Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 461
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ مَدُّوَيْهِ قَالَا حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ ثُوَيْرٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ قُبَاءَ عَنْ أَبِيهِ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَأَمَرَنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَشْهَدَ الْجُمُعَةَ مِنْ قُبَاءَوَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا وَلَا يَصِحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَا يَصِحُّ فِي هَذَا الْبَابِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ الْجُمُعَةُ عَلَى مَنْ آوَاهُ اللَّيْلُ إِلَى أَهْلِهِ وَهَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ إِنَّمَا يُرْوَى مِنْ حَدِيثِ مُعَارِكِ بْنِ عَبَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ وَضَعَّفَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيَّ فِي الْحَدِيثِ فَقَالَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ عَلَى مَنْ تَجِبُ الْجُمُعَةُ قَالَ بَعْضُهُمْ تَجِبُ الْجُمُعَةُ عَلَى مَنْ آوَاهُ اللَّيْلُ إِلَى مَنْزِلِهِ و قَالَ بَعْضُهُمْ لَا تَجِبُ الْجُمُعَةُ إِلَّا عَلَى مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ كُنَّا عِنْدَ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فَذَكَرُوا عَلَى مَنْ تَجِبُ الْجُمُعَةُ فَلَمْ يَذْكُرْ أَحْمَدُ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا قَالَ أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ فَقُلْتُ لِأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَحْمَدُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ نُصَيْرٍ حَدَّثَنَا مُعَارِكُ بْنُ عَبَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْجُمُعَةُ عَلَى مَنْ آوَاهُ اللَّيْلُ إِلَى أَهْلِهِ قَالَ فَغَضِبَ عَلَيَّ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَقَالَ لِي اسْتَغْفِرْ رَبَّكَ اسْتَغْفِرْ رَبَّكَ قَالَ أَبُو عِيسَى إِنَّمَا فَعَلَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ هَذَا لِأَنَّهُ لَمْ يَعُدَّ هَذَا الْحَدِيثَ شَيْئًا وَضَعَّفَهُ لِحَالِ إِسْنَادِهِ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [عبد بن حميد] ۽ [محمد بن مدويه] ٻنهي چيو؛ اسان کي ٻڌايو آهي [الفضل بن دڪين] اسان کي ٻڌايو آهي [اسرائيل] [تسوير] کان [قبا جي هڪ ماڻهو] کان [پنهنجي پيءُ] کان ٻڌايو آهي ته هو رسول الله ﷺ جي صحابي مان هڪ هو، هن چيو ته رسول الله ﷺ اسان کي حڪم ڏنو ته قبا ۾ جمعي جي نماز ۾ شرڪت ڪريون. ۽ ابو هريره کان نبي ﷺ کان هن معاملي ۾ روايت ڪئي وئي آهي، پر - روايت - مستند ناهي. ابو عيسيٰ چيو ته: اسان هن حديث کي هن رستي کان سواءِ نٿا ڄاڻون، ۽ هن باب ۾ نقل ڪرڻ جو ڪو به صحيح طريقو به ناهي. ابو هريره کان نبي ﷺ کان روايت ڪئي وئي آهي ته پاڻ فرمايو: 'جمعي جي فرض انهن لاءِ آهي جيڪي پنهنجي گهر وارن سان گڏ رات گذارين ٿا'. هن حديث ۾ هڪ ضعيف سند آهي، جيڪا معارق بن عباد جي حديث عبدالله بن سعيد المقبوري کان نقل ڪئي وئي آهي. يحييٰ بن سعيد القطان حديث جي مسئلي تي عبدالله بن سعيد المقبوري کي ڪمزور ڪيو آهي. - راوي - چيو؛ عالمن جي راءِ ۾ اختلاف آهي ته جمعي جي نماز ڪنهن تي واجب آهي، ڪجهه دليل ڏين ٿا ته جمعو انهن ماڻهن تي واجب آهي جيڪي پنهنجي خاندان سان گڏ رات گذاري سگهن ٿا، جڏهن ته ٻيا دليل ڏين ٿا ته جمعو واجب ناهي سواءِ انهن ماڻهن جي جيڪي اذان ٻڌي سگهن ٿا، هي امام شافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي، - راوي چيو - مون احمد بن الحسن کي چوندي ٻڌو آهي؛ اسان احمد بن حنبل جي طرف هئاسين، پوءِ ماڻهن انهن ماڻهن بابت ڳالهايو جيڪي جمعي جي نماز ادا ڪرڻ جا پابند هئا، احمد نبي صلي الله عليه وسلم کان هڪ به حديث ذڪر نه ڪئي، احمد بن الحسن چيو؛ تنهنڪري مون احمد بن حنبل کي چيو، ظاهر آهي ته هن معاملي ۾ ابو هريره کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان هڪ تاريخ آهي. پوءِ احمد پڇيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم کان؟ مون جواب ڏنو، ها. احمد بن الحسن چيو؛ اسان کي حجاج بن نُشير ٻڌايو آهي، اسان کي معرڪ بن عباد کان، عبدالله بن سعيد المقبوري کان، ان جي پيءُ کان، ابو هريره کان، ان نبي صلي الله عليه وسلم کان، هن چيو ته: 'جمعو انهن ماڻهن تي واجب آهي جيڪي پنهنجي خاندان سان رات گذاري سگهن ٿا'. احمد بن الحسن چيو؛ تڏهن احمد بن حنبل فوراً مون تي ناراض ٿيو ۽ مون کي چيو ته، پنهنجي رب سان استغفار ڪر، پنهنجي رب سان استغفار ڪر. ابو عيسيٰ چيو ته؛ احمد بن حنبل اهو ڪيو ڇاڪاڻ ته هن هن حديث تي بلڪل غور نه ڪيو، حقيقت ۾ هن ان کي ان جي سند جي ڪري ڪمزور ڪيو.
