Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 21
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ
हमरा सभ केँ [अली बिन हाजर] आ [अहमद बिन मुहम्मद बिन मूसा मरदावीह] केँ कहने छथि जे दुनू गोटे कहलनि; हमरा सब के [अब्दुल्ला इब्नुल मुबारक] के रिपोर्ट [मा'मर] स [अश'अथ बिन अब्दुल्लाह] स [अल हसन] स [अब्दुल्लाह बिन मुगफ्ल] स कहने छथि, नबी सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम अपन स्नान मे ककरो पेशाब करबा स मना केलथि, आ ओ इहो कहलथि: 'सामान्य तौर पर चिंता हुनका स अबैत अछि'। ओ कहलनि; 'एहि अध्याय मे नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के एक साथी के हदीस सेहो अछि'। अबू ईसा कहलकै, 'ई हदीस घरीब -विदेशी- छै, हमरा सब के ई नै पता छै कि हदीस मरफू छै सिवाय अस्यत बिन अब्दुल्लाह के हदीस के, आरू ओकरा अस्यअत अल अ'मा भी कहलऽ जाय छै' । किछु वैज्ञानिक स्नानमें पेशाब करबा सं मना करैत छथि, कहैत छथि; 'सामान्यतः शंका हुनका दिस सँ आयल छल'। आ किछु वैज्ञानिक विद्वान एहि मामला मे राहत देलनि, जाहि मे इब्नू सिरीन सेहो शामिल छलाह | आ जखन हुनका कहल गेलनि जे 'सत्ते, चिंता सामान्यतः हुनका सँ होइत छनि' तखन ओ जवाब देलनि, 'हमर रब्ब अल्लाह छथि, हुनका कोनो साथी नहि छनि'। इब्नुल मुबारक कहलनि; 'पानि बहैत अछि त स्नान मे पेशाब के भत्ता अछि'। अबू ईसा कहलनि; 'ई बात हमरा सब के अहमद बिन अब्दाह अल अमूली, हिब्बन के, अब्दुल्लाह बिन अल मुबारक स कहलक अछि'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 22
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى
हमरा सब के कहलक अछि [अबू कुरैब] कहलनि, हमरा सब के [अब्दाह बिन सुलेमान] के [मुहम्मद बिन अमरू] स [अबू सलामाह] स [अबू हुरैरा] स कहलक अछि ओ कहलनि, रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम कहलनि: 'जँ हमर लोक पर ई बोझ नहि रहैत त हम सचमुच हुनका सब के हर बेर नमाज पर सिवाक करबाक आदेश देब'। अबू ईसा कहलनि; 'ई हदीस [मुहम्मद बिन इशाक] द्वारा [मुहम्मद बिन इब्राहिम] सँ, [अबू सलामाह,] [जैद बिन खालिद] सँ, नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम सँ रिवायत कयल गेल अछि | आरू अबू सलामाह केरऽ हदीस जे अबू हुरैरा आरू जैद बिन खालिद न॑ नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम स॑ बतैन॑ छै, हमरा हिसाब स॑ दोनों प्रामाणिक छै । कारण हदीस केवल एक मार्ग स नै कहल गेल छल, यानी नबी शल्लाहु अलैहि व सल्लम स अबू हुरैरा स, बल्कि अन्य मार्ग स, ताहि लेल अबू हुरैरा द्वारा रिवायत हदीस प्रामाणिक अछि। जबकि मुहम्मद बिन इस्माइल के दावा छेलै कि जैद बिन खालिद स॑ रिवायत अबू सलामा केरऽ हदीस अधिक प्रामाणिक छै । अबू ईसा कहलनि; 'एहि अध्याय मे अबू बकर अश शिद्दिक, अली, आइशा, इब्न अब्बास, हुदजाइफा, जैद बिन खालिद, अनस, अब्दुल्लाह बिन अमरू, इब्न उमर, उम्म हबीबाह, अबू अय्यूब, तम्मम बिन अब्बास, अब्दुल्लाह बिन हंदल्लाह, उम्म सलामा, वत्सिलाह अल अस्का आ अबू मुसा' सँ सेहो रिवायत अछि |
