Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 21
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ
[علي بن حجر] ۽ [احمد بن محمد بن موسيٰ مردويه] اسان کي بيان ڪيو آهي، انهن ٻنهي چيو آهي؛ [عبدالله ابن المبارڪ] اسان کي [معمر] کان [اشعث بن عبدالله] کان [الحسن] کان [عبدالله بن مغفل] کان بيان ڪيو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم ڪنهن شخص کي پنهنجي غسل خاني ۾ پيشاب ڪرڻ کان منع ڪيو آهي، ۽ اهو به چيو آهي ته: 'عام طور تي وسوس ان مان نڪرندو آهي'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي هڪ صحابي کان هڪ حديث پڻ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته، 'هي حديث غريب آهي - نامعلوم -، اسان کي اشعث بن عبدالله جي حديث کان سواءِ ڪا به حديث مرفوع نه آهي، ۽ ان کي اشعث العامه پڻ سڏيو ويندو آهي. ڪجهه عالم غسل خاني ۾ پيشاب ڪرڻ کي مکروه سمجهن ٿا، اهي چون ٿا ته: 'عام طور تي وسوس ان مان نڪرندو آهي'. ۽ ڪجهه سائنسي عالمن هن معاملي ۾ راحت فراهم ڪئي، جن ۾ ابن سيرين به شامل آهن. ۽ جڏهن کيس چيو ويو ته، 'بيشڪ، پريشاني عام طور تي هن کان ايندي آهي،' ته هن جواب ڏنو، 'اسان جو رب الله آهي، ان جو ڪو به ساٿي ناهي'. ابن مبارڪ چيو؛ 'جيڪڏهن پاڻي وهندو هجي ته حمام ۾ پيشاب ڪرڻ جي اجازت آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي اسان کي احمد بن عبدالله المعولي، حبان کان، عبدالله بن المبارڪ کان ٻڌايو آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 22
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى
اسان کان [ابو ڪريب] روايت ڪئي آهي، اسان کان [عبده بن سليمان] [محمد بن عمرو] کان [ابو سلمه] کان [ابو هريره] کان بيان ڪيو آهي، هن چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪڏهن منهنجي امت تي بار نه هجي ها ته مان انهن کي هر نماز جي وقت مسواک ڪرڻ جو حڪم ڏيان ها'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث [محمد بن اسحاق] [محمد بن ابراهيم] کان، [ابو سلمه] کان، [زيد بن خالد] کان، ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي.' ۽ ابو سلمه جي حديث جيڪا ابو هريره ۽ زيد بن خالد رسول الله صلي الله عليه وسلم کان بيان ڪئي آهي، منهنجي خيال ۾ ٻئي صحيح آهن.' ڇاڪاڻ ته اها حديث صرف هڪ طريقي سان نه آهي يعني ابوهريره رضي الله عنه کان رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم کان، پر ٻين رستن کان، تنهنڪري ابو هريره کان روايت ڪيل حديث صحيح آهي. جڏهن ته محمد بن اسماعيل دعويٰ ڪئي ته زيد بن خالد کان ابو سلمه جي روايت وڌيڪ صحيح آهي. ابو عيسي چيو؛ هن باب ۾ حضرت ابوبڪر صديق، علي، عائشه، ابن عباس، حذيفه، زيد بن خالد، انس، عبدالله بن عمرو، ابن عمر، ام حبيبه، ابو ايوب، تمام بن عباس، عبدالله بن حندل الله، ام سلمه ۽ ابوالصاص رضه کان به روايتون آهن.
