَرِهَهُ بَعْضُهُمْ وَرُوِي عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ أَكْرَهُ الْيَوْمَ الْخُرُوجَ لِلنِّسَاءِ فِي الْعِيدَيْنِ فَإِنْ أَبَتِ الْمَرْأَةُ إِلَّا أَنْ تَخْرُجَ فَلْيَأْذَنْ لَهَا زَوْجُهَا أَنْ تَخْرُجَ فِي أَطْمَارِهَا الْخُلْقَانِ وَلَا تَتَزَيَّنْ فَإِنْ أَبَتْ أَنْ تَخْرُجَ كَذَلِكَ فَلِلزَّوْجِ أَنْ يَمْنَعَهَا عَنْ الْخُرُوجِ وَيُرْوَى عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ لَوْ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَحْدَثَ النِّسَاءُ لَمَنَعَهُنَّ الْمَسْجِدَ كَمَا مُنِعَتْ نِسَاءُ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَيُرْوَى عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ أَنَّهُ كَرِهَ الْيَوْمَ الْخُرُوجَ لِلنِّسَاءِ إِلَى الْعِيدِ
اسان کي [احمد بن مانع] ٻڌايو آهي [حُصِيم] اسان کي [منصور] ٻڌايو آهي ته هو زادان جو پٽ آهي، جيڪو [ابن سيرين] مان [ام عطيه] آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم ڪنوارين، ٻانهين، پاڻ کي بند ڪرڻ واريون عورتون، حيض واريون عورتون کي حڪم ڏنو ته اهي ٻن موڪلن دوران نماز جي جاءِ تي نڪرن - عورتن جي حيض جي دوران، انهن کي نماز جي جاءِ کان پري رهڻ گهرجي ۽ مسلمانن جي تبليغ کي ڏسڻ گهرجي. اسان مان هڪ چيو: اي الله جا رسول، جيڪڏهن انهن وٽ حجاب نه هجي ته ڇا ٿيندو؟ هن چيو: 'هن جي ڀيڻ کي هن کي حجاب ڏيڻ لاءِ تيار هجڻ گهرجي'. اسان کي [احمد بن مانع] ٻڌايو آهي ته اسان کي [حُصِيم] [هِصِيم بن حسن] کان [حفشه بنت سيرين] کان [ام عطيه] کان اهڙي تاريخ سان ٻڌايو آهي. - راوي- چيو؛ هن باب ۾ - ابن عباس ۽ جابر کان هڪ روايت - پنچ - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ام عثيه جي حديث هڪ حسن صحيح حديث آهي، ۽ ڪجهه عالم هن حديث ۽ رخشه - مان راءِ وٺن ٿا - حيض وارين عورتن لاءِ عيد الفطر ۽ عيد الاضحيٰ جي ڏينهن ۾ نماز جي جاءِ ڏانهن وڃڻ لاءِ نرمي، ۽ ڪجهه ٻيا ان کي مکروه سمجهن ٿا. ۽ عبدالله بن مبارڪ کان روايت آهي ته هن چيو ته؛ اڄ مون کي انهن عورتن کان نفرت آهي جيڪي ٻن عيدن دوران نماز جي جاءِ ڏانهن نڪرن ٿيون، جيڪڏهن ڪا عورت بيزار آهي ۽ اڃا تائين ٻاهر نڪرڻ چاهي ٿي، ته ان جو مڙس ان کي عام ڪپڙا - پراڻا ڪپڙا پائڻ جي اجازت ڏئي ۽ انهن کي پاڻ کي سينگار نه ڪرڻ ڏئي، جيڪڏهن اهي بيزار آهن ۽ اڃا تائين نماز جي جاءِ ڏانهن وڃڻ چاهين ٿيون، ته مڙس کي انهن کي نماز جي جاءِ ڏانهن وڃڻ کان منع ڪرڻ گهرجي. عائشه رضي الله عنها کان روايت آهي ته هن چيو؛ جيڪڏهن رسول الله صلي الله عليه وسلم عورتن سان هاڻي ڇا ٿي رهيو آهي ڏسن ها ته انهن کي مسجد ۾ وڃڻ کان منع ڪري ها جيئن بني اسرائيل جي عورتن لاءِ حرام هئي. ۽ سفيان ثوري کان روايت آهي ته اڄ هو عورتن کي عيد جي موڪل تي نماز جي جاءِ تي وڃڻ کان نفرت ڪري ٿو.
