Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 421
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْكَوْسَجُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَتْ صَلَاةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ اللَّيْلِ ثَلَاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً يُوتِرُ مِنْ ذَلِكَ بِخَمْسٍ لَا يَجْلِسُ فِي شَيْءٍ مِنْهُنَّ إِلَّا فِي آخِرِهِنَّ فَإِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ الْوِتْرَ بِخَمْسٍ وَقَالُوا لَا يَجْلِسُ فِي شَيْءٍ مِنْهُنَّ إِلَّا فِي آخِرِهِنَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَأَلْتُ أَبَا مُصْعَبٍ الْمَدِينِيَّ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوتِرُ بِالتِّسْعِ وَالسَّبْعِ قُلْتُ كَيْفَ يُوتِرُ بِالتِّسْعِ وَالسَّبْعِ قَالَ يُصَلِّي مَثْنَى مَثْنَى وَيُسَلِّمُ وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ
اسان کي اسحاق بن منصور الڪوساج ٻڌايو آهي اسان کي عبدالله بن نمير ٻڌايو آهي اسان کي هشام بن عروه ٻڌايو آهي [پنهنجي پيءُ] کان عائشه کان] هن چيو ته نبي صلي الله عليه وسلم جي رات جي نماز تيرهن رڪعتون هيون جن ۾ پنج رڪعتون وتر شامل هيون، پاڻ پنهنجي رڪعت جي آخر کان سواءِ نه ويٺا، جڏهن ڪو مؤذن آذان ڏيندو هو، ته پاڻ ٻه رڪعتون هلڪي نموني سان پڙهندا هئا. راوي چيو؛ هن باب ۾ ابو ايوب کان هڪ روايت پڻ آهي - پنٿ -. ابو عيسيٰ چيو؛ عائشه جي حديث حسن صحيح حديث آهي، ڪجهه عالمن رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ ٻين کان روايت ڪئي آهي ته پاڻ پنج رڪعتون وتر پڙهندا هئا، انهن چيو؛ پاڻ آخري رڪعت کان سواءِ نه ويٺا. عني عيسيٰ چيو؛ مون ابو مشعب المديني کان هن حديث بابت پڇيو ته رسول الله ﷺ نو ۽ ست رڪعتون وتر پڙهندا هئا. مون پڇيو ته نو ۽ ست رڪعتن جي وتر ڪيئن پڙهندا هئا؟ هن جواب ڏنو ته ٻه رڪعتون، ٻه رڪعتون، پوءِ هڪ رڪعت ۽ وتر کي سلام ڪيو.
حديث
Imam Tirmidzi : 422
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوتِرُ بِثَلَاثٍ يَقْرَأُ فِيهِنَّ بِتِسْعِ سُوَرٍ مِنْ الْمُفَصَّلِ يَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِثَلَاثِ سُوَرٍ آخِرُهُنَّ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَيُرْوَى أَيْضًا عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَكَذَا رَوَى بَعْضُهُمْ فَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أُبَيٍّ وَذَكَرَ بَعْضُهُمْ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أُبَيٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ إِلَى هَذَا وَرَأَوْا أَنْ يُوتِرَ الرَّجُلُ بِثَلَاثٍ قَالَ سُفْيَانُ إِنْ شِئْتَ أَوْتَرْتَ بِخَمْسٍ وَإِنْ شِئْتَ أَوْتَرْتَ بِثَلَاثٍ وَإِنْ شِئْتَ أَوْتَرْتَ بِرَكْعَةٍ قَالَ سُفْيَانُ وَالَّذِي أَسْتَحِبُّ أَنْ أُوتِرَ بِثَلَاثِ رَكَعَاتٍ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَعْقُوبَ الطَّالَقَانِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ قَالَ كَانُوا يُوتِرُونَ بِخَمْسٍ وَبِثَلَاثٍ وَبِرَكْعَةٍ وَيَرَوْنَ كُلَّ ذَلِكَ حَسَنًا
اسان کي [حناد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابوبڪر بن عياسي] ٻڌايو آهي ته [ابو اسحاق] کان [الحارث] کان [علي] ٻڌايو آهي ته؛ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم ٽي رڪعتون وتر پڙهيون، پاڻ نو سورتون ترتيب سان پڙهيون، هڪ رڪعت ۾ ٽي سورتون هڪ ئي وقت پڙهيون، ۽ آخري رڪعت ۾ قل هوالله احد پڙهيائون. راوي چيو ته؛ هن باب ۾ - هڪ - قصو - عمران بن حُشِين، عيسيه، ابن عباس، ابو ايوب، عبدالرحمان بن ابزه کان ابي بن ڪعب کان. اهو عبدالرحمان بن ابزه کان به نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪيو ويو آهي. اهو انهن مان ڪجهه ماڻهن ابي کان ذڪر ڪرڻ کان سواءِ بيان ڪيو آهي، ۽ ٻيا ان کي عبدالرحمان بن ابزه کان ابي کان ذڪر ڪن ٿا. ابو