حديث
Imam Tirmidzi : 462
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي الْجُمُعَةَ حِينَ تَمِيلُ الشَّمْسُحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ وَجَابِرٍ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي أَجْمَعَ عَلَيْهِ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ وَقْتَ الْجُمُعَةِ إِذَا زَالَتْ الشَّمْسُ كَوَقْتِ الظُّهْرِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنَّ صَلَاةَ الْجُمُعَةِ إِذَا صُلِّيَتْ قَبْلَ الزَّوَالِ أَنَّهَا تَجُوزُ أَيْضًا و قَالَ أَحْمَدُ وَمَنْ صَلَّاهَا قَبْلَ الزَّوَالِ فَإِنَّهُ لَمْ يَرَ عَلَيْهِ إِعَادَةً
اسان کي [احمد بن منيع] ٻڌايو آهي، اسان کي [سرائج بن نعمان] ٻڌايو آهي، اسان کي [فُليح بن سليمان] ٻڌايو آهي، [عثمان بن عبدالرحمان التيمِي] کان، [انس بن مالڪ] کان ته رسول الله صلي الله عليه وسلم جمعي جي نماز ان وقت پڙهندا هئا جڏهن سج لهڻ شروع ٿيو هو. اسان کي [يحيى بن موسى] ٻڌايو آهي، اسان کي [ابو داؤد التيمِي] ٻڌايو آهي، اسان کي [فُليح بن سليمان] ٻڌايو آهي، [عثمان بن عبدالرحمان التيمِي] کان، [انس] ٻڌايو آهي، رسول الله صلي الله عليه وسلم مٿي ڏنل حديث وانگر. -راوي - چيو آهي؛ هن باب ۾ - سلمه بن الاکوع، جابر ۽ زبير بن عوام کان هڪ روايت - پنٿ - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ انس جي حديث حسن صحيح آهي، هن حديث کي عالمن پاران هڪ بنياد طور پڻ استعمال ڪيو ويو آهي ته جمعي جو وقت اهو آهي جڏهن سج لهڻ شروع ٿئي ٿو، جيئن ظهر جو وقت آهي، جيئن سيافيءَ، احمد ۽ اسحاق بيان ڪيو آهي. ڪجهه ٻين جو خيال آهي ته جمعي جي نماز سج لهڻ کان اڳ ادا ڪري سگهجي ٿي، احمد اهو به چيو آهي؛ جيڪو به سج لهڻ کان اڳ جمعي جي نماز پڙهي ٿو، ان تي انهن کي ٻيهر پڙهڻ جو واجب ناهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 463
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلَّاسُ الصَّيْرَفِيُّ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ وَيَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ أَبُو غَسَّانَ الْعَنْبَرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ الْعَلَاءِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَخْطُبُ إِلَى جِذْعٍ فَلَمَّا اتَّخَذَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمِنْبَرَ حَنَّ الْجِذْعُ حَتَّى أَتَاهُ فَالْتَزَمَهُ فَسَكَنَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَجَابِرٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ وَمُعَاذُ بْنُ الْعَلَاءِ هُوَ بَصْرِيٌّ وَهُوَ أَخُو أَبِي عَمْرِو بْنِ الْعَلَاءِ
اسان کي [ابو حفش عمرو بن علي الفلس الشيرافي] اسان کي [عثمان بن عمر] ۽ [يحيى بن ڪثير ابو غطسان الانباري] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [معذ بن علاء] [نافع] کان [ابن عمر] کان ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم کجيءَ جي ٿڙ سان وعظ ڪندا هئا، جڏهن رسول الله صلي الله عليه وسلم منبر استعمال ڪرڻ شروع ڪيو ته ٿڙ روئي پيو، تنهن ڪري هو وٽس آيو ۽ ان کي جهليو جيستائين هو پرسڪون نه ٿيو. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - انس، جابر، سهل بن سعد، ابي بن ڪعب، ابن عباس ۽ ام سلمه کان به روايتون آهن - ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عمر جي حديث حسن غريب صحيح حديث آهي. معاذ بن علاء بشری آهي، هو عمرو بن علاء جو ڀاءُ آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 464
