Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 441
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عِيسَى بْنِ يَزِيدَ الْبَغْدَادِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَكْرٍ عَنْ فَائِدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَانَتْ لَهُ إِلَى اللَّهِ حَاجَةٌ أَوْ إِلَى أَحَدٍ مِنْ بَنِي آدَمَ فَلْيَتَوَضَّأْ فَلْيُحْسِنْ الْوُضُوءَ ثُمَّ لِيُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ لِيُثْنِ عَلَى اللَّهِ وَلْيُصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ لِيَقُلْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ أَسْأَلُكَ مُوجِبَاتِ رَحْمَتِكَ وَعَزَائِمَ مَغْفِرَتِكَ وَالْغَنِيمَةَ مِنْ كُلِّ بِرٍّ وَالسَّلَامَةَ مِنْ كُلِّ إِثْمٍ لَا تَدَعْ لِي ذَنْبًا إِلَّا غَفَرْتَهُ وَلَا هَمًّا إِلَّا فَرَّجْتَهُ وَلَا حَاجَةً هِيَ لَكَ رِضًا إِلَّا قَضَيْتَهَا يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَفِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ فَائِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَفَائِدٌ هُوَ أَبُو الْوَرْقَاءِ
اسان کي علي بن عيسيٰ بن يزيد البغدادي ٻڌايو آهي ته اسان کي عبدالله بن بڪر سهمي ٻڌايو آهي ۽ اسان کي عبدالله بن منير ٻڌايو آهي ته عبدالله بن بڪر کان فعيد بن عبدالرحمٰن بن عبدالله بن ابي اوفا کان روايت آهي ته هن چيو. رسول الله صلي الله عليه وسلم جن فرمايو؛ ”جنهن کي الله تعاليٰ جي خواهش هجي يا آدم جي اولاد مان ڪنهن جي خواهش هجي ته اهو وضو پورو ڪري، پوءِ ٻه رڪعتون نماز پڙهي، الله جي حمد ۽ ثنا ڪري، نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم تي درود پڙهي، پوءِ لا اله الا الله حليم الڪريم سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيْمُ. حمد لله رب العالمين، عَلَيْكُمْ مَجِيْبَتِي رَحْمَتِكَ وَ عَلَى الْمَغْفِرَتِيْكَ وَالْغنِيْمَتَ مِنْ قُلِيْ بِرِينَ وَسَلَامَتَ مِنْ قُلِي الْأَعْلَمِ، لَا تَعْدَ لَهُ الْاَعْلَمَانِ فرجتہ ولا حجتن هيا لکا ردلان إلا قدلايته يه احمر رَدِّيَ اللهُ أَنْهَمِينَ - الله کان سواءِ ڪو به عبادت جي لائق ناهي، سڀ کان وڌيڪ نرم، سڀ کان وڌيڪ رحم ڪندڙ، سڀ کان وڌيڪ پاڪ الله آهي، جيڪو عرشِ قادرِ مطلق جو مالڪ آهي، سڀ تعريفون الله لاءِ آهن، جيڪو جهانن جو پالڻهار آهي، مان تنهنجي رحمت، عزم - حاصل ڪرڻ - تنهنجي بخشش، سڀني نيڪين سان قسمت ۽ سڀني گناهن کان نجات جي اميد رکان ٿو، مون کي گناهه جي اجازت نه ڏي جيستائين تون ان کي معاف نه ڪرين، ۽ غم جي اجازت نه ڏي جيستائين تون ان کي نه کولين، ۽ انهن ضرورتن جي اجازت نه ڏي جن سان تون مطمئن آهين جيستائين تون انهن کي پورو نه ڪرين، اي رحم ڪندڙ ذات-. ابو عيسيٰ چيو؛ هي حديث غريب آهي ۽ ان جي سند ۾ ڪجهه اهڙو آهي جنهن تي بحث ڪرڻ جي ضرورت آهي، فائد بن عبدالرحمان کي حديث جي معاملي ۾ ڪمزور ڪيو ويو آهي، ۽ فائد 'ابوالورقا' آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 442
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الْمَوَالِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُنَا الِاسْتِخَارَةَ فِي الْأُمُورِ كُلِّهَا كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنْ الْقُرْآنِ يَقُولُ إِذَا هَمَّ أَحَدُكُمْ بِالْأَمْرِ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ مِنْ غَيْرِ الْفَرِيضَةِ ثُمَّ لِيَقُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلَا أَقْدِرُ وَتَعْلَمُ وَلَا أَعْلَمُ وَأَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الْأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعِيشَتِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي أَوْ قَالَ فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ فَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الْأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعِيشَتِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي أَوْ قَالَ فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ وَاقْدُرْ لِي الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ قَالَ وَيُسَمِّي حَاجَتَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الْمَوَالِي وَهُوَ شَيْخٌ مَدِينِيٌّ ثِقَةٌ رَوَى عَنْهُ سُفْيَانُ حَدِيثًا وَقَدْ رَوَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْأَئِمَّةِ وَهُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الْمَوَالِي
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [عبدالرحمن بن ابو المولي] [محمد بن المنڪدر] کان [جابر بن عبدالله] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ اسان کي سڀني معاملن ۾ صلوات استخاره سيکاريو، جيئن انهن اسان کي قرآن جا حروف سيکاريا، پاڻ فرمايو؛ ”جيڪڏهن اوهان مان ڪنهن کي ڪا حاجت هجي ته هو ٻه رڪعتون سنت نفل نماز پڙهي، پوءِ چوي ته اللهُمَّ إِنِّي استخَرَكَ بِي عَلَيْكَ وَاَسْتَقِيْرُكَ بِقَدْرَتِكَ وَعَلَوْكَ مِنَ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ فَإِنَّهُ فَإِنَّ الْقَدْلَ الْقَالَمِ الْعَالَمِ. وَلَا اعْلَمُ وَانْتَعَلَى الْغَيْبُ، اللَّهُمَّ عَلَيْكُمُ الْعَالَمِينَ انا حزّل امرا خيرُون لِيَ فِي دِينِ وَمَا يَسْتَعِينَ وَعَقَبْتِ امرِي عَلَيْكَ فِي الْعَالَمِيْ عَلَيْهِ لِي صُمَّا بَارِكِلِي