عيسيٰ چيو؛ اصحاب رسول صلي الله عليه وسلم ۽ ٻين مان عالمن جو رايو آهي ته هن حديث جو مطلب آهي ته هڪ شخص کي ٽي رڪعتون وتر پڙهڻ گهرجي. سفيان چيو؛ جيڪڏهن توهان چاهيو ته، توهان پنج رڪعتون وتر پڙهي سگهو ٿا، ٽي رڪعتون ۽ جيڪڏهن توهان چاهيو ته، توهان صرف هڪ رڪعت ڪري سگهو ٿا. سفيان چيو؛ ۽ مان وتر جي نماز جون ٽي رڪعتون پڙهڻ جي سفارش ڪريان ٿو، اهي ابن مبارڪ ۽ ڪوفه جي ماڻهن جا لفظ آهن. اسان کي سعيد بن يعقوب ثعلقاني ٻڌايو آهي ته اسان کي حماد بن زيد هشام کان، محمد بن سيرين کان، هن چيو ته؛ اهي پنج رڪعتون وتر پڙهندا آهن، ٽي رڪعتون يا هڪ رڪعت به، ۽ اهي هر شيءِ کي سٺو سمجهن ٿا.
حديث
Imam Tirmidzi : 423
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ قَالَسَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ فَقُلْتُ أُطِيلُ فِي رَكْعَتَيْ الْفَجْرِ فَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى وَيُوتِرُ بِرَكْعَةٍ وَكَانَ يُصَلِّي الرَّكْعَتَيْنِ وَالْأَذَانُ فِي أُذُنِهِ يَعْنِي يُخَفِّفُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَجَابِرٍ وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ رَأَوْا أَنْ يَفْصِلَ الرَّجُلُ بَيْنَ الرَّكْعَتَيْنِ وَالثَّالِثَةِ يُوتِرُ بِرَكْعَةٍ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [حماد بن زيد] انس بن سيرين کان ٻڌايو آهي ته مون [ابن عمر] کان پڇيو ۽ چيو ته مون فجر جي نماز ٻه رڪعتون ڊگهيون ڪيون، پوءِ هن چيو ته رسول الله ﷺ رات جي نماز جون ٻه رڪعتون، ٻه رڪعتون، پوءِ وتر جي هڪ رڪعت، پاڻ فجر جي سنت - ٻه رڪعتون هلڪي - جلدي - ادا ڪئي ڄڻ ته هن پنهنجي ڪنن ۾ اذان ٻڌي هجي. -راوي - چيو؛ هن باب ۾ - عيسيه، جابر، فضل بن عباس، ابو ايوب ۽ ابن عباس کان به روايتون آهن - توبه - ڪئي وئي آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ ابن عمر جي حديث هڪ مستند حسن حديث آهي. هن حديث تي رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ تابعين مان ڪجهه عالمن به عمل ڪيو، انهن جو خيال هو ته هڪ شخص کي ٻي ۽ ٽئين رڪعت کي وتر جي هڪ رڪعت سان الڳ ڪرڻ گهرجي، اهو ئي رايو مالڪ، شافعي، احمد ۽ اسحاق جي راءِ سان آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 424
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الْوِتْرِ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ فِي رَكْعَةٍ رَكْعَةٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَيُرْوَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْوِتْرِ فِي الرَّكْعَةِ الثَّالِثَةِ بِالْمُعَوِّذَتَيْنِ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَالَّذِي اخْتَارَهُ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنْ يَقْرَأَ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ يَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ مِنْ ذَلِكَ بِسُورَةٍ
اسان کي علي بن حجر ٻڌايو آهي ته اسان کي [شرڪ] [ابو اسحاق] کان، [سعد بن جبير] کان، [ابن عباس] کان، هن چيو ته؛ پاڻ سڳورن صلي الله عليه وآله وسلم وتر جي نماز ۾ هر رڪعت ۾ سُبْحِسْمَ رَبِّكَ عَلَيْهِ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ۽ قل هوالله احد پڙهندا هئا. هن باب ۾ علي، عائشه ۽ عبدالرحمٰن بن ابزه کان اُبي بن ڪعب کان به هڪ قلمي تاريخ آهي. حضرت عبدالرحمٰن بن ابي رضي الله عنه کان روايت آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم ابو عيسي چيو؛ پاڻ سڳورن صَلَّى اللهُ تَعَالٰى عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمَ کان روايت آهي ته نماز وتر جي ٽئين رڪعت ۾ قل هوالله احد پڙهيائين. ۽ اصحابن سڳورن صَلَّى اللهُ تَعَالٰى عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمَ ۽ ان کان پوءِ جي اڪثر عالمن جي چونڊيل حديث اها آهي ته خط جي هر رڪعت ۾ سَبَّيْحَمْ رَبِّكَ عَلَى وَقُلْ يَا أَيُّهَا الَّذِيْنَ وَ قل هوالله احد پڙهو.