حديث
Imam Tirmidzi : 23
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [عبده بن سليمان] ٻڌايو آهي [محمد بن اسحاق] کان [محمد بن ابراهيم] کان [ابو سلمه] کان [زيد بن خالد الجهني] چيو آهي ته؛ مون رسول الله ﷺ کي فرمائيندي ٻڌو آهي ته؛ 'جيڪڏهن منهنجي امت تي بار نه هجي ها ته مان انهن کي هر نماز تي مسواڪ ڪرڻ جو حڪم ڏيان ها، ۽ مان رات جو ٽيون حصو عشاء جي نماز به ختم ڪريان ها'. هن چيو؛ 'زيد بن خالد مسجد ۾ نماز ۾ حاضر ٿيو، جڏهن ته سندس مسواڪ سندس ڪن ۾ هو جيئن قلم هميشه ليکڪ جي ڪن ۾ هوندو آهي، هو نماز لاءِ نه اٿيو جيستائين هو پهرين مسواڪ نه ڪري. ان کان پوءِ ان کي واپس ان جي جاءِ تي رکي ڇڏيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 24
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا
اسان [ابوالوليد احمد بن بڪر ادمشقي] کي ٻڌايو آهي ته ڪنهن چيو ته هو بسر بن ارثعہ جو پٽ هو، جيڪو رسول الله ﷺ جو دوست هو. هن چيو ته اسان کي [الوليد بن مسلم] ٻڌايو آهي ته [العوزي] کان [عز زهري] کان [سعيد ابن المسيب] کان ۽ [ابو سلمه] کان [ابو هريره] کان رسول الله ﷺ کان، پاڻ فرمايو ته: 'جڏهن توهان مان ڪو ننڊ مان جاڳي ته پنهنجو هٿ ڪنهن ٿانو ۾ نه وجهي جيستائين هو پنهنجي هٿ تي ٻه يا ٽي ڀيرا پاڻي نه وجهي، ڇاڪاڻ ته هو نه ٿو ڄاڻي ته سندس هٿ رات ڪٿي گذاري آهي'. هن باب ۾ ابن عمر، جابر ۽ عائشه کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي. اشعري چيو ته؛' "مون کي پسند آهي ته جيڪو به ننڊ مان جاڳي، چاهي اهو ننڊ هجي يا ڪا ٻي شيءِ، وضو لاءِ پاڻي ۾ هٿ نه وجهي جيستائين هو ان کي پهرين پاڻي سان نه ڌوئي، ۽ مون کي اهو ناپسند آهي ته ڪو به ان کي پهرين ڌوئڻ کان اڳ ان ۾ وجهي. جيتوڻيڪ اهو پاڻي جي پاڪائي کي خراب نٿو ڪري جيستائين ان جي هٿ ۾ ڪا نجاست نه هجي." احمد بن حنبل چيو: "جيڪڏهن ڪو ماڻهو رات جو جاڳي ۽ ڌوئڻ کان اڳ وضو لاءِ پاڻي ۾ هٿ وجهي، ته مون کي حيرانگي ٿيندي ته هو پاڻي اڇلائي ڇڏي." ۽ اسحاق اهو به چيو: "جيڪڏهن ڪو ماڻهو رات جو يا ڏينهن جو جاڳي، ته ان کي وضو لاءِ پاڻي ۾ هٿ نه وجهڻ گهرجي جيستائين هو ان کي نه ڌوئي."
حديث
Imam Tirmidzi : 25
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
اسان کي [نشر بن علي الجهدلمي] ۽ [بصير بن معاذ العقادي] ٻڌايو ويو آهي، انهن چيو؛ اسان کي [بصير بن المفضلل] ٻڌايو آهي، [عبدالرحمن بن حرمله] کان [ابو سفيل المري] کان [رباح بن عبدالرحمان بن ابو سفيان بن هويطب] کان [پنهنجي ڏاڏي] کان [پنهنجي پيءُ کان]، هن چيو ته؛ مون رسول الله ﷺ کي فرمائيندي ٻڌو آهي ته؛ 'انهي لاءِ وضو ناهي جيڪو وضو ڪندي الله جو نالو نه ٿو وٺي.' 