فِي، وَاِنْکُنْتَ الْعَلَمِ عَنْ حَزَلِ الْامراءِ سَيِّرُونَ لِي فِي دِينِ وَ ماعيسيتي و عاقبت امري او قال في عاجلي امري و عاجليه فاشريفه عني واشرفني انه وقدورلي خيرا هيتسُمّا اردليني بهي. -'اي الله، سچ پچ مان توکان تنهنجي علم سان صحيح انتخاب جي درخواست ڪريان ٿو ۽ تنهنجي قادر مطلق سان تنهنجي طاقت جي درخواست ڪريان ٿو - منهنجي مسئلن تي قابو پائڻ لاءِ. مان توکان تنهنجي فضل مان ڪجهه گهران ٿو، سڀ کان وڏو، بيشڪ تون قادر مطلق آهين، جڏهن ته مان بي وس آهيان، تون ڄاڻين ٿو، جڏهن ته مان نٿو ڄاڻان ۽ تون غيب جو سڀ ڪجهه ڄاڻندڙ آهين. اي الله، جيڪڏهن توکي خبر هجي ها ته هي معاملو - جيڪي ماڻهو ان معاملي کي ذڪر ڪرڻ جي خواهش رکن ٿا - منهنجي دين ۾ بهتر آهي، ۽ ان جا نتيجا مون لاءِ هوندا يا - نبي ڪريم ﷺ فرمايو؛ ... هن دنيا ۾ يا آخرت ۾ - مون کي ڪامياب ڪر، رستو آسان ڪر، پوءِ مون کي برڪت ڏي. پر جيڪڏهن توهان ڄاڻو ٿا ته هي معاملو منهنجي لاءِ دين، معيشت ۽ ان جي نتيجن ۾ وڌيڪ خطرناڪ آهي، ته پوءِ ان معاملي کي هٽائي ڇڏيو، ۽ مون کي ان کان پري رکو، منهنجي لاءِ جتي به هجي نيڪي مقرر ڪريو، پوءِ مون کي پنهنجي رضا عطا ڪريو-“. پوءِ هن چيو؛ 'پوءِ هن چيو ته ان جي ضرورت ڇا آهي'. هن باب ۾ - عبدالله بن مسعود ۽ ابو ايوب کان هڪ روايت - به آهي - آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ جابر جي حديث هڪ صحيح غريب حديث آهي، اسان ان کي عبدالرحمان بن ابو الموالي جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون، هو مديني جو شيخ آهي، هڪ تسيقہ. سفيان الصوري به ان کان حديث روايت ڪئي آهي، ۽ نه رڳو انهن عالمن مان هڪ آهي جن عبدالرحمان کان حديث روايت ڪئي، پر هو عبدالرحمان بن زيد بن ابو الموالي هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 443
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنِي إِسْحَقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ غَدَتْ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ عَلِّمْنِي كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي صَلَاتِي فَقَالَ كَبِّرِي اللَّهَ عَشْرًا وَسَبِّحِي اللَّهَ عَشْرًا وَاحْمَدِيهِ عَشْرًا ثُمَّ سَلِي مَا شِئْتِ يَقُولُ نَعَمْ نَعَمْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي رَافِعٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ حَدِيثٍ فِي صَلَاةِ التَّسْبِيحِ وَلَا يَصِحُّ مِنْهُ كَبِيرُ شَيْءٍ وَقَدْ رَأَى ابْنُ الْمُبَارَكِ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ صَلَاةَ التَّسْبِيحِ وَذَكَرُوا الْفَضْلَ فِيهِ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ حَدَّثَنَا أَبُو وَهْبٍ قَالَ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ عَنْ الصَّلَاةِ الَّتِي يُسَبَّحُ فِيهَا فَقَالَ يُكَبِّرُ ثُمَّ يَقُولُ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ ثُمَّ يَقُولُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَتَعَوَّذُ وَيَقْرَأُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ وَفَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَسُورَةً ثُمَّ يَقُولُ عَشْرَ مَرَّاتٍ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَرْكَعُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَسْجُدُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَيَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ يَسْجُدُ الثَّانِيَةَ فَيَقُولُهَا عَشْرًا يُصَلِّي أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ عَلَى هَذَا فَذَلِكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ تَسْبِيحَةً فِي كُلِّ رَكْعَةٍ يَبْدَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِخَمْسَ عَشْرَةَ تَسْبِيحَةً ثُمَّ يَقْرَأُ ثُمَّ يُسَبِّحُ عَشْرًا فَإِنْ صَلَّى لَيْلًا فَأَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ يُسَلِّمَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ وَإِنْ صَلَّى نَهَارًا فَإِنْ شَاءَ سَلَّمَ وَإِنْ شَاءَ لَمْ يُسَلِّمْ قَالَ أَبُو وَهْبٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رِزْمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ يَبْدَأُ فِي الرُّكُوعِ بِسُبْحَانَ رَبِيَ الْعَظِيمِ وَفِي السُّجُودِ بِسُبْحَانَ رَبِيَ الْأَعْلَى ثَلَاثًا ثُمَّ يُسَبِّحُ التَّسْبِيحَاتِ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ زَمْعَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي رِزْمَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ إِنْ سَهَا فِيهَا يُسَبِّحُ فِي سَجْدَتَيْ السَّهْوِ عَشْرًا عَشْرًا قَالَ لَا إِنَّمَا هِيَ ثَلَاثُ مِائَةِ تَسْبِيحَةٍ