حديث
Imam Tirmidzi : 425
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ قَالَسَأَلْنَا عَائِشَةَ بِأَيِّ شَيْءٍ كَانَ يُوتِرُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ كَانَ يَقْرَأُ فِي الْأُولَى بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى وَفِي الثَّانِيَةِ بِقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَفِي الثَّالِثَةِ بِقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَالْمُعَوِّذَتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ قَالَ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ هَذَا هُوَ وَالِدُ ابْنِ جُرَيْجٍ صَاحِبِ عَطَاءٍ وَابْنُ جُرَيْجٍ اسْمُهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي اسحاق بن ابراهيم بن حبيب بن سيد البشري ٻڌايو آهي ته اسان کي [محمد بن سلمه الحراني] [خشف] کان، [عبدالعزيز بن جريج] کان، هن چيو ته؛ اسان عائشه کان پڇيو ته ڇا رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم وتر ۾ پڙهندا هئا؟ هن جواب ڏنو ته پهرين رڪعت ۾ سَبْحَمْ رَبِّكَ الْعَلَىٰ، ٻي رڪعت ۾ قل يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ۽ ٽين رڪعت ۾ قل هوالله احد ۽ المعوذ الذين سورهون ۽ سوره الفلاح پڙهيائين. ابو عيسي چيو؛ هي حديث حسن غريب آهي، پاڻ فرمايائون؛ عبدالعزيز ابن جريج جو پيءُ آهي، عطاء جو دوست آهي، ۽ ابن جريج جو نالو عبدالملڪ بن عبدالعزيز بن جريج آهي، [يحيٰ بن سعيد الانصاري] هن حديث کي [عمروة] کان [عائشه] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم روايت ڪيو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 426
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَبِي الْحَوْرَاءِ السَّعْدِيِّ قَالَ قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي الْوِتْرِ اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ فَإِنَّكَ تَقْضِي وَلَا يُقْضَى عَلَيْكَ وَإِنَّهُ لَا يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الْحَوْرَاءِ السَّعْدِيِّ وَاسْمُهُ رَبِيعَةُ بْنُ شَيْبَانَ وَلَا نَعْرِفُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْقُنُوتِ فِي الْوِتْرِ شَيْئًا أَحْسَنَ مِنْ هَذَا وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقُنُوتِ فِي الْوِتْرِ فَرَأَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ الْقُنُوتَ فِي الْوِتْرِ فِي السَّنَةِ كُلِّهَا وَاخْتَارَ الْقُنُوتَ قَبْلَ الرُّكُوعِ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَإِسْحَقُ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ كَانَ لَا يَقْنُتُ إِلَّا فِي النِّصْفِ الْآخِرِ مِنْ رَمَضَانَ وَكَانَ يَقْنُتُ بَعْدَ الرُّكُوعِ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ
اسان کي (قطيبه) ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابو الاحواش] [ابو اسحاق] کان، بريد بن ابو مريم کان، [ابو الخوراء السعدي] کان، هن چيو ته؛ [الحسن بن علي] رضي الله عنه فرمايو؛ رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم مون کي ڪجهه جملا سيکاريا جيڪي مان وتر جي نماز ۾ چوان ٿو، يعني اللهُمَّحْدِنِي فَيْمَانِ حَدِيْتَ وَعَافِنِي فِيْمَانِ عَفَيْتَ وَتَوَلَّنِي فِيْمَانِ تَوَلَّيْتَ وَبَارِكَ عَلَيْكَ عَلَيْهِمُ الْعَالَمِينَ. قادليت، فيننا تقدلي ولا يقدله العليك، وإنَّهُ لَا يَدْزِلُهُ مِنْ وَالْتَبِرَكَتَ رَبِّنَا وَطَاعَلَت. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ علي عليه السلام کان به هڪ روايت آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن حديث آهي، اسان کي خبر ناهي - نقل جو رستو - هن رستي کان سواءِ، ابو الخوره السعدي جي حديث مان ۽ سندس نالو ربيعة بن شيبان آهي، اسان کي رسول الله صلي الله عليه وسلم کان قنوت وتر مان ڪا به اهڙي شيءِ نه معلوم آهي جيڪا هن کان بهتر هجي. قنوت وتر جي مسئلي بابت عالمن جو اختلاف آهي، عبدالله بن مسعود جو رايو آهي ته قنوت وتر هر سال ڪيو ويندو آهي، ڪجهه عالمن رڪوع کان اڳ قنوت ڪرڻ جو انتخاب ڪيو آهي، جنهن ۾ سفيان الصوري، ابن مبارڪ، اسحاق ۽ ڪوفه جي رهواسين جا لفظ شامل آهن. علي بن ابو طالب کان روايت آهي ته هن رمضان جي مهيني جي آخر جي وچ ۾ قنوت نه ڪيو، ۽ رڪوع کان پوءِ قنوت ڪيو، ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته جيئن سيافيءَ ۽ احمد چيو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 427