'هن باب ۾ عائشه، ابو سعيد، ابو هريره، سهل بن سعد ۽ انس کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ 'امام احمد بن حنبل چيو؛ 'مون کي خبر ناهي ته هن باب ۾ ڪا به حديث آهي جنهن ۾ جيئيد سند هجي'. اسحاق چيو؛ 'جيڪڏهن هو جان بوجھ ڪري بسم الله پڙهڻ ڇڏي ڏئي ته ان کي پنهنجو وضو ٻيهر ڪرڻ گهرجي، پر جيڪڏهن هو وساري ڇڏي يا تاويل جي ڪري ته پوءِ ان جو وضو اڃا تائين صحيح آهي'. محمد بن اسماعيل چيو؛ 'هن باب ۾ بهترين حديث رباح بن عبدالرحمان جي حديث آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'رباح بن عبدالرحمان پنهنجي ڏاڏي کان، پنهنجي پيءُ کان روايت ڪئي. جڏهن ته سندس پيءُ جو نالو سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل هو، ابو سفال المري جو نالو تسمامہ بن حُشين هو، ۽ رباح بن عبدالرحمان جو نالو ابو بڪر بن حويثب هو. انهن مان هڪ اهڙو هو جنهن هي حديث بيان ڪئي، پوءِ هن چيو؛ 'ابوبڪر بن حويثب کان،' پوءِ هن ان کي پنهنجي ڏاڏي ڏانهن منسوب ڪيو'. اسان کي ٻڌايو آهي [الحسن بن علي الحلواني] چيو؛ ' اسان کي [يزيد بن هارون] [يزيد بن عياض] کان، [ابو ثفل المري] کان، [رباح بن عبدالرحمٰن بن ابو سفيان بن حويثب] کان، [سندس ناني بنت سعيد بن زيد] کان، [پنهنجي والده] کان، نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم جن سان به ائين ئي روايت آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 26
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ
اسان کي [قتيبه بن سعيد] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [حماد بن زيد] ۽ [جرير] [منصور] کان [هلال بن يساف] کان [سلمه بن قيس] ٻڌايو آهي ته، رسول الله ﷺ فرمايو: 'جيڪڏهن توهان وضو ڪريو ٿا ته پنهنجي نڪ ۾ پاڻي وجهو، ۽ جيڪڏهن توهان استجمار ڪريو ٿا ته ان کي طاق عدد سان ڪريو'. هن باب ۾ عثمان، لقيث بن شبره، ابن عباس، المغدام بن معدي ڪريب، وائل بن حجر ۽ ابو هريره کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'سلمه بن قيس جي حديث حسن صحيح آهي. ۽ سائنسي ماهرن انهن ماڻهن جي قانون بابت پنهنجي راءِ ۾ اختلاف ڪيو آهي جيڪي ڪليگنگ ۽ استنشاق کي ڇڏي ڏين ٿا. ڪجهه گروهه چون ٿا ته؛ 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو ان کي نماز پڙهڻ تائين ڇڏي ڏئي، ته پوءِ ان کي نماز ٻيهر پڙهڻ گهرجي. اهي دليل ڏين ٿا ته اهو جنابت کان پوءِ وضو ۽ غسل تي لاڳو ٿئي ٿو.' جيڪي هن راءِ جا قائل آهن اهي آهن ابن ابو ليليٰ، عبدالله ابن مبارڪ، احمد ۽ اسحاق. ساڳئي وقت، احمد دليل ڏئي ٿو ته استنشاق ڪرڻ تي وضو ۾ وڌيڪ زور ڏنو ويندو آهي. ابو عيسيٰ چيو: '۽ ڪجهه ٻين عالمن جو خيال آهي ته اهو جنابت جي حالت ۾ لاڳو ٿئي ٿو، وضو ۾ نه.' هي سفيان عثصوري ۽ ڪوفه جي ڪجهه ماڻهن جو خيال آهي. ۽ ڪجهه ٻين عالمن جو چوڻ آهي ته اهو وضو ۽ جنابت تي لاڳو نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ ته ٻئي سنت جا معاملا آهن، تنهن ڪري انهن کي ڇڏي ڏيڻ واري لاءِ انهن کي ورجائڻ جو ڪو به فرض ناهي. اهو مالڪ، الشافعي جو قول جديد بابت رايو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 27
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا
اسان کي [يحيى بن موسى] ٻڌايو آهي، اسان کي [ابراهيم بن موسى الرازي] ٻڌايو آهي، اسان کي [خالد بن عبدالله] عمرو بن يحيى کان [پنهنجي پيءُ] عبدالله بن زيد کان ٻڌايو آهي ته: 'مون رسول الله ﷺ کي پنهنجي وات ۾ ڪُلها ڪندي ۽ هڪ هٿ جي تري مان نڪ ۾ پاڻي وجهندي ڏٺو، هن ٽي ڀيرا ائين ڪيو'. ۽ هن باب ۾ عبدالله بن عباس کان هڪ روايت آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: 'عبدالله بن زيد جي حديث حسن غريب درجي جي حديث آهي. هن حديث کي [مالڪ] ۽ [ابن عيينة] ۽ [عمرو بن يحيى] پڻ بيان ڪيو آهي، پر انهن لفاظي جو ذڪر نه ڪيو آهي، 'رسول الله ﷺ پنهنجي وات ۾ ڪُلها ڪيو ۽ هڪ هٿ جي تري مان نڪ ۾ پاڻي وجهندي'. بهرحال، اهو شخص خالد بن عبدالله هو. حديث جي ماهرن جي مطابق، خالد بن عبدالله اهڙو شخص آهي جيڪو قابل اعتماد آهي ۽ گهڻو ڪجهه ياد ڪري ٿو. ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته هڪ هٿ سان ڪُرڙا ڪرڻ ۽ نڪ ۾ پاڻي وجهڻ جائز آهي. جڏهن ته، ٻيا چون ٿا، "ٻنهي کي الڳ ڪرڻ اسان لاءِ بهتر آهي." الشافعي چيو، "جيڪڏهن هو انهن کي هڪ هٿ ۾ گڏ ڪري ته اهو جائز آهي، پر جيڪڏهن هو انهن کي الڳ ڪري ته اهو اسان لاءِ بهتر آهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 28
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ
اسان کي [ابن ابو عمر] ٻڌايو ويو آهي؛ اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي [عبدالڪريم بن ابو المخارق ابو اميه] کان [حسن بن هلال] چيو آهي ته؛ مون [عمرو بن ياسر] کي ڏاڙهي ڇڪيندي وضو ڪندي ڏٺو، پوءِ ان کان پڇيو، يا هن چيو؛ مون کان پڇيو، 'تون پنهنجي ڏاڙهي ڇو ڪٽي رهيو آهين؟' هن جواب ڏنو، 'مون کي ڇا روڪي رهيو آهي، جيتوڻيڪ مون رسول الله ﷺ کي ڏاڙهي ڇڪيندي ڏٺو آهي'. اسان کي [ابن ابو عمر] چيو ويو آهي؛ اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي [سعيد بن ابو عروبه] کان [قتاده] کان [حسن بن هلال] کان [عمار] کان رسول الله ﷺ کان هن حديث جي طور تي. ابو عيسيٰ چيو؛ هن باب ۾ عثمان، عائشه، ام سلمه، انس، ابن ابي اوفي ۽ ابو ايوب کان به روايتون آهن. ابو عيسي چيو؛ مون اسحاق بن منصور کي فرمايو ٻڌو؛ مون احمد بن حنبل کي چوندا ٻڌو؛ ابن عينيه فرمايو؛ عبدالڪريم حسن بن بلال کان داڑھي ڪٽڻ جي حديث نه ٻڌي.
حديث
Imam Tirmidzi : 29
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي [يحيى بن موسى] چيو آهي؛ اسان کي [عبد الرزاق] [اسرائيل] کان [عامر بن شقيق] کان [ابو وائل] کان [عثمان بن عفان] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ پنهنجي ڏاڙهي ڪٽي هئي. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن سان صحيح آهي.' محمد بن اسماعيل چيو ته: 'هن باب ۾ سڀ کان وڌيڪ صحيح حديث عامر بن شقيق جي حديث آهي، جيڪا ابو وائل عثمان کان وٺي آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي راءِ رسول الله ﷺ جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ وارن ماڻهن مان گهڻن سائنسي عالمن ورتي هئي. هي راءِ امام شافعي به ورتي هئي. امام احمد چيو ته: 'جيڪڏهن هو پنهنجي ڏاڙهي ڪٽڻ وساري ڇڏي ته اهو ٺيڪ آهي'. جڏهن ته اسحاق چيو ته: 'جيڪڏهن هو ان کي وساري ڇڏي ته هو يا تڪوييل جي ڪري، ته اهو ان لاءِ جائز آهي.' پر جيڪڏهن هو ڄاڻي واڻي ڇڏي ڏئي ٿو ته پوءِ کيس ان کي ٻيهر ورجائڻو پوندو.