اسان کي [احمد بن محمد بن موسيٰ] ٻڌايو آهي اسان کي [عبدالله بن مبارڪ] ٻڌايو آهي اسان کي [عڪمه بن عمار] مون کي [اسحاق بن عبدالله بن ابو طلحه] [انس بن مالڪ] کان ٻڌايو آهي ته ام سليم صبح جو سوير رسول الله ﷺ وٽ وئي ۽ چيو ته مون کي ڪجهه جملا سيکاريو جيڪي مان پنهنجي نماز ۾ پڙهان، پوءِ پاڻ فرمايائون: 'الله کان ڏهه ڀيرا تڪبير چئو، ڏهه ڀيرا الله جي تعريف ڪريو ۽ ڏهه ڀيرا الحمد لله چئو، پوءِ الله کان جيڪو گهرو ٿا، ضرور جواب ڏيندو. ها، ها، - مان توهان جي خواهش پوري ڪريان ٿو-' - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ابن عباس، عبدالله بن عمرو، الفضل بن عباس ۽ ابو رافع کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ انس جي حديث هڪ حسن غريب حديث آهي، جيڪا رسول الله ﷺ کان نقل ڪئي وئي آهي، ان کان علاوه هن حديث کان علاوه دعا جي موتين بابت، جن مان گهڻا - روايت - مستند نه آهن. ابن مبارڪ ۽ ٻين ڪيترن ئي عالمن تسبيح نماز جي وجود لاءِ دليل ڏنو، انهن تسبيح نماز جي ترجيح جو به ذڪر ڪيو. اسان کي احمد بن عبده ٻڌايو آهي اسان کي ابو وهب ٻڌايو آهي ته؛ مون عبدالله بن المبارڪ کان تسبيح جي نماز بابت پڇيو جنهن ۾ تسبيح پڙهڻ شامل آهي، هن جواب ڏنو، هن تڪبير پڙهي پوءِ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَعَالَ جَدُّكَ ولا اِلَّا غَيْرُكَ پوءِ پندرهن ڀيرا سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ اِلَّا اِلَّا اِلَّا غَيْرُكَ پڙهي پوءِ پندرهن ڀيرا سُبْحَانَ اللَّهِ وَلاَ اِلَّا چئن رڪعتن لاءِ، جيڪو هر رڪعت ۾ تسبيح پنجهتر ڀيرا پڙهي ٿو، هر رڪعت ۾ پندرهن ڀيرا تسبيح پڙهي ٿو، پوءِ سورة فاتحه ۽ ان کان پوءِ حرف پڙهي ٿو ۽ تسبيح ڏهه ڀيرا پڙهي ٿو - ڏهه ڀيرا، جيڪڏهن هو رات جو نماز پڙهي ٿو، ته پوءِ جيڪو وڌيڪ ترجيح آهي اهو هر ٻن رڪعتن ۾ سلام آهي. جيڪڏهن هو ڏينهن ۾ نماز پڙهي ٿو، ته پوءِ هو سلام ڪري سگهي ٿو - ٻئي رڪعت ۾ - يا نه. ابو وهب چيو؛ مون کي عبدالعزيز بن ابو رزمه عبدالله کان خبر ڏني آهي ته هن چيو؛ جڏهن رکوع ڪري ته توهان کي سبحان ربي الاعظيم پڙهڻ سان شروع ڪرڻ گهرجي، ساڳئي طرح سجدي ۾ توهان کي سبحان ربي الاعلا ٽي ڀيرا پڙهڻ سان شروع ڪرڻ گهرجي، پوءِ ڪيترائي ڀيرا تسبيح پڙهڻ گهرجي. احمد بن عبده چيو؛ اسان کي وهب بن زمعہ کي خبر ڏني آهي، هن چيو؛ مون کي عبدالعزيز ٻڌايو آهي ته هو ابن ابو زرمه آهي، هن چيو؛ مون عبدالله بن مبارڪ کان پڇيو ته، جيڪڏهن ڪو ماڻهو تسبيح پڙهڻ دوران وساري ڇڏي ته ڇا ان کي ٻن سهوي سجدن دوران ڏهه ڀيرا تسبيح پڙهڻي پوندي؟ هن جواب ڏنو، نه، صرف - تسبيح نماز دوران پڙهيل سڀئي تسبيحون - ٽي سؤ ڀيرا هيون.
حديث
Imam Tirmidzi : 444
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ الْعُكْلِيُّ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ مَوْلَى أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ عَنْ أَبِي رَافِعٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْعَبَّاسِ يَا عَمِّ أَلَا أَصِلُكَ أَلَا أَحْبُوكَ أَلَا أَنْفَعُكَ قَالَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ يَا عَمِّ صَلِّ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسُورَةٍ فَإِذَا انْقَضَتْ الْقِرَاءَةُ فَقُلْ اللَّهُ أَكْبَرُ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً قَبْلَ أَنْ تَرْكَعَ ثُمَّ ارْكَعْ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ اسْجُدْ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ اسْجُدْ الثَّانِيَةَ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَقُلْهَا عَشْرًا قَبْلَ أَنْ تَقُومَ فَتِلْكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ هِيَ ثَلَاثُ مِائَةٍ فِي أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ فَلَوْ كَانَتْ ذُنُوبُكَ مِثْلَ رَمْلِ عَالِجٍ لَغَفَرَهَا اللَّهُ لَكَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَنْ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَقُولَهَا فِي كُلِّ يَوْمٍ قَالَ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ أَنْ تَقُولَهَا فِي كُلِّ يَوْمٍ فَقُلْهَا فِي جُمْعَةٍ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ أَنْ تَقُولَهَا فِي جُمُعَةٍ فَقُلْهَا فِي شَهْرٍ فَلَمْ يَزَلْ يَقُولُ لَهُ حَتَّى قَالَ فَقُلْهَا فِي سَنَةٍقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي رَافِعٍ
اسان کي [ابو ڪريب محمد بن علاء] ٻڌايو آهي اسان کي [زيد بن حباب العقلي] ٻڌايو آهي اسان کي [موسيٰ بن عبيده] اسان کي [سعيد بن ابو سعيد] ٻڌايو آهي ابوبڪر بن محمد بن عمرو بن حزم جي غلام [ابو رافع] کان، هن چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم عباس کي چيو: 'اي منهنجا چاچا، ڇا مون توهان تي احسان نه ڪيو، ڇا مون توهان کي ڪجهه نه ڏنو، ۽ ڇا مون توهان کي فائدو نه ڏنو؟' هن جواب ڏنو، ها، اي الله جا رسول. هن چيو؛ "اي منهنجا چاچا، چار رڪعتون پڙهو، هر رڪعت ۾ سورة فاتحه ۽ قرآن جو حرف پڙهو، جڏهن توهان پڙهڻ کان فارغ ٿيو، ته پوءِ رکوع کان اڳ پنج ڀيرا الله اڪبر، والحمدالله، وسوبحان الله، ولاء إله إلا الله پڙهو، پوءِ رکوع ڪريو، پوءِ ڏهه ڀيرا جملو پڙهو، پوءِ ان کي مٿي کڻو. پنهنجو مٿو مٿي ڪريو ۽ جملو ڏهه ڀيرا پڙهو، پوءِ سجدو ڪريو ۽ جملو ڏهه ڀيرا پڙهو، پوءِ پنهنجو مٿو مٿي ڪريو ۽ جملو ڏهه ڀيرا پڙهو، پوءِ ٻيو ڀيرو سجدو ڪريو ۽ جملو ڏهه ڀيرا پڙهو، پوءِ پنهنجو مٿو مٿي ڪريو ۽ جملو ڏهه ڀيرا پڙهو، ته جيئن هر رڪعت ۾ پنجهتر ۽ چئن رڪعتن ۾ ٽي سؤ گناهه ٿين، جيڪڏهن توهان جا گناهه پکڙيل واريءَ وانگر هجن، ته الله ضرور توهان لاءِ انهن کي معاف ڪندو." عباس پڇيو، اي الله جا رسول، هر روز ڪير ان کي پڙهي سگهندو؟ هن جواب ڏنو؛ 'جيڪڏهن توهان ان کي هر روز نه پڙهي سگهو ته پوءِ هر جمعي تي پڙهو ۽ جيڪڏهن توهان ان کي هر جمعي تي نه پڙهي سگهو ته هر مهيني پڙهو. پوءِ عباس کانئس سوال پڇندو رهيو جيستائين هن چيو؛ 'پوءِ ان کي هڪ سال ۾ پڙهو'. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ غريب حديث آهي، ابو رافع جي حديث مان.'