Hadith
Imam Tirmidzi : 23
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
हमरा सब के [हन्नाद] कहलक अछि, हमरा सब के [अब्दाह बिन सुलेमान] स [मुहम्मद बिन इशाक] स [मुहम्मद बिन इब्राहिम] स [अबू सलामाह] स [जैद बिन खालिद अल जुहानी] स कहलक अछि ओ कहलनि; हम रसुलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के कहैत सुनलहुं: 'जँ हमर उम्मा पर ई बोझ नहि रहैत त' हम हुनका सभ के हर बेर नमाज पढ़ला पर सिवाक करबाक आदेश दैत, आ राति के एक तिहाई के लेल ईशा के नमाज सेहो समाप्त क' दैतहुँ'. ओ कहलनि; 'जैद बिन खालिद मस्जिद मे नमाज मे भाग लैत छलाह, जखन कि हुनकर सिवाक हुनकर कान मे छल जेना कलम सदिखन लेखकक कान मे रहैत अछि, ओ ता धरि नमाज पढ़बा लेल नहि उठलाह जाबत ओ पहिने सिवाक नहि कएने छलाह । तकर बाद ओ ओकरा फेर अपन जगह पर राखि देलक'। अबू ईसा कहलनि; 'ई हदीस हसन प्रामाणिक अछि।'
Hadith
Imam Tirmidzi : 24
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا
हम [अबुल वलीद अहमद बिन बक्कर अद डिमास्की] के कहने छी जे कियो कहलक जे ओ पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के दोस्त बुस्र बिन अर्थाह के बेटा छथि। ओ कहलनि; हमरा सभ केँ [अल वलीद बिन मुस्लिम] [अल औजाई] सँ [अज ज़ुहरी] सँ [सैद इब्नुल मुसैयब] सँ आ [अबू सलामाह] सँ [अबू हुरैराह] सँ नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम सँ कहने छथि, ओ कहलनि जे, जँ अहाँ मे सँ कियो नींद सँ जागि जायत तखन ओकर हाथ कोनो बर्तन मे नहि राखू जाबत धरि ओ दू-तीन बेर ओकर हाथ मे पानि नहि ढारि लेत, कारण ओ करैत अछि नहि बुझल अछि जे ओकर हाथ कतय राति बितेलक'। एहि अध्याय मे इब्न उमर, जाबिर आ ऐस्याह सँ सेहो इतिहास भेटैत अछि | अबू ईसा कहलनि; 'ई हदीस हसन प्रामाणिक अछि।' ऐश स्याफी'ई कहलनि; "हमरा ई नीक लगैत अछि जे जे कियो नींद सँ उठैत अछि, चाहे ओ झपकी हो वा किछु आओर, जा धरि पहिने पानि सँ नहि धो लेत, ताबत धरि वज़ूद लेल पानि मे हाथ नहि राखि दैत अछि, आओर हमरा ई नीक नहि लगैत अछि जे कियो पहिने धोबा सँ पहिने ओकरा मे राखि दैत अछि. यद्यपि ताहि सँ पानिक शुद्धता मे कोनो नुकसान नहि होइत छैक जा धरि ओकर हाथ मे कोनो अशुद्धि नहि छैक." अहमद बिन हनबल कहलनि जे, जौं कोनो व्यक्ति राति मे जागि क' वजूद लेल पानि मे हाथ धोबय सँ पहिने हाथ राखि दैत अछि त' हमरा आश्चर्य होयत जे ओ पानि फेकि देत." आ इशाक इहो कहलनि जे, "जँ कोनो व्यक्ति राति मे वा दिन मे जागि जायत त' जा धरि ओझूद के लेल पानि मे हाथ नहि धोबय, ता धरि ओकरा नहि धोबाक चाही."