حديث
Imam Tirmidzi : 30
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [اسحاق بن موسيٰ الانصاري] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [معن بن عيسيٰ القزاز] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [مالڪ بن انس] [عمرو بن يحييٰ] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عبدالله بن زيد] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ پنهنجي مٿي کي ٻنهي هٿن سان ملائي، ٻنهي هٿن کي اڳتي ۽ پوئتي هلايو، پنهنجي مٿي جي اڳيان کان شروع ڪري پوءِ ٻنهي کي ڳچيءَ جي نڙيءَ تائين ڊوڙايو، ان کان پوءِ ٻنهي کي واپس ڪيو جيستائين اهي پنهنجي اصلي جاءِ تي واپس نه ٿي ويا، ان کان پوءِ پاڻ پنهنجا ٻئي پير ڌوتا. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ معاويه، المقدم بن معدي ڪريب ۽ عيسيه کان هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ عبدالله بن زيد جي حديث سڀ کان وڌيڪ صحيح ۽ بهترين حديث آهي. هي راءِ الشيافعي، احمد ۽ اسحاق ورتي آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 31
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ
[قطيبه بن سعيد] اسان کان بيان ڪيو؛ [بصير بن المفضلل] اسان کان [عبدالله بن محمد بن عقيل] کان [اربيع بنت معوذ بن عفراء] کان بيان ڪيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم پنهنجي مٿي جو ٻه ڀيرا مسح ڪيو؛ پاڻ پوئين پاسي کان شروع ڪيو، پوءِ اڳيان ڏانهن وڌيو. پاڻ پنهنجن ڪنن جو ٻاهر ۽ اندر ٻنهي طرفن کان مسح ڪيو. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن آهي، جڏهن ته عبدالله بن زيد جي بيان ڪيل حديث وڌيڪ صحيح آهي ۽ هن حديث کان بهتر سند رکي ٿي. ۽ ڪوفي جي ڪجهه ماڻهن هن حديث تي عمل ڪيو، جن ۾ وکيع بن الجراح شامل آهن.'
حديث
Imam Tirmidzi : 32
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ
قتيبه اسان کي ٻڌايو؛ بڪر بن مدلر اسان کي ابن عجلان کان، عبدالله بن محمد بن عقيل کان، ربيع بنت معوذ بن عفراء کان، ته هن رسول الله صلي الله عليه وسلم کي وضو ڪندي ڏٺو، ۽ چيو ته: 'هن پنهنجي مٿي کي اڳيان ۽ پوئتي، ٻنهي ڪنڊن ۽ ٻنهي ڪنن کان هڪ ڀيرو مسح ڪيو.' هن چيو: 'هن باب ۾ علي ۽ طلحه بن مُشرف بن عمرو جي ڏاڏي کان به هڪ روايت آهي.' ابو عيسيٰ چيو: 'ربيع کان هي حديث حسن صحيح آهي. ۽ هي حديث صرف هڪ ئي ذريعن کان نه روايت ڪئي وئي آهي جيستائين رسول الله صلي الله عليه وسلم پنهنجي مٿي جو هڪ ڀيرو مسح ڪيو.' هن حديث تي اڪثر صحابه ۽ ان کان پوءِ ايندڙن جو گهڻو عمل هو. جعفر بن محمد، سفيان عثصوري، ابن المبارڪ، عاصي سيافعي، احمد ۽ اسحاق جو خيال آهي ته صرف هڪ ڀيرو سر کي مسح ڪرڻ. اسان کي محمد بن منصور المڪي ٻڌايو آهي؛ مون سفيان بن عينيه کي چوندي ٻڌو ته؛ مون جعفر بن محمد کان مٿي جي مسح جي قانون بابت پڇيو ته ڇا صرف هڪ مسح ڪافي آهي؟" هن جواب ڏنو، 'ها، الله جو قسم'.
حديث
Imam Tirmidzi : 33
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا
[علي بن خسيرام] اسان کي ٻڌايو آهي؛ [عبدالله بن وهب] اسان کي ٻڌايو آهي؛ [عمرو بن الحارث] اسان کي [حبان بن واسع] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عبدالله بن زيد] کان ٻڌايو آهي ته هن رسول الله ﷺ کي وضو ڪندي ڏٺو، پنهنجي مٿي تي پاڻي مسح ڪندي جيڪو سندس هٿن مان بچيل نه هو. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي.' [ابن لحية] هي حديث [حبان بن واسع] کان، [پنهنجي پيءُ] کان، [عبدالله بن زيد] کان بيان ڪئي آهي؛ ته نبي ﷺ وضو ڪندي پنهنجي مٿي تي پاڻي مسح ڪيو جيڪو سندس هٿن مان بچيل نه هو. ۽ عمرو بن الحارث جي حبان کان روايت ڪيل حديث وڌيڪ صحيح آهي، ڇاڪاڻ ته اها صرف هڪ ذريعو کان روايت نه آهي. هي حديث عبدالله بن زيد ۽ ٻين کان آهي؛ ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم پنهنجي مٿي تي مسح ڪرڻ لاءِ نئون پاڻي ورتو. هي حديث گھڻن سائنسدانن پاران وڏي پيماني تي عمل ۾ آندي وئي آهي، انهن جو خيال آهي ته پاڻ پنهنجي مٿي تي مسح ڪرڻ لاءِ نئون پاڻي ورتو.