حديث
Imam Tirmidzi : 445
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ مِسْعَرٍ وَالْأَجْلَحِ وَمَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ عَنْ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ قَالَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا السَّلَامُ عَلَيْكَ قَدْ عَلِمْنَا فَكَيْفَ الصَّلَاةُ عَلَيْكَ قَالَ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌقَالَ مَحْمُودٌ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ وَزَادَنِي زَائِدَةُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ وَنَحْنُ نَقُولُ وَعَلَيْنَا مَعَهُمْ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي حُمَيْدٍ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَطَلْحَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَبُرَيْدَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَارِجَةَ وَيُقَالُ ابْنُ جَارِيَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى كُنْيَتُهُ أَبُو عِيسَى وَأَبُو لَيْلَى اسْمُهُ يَسَارٌ
[محمود بن غيلان] اسان کان [ابو اسامہ] [مصر] ۽ [اجله] کان ۽ [مالڪ بن ميثوال] [الحڪم بن عتيبه] کان [عبدالرحمن بن ابو ليليٰ] [ڪعب بن عجره] کان روايت ڪئي آهي، هن چيو ته؛ اسان عرض ڪيو ته اي الله جا رسول اسان کي خبر آهي ته توهان تي سلام ڪجي ته پوءِ توهان تي درود ڪيئن موڪليان؟ هن جواب ڏنو؛ قَالَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى عَلَى مُحَمَّدٍ كامَّا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمَ إِنَّكَ حَمِيْدُمْ ماجدُ وَبَارِكَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى عَلَى مُحَمَّدٍ كامَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حميدم ماجد. محمود چيو؛ ابو اسامه چيو؛ ۽ هن مون کي الامسيءَ مان ڪجھ اضافا ڪيا، الحڪم کان، عبدالرحمان بن ابو ليليٰ کان، هن چيو؛ جڏهن ته اسين چئون ٿا '۽ اسين انهن سان گڏ آهيون'. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - علي، ابو حميد، ابو مسعود طلحه، ابو سعيد، بريده ۽ زيد بن خارجه کان به روايتون آهن - جن جو ذڪر ابن جرية ۽ ابو هريره به ڪيو آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ڪعب بن عجره جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي، عبدالرحمان بن ابو ليليٰ جي حديث ابو عيسيٰ آهي، جڏهن ته ابو ليليٰ جو نالو يسار آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 446
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ ابْنُ عَثْمَةَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَيْسَانَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ شَدَّادٍ أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَوْلَى النَّاسِ بِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرُهُمْ عَلَيَّ صَلَاةًقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَرُوِي عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ صَلَّى عَلَيَّ صَلَاةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ بِهَا عَشْرًا وَكَتَبَ لَهُ بِهَا عَشْرَ حَسَنَاتٍ
اسان کي [محمد بن بصير يعني بندر] ٻڌايو آهي [محمد بن خالد بن عتسم] مون کي [موسيٰ بن يعقوب الزمعي] مون کي [عبدالله بن قيسان] ٻڌايو آهي ته [عبدالله بن صياد] ان کي [عبدالله بن مسعود] کان خبر ڏني آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'قيامت جي ڏينهن منهنجي ويجهو اهو شخص آهي جيڪو مون تي سڀ کان وڌيڪ دعا ڪندو آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: هي حسن غريب حديث آهي، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي وئي آهي ته پاڻ فرمايو: 'جيڪو مون تي هڪ ڀيرو دعا ڪندو، الله ان کي ڏهه ڀيرا دعا ڏيندو ۽ ان لاءِ ڏهه نيڪيون لکيون وينديون'.
حديث
Imam Tirmidzi : 447
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَلَّى عَلَيَّ صَلَاةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ بِهَا عَشْرًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَعَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ وَعَمَّارٍ وَأَبِي طَلْحَةَ وَأَنَسٍ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِي عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا صَلَاةُ الرَّبِّ الرَّحْمَةُ وَصَلَاةُ الْمَلَائِكَةِ الِاسْتِغْفَارُ
اسان کي خبر ڏني آهي [علي بن حجر] اسان کي خبر ڏني آهي [اسماعيل بن جعفر] [علاء بن عبدالرحمان] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابو هريره] کان، هن چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي: 'جيڪو مون تي دعا گهري ٿو، الله ان تي ڏهه ڀيرا دعا گهري ٿو'. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - عبدالرحمان بن عوف، عامر بن ربيعة، عمار، ابو طلحه، انس ۽ ابي بن ڪعب کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ ابو هريره جي حديث هڪ صحيح حسن حديث آهي. سفيان الصوري ۽ ٻين کان سائنس جي ماهرن کان روايت ڪئي وئي آهي، انهن چيو ته - رب جي دعا جو مطلب رحمت آهي، ۽ ملائڪن جي دعا استغفار آهي - بخشش جي درخواست.
حديث
Imam Tirmidzi : 448
حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ سَلْمٍ الْمَصَاحِفِيُّ الْبَلْخِيُّ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ عَنْ أَبِي قُرَّةَ الْأَسَدِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَإِنَّ الدُّعَاءَ مَوْقُوفٌ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَا يَصْعَدُ مِنْهُ شَيْءٌ حَتَّى تُصَلِّيَ عَلَى نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي خبر ڏني آهي [ابو دائود سليمان بن سلمان المشافي البلخي] اسان کي خبر ڏني آهي [نضل بن سميل] [ابو قرة الاسدي] [سعيد بن المسيب] [عمر بن الخطاب] کان ته هن چيو ته: بيشڪ نماز زمين ۽ آسمان جي وچ ۾ بيهي رهندي، جيستائين توهان پنهنجي نبي صلي الله عليه وسلم تي دعا نه ڪندا.