Hadith
Imam Tirmidzi : 25
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
हमरा सभ केँ [नशर बिन अली अल जहदलामी] आ [बिसीर बिन मुअदज अल अकादी] केँ कहने छथि जे ओ सभ कहलनि; हमरा सब के [बिसीर इब्नुल मुफदल्लल] स [अब्दुररहमान बिन हरमलाह] स [अबू त्सिफल अल मुरी] स [रबाह बिन अब्दुररहमान बिन अबू सुफियन बिन हुवैतिब] स [अपन दादी] स [अपन पिता] स कहलथि अछि; हम रसुलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के कहैत सुनलहुं: 'जखन वज़ूद करैत काल अल्लाह के नाम नहिं लैत छथि हुनका लेल कोनो वज़ूद नहिं अछि.' ओ कहलनि; 'एहि अध्याय मे ऐसिया, अबू सईद, अबू हुरैरा, सहल बिन स'द आ अनस सँ सेहो रिवायत अछि' | अबू ईसा कहलनि; 'इमाम अहमद बिन हम्बल कहलनि; 'हमरा एहि अध्याय मे एहन हदीस नहि बुझल अछि जाहि मे जय्यद सनद -अच्छा-' हो। इशाक कहलकै; 'जँ ओ जानबूझि क' बसमला के पाठ छोड़ि दैत छथि तखन हुनका अपन वजूद दोहराबय पड़तनि, मुदा जँ बिसरि जाइत छथि वा व्याख्याक कारणे तखन हुनकर वजूद एखनो मान्य अछि' | मुहम्मद बिन इस्माइल कहलनि; 'एहि अध्याय मे सबसँ नीक हदीस रबाह बिन अब्दुररहमान केर हदीस अछि'। अबू ईसा कहलनि; 'रबाह बिन अब्दुररहमान अपन दादी सँ, अपन पिता सँ बतौलनि । जखन कि हुनकर पिता के नाम सैद बिन जैद बिन अमरू बिन नुफैल, अबू त्सिफल अल मुरी के नाम त्सुमामा बिन हुशैन, आ रबाह बिन अब्दुररहमान के नाम अबू बकर बिन हुवैथिब छल | ओहि मे एकटा एहन छलाह जे ई हदीस सुनौलनि, तखन ओ कहलनि; 'अबू बकर बिन हुवैथिब सँ,' तखन ओ एकरा अपन दादा केँ जिम्मेदार ठहरौलनि'। हमरा सब के कहलक अछि [अल हसन बिन अली अल हुलवानी] कहलक अछि, हमरा सब के [यजीद बिन हारून] स [यजीद बिन इयादल] स [अबू त्सिफाल अल मुरी] स [रबाह बिन अब्दुररहमान बिन अबू सुफियन बिन हुवैथिब] स [हुनकर दादी बिंत सईद बिन जैद] स [हुनकर पिता] स नबी सल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि स एक समान के संग बता देलक अछि हदीस'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 26
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ
हमरा सभकेँ [कुतैबा बिन सईद] कहलक अछि, हमरा सभकेँ [हम्मद बिन जैद] आ [जरीर] [मंसूर]सँ [हिलाल बिन यासाफ]सँ [सलाम बिन कैस]सँ कहलक अछि, ओ कहलनि; रसुलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम कहलनि जे, जँ अहाँ वजूद करब तखन नाक मे पानि राखू, आ जँ इस्तीजमर करब तखन विषम संख्या सँ करू’। एहि अध्याय मे उस्मान, लकीथ बिन शब्राह, इब्नू अब्बास, अल मिगदाम बिन मा'दी करीब, व`इल बिन हुजर आ अबू हुरैराह' सँ सेहो इतिहास अछि | अबू ईसा कहलनि; 'सलामह बिन कैस के हदीस हसन प्रामाणिक अछि।' आरू गार्गल आरू इस्टिनस्याक छोड़ै वाला लोगऽ के कानून के संबंध म॑ वैज्ञानिक विशेषज्ञऽ के विचार अलग-अलग छै । किछु समूह कहैत अछि; 'जँ कियो जा धरि नमाज पूरा नहि क' लेत ता धरि छोड़ि दैत अछि तखन ओकरा नमाज दोहराबय