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ نَامَ عَنْ الْوِتْرِ أَوْ نَسِيَهُ فَلْيُصَلِّ إِذَا ذَكَرَ وَإِذَا اسْتَيْقَظَ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي، اسان کي [واقع] ٻڌايو آهي، اسان کي [عبدالرحمن بن زيد بن اسلم] پنهنجي پيءُ کان، [عطاء بن يسار] کان، [ابو سعيد الخدري] کان، هن چيو ته رسول الله ﷺ فرمايو آهي ته: جيڪو وتر جي نماز نه پڙهڻ جي ڪري سمهي پوي يا وساري ڇڏي ته ان کي گهرجي ته جڏهن ياد اچي يا جاڳي ته نماز پڙهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 428
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ نَامَ عَنْ وِتْرِهِ فَلْيُصَلِّ إِذَا أَصْبَحَقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ الْحَدِيثِ الْأَوَّلِ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت أَبَا دَاوُدَ السِّجْزِيَّ يَعْنِي سُلَيْمَانَ بْنَ الْأَشْعَثِ يَقُولُ سَأَلْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ فَقَالَ أَخُوهُ عَبْدُ اللَّهِ لَا بَأْسَ بِهِ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَذْكُرُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ ضَعَّفَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ و قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ثِقَةٌ قَالَ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ بِالْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالُوا يُوتِرُ الرَّجُلُ إِذَا ذَكَرَ وَإِنْ كَانَ بَعْدَ مَا طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ
قتيبه پنهنجي پيءُ کان اسان کي ٻڌايو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪو به وتر کان سواءِ سمهي ٿو، اهو صبح جي نماز پڙهي.' ابو عيسيٰ چيو: هي حديث پهرين حديث کان وڌيڪ صحيح آهي. ابو عيسيٰ چيو: مون ابو دائود الساجزي، يعني سليمان بن الاشعث، کي چوندي ٻڌو: مون احمد بن حنبل کان عبدالرحمان بن زيد بن اسلم بابت پڇيو، هن جواب ڏنو: هو عبدالله جو ڀاءُ آهي، هو ٺيڪ آهي - ڪو مسئلو ناهي -. هن - ابو عيسيٰ - چيو: مون محمد کي علي بن عبدالله بابت ذڪر ڪندي ٻڌو ته هن عبدالرحمان بن زيد بن اسلم جي روايت کي ڪمزور ڪيو، هن چيو: عبدالله بن زيد بن اسلم هڪ تسيقه آهي. هن - ابو عيسيٰ - چيو: ڪوفي ۾ ڪجهه عالمن جو هن حديث تي رايو آهي، اهي چون ٿا ته هڪ شخص کي وتر ياد ڪرڻ وقت ڪرڻ گهرجي جيتوڻيڪ سج اڀري چڪو هجي ۽ هي سفيان عطسوري جو رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 429
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَادِرُوا الصُّبْحَ بِالْوِتْرِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [احمد بن مني] ٻڌايو آهي، اسان کي [يحيى بن زڪريا بن ابو زيده] ٻڌايو آهي، اسان کي [عبيدالله] ٻڌايو آهي، [نافع] ۽ [ابن عمر] کان ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'جلدي ڪريو ۽ فجر کان اڳ وتر جي نماز پڙهو'. ابو عيسيٰ چيو ته: هي هڪ صحيح حسن حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 430
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْتِرُوا قَبْلَ أَنْ تُصْبِحُوا
اسان کي [الحسن بن علي الخلال] ٻڌايو آهي، اسان کي [عبدالرزاق] ٻڌايو آهي، اسان کي [معمر] ٻڌايو آهي، [يحييٰ بن ابو ڪثير] کان، [ابو نضلره] کان، [ابو سعيد الخدري] چيو آهي ته رسول الله ﷺ جن فرمايو آهي ته: صبح جي نماز کان اڳ وتر جي نماز پڙهو.