حديث
Imam Tirmidzi : 449
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِلَا يَبِعْ فِي سُوقِنَا إِلَّا مَنْ قَدْ تَفَقَّهَ فِي الدِّينِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ عَبَّاسٌ هُوَ ابْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَلَاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ ابْنُ يَعْقُوبَ وَهُوَ مَوْلَى الْحُرَقَةِ وَالْعَلَاءُ هُوَ مِنْ التَّابِعِينَ سَمِعَ مِنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَغَيْرِهِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَعْقُوبَ وَالِدُ الْعَلَاءِ وَهُوَ أَيْضًا مِنْ التَّابِعِينَ سَمِعَ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَابْنِ عُمَرَ وَيَعْقُوبَ جَدُّ الْعَلَاءِ هُوَ مِنْ كِبَارِ التَّابِعِينَ أَيْضًا قَدْ أَدْرَكَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ وَرَوَى عَنْهُ
اسان کي خبر ڏني آهي [عباس الانباري] اسان کي خبر ڏني آهي [عبد الرحمان بن مهدي] [مالڪ بن انس] کان [علاء بن عبدالرحمٰن بن يعقوب] کان [پنهنجي پيءُ] کان [پنهنجي ڏاڏي] کان، هن چيو ته؛ [عمر بن الخطاب] چيو آهي ته؛ ڪو به اسان جي بازار ۾ نه وڪڻي جيستائين هن ديني علم نه پڙهيو هجي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي حسن غريب حديث آهي. عباس ابن عبدالعظيم آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ جڏهن ته 'علاء' بن عبدالرحمٰن ابن يعقوب هو، جيڪو الخرقه جو اڳوڻو غلام هو، 'علاء' تابعين نسل مان هو، هن انس بن مالڪ ۽ ٻين کان ٻڌو. ساڳئي وقت، عبدالرحمٰن بن يعقوب 'علاء' جو پيءُ هو، هو انهن تابعين مان پڻ هو جن ابو هريره، ابو سعيد الخدري ۽ ابن عمر کان ٻڌو هو. يعقوب 'علاء' جو ڏاڏو هو، هو انهن عظيم تابعين مان هڪ هو جن عمر سان ملاقات ڪئي ۽ ان کان حديث روايت ڪئي.
حديث
Imam Tirmidzi : 450
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ وَفِيهِ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ وَفِيهِ أُخْرِجَ مِنْهَا وَلَا تَقُومُ السَّاعَةُ إِلَّا فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي لُبَابَةَ وَسَلْمَانَ وَأَبِي ذَرٍّ وَسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ وَأَوْسِ بْنِ أَوْسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو ويو آهي ته اسان کي [المغيره بن عبدالرحمان] [ابو الزناد] کان [الاعرج] کان [ابو هريره] کان خبر پئي آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'سج اڀرڻ جو بهترين ڏينهن جمعو آهي، ان ڏينهن تي آدم پيدا ڪيو ويو، ان ڏينهن تي کيس جنت ۾ رکيو ويو ۽ ان ڏينهن تي کيس جنت مان ڪڍيو ويو، ۽ قيامت جمعي کان سواءِ نه ٿيندي. -راوي- چيو؛ هن باب ۾ - ابو لبابه، سلمان، ابو دذر، سعد بن عباده ۽ اوس بن اوس کان به روايتون آهن - ابو عيسيٰ چيو؛ ابو هريره جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 451
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ الْهَاشِمِيُّ الْبَصْرِيُّ الْعَطَّارُ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الْحَنَفِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ وَرْدَانَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ الْتَمِسُوا السَّاعَةَ الَّتِي تُرْجَى فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ بَعْدَ الْعَصْرِ إِلَى غَيْبُوبَةِ الشَّمْسِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ يُضَعَّفُ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَيُقَالُ لَهُ حَمَّادُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ وَيُقَالُ هُوَ أَبُو إِبْرَاهِيمَ الْأَنْصَارِيُّ وَهُوَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ أَنَّ السَّاعَةَ الَّتِي تُرْجَى فِيهَا بَعْدَ الْعَصْرِ إِلَى أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ أَكْثَرُ الْأَحَادِيثِ فِي السَّاعَةِ الَّتِي تُرْجَى فِيهَا إِجَابَةُ الدَّعْوَةِ أَنَّهَا بَعْدَ صَلَاةِ الْعَصْرِ وَتُرْجَى بَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ
اسان کي [عبدالله بن الشبه الحسيمي البشري الاثار] ٻڌايو آهي [عبيدالله بن عبدالمجيد الحنفي] اسان کي ٻڌايو آهي [محمد بن ابو حميد] اسان کي [موسيٰ بن وردان] کان [انس بن مالڪ] کان ۽ رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي آهي ته پاڻ فرمايو آهي ته: جمعي جي ڏينهن عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين اثرائتا وقت ڳوليو. ابو عيسيٰ چيو؛ هن طريقي سان هي حديث غريب آهي، هي حديث انس کان به رسول الله صلي الله عليه وسلم کان نقل ڪئي وئي آهي، هن طريقي سان نه، جيئن محمد بن ابو رافع لاءِ اهو ڪمزور ڪيو ويو آهي، ڪجهه عالمن ان کي حفظ جي لحاظ کان ڪمزور ڪيو آهي، ان کي حماد بن ابو حميد پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ ابو ابراهيم الانشاري پڻ سڏيو ويندو آهي جنهن جي حديث منڪر آهي، رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن مان ڪجهه عالمن ۽ ٻين جو خيال آهي ته جمعي جو وقت عصر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين آهي، اهو احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي، احمد چيو؛ جمعي جي ڏينهن نماز جي قبوليت جي وقت بابت گهڻيون حديثون عصر جي نماز کان پوءِ ۽ سج لهڻ کان پوءِ آهن.