पड़तैक।' हुनका लोकनिक तर्क छनि जे ई जनाबक बाद वजूद आ गुस्ल पर लागू होइत अछि | ई राय रखै वाला लोग छै इब्न अबू लैला, अब्दुल्ला इब्नुल मुबारक, अहमद, आरू इशाक । एम्हर अहमद के तर्क छै कि वजूद में इस्तीनशक करय पर बेसी जोर देल जायत छै. अबू ईसा कहलकै, 'आरू कुछ अन्य विद्वानऽ के मत छै कि ई जुनब के अवस्था में लागू होय छै, वजूद में नै।' सुफियन अतस त्सौरी आ कुफाक किछु लोकक ई विचार अछि । आ किछु आओर विद्वान कहैत छथि जे ई वज़ूद आ जुनुब पर लागू नहि होइत अछि, कारण दुनू सुन्नतक बात थिक, तेँ जे एकरा छोड़ि दैत अछि ओकरा लेल एकरा दोहराबय के कोनो बाध्यता नहिं. ई मलिक, ऐश-शफीई के कौल जदीद के संबंध में राय छै।
Hadith
Imam Tirmidzi : 27
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا
हमरा सभकेँ कहलक अछि [याह्या बिन मूसा] कहलक अछि, हमरा सभकेँ कहलक अछि [इब्राहिम बिन मूसा अर राजी] कहलक अछि, हमरा सभकेँ [खालिद बिन अब्दुल्लाह] [अमरू बिन याह्या]सँ [अपन पिता]सँ [अब्दुल्लाह बिन जैद]सँ कहलक अछि ओ कहलनि; 'हम देखलहुँ जे नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम अपन मुँह मे गार्गल करैत छलाह आ एक हथेली सँ नाक मे पानि डालैत छलाह, ओ तीन बेर ई काज केलनि'। आरू ई अध्याय म॑ अब्दुल्ला बिन अब्बास केरऽ इतिहास छै’ । अबू ईसा कहलनि; 'अब्दुल्लाह बिन जैद के हदीस हसन घरीब डिग्री के हदीस छै।' ई हदीस [मलिक] आरू [इब्न उयैनह] के साथ-साथ [अमरू बिन याह्या] न॑ भी बतैन॑ छेलै, लेकिन वू लफाज के जिक्र नै करलकै, ‘नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम न॑ अपनऽ मुंह म॑ गार्गल करी क॑ एक हाथ के हथेली स॑ नाक म॑ पानी डाललकै’ । ओना ई बात कहनिहार व्यक्ति खालिद बिन अब्दुल्ला छलाह । हदीस विद्वानक अनुसार खालिद बिन अब्दुल्ला एकटा भरोसेमंद आदमी छलाह जिनका रटय के काज बहुत बेसी छलनि । किछु विद्वानक मत छनि जे गार्गल आ एक हाथ सँ नाक मे पानि साँस लेब मान्य अछि । मुदा, दोसर लोक कहैत छथि, "दुनू के अलग करब हमरा सब सं बेसी नीक अछि." ऐश-शफी कहलनि, "एक हाथ मे जमा करथि त' मान्य अछि, मुदा अलग क' लेत त' हमरा सभ सँ बेसी नीक।"
Hadith
Imam Tirmidzi : 28
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ
हमरा सभकेँ [इब्न अबू उमर] कहलक अछि, हमरा सभकेँ [सुफयान बिन उयैनह] [अब्दुल करीम बिन अबू अल मुखरिक अबू उमय्याह]सँ [हसन बिन हिलाल]सँ कहलक अछि ओ कहलनि; 'हम देखलहुँ ['अमर बिन यासिर] दाढ़ी टकबैत वजूद करैत, तखन हुनका सँ पुछलियनि, वा ओ कहलनि; हम पुछलियनि, 'अहाँ दाढ़ी किएक काटि रहल छी?' ओ उत्तर देलनि, 'हमरा की रोकि रहल अछि, भले हम अल्लाह केर रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम केँ दाढ़ी झकझोरैत देखलहुँ अछि'। हमरा सब के [इब्न अबू उमर] कहलक अछि, हमरा सब के [सुफयान बिन उयैनह] स [सैद बिन अबू अरूबा] स [कोतादाह] स [हसन बिन हिलाल] स [अम्मर] स नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम स हदीस के बारे में बता देलक अछि। अबू ईसा कहलनि; 'एहि अध्याय मे उस्मान, ऐसिया, उम्म सलामा, अनस, इब्न अबू औफा आ अबू अय्यूब सँ सेहो रिवायत अछि' | अबू ईसा कहलनि; इशाक बिन मंसूर के कहैत सुनलियैन; अहमद बिन हंबल कहैत सुनलहुँ; इब्न उयैनाह कहलनि; 'अब्दुल करीम न॑ हसन बिन बिलाल स॑ तहलील हदीस -दाढ़ी कटना- के बारे म॑ नै सुनलकै ।