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ ثُمَّ يَجْلِسُ ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ قَالَ مِثْلَ مَا تَفْعَلُونَ الْيَوْمَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي رَآهُ أَهْلُ الْعِلْمِ أَنْ يَفْصِلَ بَيْنَ الْخُطْبَتَيْنِ بِجُلُوسٍ
اسان کي [حميد بن مسعوده البشري] ٻڌايو آهي ته اسان کي [خالد بن حارث] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عبيدالله بن عمر] [نافع] کان [ابن عمر] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ جمعي جي ڏينهن خطبو ڏنو، پوءِ ويٺا، پوءِ خطبو جاري رکڻ لاءِ اٿيا. ابن عمر چيو؛ جيئن توهان اڄ ڪيو. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ابن عباس، جابر بن عبدالله ۽ جابر بن سمره کان هڪ - قلمبند - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عمر جي حديث هڪ حسن صحيح حديث آهي، هي حديث سائنسي ماهرن جي راءِ پڻ آهي، يعني ته ٻن خطبن کي ويٺي الڳ ڪرڻ گهرجي.
حديث
Imam Tirmidzi : 465
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَكُنْتُ أُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَانَتْ صَلَاتُهُ قَصْدًا وَخُطْبَتُهُ قَصْدًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [قتيبه] ۽ [حناد] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [ابو الاحواش] [سماق بن حرب] کان [جابر بن سمره] کان ٻڌايو آهي ته مون رسول الله ﷺ سان گڏ نماز پڙهي، ظاهري طور تي نماز سادي هئي ۽ خطبو به سادو هو - ڊگهو نه - - راوي چيو؛ هن باب ۾ - عمار بن ياسر ۽ ابن ابو اوفي کان هڪ - قلمبند - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ جابر بن سمره جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 466
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ عَلَى الْمِنْبَرِ{ وَنَادَوْا يَا مَالِكُ }قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَهُوَ حَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَقَدْ اخْتَارَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يَقْرَأَ الْإِمَامُ فِي الْخُطْبَةِ آيًا مِنْ الْقُرْآنِ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَإِذَا خَطَبَ الْإِمَامُ فَلَمْ يَقْرَأْ فِي خُطْبَتِهِ شَيْئًا مِنْ الْقُرْآنِ أَعَادَ الْخُطْبَةَ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي ته [عمرو بن دينار] ان کان [عثاء] ان کان [شفوان بن يعليٰ بن عمية] ان کان [پنهنجي پيءُ] چيو ته مون رسول الله ﷺ کي منبر تان 'وانادا يعليٰ مالِڪ' پڙهندي ٻڌو آهي. -راوي ڪندڙ چيو ته؛ هن باب ۾ - ابو هريره ۽ جابر بن سمره کان هڪ - پِنٽ - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ يعليٰ بن عمية جي حديث حسن صحيح غريب جي حديث آهي، اها ابن عينة جي حديث آهي، ڪجهه عالم چونڊيندا آهن ته امام کي خطبي ۾ قرآن جون آيتون پڙهڻ گهرجن. امام شافعي چيو ته؛ جيڪڏهن ڪو امام خطبو ڏئي ٿو، پوءِ پنهنجي خطبي ۾ قرآن جي ڪا آيت نه پڙهي، ته پوءِ ان کي خطبو ورجائڻ گهرجي.
