Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 21
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ
[ޢަލީ ބިން ހާޖަރު] އާއި [އަޙްމަދު ބިން މުޙައްމަދު ބިން މޫސާ މަރްދާވިޙް] އެދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުﷲ އިބްނުލް މުބާރަކް] [މާޢުމަރުގެ ފަރާތުން] [އަޝްޢަތު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުﷲ ބިން މުޣައްފަލް] ގެ އަރިހުން [އަލްޙަސަން] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިންސާނާގެ ފެންވަރާ ތަނުގައި ކުޑަކަމުދާން މަނާކުރެއްވި ކަމަށާއި، އަދި ވިދާޅުވީ: 'އާންމުކޮށް ވަސްވާސް އަންނަނީ އެއިން' ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ވެސް ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އެއް ޞަޙާބީއެއްގެ ޙަދީޘެއް ވެއެވެ'. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ، 'މި ޙަދީޘަކީ ޣަރީބު - ބިދޭސީ -، އަޝްޢަތު ބިން ޢަބްދުاللهގެ އަރިހުން ފިޔަވައި އެއީ މަރްފޫއެއްކަން އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ފެންވަރާ ތަނުގައި ކުޑަކަމުދާން ކަމުނުދާ ކަމަށް އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވެއެވެ؛ 'އާންމުކޮށް ވަސްވާސް އަންނަނީ އެއިން'. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މިކަމުގައި ލުއިފަސޭހަކަން ދެއްވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި އިބްނު ސިރީން ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ގިނަ ޝައްކުތައް އަންނަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ކަމަށް ބުނުމުން، އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. އިބްނުލް މުބާރަކް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ފެންވަރާ ގޭގައި ކުޑަކަމުދާ ތަނުގައި ކުޑަކަމުދާން ލުއިކަމެއް ލިބެނީ ފެން އޮހޮރެމުންދާނަމައެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 22
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى
[އަބޫ ކުރުއިބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ޢަބްދާ ބިން ސުލައިމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން ޢަމްރޫ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] [މުޙައްމަދު ބިން އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން، [އަބޫ ސަލާމާ،] [ޒައިދު ބިން ޚާލިދު] ގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި އަބޫ ޙުރައިރާ އާއި ޒައިދު ބިން ޚާލިދު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ އަބޫ ސަލާމަތުގެ ޙަދީޘަކީ އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި ދެމީހުންނަކީވެސް ޞަޙީޙެވެ. އެހެނީ އެ ޙަދީޘަކީ ހަމައެކަނި އެއް ސަފުހާއަކުން، އެއީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އަބޫ ހުރައިރާގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ އެއްޗެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެހެން ސަފުހާތަކުން ރިވާވެގެންވާތީ، އަބޫ ޙުރައިރާ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަކީ ޞަޙީޙެކެވެ. މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ޒައިދު ބިން ޚާލިދުގެ އަރިހުން އަބޫ ސަލާމަތް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަކީ މާ ޞަޙީޙް ކަމަށް ދަޢުވާ ކުރައްވާފައި ވަނިކޮށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫބަކުރު އަޝް ސިއްދީޤާއި، ޢަލީއާއި، ޢާއިޝާއާއި، އިބްނު ޢައްބާސްއާއި، ހުދުއިފާއާއި، ޒައިދު ބިން ޚާލިދާއި، އަނަސްއާއި، ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރޫއާއި، އިބްނު ޢުމަރާއި، އުއްމު ޙަބީބާއާއި، އަބޫ އައްޔޫބާއި، ތަމްމާމް ބިން ޢައްބާސްއާއި، ޢަބްދުالله ބިން ޙަންދުاللهއާއި، އުއްމު ސަލާމަތާއި، ވަތުސިލާ އަލްޢަސްޤާއާއި، އަބޫ މޫސާގެ ރިވާޔަތްތައްވެސް ވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 23
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޢަބްދާ ބިން ސުލައިމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [ޒައިދު ބިން ޚާލިދު އަލް ޖުހާނީ] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ އަޑު އިވުނެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ޒައިދު ބިން ޚާލިދު މިސްކިތުގައި ނަމާދުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވިއިރު، އޭނާގެ ސިވާކް އޭނާގެ ކަންފަތުގައި އަބަދުވެސް ލިޔުންތެރިއެއްގެ ކަންފަތުގައި ހުންނަ ގަލަމެއް ފަދައިން، ފުރަތަމަ ސިވާކް ބޭނުން ނުކުރައްވައެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާ އެ އެއްޗެއް އަނބުރާ އޭގެ ތަނުގައި ބެހެއްޓިއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ސަހީޙް' އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 24