حديث
Imam Tirmidzi : 452
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ فِي الْجُمُعَةِ سَاعَةً لَا يَسْأَلُ اللَّهَ الْعَبْدُ فِيهَا شَيْئًا إِلَّا آتَاهُ اللَّهُ إِيَّاهُ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَّةُ سَاعَةٍ هِيَ قَالَ حِينَ تُقَامُ الصَّلَاةُ إِلَى الِانْصِرَافِ مِنْهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي مُوسَى وَأَبِي ذَرٍّ وَسَلْمَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَامٍ وَأَبِي لُبَابَةَ وَسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
اسان کي [زياد بن ايوب البغدادي] ٻڌايو آهي [ابو عامر العقادي] اسان کي [قتصير بن عبدالله بن عمرو بن عوف المزاني] ٻڌايو آهي [پنهنجي پيءُ] کان [پنهنجي ڏاڏي] کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'يقيناً جمعي جي ڏينهن هڪ اهڙو وقت ايندو آهي جڏهن ڪو به ٻانهو ان ڏينهن الله کان ڪجهه نه گهريندو پر الله ضرور ان کي ضرور ڏيندو'. صحابه ڪرام پڇيو ته، يا رسول الله، اهو ڪهڙو وقت آهي؟ پاڻ جواب ڏنو: 'جمعي جي نماز قائم ٿيڻ کان وٺي ان جي ختم ٿيڻ تائين'. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ابو موسيٰ، ابوذر، سلمان، عبدالله بن سلام، ابو لبابه، سعد بن عباده ۽ ابو امامه کان هڪ روايت - توبه - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ عمرو بن عوف جي حديث حسن غريب حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 453
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ وَفِيهِ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ وَفِيهِ أُهْبِطَ مِنْهَا وَفِيهِ سَاعَةٌ لَا يُوَافِقُهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ يُصَلِّي فَيَسْأَلُ اللَّهَ فِيهَا شَيْئًا إِلَّا أَعْطَاهُ إِيَّاهُ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَلَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَلَامٍ فَذَكَرْتُ لَهُ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِتِلْكَ السَّاعَةِ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي بِهَا وَلَا تَضْنَنْ بِهَا عَلَيَّ قَالَ هِيَ بَعْدَ الْعَصْرِ إِلَى أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقُلْتُ كَيْفَ تَكُونُ بَعْدَ الْعَصْرِ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُوَافِقُهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ وَهُوَ يُصَلِّي وَتِلْكَ السَّاعَةُ لَا يُصَلَّى فِيهَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَامٍ أَلَيْسَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ جَلَسَ مَجْلِسًا يَنْتَظِرُ الصَّلَاةَ فَهُوَ فِي صَلَاةٍ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَهُوَ ذَاكَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ وَمَعْنَى قَوْلِهِ أَخْبِرْنِي بِهَا وَلَا تَضْنَنْ بِهَا عَلَيَّ لَا تَبْخَلْ بِهَا عَلَيَّ وَالضَّنُّ الْبُخْلُ وَالظَّنِينُ الْمُتَّهَمُ
اسان کي اسحاق بن موسيٰ الانصاري ٻڌايو آهي ته اسان کي معان ٻڌايو آهي ته اسان کي مالڪ بن انس ٻڌايو آهي ته يزيد بن عبدالله بن هادي ٻڌايو آهي ته مون کي محمد بن ابراهيم ٻڌايو آهي ته ابو سلمه چيو آهي ته ابو هريران چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو ته سج اڀرڻ کان پوءِ بهترين ڏينهن جمعو آهي، ان ڏينهن آدم پيدا ڪيو ويو، ان ڏينهن کيس جنت ۾ داخل ڪيو ويو، ان ڏينهن کيس جنت مان ڪڍيو ويو، ۽ اهو مسلمان ناهي جيڪو ان وقت دعا گهري ۽ الله کان ڪجهه گهري، پر الله ان کي عطا ڪندو. ابو هريره چيو ته پوءِ مان عبدالله بن سلام سان مليس ۽ ان کي هي حديث بيان ڪئي، تنهن ڪري عبدالله بن سلام رضي الله عنه چيو ته مون کي اهو وقت خبر هئي، تنهن ڪري مون ان کي چيو ته مون کي اهو وقت ٻڌايو ۽ نه ٻڌايو.
حديث
Imam Tirmidzi : 454
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَتَى الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَالْبَرَاءِ وَعَائِشَةَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِي عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا حَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ و قَالَ مُحَمَّدٌ وَحَدِيثُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ كِلَا الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ و قَالَ بَعْضُ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي آلُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَيْضًا وَهُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [احمد بن مني] ٻڌايو آهي ته اسان کي [سفيان بن عينة] [عز زهرى] کان [سليم] ۽ [پنهنجي پيءُ] کان ٻڌايو آهي ته هن رسول الله ﷺ کي فرمائيندي ٻڌو آهي ته: 'جيڪو به جمعي جي نماز لاءِ اچي، ان کي غسل ڪرڻ گهرجي' - راوي چيو؛ هن باب ۾ - عمر، ابو سعيد، جابر، براء، عائشه ۽ ابو درداء کان به روايتون آهن - توبه -. ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عمر جي حديث هڪ صحيح حسن حديث آهي. [عز زهرى] [عز الله بن عبدالله بن عمر] کان [پنهنجي پيءُ] کان رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي آهي. هن حديث ۾، اسان کي اهو به ٻڌايو ويو آهي ته [قطيبه] اسان کي [ليث بن سعد] کان [ابن صهيب] کان [عبدالله بن عبدالله بن عمر] کان [پنهنجي پيءُ] تائين ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم - جيئن مٿي ڏنل حديث ۾ - محمد صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ الزهري جي حديث سالم کان سندس پيءُ کان ۽ عبدالله بن عبدالله بن عمر جي حديث سندس پيءُ کان ٻئي صحيح آهن. الزهري جي ڪجهه ساٿين چيو؛ [الزهري] کان هن چيو؛ مون کي [عبدالله بن عمر] جي خاندان کان [عمر] کان نبي صلي الله عليه وسلم کان جمعي جي ڏينهن غسل ڪرڻ بابت به ٻڌايو آهي، هي هڪ حسن صحيح حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 455