حديث
Imam Tirmidzi : 467
حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اسْتَوَى عَلَى الْمِنْبَرِ اسْتَقْبَلْنَاهُ بِوُجُوهِنَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَحَدِيثُ مَنْصُورٍ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ بْنِ عَطِيَّةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ عَطِيَّةَ ضَعِيفٌ ذَاهِبُ الْحَدِيثِ عِنْدَ أَصْحَابِنَا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ يَسْتَحِبُّونَ اسْتِقْبَالَ الْإِمَامِ إِذَا خَطَبَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَا يَصِحُّ فِي هَذَا الْبَابِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ
اسان کي [عباد بن يعقوب الڪوفي] ٻڌايو آهي ته اسان کي [محمد بن الفضل بن عطيه] ٻڌايو آهي ته [منصور]، [ابراهيم]، [علقمه]، [عبدالله بن مسعود] چيو ته: جڏهن رسول الله ﷺ منبر تي هوندا آهن، ته اسان سڀني منهن سان سندس سامهون ٿيندا آهيون. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هن باب ۾ - ابن عمر کان هڪ - تاريخ - پڻ آهي. اسان منصور جي حديث بابت محمد بن الفضل بن عطيه جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون، جڏهن ته محمد بن الفضل بن عطيه ڪمزور آهي. اسان جي دوست جي مطابق 'ضاهب الحديث'. هي حديث پڻ پيغمبر صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ ٻين مان عالمن پاران عمل ۾ آندي وئي آهي؛ ته اهي - پسند ڪن ٿا - جڏهن امام وعظ ڪري رهيو هجي ته ان ڏانهن منهن ڪرڻ، - هي حديث - سفيان عثصوري، سيافعي، احمد ۽ اسحاق جو به رايو آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هن باب ۾ رسول الله ﷺ جي هڪ به حديث صحيح ناهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 468
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَبَيْنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَلَّيْتَ قَالَ لَا قَالَ قُمْ فَارْكَعْقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [حماد بن زيد] عمرو بن دينار کان [جابر بن عبدالله] ٻڌايو آهي ته: جڏهن نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جمعي جي ڏينهن وعظ ڪري رهيا هئا ته اوچتو هڪ ماڻهو آيو، نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'ڇا توهان نماز پڙهي آهي؟' هن جواب ڏنو، اڃا تائين نه. هن چيو: 'اٿ ۽ نماز پڙهو'. ابو عيسيٰ چيو ته: هي هڪ صحيح حسن حديث آهي، جيڪا هن باب ۾ وڌيڪ صحيح آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 469
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّدَخَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَمَرْوَانُ يَخْطُبُ فَقَامَ يُصَلِّي فَجَاءَ الْحَرَسُ لِيُجْلِسُوهُ فَأَبَى حَتَّى صَلَّى فَلَمَّا انْصَرَفَ أَتَيْنَاهُ فَقُلْنَا رَحِمَكَ اللَّهُ إِنْ كَادُوا لَيَقَعُوا بِكَ فَقَالَ مَا كُنْتُ لِأَتْرُكَهُمَا بَعْدَ شَيْءٍ رَأَيْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ ذَكَرَ أَنَّ رَجُلًا جَاءَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي هَيْئَةٍ بَذَّةٍ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَأَمَرَهُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُقَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ كَانَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ إِذَا جَاءَ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ وَكَانَ يَأْمُرُ بِهِ وَكَانَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ يَرَاهُ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت ابْنَ أَبِي عُمَرَ يَقُولُ قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ كَانَ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلَانَ ثِقَةً مَأْمُونًا فِي الْحَدِيثِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا دَخَلَ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ فَإِنَّهُ يَجْلِسُ وَلَا يُصَلِّي وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَالْقَوْلُ الْأَوَّلُ أَصَحُّ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا الْعَلَاءُ بْنُ خَالِدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ رَأَيْتُ الْحَسَنَ الْبَصْرِيَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ إِنَّمَا فَعَلَ الْحَسَنُ اتِّبَاعًا لِلْحَدِيثِ وَهُوَ رَوَى عَنْ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثَ
اسان کي [محمد بن ابو عمر] ٻڌايو آهي ته اسان کي [سفيان بن عينة] [محمد بن عجلان] کان [عياض بن عبدالله بن ابو سرح] ٻڌايو آهي ته [ابو سعيد الخدري] جمعي جي ڏينهن مسجد ۾ داخل ٿيو، جڏهن مروان خطبو ڏئي رهيو هو، تڏهن هو - ابو سعيد - نماز پڙهڻ لاءِ بيٺو، پوءِ سندس محافظ آيا ۽ کيس ويهڻ لاءِ چيو، پر هن انڪار ڪيو جيستائين هو نماز پوري نه ڪري، جڏهن هو - مروان - جمعي جي نماز کان هليو ويو - ته اسان ان وٽ ويا ۽ چيو ته: الله توهان تي رحم ڪري تقريبن انهن توهان سان ڪجهه ڪيو، ابو سعيد چيو ته: مان اهي ٻه رڪعتون رسول الله ﷺ کان ڏسڻ کان پوءِ هميشه لاءِ نه ڇڏيندس. پوءِ هن ذڪر ڪيو ته هڪ ماڻهو جمعي جي ڏينهن پراڻن وار سان آيو، جڏهن ته رسول الله ﷺ خطبو ڏئي رهيا هئا، پوءِ هن ان کي چيو ته ٻه رڪعتون پڙهو، جيتوڻيڪ هو خطبو ڏئي رهيو هو. ابن ابو عمر چيو؛ سفيان بن عينة ٻه رڪعتون نماز پڙهندو هو، جيتوڻيڪ امام خطبو ڏئي رهيو هو ۽ هو نماز جو حڪم به ڏيندو هو، جيتوڻيڪ ابو عبدالرحمان المقري کيس ڏٺو هو. ابو عيسيٰ چيو؛ مون ابن ابو عمر کي چوندي ٻڌو؛ سفيان بن عينة چيو؛ محمد بن عجلان تسيقہ ۽ پنهنجي حديث جي روايت ۾ قابل اعتماد آهي. - راوي چيو؛ هن باب ۾ - جابر، ابو هريره ۽ سهل بن سعد کان هڪ - پنڊ - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابو سعيد الخدري جي حديث هڪ حسن صحيح حديث آهي، هن حديث تي ڪجهه سائنسدانن پڻ عمل ڪيو آهي. هي امام شافعي، احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. ساڳئي وقت، ڪجهه ٻين سائنسدانن جو رايو آهي ته جيڪڏهن ڪو مسجد ۾ داخل ٿئي ۽ امام خطبو ڏئي رهيو هجي ته پوءِ ان کي ويهڻ گهرجي ۽ نماز نه پڙهڻ گهرجي، هي سفيان عطسوري ۽ ڪوفي جي رهواسين جو رايو آهي. ساڳئي وقت، پهرين راءِ سڀ کان وڌيڪ صحيح آهي. اسان کي قتيبه ٻڌايو آهي ته اسان کي علا بن خالد القرسي ٻڌايو ته: مون حسن البشري کي جمعي جي ڏينهن مسجد ۾ داخل ٿيندي ڏٺو جڏهن امام خطبو ڏئي رهيو هو، پوءِ هن ٻه رڪعتون نماز پڙهي ۽ پوءِ ويٺو، صرف حسن اهو ڪيو ڇاڪاڻ ته هن حديث تي عمل ڪيو، ۽ هن هي حديث جابر کان رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي هئي.
حديث
Imam Tirmidzi : 470
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَالَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ أَنْصِتْ فَقَدْ لَغَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ أَبِي أَوْفَى وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا لِلرَّجُلِ أَنْ يَتَكَلَّمَ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ وَقَالُوا إِنْ تَكَلَّمَ غَيْرُهُ فَلَا يُنْكِرْ عَلَيْهِ إِلَّا بِالْإِشَارَةِ وَاخْتَلَفُوا فِي رَدِّ السَّلَامِ وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ فَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي رَدِّ السَّلَامِ وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَكَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ ذَلِكَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو ويو آهي اسان کي [الليث] ٻڌايو ويو آهي [عقيل] کان [عز زهري] کان [سعيد بن المسيب] کان [ابو هريره] ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'جيڪو به جمعي جي ڏينهن چوي ته 'چپ رهو' جيتوڻيڪ امام خطبو ڏئي رهيو هجي، ان هڪ بيوقوفي ڪم ڪيو'. -راوي- چيو؛ هن باب ۾، -ابن ابي اوفي ۽ جابر بن عبدالله کان هڪ -تاريخ- پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابو هريره جي حديث هڪ حسن حديث آهي ۽ سائنس جي ماهرن پاران پڻ عمل ڪئي وئي آهي، اهي ڪنهن اهڙي شخص کان نفرت ڪن ٿا جيڪو امام جي خطبي دوران ڳالهائيندو آهي، اهي چون ٿا؛ جيڪڏهن ڪو چوي؛ بهتر آهي ته ڊيڄاريو نه وڃي پر اشاري سان. انهن سلام جو جواب ڏيڻ ۽ انهن ماڻهن لاءِ دعا ڪرڻ تي اختلاف ڪيو جيڪي امام جي تبليغ دوران ڇڪيندا هئا، اهو احمد ۽ اسحاق جو رايو هو. جيئن سيافيءَ چيو ته تابعين جا ڪجهه عالم ۽ ٻيا ان کان نفرت ڪندا هئا.