حديث
Imam Tirmidzi : 431
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ فَقَدْ ذَهَبَ كُلُّ صَلَاةِ اللَّيْلِ وَالْوِتْرُ فَأَوْتِرُوا قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِقَالَ أَبُو عِيسَى وَسُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى قَدْ تَفَرَّدَ بِهِ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ وَرُوِي عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَا وِتْرَ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ لَا يَرَوْنَ الْوِتْرَ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي اسان کي [عبدالرزاق] اسان کي [ابن جريج] ٻڌايو آهي [سليمان بن موسيٰ] کان [نافع] کان [ابن عمر] کان، رسول الله ﷺ فرمايو ته: 'جيڪڏهن صبح جو سوير اڀري وڃي ۽ شام جي نماز ۽ وتر جو وقت ختم ٿي وڃي ته پوءِ وتر جي نماز صبح جو سج اڀرڻ کان اڳ پڙهو'. ابو عيسيٰ ۽ سليمان بن موسيٰ چيو ته: هن حديث جو تلفظ ان جي پنهنجي تاريخ آهي - ٻيو ڪو به ناهي - ۽ رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي وئي آهي ته پاڻ فرمايو ته: 'صبح جي نماز کان پوءِ وتر ناهي'. اهو ئي آهي جيڪو اڪثر عالم چون ٿا، جهڙوڪ سيافعي، احمد ۽ اسحاق جا لفظ، انهن جو خيال آهي ته صبح جي نماز کان پوءِ وتر ناهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 432
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا مُلَازِمُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَدْرٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وِتْرَانِ فِي لَيْلَةٍقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الَّذِي يُوتِرُ مِنْ أَوَّلِ اللَّيْلِ ثُمَّ يَقُومُ مِنْ آخِرِهِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ نَقْضَ الْوِتْرِ وَقَالُوا يُضِيفُ إِلَيْهَا رَكْعَةً وَيُصَلِّي مَا بَدَا لَهُ ثُمَّ يُوتِرُ فِي آخِرِ صَلَاتِهِ لِأَنَّهُ لَا وِتْرَانِ فِي لَيْلَةٍ وَهُوَ الَّذِي ذَهَبَ إِلَيْهِ إِسْحَقُ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ إِذَا أَوْتَرَ مِنْ أَوَّلِ اللَّيْلِ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ فَإِنَّهُ يُصَلِّي مَا بَدَا لَهُ وَلَا يَنْقُضُ وِتْرَهُ وَيَدَعُ وِتْرَهُ عَلَى مَا كَانَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَأَحْمَدَ وَهَذَا أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ صَلَّى بَعْدَ الْوِتْرِ
اسان کي [حناد] ٻڌايو آهي اسان کي [ملازم بن عمرو] اسان کي [عبدالله بن بدر] ٻڌايو آهي [قيس بن طلق بن علي] کان [پنهنجي پيءُ] کان، هن چيو ته مون رسول الله ﷺ کي فرمائيندي ٻڌو آهي ته: 'هڪ رات ۾ ٻه وتر نه آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته: هي حديث حسن غريب آهي، عالمن جا انهن ماڻهن بابت مختلف رايا آهن جيڪي رات جي شروعات ۾ وتر پڙهندا آهن، پوءِ رات جي آخر ۾ جاڳندا آهن. رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ ايندڙن مان ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته اهو وتر کي باطل ڪري ٿو، اهي چون ٿا ته وتر ۾ هڪ رڪعت شامل ڪئي وڃي، پوءِ ان مطابق نماز پڙهي وڃي جيڪا کيس نظر اچي ۽ پوءِ پنهنجي نماز جي آخر ۾ وتر پڙهي، ڇاڪاڻ ته هڪ رات ۾ ٻه ڀيرا وتر نه آهن ۽ اهو اسحاق جو خيال آهي، جڏهن ته ڪجهه ٻين اصحابن ۽ ٻين عالمن جو خيال آهي ته جيڪڏهن هن رات جي شروعات ۾ وتر پڙهيو آهي ۽ پوءِ سمهي ٿو، پوءِ رات جي آخر ۾ جاڳي ٿو، ته پوءِ هن کي نماز ان مطابق پڙهڻ گهرجي جيڪا کيس نظر اچي ۽ پنهنجو وتر - جيڪو رات جي شروعات ۾ هو - منسوخ نه ڪرڻ گهرجي ۽ جيڪو وتر هن اڳ ۾ پڙهيو آهي ان کي ڇڏي نه ڏيڻ گهرجي، هي سفيان عثصوري، مالڪ بن انس، بن المبارڪ، سيافعي، ڪوفي جا ماڻهو ۽ احمد جو خيال آهي، هي سڀ کان وڌيڪ صحيح راءِ آهي، ڇاڪاڻ ته حديث مختلف ذريعن کان نقل ڪئي وئي آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم... (وتر کان پوءِ نماز پڙهي).