Hadith
Imam Tirmidzi : 29
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ
हमरा सब के [याह्या बिन मूसा] कहलक अछि, हमरा सब के [अब्दुर्राजाक] के [इजराइल] स [अमीर बिन शाकीक] स [अबू वइल] स [उस्मान बिन अफ्फान] स कहलक अछि जे नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम हुनकर दाढ़ी काटि लेलनि। अबू ईसा कहलनि; 'ई हदीस हसन प्रामाणिक अछि।' मुहम्मद बिन इस्माइल कहलनि; 'इस अध्याय में सबसे प्रामाणिक हदीस हदीस 'अमीर बिन स्याकिक, उस्मान से अबू व'इल से' है | अबू ईसा कहलनि; 'ई राय अधिकांश वैज्ञानिक विद्वान नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के साथी आरू लोगऽ स॑ लेल॑ छेलै जे हुनकऽ बाद ऐसनऽ कहलकै । ई राय इमाम स्याफीई सेहो लेलक। इमाम अहमद कहलनि; 'जँ दाढ़ी छंटब बिसरि जाइत अछि त' ठीके'। जखन कि इसहाक कहलनि; "जँ ओ एकरा बिसरला वा गलत व्याख्या सँ छोड़ि दैत छथि त' ई हुनका लेल मान्य अछि. तथापि, जँ ओ जानि-बुझि क' छोड़ि दैत छथि त' ओकरा दोहराब' पड़तनि."
Hadith
Imam Tirmidzi : 30
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
हमरा सभकेँ [इशक बिन मूसा अल अंसारी] कहलक अछि, हमरा सभकेँ कहलक अछि [मा'न बिन ईसा अल कज्जाज] कहलक अछि, हमरा सभकेँ [मलिक बिन अनस] [अमरू बिन याह्या] सँ [अपन पिता] सँ [अब्दुल्लाह बिन जैद] सँ कहलक अछि जे अल्लाह केर रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम दुनू हाथ सँ माथ रगड़लनि, ओ दुनू हाथ आगू-पाछू घुमा देलनि, शुरुआत सँ माथक आगूक भाग तखन दुनू गोटे गरदनिक नाक धरि दौड़ैत, फेर घुरैत दुनू गोटे अपन मूल स्थान पर घुरि गेलाह, तकर बाद पैर धो लेलनि।' अबू ईसा कहलनि; 'एहि अध्याय मे मुअविया, अल मिकदाम बिन मा'दी करीब आ ऐसिया सँ इतिहास अछि' | अबू ईसा कहलनि; 'अब्दुल्लाह बिन जैद केरऽ हदीस ई अध्याय केरऽ सबसें प्रामाणिक आरू सबसे अच्छा हदीस छेकै । ई राय ऐश स्याफी, अहमद आ इशाक' द्वारा लेल गेल छल |
Hadith
Imam Tirmidzi : 31
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ
[कुतैबा बिन सईद] कहलनि, [बिसीर इब्नुल मुफदल्लल] हमरा सभ केँ [अब्दुल्लाह बिन मुहम्मद बिन अकील] सँ [अर रबी’ बिंत मुअवविद्ज बिन अफ्रा`] सँ कहलनि जे नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम हुनकर माथ दू बेर पोछलनि; ओ पाछूसँ शुरू केलक, फेर आगू दिस बढ़ि गेल। संगहि दुनू कान, बाहर आ भीतर'। अबू ईसा कहलनि; 'ई हदीस हसन छै, जबकि अब्दुल्ला बिन जैद द्वारा रिवायित हदीस अधिक प्रामाणिक छै आरू एकरा स॑ बेहतर संचरण के श्रृंखला छै ।' आरू कुफा के कुछ लोग ई हदीस के पालन करै छै, जेकरा में वाकी’ इब्नुल जर्राह’ भी शामिल छै ।