حديث
Imam Tirmidzi : 471
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ زَبَّانَ بْنِ فَائِدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ الْجُهَنِيِّ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ تَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ اتَّخَذَ جِسْرًا إِلَى جَهَنَّمَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ الْجُهَنِيِّ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يَتَخَطَّى الرَّجُلُ رِقَابَ النَّاسِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَشَدَّدُوا فِي ذَلِكَ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ وَضَعَّفَهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
اسان کي [ابو ڪريب] ٻڌايو آهي ته اسان کي [رضي الدين بن سعد] ٻڌايو آهي ته [زبان بن فيد] ٻڌايو آهي ته [سحل بن معاذ بن انس الجهني] پنهنجي پيءُ کان چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'جيڪو جمعي جي خطبي ۾ ٻين ماڻهن جي ڪلهن تي قدم رکي ٿو اهو دوزخ جي پل تي چڙهي ويو آهي'. راوي چيو ته؛ هن باب ۾ - جابر کان هڪ - تاريخ - به آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ سهل بن معاذ بن انس الجهني جي حديث هڪ غريب حديث آهي، اسان ان بابت رشيد بن سعد جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون. عالم پڻ هن حديث تي عمل ڪن ٿا ته اهي ڪنهن اهڙي شخص کان نفرت ڪن ٿا جيڪو جمعي جي خطبي ۾ ٻئي شخص جي ڪلهن تي قدم رکي ٿو، اهي هن معاملي تي تمام سخت آهن، ۽ ڪجهه عالم به رشيد بن سعد جي روايت تي تبصرو ڪن ٿا، اهي ان کي حفظ جي لحاظ کان ڪمزور ڪن ٿا.
حديث
Imam Tirmidzi : 472
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ وَعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي أَيُّوبَ حَدَّثَنِي أَبُو مَرْحُومٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الْحِبْوَةَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو مَرْحُومٍ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ مَيْمُونٍ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْحِبْوَةَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ وَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ بَعْضُهُمْ مِنْهُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ لَا يَرَيَانِ بِالْحِبْوَةِ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ بَأْسًا
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [محمد بن حميد الرازي] ۽ [عباس بن محمد الدُري] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [ابو عبدالرحمان المقري] ٻڌايو آهي [سعيد بن ابو ايوب] مون کي [ابو مرهم] ٻڌايو آهي [سحل بن معاذ] کان [پنهنجي پيءُ] ته رسول الله ﷺ جمعي جي خطبي ۾ امام جي خطبي جي وقت ٻنهي گوڏن کي سيني تي رکي ويهڻ کان منع ڪيو آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن حديث آهي، ابو مرهم جو نالو عبدالرحيم بن ميمون آهي، ڪجهه علم وارا جمعي جي خطبي ۾ امام جي خطبي جي وقت احاب ويهڻ کان نفرت ڪن ٿا، ۽ ٻيا هن معاملي ۾ رعصا ڏيندا آهن، انهن مان عبدالله بن عمر ۽ ٻيا، احمد ۽ اسحاق چيو؛ ته ٻئي امام جي خطبي جي وقت احاب ۾ ويهڻ تي متفق نه آهن.
حديث
Imam Tirmidzi : 473
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ قَالَسَمِعْتُ عُمَارَةَ بْنَ رُوَيْبَةَ الثَّقَفِيَّ وَبِشْرُ بْنُ مَرْوَانَ يَخْطُبُ فَرَفَعَ يَدَيْهِ فِي الدُّعَاءِ فَقَالَ عُمَارَةُ قَبَّحَ اللَّهُ هَاتَيْنِ الْيُدَيَّتَيْنِ الْقُصَيَّرَتَيْنِ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا يَزِيدُ عَلَى أَنْ يَقُولَ هَكَذَا وَأَشَارَ هُشَيْمٌ بِالسَّبَّابَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [احمد بن منيع] ٻڌايو آهي [هشيم] اسان کي [هشيم] ٻڌايو آهي ته هن چيو ته مون [عماره بن رويبه التسقفي] کي ٻڌو جڏهن بصر بن مروان خطبو ڏئي رهيو هو، پوءِ هن نماز پڙهندي ٻئي هٿ مٿي ڪيا، پوءِ عماره چيو: الله توهان جي ننڍن هٿن کي ذليل ڪري. بيشڪ مون رسول الله صلي الله عليه وسلم کي ڏٺو آهي، هن اهڙي ڳالهه ڪندي ان ۾ اضافو نه ڪيو، پوءِ هشيم پنهنجي شهادت واري آڱر سان اشارو ڪيو. ابو عيسيٰ چيو ته: هي هڪ صحيح حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 474