حديث
Imam Tirmidzi : 433
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مُوسَى الْمَرَئِيِّ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْوِتْرِ رَكْعَتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ أَبِي أُمَامَةَ وَعَائِشَةَ وَغَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي [حماد بن مسعده] [ميمون بن موسيٰ المرعائي] کان [الحسن] کان [پنهنجي ماءُ] کان [ام سلمه] تائين ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ وتر جي نماز کان پوءِ ٻه رڪعتون پڙهندا هئا. ابو عيسيٰ چيو ته؛ هي حديث ابو امامه، عائشه ۽ ٻين کان رسول الله ﷺ کان ساڳئي طرح روايت ڪئي وئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 434
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ قَالَكُنْتُ أَمْشِي مَعَ ابْنِ عُمَرَ فِي سَفَرٍ فَتَخَلَّفْتُ عَنْهُ فَقَالَ أَيْنَ كُنْتَ فَقُلْتُ أَوْتَرْتُ فَقَالَ أَلَيْسَ لَكَ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوتِرُ عَلَى رَاحِلَتِهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ إِلَى هَذَا وَرَأَوْا أَنْ يُوتِرَ الرَّجُلُ عَلَى رَاحِلَتِهِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا يُوتِرُ الرَّجُلُ عَلَى الرَّاحِلَةِ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يُوتِرَ نَزَلَ فَأَوْتَرَ عَلَى الْأَرْضِ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ
اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [مالڪ بن انس] ٻڌايو آهي ته [ابوبڪر بن عمر بن عبدالرحمان] کان [سعيد بن يسار] چيو ته؛ مان [ابن عمر] سان گڏ سفر تي هلي رهيو هوس، پوءِ مان ان کان غائب ٿي ويس، هن چيو ته؛ تون ڪٿي آهين؟ مون جواب ڏنو، مان وتر جي نماز پڙهي رهيو هوس، پوءِ هن چيو ته؛ ڇا رسول الله صلي الله عليه وسلم توهان لاءِ سٺي نموني جا نه آهن؟ مون هڪ ڀيري رسول الله صلي الله عليه وسلم کي گاڏي تي وتر جي نماز پڙهندي ڏٺو. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ابن عباس کان هڪ - قلمي - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ ابن عمر جي حديث حسن صحيح آهي، رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن مان ڪجهه عالمن ۽ ٻين جو هن حديث تي رايو آهي، يعني ته هڪ شخص کي پنهنجي گاڏي تي وتر جي نماز پڙهڻ گهرجي (رضي الله عنه) - جيڪڏهن سفر ۾ هجي - اهو شافعي، احمد ۽ اسحاق جي بيان مطابق آهي. ڪوفي جي ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته هڪ شخص کي پنهنجي گاڏي تي وتر جي نماز نه پڙهڻ گهرجي (رضي الله عنه)، يعني جيڪڏهن هو وتر جي نماز پڙهڻ چاهي ٿو ته ان کي پنهنجي گاڏي مان لهڻ گهرجي (رضي الله عنه).