وَرَوَاهُ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِبَيْنَمَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَيَّةُ سَاعَةٍ هَذِهِ فَقَالَ مَا هُوَ إِلَّا أَنْ سَمِعْتُ النِّدَاءَ وَمَا زِدْتُ عَلَى أَنْ تَوَضَّأْتُ قَالَ وَالْوُضُوءُ أَيْضًا وَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِالْغُسْلِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَنَا أَبُو صَالِحٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَرَوَى مَالِكٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ قَالَ بَيْنَمَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ الصَّحِيحُ حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مَالِكٍ أَيْضًا عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ نَحْوُ هَذَا الْحَدِيثِ
[يونس] ۽ [معمار] [عز زهريءَ] کان [سالم] [پنهنجي پيءُ] کان روايت ڪئي آهي جڏهن [عمر بن الخطاب] جمعي جي ڏينهن خطبو ڏئي رهيو هو ته اوچتو رسول الله ﷺ جي اصحابين مان هڪ شخص مسجد ۾ داخل ٿيو، ته عمر چيو ته ڇا وقت ٿيو آهي؟ هن جواب ڏنو ته جڏهن مان نماز جي اذان ٻڌندو آهيان ته صرف وضو ڪندو آهيان، ان کان وڌيڪ ڪجهه به نه. عمر چيو ته صرف وضو؟ ڇا توهان کي خبر ناهي ته رسول الله ﷺ غسل ڪرڻ جو حڪم ڏنو آهي؟ اسان کي اهڙو ئي ٻڌايو آهي [ابوبڪر محمد بن ابان]، اسان کي [عبد الرزاق] [معمار] کان [عز زهريءَ] کان - راوي چيو ته؛ - ۽ ٻئي سٽ مان - اسان کي ٻڌايو آهي [عبدالله بن عبدالرحمان] اسان کي ٻڌايو آهي [ابو شاليه عبدالله بن صالح] اسان کي ٻڌايو آهي [الليتس] [يونس] کان [عز زهري] کان [سالم] کان هن چيو ته؛ جڏهن [عمر بن الخطاب] جمعي تي وعظ ڪري رهيو هو، تڏهن هن هن حديث جو ذڪر ڪيو. ابو عيسيٰ چيو؛ مون محمد کان هن حديث بابت پڇيو، ته هن جواب ڏنو، صحيح حديث الزهري آهي جيڪا سليم کان سندس پيءُ کان آهي. محمد چيو؛ [مالڪ] پڻ [عز زهري] کان [سالم] کان [پنهنجي پيءُ] کان روايت ڪئي آهي جيئن مٿي ڏنل حديث ۾ آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 456
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ وَأَبُو جَنَابٍ يَحْيَى بْنُ أَبِي حَيَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى عَنْ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ عَنْ أَبِي الْأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ عَنْ أَوْسِ بْنِ أَوْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَغَسَّلَ وَبَكَّرَ وَابْتَكَرَ وَدَنَا وَاسْتَمَعَ وَأَنْصَتَ كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ يَخْطُوهَا أَجْرُ سَنَةٍ صِيَامُهَا وَقِيَامُهَاقَالَ مَحْمُودٌ قَالَ وَكِيعٌ اغْتَسَلَ هُوَ وَغَسَّلَ امْرَأَتَهُ قَالَ وَيُرْوَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَنْ غَسَّلَ وَاغْتَسَلَ يَعْنِي غَسَلَ رَأْسَهُ وَاغْتَسَلَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَسَلْمَانَ وَأَبِي ذَرٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَوْسِ بْنِ أَوْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو الْأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيُّ اسْمُهُ شَرَاحِيلُ بْنُ آدَةَ وَأَبُو جَنَابٍ يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْقَصَّابُ الْكُوفِيُّ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي اسان کي [واقع] اسان کي [سفيان] ۽ [ابو جناب يحي بن ابو حيا] کان [عبدالله بن عيسيٰ] کان [يحي بن حارث] کان [ابو العاص الشنعاني] کان [اوس بن اوس] ٻڌايو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'جيڪو جمعي جي ڏينهن غسل ڪري ٿو، پنهنجي جسم کي صاف ڪري ٿو ۽ مسجد ڏانهن جلدي ڪري ٿو، پوءِ پوري توجه سان خاموش رهي ٿو، خطبو ٻڌي ٿو، پوءِ هر قدم جيڪو کڻندو آهي ان کي هڪ سال جي ثواب جو ثواب ملندو، يعني روزن ۽ رات جي نماز جو ثواب'. محمود چيو؛ وکع چيو؛ پاڻ غسل ڪيو ۽ پنهنجي زال کي به غسل ڏنو - پنهنجي زال سان غسل ڪيو - - راوي - چيو؛ عبدالله بن مبارڪ کان به روايت آهي ته هن هن حديث تي تبصرو ڪيو، جيڪو غسل ڪري ٿو ۽ غسل ڪري ٿو ان جو مطلب آهي پنهنجو مٿو ڌوئڻ ۽ پوءِ غسل ڪرڻ. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ابو بڪر، عمران بن حُشِين، سلمان، ابو ذر، ابو سعيد، ابن عمر ۽ ابو ايوب کان هڪ روايت - پنٽيل - پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ اوس بن اوس جي حديث حسن حديث آهي. ابو اشعث الشنعاني جو نالو سيرهيل بن عده ۽ ابو جنب يحيى بن حبيب القشب آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 457
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُفْيَانَ الْجَحْدَرِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ تَوَضَّأَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَبِهَا وَنِعْمَتْ وَمَنْ اغْتَسَلَ فَالْغُسْلُ أَفْضَلُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَاهُ بَعْضُ أَصْحَابِ قَتَادَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ اخْتَارُوا الْغُسْلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَرَأَوْا أَنْ يُجْزِئَ الْوُضُوءُ مِنْ الْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ أَمْرَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَنَّهُ عَلَى الِاخْتِيَارِ لَا عَلَى الْوُجُوبِ حَدِيثُ عُمَرَ حَيْثُ قَالَ لِعُثْمَانَ وَالْوُضُوءُ أَيْضًا وَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِالْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَلَوْ عَلِمَا أَنَّ أَمْرَهُ عَلَى الْوُجُوبِ لَا عَلَى الِاخْتِيَارِ لَمْ يَتْرُكْ عُمَرُ عُثْمَانَ حَتَّى يَرُدَّهُ وَيَقُولَ لَهُ ارْجِعْ فَاغْتَسِلْ وَلَمَا خَفِيَ عَلَى عُثْمَانَ ذَلِكَ مَعَ عِلْمِهِ وَلَكِنْ دَلَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ الْغُسْلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِيهِ فَضْلٌ مِنْ غَيْرِ وُجُوبٍ يَجِبُ عَلَى الْمَرْءِ فِي ذَلِكَ