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ الْخَيَّاطُ عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ قَالَكَانَ الْأَذَانُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ إِذَا خَرَجَ الْإِمَامُ وَإِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَلَمَّا كَانَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ زَادَ النِّدَاءَ الثَّالِثَ عَلَى الزَّوْرَاءِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [احمد بن منيع] ٻڌايو آهي، اسان کي [حماد بن خالد الخياط] ٻڌايو آهي [ابن ابو دزعب] کان [عز زهريءَ] کان [عاص سائب بن يزيد] ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم، ابوبڪر ۽ عمر جي زماني ۾ نماز لاءِ اذان ڏني ويندي هئي، يعني جڏهن امام مسجد ڏانهن ويندو هو - ۽ اقامت قائم ڪئي ويندي هئي. بهرحال، عثمان مسجد کان پري هڪ جاءِ تي نماز لاءِ ٽيون اذان شامل ڪيو. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ مستند حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 475
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُكَلَّمُ بِالْحَاجَةِ إِذَا نَزَلَ عَنْ الْمِنْبَرِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ وَهِمَ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَالصَّحِيحُ مَا رُوِيَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَأَخَذَ رَجُلٌ بِيَدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا زَالَ يُكَلِّمُهُ حَتَّى نَعَسَ بَعْضُ الْقَوْمِ قَالَ مُحَمَّدٌ وَالْحَدِيثُ هُوَ هَذَا وَجَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ رُبَّمَا يَهِمُ فِي الشَّيْءِ وَهُوَ صَدُوقٌ قَالَ مُحَمَّدٌ وَهِمَ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ فِي حَدِيثِ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَلَا تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي قَالَ مُحَمَّدٌ وَيُرْوَى عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ قَالَ كُنَّا عِنْدَ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ فَحَدَّثَ حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَلَا تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي فَوَهِمَ جَرِيرٌ فَظَنَّ أَنَّ ثَابِتًا حَدَّثَهُمْ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي [ابو دائود ثياليسي] اسان کي [جرير بن حازم] [ثابت] کان [انس بن مالڪ] ٻڌايو آهي ته هن چيو ته ڇا نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم منبر تان لهڻ وقت پنهنجي خواهش بيان ڪري رهيا هئا. ابو عيسيٰ چيو ته اسان کي هي حديث معلوم ناهي پر حديث مان - بيان ڪيل - جرير بن حازم، هن چيو ته جرير بن حازم هن حديث بابت شڪ ۾ آهي، ۽ جيڪو صحيح آهي اهو ثابت کان انس کان روايت ڪيو ويو آهي، هن چيو ته نماز شروع ٿيڻ واري هئي، اوچتو هڪ شخص رسول الله صلي الله عليه وسلم جو هٿ جهليو، ۽ اهو ماڻهو ان سان ڳالهائيندو رهيو جيستائين ڪجهه ماڻهو سمهي پيا. محمد چيو ته؛ مٿي ڏنل حديث مان مراد هي حديث آهي، جڏهن ته جرير بن حازم شايد صدوق آهي - قابل اعتماد - جيڪڏهن هو ڪنهن شيءِ بابت شڪ ۾ آهي. محمد چيو؛ جرير بن حازم کي حضرت انس کان روايت ڪيل حديث بابت شڪ آهي، جنهن ۾ ثابت نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جن فرمايو: 'جڏهن نماز قائم ٿي وڃي ته مون کي ڏسڻ تائين نه بيھو'. محمد فرمايو؛ ۽ هي حديث حماد بن زياد کان به روايت ڪئي وئي آهي، هن چيو ته: اسان ثابت البنياني سان گڏ هئاسين، پوءِ حجاج الشاف يحييٰ بن ابو ڪثير کان، عبدالله بن ابو قتاده کان، سندس پيءُ کان، نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جن فرمايو: 'جيڪڏهن نماز قائم ٿي وئي آهي ته پوءِ مون کي ڏسڻ تائين نه بيھو'. پوءِ جرير کي شڪ ٿيو، هن سوچيو ته ثابت انهن کي حضرت انس کان رسول الله صلي الله عليه وسلم جي حديث ٻڌائي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 476
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَلَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ مَا تُقَامُ الصَّلَاةُ يُكَلِّمُهُ الرَّجُلُ يَقُومُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ فَمَا يَزَالُ يُكَلِّمُهُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ بَعْضَنَا يَنْعَسُ مِنْ طُولِ قِيَامِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [الحسن بن علي الخلال] ٻڌايو آهي اسان کي [عبدالرزاق] اسان کي [معمر] ٻڌايو آهي [ثابت] کان [انس] چيو آهي ته: جڏهن نماز پڙهي پئي وئي ته مون رسول الله ﷺ کي هڪ ماڻهوءَ سان ڳالهائيندي ڏٺو جيڪو سندس ۽ قبلي جي وچ ۾ بيٺو هو، اهو ماڻهو ان سان ڳالهائيندي رهيو، پوءِ مون اسان مان ڪجهه ماڻهن کي ڏٺو جيڪي ننڊ ۾ هئا ڇاڪاڻ ته رسول الله ﷺ ايتري دير تائين ساڻس گڏ بيٺا هئا. ابو عيسيٰ چيو ته هي حديث صحيح آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 477