حديث
Imam Tirmidzi : 435
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ فُلَانِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ عَمِّهِ ثُمَامَةَ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَلَّى الضُّحَى ثِنْتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً بَنَى اللَّهُ لَهُ قَصْرًا مِنْ ذَهَبٍ فِي الْجَنَّةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ هَانِئٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَنُعَيْمِ بْنِ هَمَّارٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَعَائِشَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعُتْبَةَ بْنِ عَبْدٍ السُّلَمِيِّ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي سَعِيدٍ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ
اسان کي [ابو ڪريب محمد بن العلاء] اسان کي [يونس بن بُڪائر] [محمد بن اسحاق] کان بيان ڪيو آهي، هن چيو ته مون کي [موسيٰ بن فلان بن انس] پنهنجي چاچي، يعني [ثُمَامَة بن انس بن مالڪ] کان، [انس بن مالڪ] کان، هن چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪو ٻارهن رڪعتون نماز پهرين پڙهي ٿو، الله تعاليٰ ضرور ان لاءِ جنت ۾ سون جو محل ٺاهيندو'. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - ام هاني، ابو هريره، نعيم بن حمار، ابو ذر، عيسيه، ابو امامه، عتبه بن عبدالعاص سلمي، ابن ابو اوفي، ابو سعيد، زيد بن ارقم ۽ ابن عباس کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ انس جي حديث هڪ غريب حديث آهي، اسان ان کي هن رستي کان سواءِ نٿا ڄاڻون.
حديث
Imam Tirmidzi : 436
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَمَا أَخْبَرَنِي أَحَدٌ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الضُّحَى إِلَّا أُمَّ هَانِئٍ فَإِنَّهَا حَدَّثَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ بَيْتَهَا يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ فَاغْتَسَلَ فَسَبَّحَ ثَمَانَ رَكَعَاتٍ مَا رَأَيْتُهُ صَلَّى صَلَاةً قَطُّ أَخَفَّ مِنْهَا غَيْرَ أَنَّهُ كَانَ يُتِمُّ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَكَأَنَّ أَحْمَدَ رَأَى أَصَحَّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثَ أُمِّ هَانِئٍ وَاخْتَلَفُوا فِي نُعَيْمٍ فَقَالَ بَعْضُهُمْ نُعَيْمُ بْنُ خَمَّارٍ و قَالَ بَعْضُهُمْ ابْنُ هَمَّارٍ وَيُقَالُ ابْنُ هَبَّارٍ وَيُقَالُ ابْنُ هَمَّامٍ وَالصَّحِيحُ ابْنُ هَمَّارٍ وَأَبُو نُعَيْمٍ وَهِمَ فِيهِ فَقَالَ ابْنُ حِمَازٍ وَأَخْطَأَ فِيهِ ثُمَّ تَرَكَ فَقَالَ نُعَيْمٌ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى و أَخْبَرَنِي بِذَلِكَ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ
اسان کي ابو موسيٰ محمد بن مُتصَنّا ٻڌايو آهي ته اسان کي محمد بن جعفر ٻڌايو آهي ته اسان کي صُبَعَه چيو آهي ته عمرو بن مُرّه کان ۽ عبدالرحمٰن بن ابي ليليٰ کان، هن چيو ته مون کي ڪنهن ٻڌايو ته هن رسول الله ﷺ کي پهرين نماز پڙهندي ڏٺو، سواءِ [ام هاني] جي ته هن مون کي ٻڌايو ته رسول الله ﷺ فتح مڪه جي ڏينهن پنهنجي گهر ۾ داخل ٿيا، پوءِ غسل ڪيو ۽ اٺ رڪعتون پڙهيون، مون ڪڏهن به کيس پهرين نماز کان وڌيڪ هلڪي نماز پڙهندي نه ڏٺو، پر هن پنهنجو رڪوع ۽ سجدو مڪمل ڪيو. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن صحيح حديث آهي، اهو لڳي ٿو ته احمد جو خيال آهي ته سڀ کان وڌيڪ صحيح حديث ام هاني جي روايت ڪيل حديث آهي، ۽ انهن نعيم بابت اختلاف ڪيو، انهن مان ڪجهه چيو ته هو نعيم بن خمار هو ۽ ڪجهه ٻين چيو ته هو ابن حمار هو، اهو پڻ چيو ويو ته ابن هبار يا ابن همام، جڏهن ته صحيح هڪ ابن حمار آهي. ۽ ابو نعيم ان بابت شڪ ۾ هو، ابن هماز چيو؛ ته هن ان کي ملامت ڪيو ۽ پوءِ ان کي ڇڏي ڏنو، نعيم چيو؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان. ابو عيسيٰ چيو؛ مون کي عبد بن حميد ابو نعيم کان روايت وانگر خبر ڏني آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 437
حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ السِّمْنَانِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ أَوْ أَبِي ذَرٍّعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنَّهُ قَالَ ابْنَ آدَمَ ارْكَعْ لِي مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ أَكْفِكَ آخِرَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
اسان کي [ابو جعفر سمناني] ٻڌايو آهي اسان کي [ابو مشير] اسان کي [اسماعيل بن عياسي] ٻڌايو آهي [بحير بن سعد] کان [خالد بن معدان] کان [جبير بن نفير] کان [ابو درداء] يا [ابو ذر] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان الله عزوجل کان، پاڻ فرمايو: 'اي آدم جا پٽ، ظهر جي شروعات ۾ چار رڪعتون مون لاءِ سجدو ڪر، مان ظهر جي آخر ۾ ضرور تنهنجي ضرورت پوري ڪندس'. ابو عيسيٰ چيو؛ هي هڪ حسن غريب حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 438
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ نَهَّاسِ بْنِ قَهْمٍ عَنْ شَدَّادٍ أَبِي عَمَّارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَافَظَ عَلَى شُفْعَةِ الضُّحَى غُفِرَ لَهُ ذُنُوبُهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى وَكِيعٌ وَالنَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْأَئِمَّةِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ نَهَّاسِ بْنِ قَهْمٍ وَلَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِهِ
اسان کي [محمد بن عبدالعالي البشري] اسان کي [يزيد بن زرعي] [نحاس بن قهم] کان [سيدد ابو عمار] کان [ابو هريره] کان بيان ڪيو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته جيڪو به پهرين رڪعت هميشه پڙهندو آهي، ان جا گناهه معاف ڪيا ويندا جيتوڻيڪ اهي سمنڊ جي جھاگ وانگر هجن. ابو عيسيٰ چيو ته هن حديث کي [واقعي] ۽ [نضل بن صومائل] پڻ بيان ڪيو آهي ۽ نه رڳو هڪ حديث عالم [نحاس بن قهم] کان، اسان کي سندس حديث کان سواءِ ٻيون حديثون معلوم نه آهن.
حديث
Imam Tirmidzi : 439
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ مَرْزُوقٍ عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَكَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الضُّحَى حَتَّى نَقُولَ لَا يَدَعُ وَيَدَعُهَا حَتَّى نَقُولَ لَا يُصَلِّيقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
اسان کي [زياد بن ايوب البغدادي] ٻڌايو آهي اسان کي [محمد بن ربيعہ] ٻڌايو آهي [فضليل بن مرزوق] کان [عطيه العوفي] کان [ابو سعيد الخدري] ٻڌايو آهي ته: رسول الله ﷺ هميشه پهرين نماز پڙهندا هئا جيستائين اسان چيو ته هن ڪڏهن به نه ڇڏي، پر جيڪڏهن هن ان کي ڇڏيو ته جيستائين اسان چيو ته هن ڪڏهن به نه ڇڏيو. ابو عيسيٰ چيو ته: هي حسن غريب حديث آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 440
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي الْوَضَّاحِ هُوَ أَبُو سَعِيدٍ الْمُؤَدِّبُ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي أَرْبَعًا بَعْدَ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ قَبْلَ الظُّهْرِ وَقَالَ إِنَّهَا سَاعَةٌ تُفْتَحُ فِيهَا أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَأُحِبُّ أَنْ يَصْعَدَ لِي فِيهَا عَمَلٌ صَالِحٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ بَعْدَ الزَّوَالِ لَا يُسَلِّمُ إِلَّا فِي آخِرِهِنَّ
اسان کي ٻڌايو آهي [ابو عيسيٰ محمد بن المثنيٰ] اسان کي ٻڌايو آهي [ابو دائود ثياليسي] اسان کي ٻڌايو آهي [محمد بن مسلم بن ابو الودله هو ابو سعيد المعديب آهي] [عبد الڪريم الجزري] کان [مجاهد] کان [عبد اللّٰه السَّائِب] ته رسول الله صلّى الله عليه وسلم سج لهڻ کان پوءِ نماز پڙهندا هئا، يعني ظهر کان اڳ جو وقت چار رڪعتون، پاڻ فرمايائون: 'يقيناً، اهو اهو وقت آهي جڏهن آسمان جا دروازا کوليا ويندا آهن ۽ مان چاهيان ٿو ته ان وقت منهنجا نيڪ عمل بلند ڪيا وڃن'. - راوي - چيو؛ هن باب ۾ - علي ۽ ابو ايوب کان هڪ - قلمبند - تاريخ پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ عبدالله بن سائب جي حديث حسن غريب آهي، ۽ نبي صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي وئي آهي ته پاڻ سج لهڻ کان پوءِ چار رڪعتون پڙهندا هئا، ۽ انهن چئن رڪعتن ۾ سلام نه چوندا هئا سواءِ آخري رڪعت جي.