اسان کي [ابو موسيٰ محمد بن المتصنيٰ] ٻڌايو آهي اسان کي [سعيد بن سفيان الجهدري] اسان کي [صيوبة] ٻڌايو آهي [قتاده] کان [الحسن] کان [سمره بن جندب] ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'جيڪو جمعي جي ڏينهن وضو ڪري ٿو اهو ڪافي ۽ سٺو آهي، پر جيڪو غسل ڪري ٿو، اهو غسل ڪرڻ وڌيڪ ضروري آهي'. - راوي چيو؛ هن باب ۾ - ابو هريره، عائشه ۽ انس کان هڪ - مرتد - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ سمره حديث هڪ حسن حديث آهي. قتاده جي ڪجهه دوستن قتاده کي حسن کان سمره بن جندب کان به روايت ڪيو آهي، انهن مان ڪجهه قتاده کي حسن کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان مرسل طريقي سان روايت ڪيو آهي. هن حديث تي نبي صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ ان کان پوءِ جي نسلن جا عالم پڻ عمل ڪندا هئا. جيتوڻيڪ، انهن اهو به دليل ڏنو ته - جمعي تي غسل ڪرڻ جو انتخاب ڪيو - غسل جي متبادل طور تي - جمعي تي وضو ڪرڻ ڪافي هو. شافعي چيو؛ انهن شين مان جيڪي ظاهر ڪن ٿيون ته رسول الله ﷺ جو جمعي تي غسل ڪرڻ جو حڪم صرف هڪ متبادل هو، فرض نه هو، عمر جي حديث آهي جنهن عثمان کي چيو ته '۽ وضو' - ڪافي آهي -، يقيناً توهان کي خبر آهي ته رسول الله ﷺ جمعي تي غسل ڪرڻ جو حڪم ڏنو هو. جيڪڏهن - عمر ۽ عثمان - ڄاڻن ها ته سندس حڪم واجب آهي، صرف هڪ متبادل نه، ته ضرور عمر عثمان کي اجازت نه ڏئي ها ۽ ان کي پهرين غسل ڪرڻ کان سواءِ اچڻ کان انڪار ڪري ها، جڏهن ته ان کي چوندو هو ته 'گهر وڃ ۽ پهرين غسل ڪر'. عثمان کي به اهو معلوم هو، پر حديث ۾ جيڪو ڏيکاريو ويو آهي اهو آهي ته جمعي تي غسل ڪرڻ هڪ فضيلت آهي، ۽ ڪنهن تي واجب ناهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 458
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ ثُمَّ أَتَى الْجُمُعَةَ فَدَنَا وَاسْتَمَعَ وَأَنْصَتَ غُفِرَ لَهُ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجُمُعَةِ وَزِيَادَةُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ وَمَنْ مَسَّ الْحَصَى فَقَدْ لَغَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[حناد] اسان کان بيان ڪيو ته هن چيو؛ [ابو معاويه] اسان کان [العماسي] کان [ابو صالح] کان [ابو هريره] تائين بيان ڪيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪو وضو ڪري ٿو ۽ ان کي مڪمل ڪري ٿو، پوءِ جمعي جي نماز لاءِ اچي ٿو، پوءِ ويجهو اچي ٿو، ٻڌندو آهي ۽ خاموش رهي ٿو - خطبي ڏانهن ڌيان ڏيڻ لاءِ - ته ان ڏينهن ۽ ايندڙ جمعي جي وچ ۾ ان جا گناهه معاف ڪيا ويندا - ۽ ان کان پوءِ ٽي ڏينهن شامل ڪيا ويندا. جيڪو به پٿرين سان کيڏيو، ته ان هڪ فضول ڪم ڪيو.' ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن صحيح حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 459
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ سُمَيٍّ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ غُسْلَ الْجَنَابَةِ ثُمَّ رَاحَ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَدَنَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّانِيَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَقَرَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّالِثَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ كَبْشًا أَقْرَنَ وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الرَّابِعَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ دَجَاجَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الْخَامِسَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَيْضَةً فَإِذَا خَرَجَ الْإِمَامُ حَضَرَتْ الْمَلَائِكَةُ يَسْتَمِعُونَ الذِّكْرَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَسَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کان روايت ڪئي وئي آهي [اسحاق بن موسيٰ الانصاري] اسان کان روايت ڪئي آهي [معن] اسان کان [مالڪ] [سمي] کان [ابو صالح] کان [ابو هريره] تائين روايت ڪئي آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪو جمعي جي ڏينهن غسل جنابت وانگر غسل ڪري ٿو - پوءِ جمعي جي نماز جي جاءِ تي پهريون شخص اچي ٿو - اهو ائين آهي جيئن هن هڪ اُٺ قربان ڪيو، ۽ جيڪو ٻئي ڀيري اچي ٿو - اهو ائين آهي جيئن هن هڪ ڳئون قربان ڪئي، جيڪو ٽئين ڀيري اچي ٿو - اهو ائين آهي جيئن هن هڪ سڱ واري ٻڪري قربان ڪئي، جيڪو چوٿين ڀيري اچي ٿو - اهو ائين آهي جيئن هن هڪ ڪڪڙ قربان ڪئي، جيڪو پنجين ڀيري اچي ٿو - اهو ائين آهي جيئن هن هڪ آنا قربان ڪيو، جڏهن ڪو امام منبر تي وڃي ٿو - ملائڪ خطبو ٻڌڻ لاءِ ايندا آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ ابو هريره جي حديث هڪ صحيح حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 460
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبِيدَةَ بْنِ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي الْجَعْدِ يَعْنِي الضَّمْرِيَّ وَكَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ فِيمَا زَعَمَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ تَرَكَ الْجُمُعَةَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ تَهَاوُنًا بِهَا طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قَلْبِهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَسَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي الْجَعْدِ حَدِيثٌ حَسَنٌ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ اسْمِ أَبِي الْجَعْدِ الضَّمْرِيِّ فَلَمْ يَعْرِفْ اسْمَهُ وَقَالَ لَا أَعْرِفُ لَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا هَذَا الْحَدِيثَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَا نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو
اسان کي [علي بن خسيرام] ٻڌايو آهي ته اسان کي [عيسيٰ بن يونس] ٻڌايو آهي ته [محمد بن عمرو] کان [عبيده بن سفيان] کان [ابو جاد يعني عادل دلمريءَ] ۽ هو هڪ ڀيرو رسول الله ﷺ سان مليو هو جيئن محمد بن عمرو اڳڪٿي ڪئي هئي ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'جيڪو به جمعي جي نماز ٽي ڀيرا نه ٿو پڙهي ڇاڪاڻ ته هو ان کي گهٽ سمجهي ٿو، الله تعاليٰ ان جو دل بند ڪري ڇڏيندو'. راوي چيو ته؛ هن باب ۾ - ابن عمر، ابن عباس ۽ سمره کان هڪ - مرتد - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ابو جاد جي حديث حسن حديث آهي. هو چوي ٿو؛ مون محمد کان سندس نالو ابو جاد عاد دلمريءَ بابت پڇيو، پر هن کي سندس نالو نه معلوم هو ۽ چيو ته؛ مون کي خبر ناهي ته رسول الله ﷺ کان ڇا آيو آهي سواءِ هن حديث جي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ اسان هن حديث کي محمد بن عمرو جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون.