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ اسْتَخْلَفَ مَرْوَانُ أَبَا هُرَيْرَةَ عَلَى الْمَدِينَةِ وَخَرَجَ إِلَى مَكَّةَ فَصَلَّى بِنَا أَبُو هُرَيْرَةَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَرَأَ سُورَةَ الْجُمُعَةِ وَفِي السَّجْدَةِ الثَّانِيَةِ إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَأَدْرَكْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ فَقُلْتُ لَهُ تَقْرَأُ بِسُورَتَيْنِ كَانَ عَلِيٌّ يَقْرَأُ بِهِمَا بِالْكُوفَةِ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ بِهِمَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَأَبِي عِنَبَةَ الْخَوْلَانِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِي عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الْجُمُعَةِ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى وَهَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَافِعٍ كَاتِبُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
اسان کي [قطيبه] بيان ڪيو آهي [حاتم بن اسماعيل] جعفر بن محمد کان [پنهنجي پيءُ] کان [عبيدالله بن ابو رافع] پنهنجي غلام رسول الله صلي الله عليه وسلم کان بيان ڪيو آهي ته؛ مروان ابو هريره کي مديني جو گورنر مقرر ڪيو، ۽ هو مڪي ڏانهن ويو، تنهنڪري ابو هريره اسان سان گڏ جمعي جي نماز پڙهي ۽ خط جمعه پڙهيو ۽ ٻئي سجدي ۾ خط اذا جاڪل المنافقون پڙهيو، عبيدالله چيو؛ پوءِ مان ابو هريره سان مليس ۽ مون کان پڇيو، ڇا توهان اهي ٻه خط پڙهيا آهن جيڪي علي ڪوفه ۾ پڙهيا هئا؟ [ابو هريره] جواب ڏنو، حقيقت ۾ مون رسول الله صلي الله عليه وسلم کي ٻئي پڙهندي ٻڌو آهي. - راوي - چيو؛ ۽ هن باب ۾ - ابن عباس، عن نعمان بن بصير ۽ ابو عنابة الخقلاني کان هڪ - منت - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابوهريره جي حديث حسن صحيح آهي ۽ رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم کان روايت آهي ته پاڻ جمعي جي نماز ۾ سَبَّيْحَمْ رَبِّكَ عَلَيْهِ وَلَهُ الْعَطَاقَ حَدِيثُ الْغَاسِيَةَ. عبيدالله بن ابو رافع علي بن ابي طالب رضي الله عنه جو سيڪريٽري هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 478
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ مُخَوَّلِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ الم تَنْزِيلُ السَّجْدَةَ وَهَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ سَعْدٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مُخَوَّلٍ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي اسان کي [شريق] [مخوال بن رشيد] کان [مسلم الباطن] کان [سعيد بن جبير] کان [ابن عباس] ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله ﷺ جمعي جي ڏينهن فجر جي نماز 'الف لام ميم تنزيلو' پڙهي. . . خط ۾ سجده ۽ هل اتاء علي الانسان' پڙهي. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - سعد، ابن مسعود ۽ ابو هريره کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عباس جي حديث هڪ صحيح حسن حديث آهي ۽ [سفيان عتصوري] ۽ [صيبه] ۽ ٻين [مخوال] کان پڻ روايت ڪئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 479
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَيْضًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [ابن ابو عمر] اسان کي ٻڌايو آهي ته [سفيان بن عينة] کان [عمرو بن دينار] کان [عز زهري] کان [سالم] کان [پنهنجي پيءُ] کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم جمعي جي نماز کان پوءِ ٻه رڪعتون پڙهندا هئا. راوي چيو ته؛ هن باب ۾ جابر کان هڪ روايت پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ابن عمر جي حديث حسن صحيح آهي، ان کي [نافع] کان [ابن عمر] کان به روايت ڪيو ويو آهي، هي حديث ڪجهه عالمن طرفان پڻ عمل ۾ آهي، ان سان گڏ شافعي ۽ احمد به چيو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 480
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّهُ كَانَ إِذَا صَلَّى الْجُمُعَةَ انْصَرَفَ فَصَلَّى سَجْدَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ ثُمَّ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُ ذَلِكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [قطيبه] اسان کي [الليث] کان [نافع] کان [ابن عمر] کان ٻڌايو آهي ته جڏهن هو جمعي جي نماز کان فارغ ٿيو ته پنهنجي گهر ۾ ٻه رڪعتون پڙهڻ لاءِ ويو، پوءِ چيائين ته: اهو رسول الله صلي الله عليه وسلم ڪيو هو. ابو عيسيٰ چيو ته: هي هڪ صحيح حسن حديث آهي.