Hadith
Imam Tirmidzi : 32
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ
[कुतैबा] कहलनि, [बकर बिन मुदलर] हमरा सभ केँ [इब्न 'अजलान] सँ [अब्दुल्लाह बिन मुहम्मद बिन अकील] सँ [अर रबी' बिंत मुअवविद्ज बिन अफ्रा`] सँ कहलनि जे ओ नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम केँ वजूद करैत देखलनि, आ कहलनि; 'ओ एक बेर माथ पोछि लेलक आगू-पाछू, दुनू मंदिर, आ दुनू कान'। ओ कहलनि; 'एहि अध्याय मे अली आ तलहा बिन मुशर्रिफ बिन 'अमरू' के दादा के रिवायत सेहो अछि | अबू ईसा कहलनि; 'अर रबी के ई हदीस' हसन सहीह अछि। आरू ई हदीस नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम तक एक मार्ग स॑ ही नै बतैलऽ गेलऽ छै, कि हुनी एक बार ओकरऽ माथा पोंछी लेलकै’ । ई हदीस केरऽ प्रयोग अधिकांश साथी आरू हुनकऽ बाद आबै वाला लोगऽ द्वारा व्यापक रूप स॑ करलऽ गेलऽ छेलै । जा'फर बिन मुहम्मद, सुफियन अतस त्सौरी, इब्नुल मुबारक, असी स्याफीई, अहमद आ इशाक के मत छै कि माथा के एक बेर ही रगड़ना। हमरा सब के कहलक अछि मुहम्मद बिन मंशूर अल मक्की कहलनि; सुफियान बिन उयैनह कहैत सुनलहुँ; हम ज'फर बिन मुहम्मद स माथ रगड़बाक नियम स पूछलहुं, की इ मात्र एकटा पोंछबा लेल काफी अछि?' ओ उत्तर देलनि, 'हँ, अल्लाह केर कसम'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 33
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا
[अली बिन खसीराम] हमरा सब स रिवायत केने छथि, [अब्दुल्लाह बिन वहब] हमरा सब स रिवायत केने छथि, [अम्र इब्न अल-हरीथ] [हब्बन बिन वसी’] स [अपन पिता] स [अब्दुल्लाह बिन जैद] स रिवायत केने छथि जे ओ नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के वज़ूद करैत देखने छलाह, अपन माथ के ओहि पानि स पोछैत छलाह जे हुनकर हाथ स अतिरिक्त नहि छल। अबू ईसा कहलनि; 'ई हदीस हसन सहीह अछि'। [इब्न लहिअह] न॑ ई हदीस क॑ [हब्बन बिन वसी] स॑, [अपनऽ पिता] स॑, [अब्दुल्लाह बिन जैद] स॑ बतैलकै कि नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम न॑ वज़ूद करी क॑ ओकरऽ माथा पानी स॑ पोछलकै जे ओकरऽ हाथऽ स॑ अतिरिक्त नै छेलै’ । आरू हब्बन स॑ अम्र इब्न अल-हरित द्वारा बतैलऽ गेलऽ हदीस अधिक प्रामाणिक छै, कैन्हेंकि ई एक स॑ अधिक मार्ग स॑ बतैलऽ गेलऽ छै । ई हदीस अब्दुल्लाह बिन जैद के छै आरू एकरा अलावा, कि नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम न॑ अपनऽ माथा पोंछै लेली नया पानी ल॑ लेलकै । ई हदीस केरऽ प्रयोग अधिकांश वैज्ञानिक केरऽ व्यापक रूप स॑ करलऽ जाय छै, हुनकऽ मत छै कि हुनी अपनऽ माथा पोछै लेली नया पानी लेन॑ छेलै ।'
Hadith
Imam Tirmidzi : 34
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا
[हन्नाद] कहलनि, [अब्दुल्लाह बिन इदरीश] हमरा सभ केँ [मुहम्मद बिन अजलान] सँ [जैद बिन असलम] सँ ['अथो` बिन यासर] सँ [इब्न अब्बास] सँ कहलनि; कि नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम हुनकर माथ आ बाहरी आ भीतरी दुनू कान पोछि लेलनि। अबू ईसा कहलनि; 'एहि अध्याय मे अर रबी द्वारा रिवायित एकटा हदीस सेहो अछि' | अबू ईसा फेर कहलनि जे इब्न अब्बास के हदीस हसन सहीह अछि। आ ई हदीस ज्ञानक लोक द्वारा व्यापक रूप सँ अभ्यास कयल जाइत अछि, हुनका लोकनिक मत छनि जे दुनू कान पोछब बाहरी आ भीतरक भाग पर होइत छैक |'
Hadith
Imam Tirmidzi : 35
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ
हमरा सभकेँ [कुतैबा] कहलक अछि, हमरा सभकेँ [हम्मद बिन जैद] [सिनान बिन रबियाह]सँ [स्याहर बिन हौस्याब]सँ [अबू उमामा]सँ कहलक अछि, ओ कहलनि; नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम वजूद केलनि, तीन बेर चेहरा आ तीन बेर हाथ धोलनि, फेर माथ रगड़ैत कहैत छलाह जे 'दुनू कान माथक हिस्सा थिक'। अबू ईसा कहलनि; कुतैबा कहलक; कि हम्मद कहलक; 'हमरा नै पता छै कि ई नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के बात छै या अबू उमामा के'। अबू ईसा कहलनि; 'एहि अध्याय मे अनस सँ एकटा हदीस सेहो अछि,' ओ फेर कहलनि, 'ई हदीस एकर रचना सँ मेल नहि खाइत अछि।' आरू ई हदीस नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के साथी आरू ओकरऽ बाद के साथी स॑ अधिकांश विद्वानऽ द्वारा अभ्यास करलऽ जाय छै कि दोनों कान सिर के हिस्सा छै । ई राय सुफियन अतस त्सौरी, इब्नुल मुबारक, स्याफीई, अहमद, आरू इशाक के भी छेलै । मुदा आन विद्वान लोकनिक मत छलनि जे कानक आगूक भाग चेहराक अंग होइत अछि, जखन कि कानक पाछूक भाग माथक अंग होइत अछि | इशाक कहलकै, "हमरा कान के आगू के हिस्सा चेहरा सें आरू कान के पाछू के हिस्सा माथा सें पोछना पसंद छै।" दोसर दिस स्याफी कहलखिन, "दुनू सुन्नत अछि, जेना ओ ओकरा मीठ पानि सँ पोछि देलक।"
Hadith
Imam Tirmidzi : 36
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ
हमरा सभ केँ [कुतैबा] आ [हन्नाद] केँ कहने छथि जे ओ सभ कहलनि; हमरा सभकेँ [वाकी’] [सुफयान] सँ [अबू हसीम] सँ [‘अशिम बिन लकीथ बिन शबिराह] सँ [अपन पिता] सँ कहलक अछि; नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम कहलनि जे जखन अहाँ वजूद करब तखन अपन आँगुर के काटि लिअ’। अबू ईसा कहलनि; 'एहि अध्याय मे इब्न अब्बास, अल मुस्तौरीद, अर्थात इब्न स्याद्दद अल फिहरी, आ अबू अय्यूब अल अंसारी सँ सेहो इतिहास अछि' | अबू ईसा फेर कहलकै, ‘ई हदीस हसन प्रामाणिक छै, आरू विज्ञान के विशेषज्ञ ई हदीस के अभ्यास करै छै, यानी वजूद करै के समय पैर के अंगूठा के गुंथना। ई राय अहमद आ इशाक' सेहो लेलक। इशाक कहलकै; 'वजूद करबा काल ओ अपन आँगुर आ पैरक आँगुर केँ काटि लैत छथि' । एम्हर अबू हसीम के असली नाम इस्माइल बिन कत्सिर अल मक्की' छै.