حديث
Imam Tirmidzi : 496
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى بْنُ وَاصِلِ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى الْكُوفِيُّ وَأَبُو زُرْعَةَ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ عَنْ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ يَوْمَ الْعِيدِ فِي طَرِيقٍ رَجَعَ فِي غَيْرِهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَأَبِي رَافِعٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَرَوَى أَبُو تُمَيْلَةَ وَيُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ وَقَدْ اسْتَحَبَّ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لِلْإِمَامِ إِذَا خَرَجَ فِي طَرِيقٍ أَنْ يَرْجِعَ فِي غَيْرِهِ اتِّبَاعًا لِهَذَا الْحَدِيثِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَحَدِيثُ جَابِرٍ كَأَنَّهُ أَصَحُّ
اسان کي [عبدالاعليٰ بن واشيل بن عبدالاعليٰ ڪوفي] ۽ [ابو زرعة] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [محمد بن اشلط] [فُليح بن سليمان] [سعيد بن الحارث] [ابو هريره] کان ٻڌايو آهي ته: جڏهن رسول الله ﷺ عيد جي ڏينهن نماز جي جاءِ ڏانهن نڪرندا هئا ته هڪ رستو وٺندا هئا ۽ جڏهن گهر ويندا هئا ته ٻئي رستي سان ويندا هئا. هن باب ۾ عبدالله بن عمر ۽ ابو رافع کان به هڪ روايت آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ابو هريره جي حديث حسن غريب حديث آهي. [ابو تميلة] ۽ [يونس بن محمد] هن حديث کي [فُليح بن سليمان] [سعيد بن الحارث] [جابر بن عبدالله] کان روايت ڪيو آهي ته: ڪجهه عالم سفارش ڪن ٿا - زور ڏين ٿا - هڪ امام لاءِ، جيڪڏهن هو هڪ طرف کان نماز جي جاءِ ڏانهن وڃي ٿو، ته کيس ٻئي طرف کان واپس اچڻ گهرجي، هن حديث تي عمل ڪندي، اهو سيافيءَ جو قول آهي، اهو لڳي ٿو ته جابر جي حديث سڀ کان وڌيڪ صحيح حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 497
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ الْبَغْدَادِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ ثَوَابِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَخْرُجُ يَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّى يَطْعَمَ وَلَا يَطْعَمُ يَوْمَ الْأَضْحَى حَتَّى يُصَلِّيَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بُرَيْدَةَ بْنِ حُصَيْبٍ الْأَسْلَمِيِّ حَدِيثٌ غَرِيبٌ و قَالَ مُحَمَّدٌ لَا أَعْرِفُ لِثَوَابِ بْنِ عُتْبَةَ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَقَدْ اسْتَحَبَّ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَا يَخْرُجَ يَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّى يَطْعَمَ شَيْئًا وَيُسْتَحَبُّ لَهُ أَنْ يُفْطِرَ عَلَى تَمْرٍ وَلَا يَطْعَمَ يَوْمَ الْأَضْحَى حَتَّى يَرْجِعَ
اسان کي [الحسن بن شبہ البزار البغدادي] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبد الشمد بن عبدالوارث] [تصواب بن عتبه] کان [عبدالله بن بريده] [پنهنجي پيءُ] کان ٻڌايو آهي ته؛ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم عيد الفطر جي ڏينهن تي نماز جي جاءِ تي نه نڪرندا هئا جيستائين پاڻ پهرين نه کائي، ۽ عيد الاضحيٰ جي ڏينهن تي پاڻ پهرين نه کائيندا هئا جيستائين پاڻ پهرين نماز نه پڙهي. -راوي- چيو؛ هن باب ۾ - علي ۽ انس کان هڪ -تاريخ- به آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ بريده بن هشيب الاسلمي جي حديث هڪ غريب حديث آهي. محمد چيو؛ ۽ مون کي هن حديث کان سواءِ تساب بن عتبه جي تاريخ جي خبر ناهي. ۽ سائنسدانن مان ڪجهه سفارش ڪن ٿا ته ٻاهر نه وڃو - نماز جي جاءِ تي - ته جيئن توهان عيد الفطر جي موڪلن تي ڪجهه کائو، ۽ اهي پڻ سفارش ڪن ٿا ته کجور کائو، ۽ عيد الفطر جي موڪلن تي پهرين نه کائو جيستائين توهان - نماز جي جاءِ کان واپس نه اچو.