حديث
Imam Tirmidzi : 34
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا
[حناد] اسان کي ٻڌايو آهي؛ [عبدالله بن ادريس] اسان کي [محمد بن عجلان] کان [زيد بن اسلم] کان [عثوع بن يسار] کان [ابن عباس] تائين ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ پنهنجي مٿي ۽ ٻاهرين ۽ اندروني ڪنن جو مسح ڪيو. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هن باب ۾ الربيع کان به هڪ حديث بيان ڪئي وئي آهي. ابو عيسيٰ ٻيهر چيو ته، 'ابن عباس جي حديث حسن صحيح آهي. ۽ هي حديث اهل علم طرفان وڏي پيماني تي عمل ڪئي ويندي آهي، انهن جو خيال آهي ته ٻنهي ڪنن جو مسح ٻاهرين ۽ اندروني حصن تي آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 35
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ
اسان کي قتيبه چيو آهي؛ اسان کي حماد بن زيد ٻڌايو آهي؛ سنان بن ربيعہ؛ سيهر بن حوصياب؛ ابو امامہ؛ کان، هن چيو ته: رسول الله ﷺ وضو ڪيو، ٽي ڀيرا پنهنجو چهرو ۽ ٽي ڀيرا پنهنجا هٿ ڌويا، پوءِ پنهنجي مٿي تي مسح ڪيو ۽ چيو: 'ٻئي ڪن مٿي جو حصو آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ قتيبه چيو؛ ته حماد چيو؛ 'مون کي خبر ناهي ته هي رسول الله ﷺ جا لفظ آهن يا ابو امامہ کان.'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ انس کان به هڪ حديث آهي،' هن ٻيهر چيو، 'هي حديث ان جي بناوت سان نه ٿي ملي.' ۽ هن حديث تي رسول الله ﷺ جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ ايندڙن مان گھڻا عالم عمل ڪندا آهن؛ ته ٻئي ڪن مٿي جو حصو آهن. هي راءِ سفيان عطصوري، ابن المبارڪ، سيافعي، احمد ۽ اسحاق پڻ اختيار ڪئي هئي. ساڳئي وقت، ٻين عالمن جو خيال آهي ته ڪن جو اڳيون حصو چهري جو حصو آهي، جڏهن ته ڪن جو پويون حصو مٿي جو حصو آهي. اسحاق چيو، "مان ڪن جي اڳيان حصي کي چهري سان ۽ ڪن جي پوئين حصي کي مٿي سان مسح ڪرڻ کي ترجيح ڏيان ٿو." ساڳئي وقت، سيافعي چيو، "ٻئي سنت آهن؛ ته هن ٻنهي کي تازي پاڻي سان مسح ڪيو."