Hadith
Imam Tirmidzi : 37
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
हमरा सभकेँ [इब्राहिम बिन सईद] - अर्थात अलजौहरी - कहलक अछि, हमरा सभकेँ कहलक अछि [सअद बिन अब्दुल हामिद बिन जा'फर] कहलक अछि, हमरा सभकेँ [अब्दुररहमान बिन अबू अज़ जिनाद] [मूसा बिन उकबाह]सँ [सालिह]सँ अत तौआमाक एकटा पूर्व गुलामसँ, [इब्न अब्बास]सँ कहलक अछि जे अल्लाह केर रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसाल्लम कहलनि : ' जँ अहाँ वजूद करब तखन अपन दुनू हाथक आँगुर आ दुनू पैरक बीच मे राखू' | अबू ईसा कहलनि; 'ई हदीस हसन घरीब के डिग्री में अछि'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 38
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ
हमरा सभकेँ [कुतैबा] कहलक अछि, हमरा सभकेँ [इब्न लहिआह] [यजीद बिन अमरू]सँ [अबू अब्दुररहमान अल हुबुली]सँ [अल मुस्तौरीद बिन स्याद्दाद अल फिहरी]सँ कहलक अछि ओ कहलनि; 'हम नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम के वजूद करैत देखलहुं, आ पता चलल जे ओ अपन छोट आँगुर के प्रयोग क पैर के अंगूठा रगड़ि रहल छलाह'। अबू ईसा कहलनि; 'ई हदीस हसन घरीब के डिग्री में अछि, आ इब्न लहिअह के हदीस के अलावा हमरा सब के एकरा नै पता अछि'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 39
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ
हमरा सभकेँ कहि देने अछि [कुतैबा] कहलक; हमरा सब के [अब्दुल अजीज बिन मुहम्मद] [सुहैल बिन अबू सालिह] स [अपन पिता] स [अबू हुरैरा] स कहने छथि जे नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम कहलनि: 'हाय एड़ी के - जे वजूद के पानि स नहि धोल जाइत अछि - नरक के आगि स'। अबू ईसा कहलनि; 'एहि अध्याय मे अब्दुल्लाह बिन अमरू, ऐस्याह, जाबिर बिन अब्दुल्लाह इब्नुल हरिथ सँ सेहो रिवायत अछि, अर्थात इब्न जज`ई अज़ जुबैदी, मुअइकीब, खालिद इब्नुल वालिद, स्यूराहबिल बिन हसनाह, 'अमरू इब्नुल 'एश आ यजीद बिन अबू सुफियान' | अबू ईसा कहलनि; 'अबू हुरैरा के हदीस हसन प्रामाणिक अछि।' नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम स रिवायत अछि, जे ओ कहलनि: 'हाय पैर के एड़ी आ भीतर के तलवा - जे वजूद के पानि के संपर्क में नै अछि - नरक के आगि स'। अबू ईसा कहलनि; 'एहि हदीसक न्यायशास्त्र अछि; जँ दुनू गोटे खुफ वा मोजा नहि पहिरने छथि तँ पैरक तलवा रगड़ब उचित नहि अछि' ।
Hadith
Imam Tirmidzi : 40
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
हमरा सभ केँ [अबू कुरैब], [हन्नाद] आ [कुतैबा] केँ कहने छथि जे ओ सभ कहलनि; [सुफियन] स हमरा सब कए [वाकी'] कए कहने छथि। आ उल्लेखित दोसर मार्गसँ; हमरा सब के कहलक अछि [मुहम्मद बिन बस्स्यार] कहलक, हमरा सब के कहलक अछि [याह्या बिन सईद] कहलक; हमरा सब के [सुफयान] के [जैद बिन असलम] स ['अथो` बिन यासर] स [इब्न अब्बास] स कहलक अछि; 'नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम एक-एक बेर वज़ूद केलनि'। अबू ईसा कहलनि; 'एहि अध्याय मे उमर, जाबीर, बुराइदा, अबू रफी' आ इब्नुल फकीही के हदीस सेहो अछि' | अबू ईसा फेर कहलखिन, ‘आ इब्न अब्बास द्वारा रिवायत हदीस एहि अध्याय मे सबसँ नीक आ सबसँ प्रामाणिक अछि। रिसीदीन बिन सअद आरू अन्य लोगऽ न॑ ई हदीस क॑ अदल दलाहक बिन स्यूरहबिल स॑, जैद बिन असलम स॑, हुनकऽ पिता स॑, उमर बिन खथथब स॑ ई कहतें हुअ॑ बतैलकै; 'नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम एक-एक बेर वज़ूद केलनि'। तखन अबू ईसा कहलनि; 'हालांकि ई हदीस सही नै छै, जबकि प्रामाणिक हदीस [इब्न अजलान], [हिस्यम बिन स'द], [सुफयान अतस त्सौरी] आरू [अब्दुल अजीज बिन मुहम्मद] द्वारा, [जैद बिन असलम] स॑, ['अथो` बिन यासर] स॑, [इब्न अब्बास] स॑, पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि स॑ बतैलऽ गेलऽ हदीस छै वसाल्लम'।