حديث
Imam Tirmidzi : 498
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ حَفْصِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُفْطِرُ عَلَى تَمَرَاتٍ يَوْمَ الْفِطْرِ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى الْمُصَلَّىقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [حسيم] [محمد بن اسحاق] کان [حفش بن عبيدالله بن انس] [انس بن مالڪ] کان ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ عيد الفطر جي موڪل تي نماز جي جاءِ ڏانهن وڃڻ کان اڳ ڪجهه کجور کائي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي هڪ صحيح حسن غريب حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 499
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْحَكَمِ الْوَرَّاقُ الْبَغْدَادِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَسَافَرْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ فَكَانُوا يُصَلُّونَ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ لَا يُصَلُّونَ قَبْلَهَا وَلَا بَعْدَهَاو قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَوْ كُنْتُ مُصَلِّيًا قَبْلَهَا أَوْ بَعْدَهَا لَأَتْمَمْتُهَا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمٍ مِثْلَ هَذَا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ آلِ سُرَاقَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَطَوَّعُ فِي السَّفَرِ قَبْلَ الصَّلَاةِ وَبَعْدَهَا وَقَدْ صَحَّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَقْصُرُ فِي السَّفَرِ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ صَدْرًا مِنْ خِلَافَتِهِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا كَانَتْ تُتِمُّ الصَّلَاةَ فِي السَّفَرِ وَالْعَمَلُ عَلَى مَا رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ إِلَّا أَنَّ الشَّافِعِيَّ يَقُولُ التَّقْصِيرُ رُخْصَةٌ لَهُ فِي السَّفَرِ فَإِنْ أَتَمَّ الصَّلَاةَ أَجْزَأَ عَنْهُ
اسان کي [عبدالوهاب بن عبدالحڪم الوراق البغدادي] ٻڌايو آهي ته اسان کي [يحيى بن سليم] ٻڌايو آهي ته [عبيدالله] کان [نافع] کان [ابن عمر] هن چيو ته؛ مان رسول الله ﷺ، ابوبڪر، عمر ۽ عثمان سان گڏ سفر ڪري رهيو هوس، تنهنڪري انهن منجهند ۽ عصر جون ٻه رڪعتون ادا ڪيون، انهن نه اڳ ۾ نماز پڙهي ۽ نه بعد ۾، عبدالله چيو؛ جيڪڏهن مان اڳ ۾ يا بعد ۾ نماز پڙهان ته مان ضرور پنهنجي نماز پوري ڪندس. -راوي - چيو؛ هن باب ۾ - عمر، علي، ابن عباس، انس، عمران بن حُشِين ۽ عَيسَة کان به روايتون آهن - توبه -. ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عمر جي حديث حسن غريب حديث آهي، اسان ان بابت يحيى بن سليم جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون. محمد بن اسماعيل چيو؛ هي حديث عبيدالله بن عمر کان عبدالله بن عمر جي سورقا خاندان جي هڪ شخص کان روايت ڪئي آهي، ابو عيسيٰ چيو؛ [عثية العوفي] کان [ابن عمر] کان روايت ڪئي وئي آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم سفر ۾ نماز کان اڳ ۽ بعد ۾ سنت تثويٰ نماز پڙهي هئي، ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان تصديق ڪئي وئي آهي ته هن سفر دوران پنهنجي نمازن کي قشر ڪيو - جيئن ابو بڪر، عمر ۽ عثمان خلافت جي شروعات ۾ ڪيو، هن حديث تي عمل ڪيو ويو هو - نبي صلي الله عليه وسلم جي اصحابن مان اڪثر سائنس جا ماهر ۽ ٻيا، عائشه کان روايت ڪئي وئي آهي ته هن سفر دوران پنهنجي نمازن کي مڪمل ڪيو - سفر - پر جيڪو لاڳو ٿئي ٿو اهو آهي جيڪو نبي صلي الله عليه وسلم ۽ سندس اصحابن کان روايت ڪيو ويو آهي، هي امام شافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي، پر امام شافعي چيو؛ قشر پڙهڻ - نماز جو خلاصو - مسافر لاءِ راحت آهي، جيڪڏهن هو نماز مڪمل ڪري ته اهو صحيح آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 500
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ الْقُرَشِيُّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ قَالَسُئِلَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ عَنْ صَلَاةِ الْمُسَافِرِ فَقَالَ حَجَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِوَحَجَجْتُ مَعَ أَبِي بَكْرٍ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَمَعَ عُمَرَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَمَعَ عُثْمَانَ سِتَّ سِنِينَ مِنْ خِلَافَتِهِ أَوْ ثَمَانِيَ ثَمَانِي فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ
اسان کي [احمد بن منيع] ٻڌايو آهي اسان کي [حُصِيم] ٻڌايو آهي اسان کي [علي بن زيد بن جُدعان القرصي] ٻڌايو آهي [ابو نضلره] کان، هن چيو ته؛ [عمران بن حُصين] کان هڪ مسافر جي نماز بابت پڇيو ويو - سفر ۾ - ته هن جواب ڏنو ته، مون رسول الله ﷺ سان گڏ حج ڪيو، پوءِ هن ٻه رڪعتون پڙهيون، پوءِ مون ابوبڪر سان گڏ حج ڪيو ۽ هن ٻه رڪعتون پڙهيون، ۽ عمر سان گڏ، هن به ٻه رڪعتون پڙهيون، عثمان سان گڏ سندس قيادت ۾ ڇهه يا اٺ سال به هن ٻه رڪعتون پڙهيون. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي حديث صحيح آهي.