حديث
Imam Tirmidzi : 36
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ
اسان کي [قطيبه] ۽ [حناد] ٻڌايو ته؛ اسان کي [واقعي] [سفيان] کان [ابو حسيم] کان [عاشم بن لقيث بن شبيرة] کان [پنهنجي پيءُ] ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله ﷺ فرمايو: 'جڏهن توهان وضو ڪريو ته پنهنجون آڱريون ڪٽيو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ ابن عباس، المستورد، يعني ابن صياد الفهري، ۽ ابو ايوب الانصاري کان پڻ هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ ٻيهر چيو، 'هي حديث حسن صحيح آهي، ۽ سائنس جا ماهر هن حديث تي عمل ڪن ٿا، يعني وضو ڪرڻ وقت پيرن جي آڱرين کي ڳنڍڻ. هي راءِ احمد ۽ اسحاق پڻ ورتي هئي'. اسحاق چيو؛ 'وضو ڪرڻ وقت هو پنهنجين آڱرين ۽ پيرن جي آڱرين کي ڪٽيندو آهي'. ساڳئي وقت، ابو حسيم جو اصل نالو اسماعيل بن ڪٽسر المڪي آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 37
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
اسان کي [ابراهيم بن سعيد] - يعني الجوهري - ٻڌايو آهي؛ اسان کي [سعد بن عبدالحميد بن جعفر] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبدالرحمن بن ابو الزناد] [موسيٰ بن عقبه] کان [صالح] جيڪو عتعمه جو اڳوڻو غلام هو، ۽ [ابن عباس] کان ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو آهي: 'جڏهن توهان وضو ڪريو ته آڱريون پنهنجن هٿن ۽ پيرن جي وچ ۾ رکو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن غريب جي درجي ۾ آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 38
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ
اسان کي [قتيبه] بيان ڪيو آهي، اسان کي [ابن لحية] بيان ڪيو آهي [يزيد بن عمرو] کان [ابو عبدالرحمان الحبلي] کان [المستورد بن صياد الفهري] بيان ڪيو آهي ته: 'مون رسول الله ﷺ کي وضو ڪندي ڏٺو، ۽ اهو ظاهر ٿيو ته هو پنهنجي پيرن جي آڱرين کي پنهنجي ننڍي آڱر سان مسح ڪري رهيو هو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن غريب جي درجي ۾ آهي، ۽ اسان ان کي ابن لحية جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون'.
حديث
Imam Tirmidzi : 39
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [عبدالعزيز بن محمد] کان [سهيل بن ابو صالح] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابو هريره] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'اهڙن ايڏن تي افسوس آهي - جيڪي وضو جي پاڻي سان نه ڌوئجن - دوزخ جي باهه کان'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هن باب ۾ عبدالله بن عمرو، عيسيه، جابر بن عبدالله بن الحارث، ابن جزئي الزبيدي، معيعقوب، خالد بن وليد، سيرهبيل بن حسنه، عمرو بن العاش ۽ يزيد بن ابو سفيان کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابو هريره جي حديث حسن صحيح آهي.' رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي وئي آهي ته پاڻ فرمايو: 'اهڙن ايڏن ۽ پيرن جي اندروني تلائن تي افسوس آهي - جيڪي وضو جي پاڻي سان نه ڌوتا وڃن - دوزخ جي باهه کان'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هن حديث جو فقهه هي آهي ته؛ جيڪڏهن ٻئي موزون يا موزون نه پائي رهيا آهن ته پيرن جي تلائن کي رگڙڻ جائز ناهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 40
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي [ابو ڪريب]، [حناد] ۽ [قطيبه] ٻڌايو ويو آهي ته انهن چيو؛ اسان کي [واقعي] [سفيان] کان ٻڌايو آهي. ۽ ٻئي ذڪر ڪيل رستي کان؛ اسان کي [محمد بن بصيار] ٻڌايو آهي ته اسان کي [يحيى بن سعيد] چيو آهي ته اسان کي [سفيان] [زيد بن اسلم] کان [عثوع بن يسار] کان [ابن عباس] ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله ﷺ هڪ وقت ۾ هڪ ڀيرو وضو ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هن باب ۾ عمر، جابر، بريده، ابو رافع ۽ ابن الفقيه کان به حديثون آهن'. ابو عيسيٰ ٻيهر چيو ته، '۽ ابن عباس جي بيان ڪيل حديث هن باب ۾ بهترين ۽ سڀ کان وڌيڪ صحيح آهي.' رِسِّدِّين بن سعد ۽ ٻين هي حديث عادل دِلَحَڪ بن شُورَبِيل کان، زيد بن اسلم کان، سندس پيءُ کان، عمر بن خطاب کان روايت ڪئي آهي ته: 'رسول الله ﷺ هڪ ڀيرو وضو ڪيو'. پوءِ ابو عيسيٰ چيو؛ 'بهرحال، هي حديث صحيح ناهي، جڏهن ته صحيح حديث اها آهي جيڪا [ابن عجلان]، [هِشام بن سعد]، [سفيان عثصوري] ۽ [عبدالعزيز بن محمد]، [زيد بن اسلم] کان، [عثوع بن يسار] کان، [ابن عباس] کان، ۽ نبي ﷺ کان بيان ڪئي آهي.'