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބުލް ވަލީދު އަޙްމަދު ބިން ބައްކާރު އަދު ދިމަސްޤީ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީއެއް ކަމުގައިވާ ބުޞްރު ބިން އާރްތަޢާގެ އެއް ދަރިކަލުން ކަމަށް މީހަކު ބުނި ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލް ވަލީދު ބިން މުސްލިމް] [އަލް އައުޒާޢީ] އިން [އަޒް ޒުހުރީ] އިން [ސަޢީދު އިބްނުލް މުޞައްޔަބު] ގެ އަރިހުން އަދި [އަބޫ ޞަލާމާ] އަށް [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ ފަހަރު، އޭނާގެ އަތް ރޭގަނޑު ހޭދަކުރި ތަނެއް ނޭނގޭތީއެވެ.' މި ބާބުގައި އިބްނު ޢުމަރާއި ޖާބިރު އަދި ޢާއިޝާގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. އަޝްޝާފިޢީ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެންނަށް ކަމުދަނީ ނިދި ހޭލާ ކޮންމެ މީހަކަށް، ނިދި ވިޔަސް ނުވަތަ އެހެން ކަމެއްގައި ވިޔަސް، ފުރަތަމަ ފެނުން ދޮވެންދެން ވުޟޫއަށް ފެނުގައި އަތް ނުލުން، އަދި ފުރަތަމަ ދޮވުމުގެ ކުރިން މީހަކު ވައްދާނަމަ އަހަރެންނަށް ކަމުނުދާ.' އޭނާގެ އަތުގައި އެއްވެސް ނަޖިހެއް ނެތްހާ ހިނދަކު ފެނުގެ ސާފުކަމަށް ގެއްލުމެއް ނުލިބުނު ނަމަވެސް. އަހުމަދު ބިން ހަންބަލް ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ރޭގަނޑު ހޭލައިގެން މީހަކު ވުޟޫ ކުރުމަށް ފެނުގައި އަތް ދޮވުމުގެ ކުރިން ޖައްސާއިރު، ފެން އުކާލައިފިނަމަ އަހަރެން ހައިރާންވާނެ'. އަދި އިޝާޤްވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. 'ރޭގަނޑު ނުވަތަ ދުވާލު ހޭލާ މީހަކު ހޭލާނަމަ، ދެން ވުޟޫ ފެނުގައި އަތް ދޮވެންދެން އަތް އަޅައިގެން ނުވާނެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 25
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
[ނަޝްރު ބިން އަލީ އަލް ޖަހުދުލާމީ] އާއި [ބިޝްރު ބިން މުޢާޟް އަލް ޢަޤާދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ބިޝްރު އިބްނުލް މުފައްދުލާލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޙަރްމަލާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ތިފާލް އަލް މުރީ] ގެ އަރިހުން [ރަބާޙް ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ސުފްޔާން ބިން ހުވައިއްޠީބު] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ކާފަ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ އަޑު އިވުނީމެވެ: 'ވުޟޫ ކުރާއިރު -ވުޟޫ ކުރާއިރު- الله ގެ ނަން ނުކިޔާ މީހަކަށް ވުޟޫއެއް ނެތެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢާއިޝާއާއި، އަބޫ ސަޢީދާއި، އަބޫ ޙުރައިރާއާއި، ޞަޙީލު ބިން ސަޢްދާއި، އަނަސްގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިމާމް އަހުމަދު ބިން ހަންބަލް ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޖައިދީ އިސްނަދު -ރަނގަޅު- އެއް އޮތް ޙަދީޘެއް އަޅުގަނޑަކަށް ނޭނގެއެވެ.' އިސްހާގު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ގަސްތުގައި ބަސްމަލާ ދޫކޮށްލައިފިނަމަ ދެން އޭނާގެ ވުޟޫ ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭނެ، އެކަމަކު ހަނދާން ނެތިއްޖެނަމަ ނުވަތަ މާނަކޮށްފިނަމަ ދެން އޭނާގެ ވުޟޫ ޞައްޙަވާނެއެވެ'. މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'މި ބާބުގައިވާ އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘަކީ ރަބާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާނުގެ ޙަދީޘެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ރަބާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން އޭނާގެ ކާފަގެ ކިބައިން، އޭނާގެ ބައްޕަގެ ކިބައިން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. ބައްޕަގެ ނަމަކީ ސަޢީދު ބިން ޒައިދު ބިން ޢަމްރޫ ބިން ނޫފައިލް ކަމަށްވާއިރު، އަބޫ ސިފާލް އަލް މުރީގެ ނަމަކީ ތުސުމާމާ ބިން ޙުސައިން، އަދި ރަބާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާންގެ ނަމަކީ އަބޫބަކުރު ބިން ހުވައިޠީބެވެ. އެއުރެންގެ ތެރޭގައި މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވި ބޭކަލެއް ވާއިރު، ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫބަކުރު ބިން ހުވައިތީބުގެ އަރިހުން،' ދެން އޭނާ އެކަން ނިސްބަތްކުރެއްވީ އޭނާގެ ކާފައަށެވެ'. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ [އަލްޙަސަން ބިން ޢަލީ އަލް ހުލްވާނީ] ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔާޒީދު ބިން ހާރޫން] [ޔަޒީދު ބިން އިޔާދުލް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޞިފާލް އަލް މުރީ] ގެ އަރިހުން [ރަބާޙް ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ސުފްޔާން ބިން ހުވައިޠީބު] ގެ އަތުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ކާފަ ބިންތު ސަޢީދު ބިން ޒައިދު] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ އޭނާއަށް ޞުލްޙަ، މިފަދަ ޙަދީޘަކާއެކުގައެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 26
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދު] އަދި [ޖަރީރު] [މަންޝޫރު] އިން [ހިލާލް ބިން ޔަޞޫފް] ގެ އަރިހުން [ސަލާމަތު ބިން ޤައިސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. މި ބާބުގައި ޢުޘްމާނާއި، ލަޤީތު ބިން ޞަބްރާޙް، އިބްނު ޢައްބާސް، އަލް މިގްދާމް ބިން މަޢުދީ ކަރީބް، ވަޢީލް ބިން ޙުޖުރު އަދި އަބޫ ޙުރައިރާ’ ގެ ރިވާޔަތްތައްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ސަލާމާ ބިން ޤައިސްގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. އަދި ޣަރުވާލުމާއި އިސްތިނިޔާޤު ދޫކޮށްލާ މީހާގެ މައްޗަށް ޙުކުމްކުރުމާމެދު ޢިލްމުވެރިންގެ ޚިޔާލު ތަފާތުވިއެވެ. ބައެއް ޖަމާއަތްތަކުން ބުނީ؛ 'މީހަކު އެނަމާދު އަދާކުރެވެންދެން އެއިން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ ދެން އެނަމާދު ތަކުރާރުކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. އެމީހުންގެ ރައުޔަކީ މިއީ ވުޟޫކުރުމާއި ޖަނަޢަތުގައި ފެންވަރާލުމުގައި ޢަމަލުކުރާ ކަމެއް ކަމުގައެވެ. މި ރައުޔު ގެންގުޅުއްވި ބޭފުޅުންނަކީ އިބްނު އަބީ ލައިލާ އާއި ޢަބްދުﷲ އިބްނުލް މުބާރަކާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤެވެ. އަޙްމަދު ދެކޭގޮތުގައި އިސްތިންސިޔާޤު ކުރުން މާބޮޑަށް ބާރުއަޅަނީ ވުޟޫއަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަދި އެހެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ދެކޭގޮތުގައި އެކަން ހިނގަނީ ވުޟޫގައި ނޫން، ޖުނޫބުގެ ޙާލަތުގައެވެ'. މިއީ ސުފްޔާން އަތުއްސައުރީ އާއި ކުފާގެ ބައެއް މީހުންގެ ރައުޔެވެ. އަދި އެހެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ ވުޟޫއާއި ޖުނޫބުގައި އެކަން ނުހިނގާކަމަށާއި، މިދެކަންތައްވެސް ސުންނަތުގެ ކަންތައްތަކަކަށް ވާތީ، އެދެކަންތައްވެސް ދޫކޮށްލާ މީހަކަށް އެކަން ތަކުރާރުކުރުމުގެ ވާޖިބެއް ނެތެވެ. މިއީ މާލިކު، އަޝް ޞައްފާޢީ އިން ޤައުލް ޖާދީދުގެ ރައުޔެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 27
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا
ޔަޙްޔާ ބިން މޫސާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، އިބްރާހިމް ބިން މޫސާ އާރާޒީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، ޚާލިދު ބިން ޢަބްދުالله އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ޢަމްރު ބިން ޔަޙްޔާގެ އަރިހުން އޭނާގެ ބައްޕަގެ އަރިހުން ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދުގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި މި ބާބު ޢަބްދުﷲ ބިން ޢައްބާސްގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބުގެ ދަރަޖަ ލިބިފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. މި ޙަދީޘް މާލިކާއި އިބްނު އުޔައިނާ އަދި ޢަމްރު ބިން ޔަޙްޔާގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާކުރެއްވި ނަމަވެސް، ‘ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކަރުދާސްކޮށް އެއް އަތްތިލައިން ނޭފަތަށް ފެން ލެއްވުން’ މި ބަސްފުޅު އެބައިމީހުންގެ ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ފާހަގަކުރެއްވި ބޭކަލަކީ ޚާލިދު ބިން ޢަބްދުﷲ އެވެ. ޙަދީޘް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނާ ގޮތުގައި ޚާލިދު ބިން ޢަބްދުﷲ އަކީ އިތުބާރު ކުރެވޭ މީހެއްގެ އިތުރުން ގިނަ ހިތުދަސްތަކެއް ގެންގުޅުއްވާ ބޭފުޅެކެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔަކީ، އެއްއަތްތިލައިން އޭނާގެ ނޭފަތަށް ގަނޑުކޮށް ފެން އެޅުމަކީ ޞައްޙަ ކަމެއް ކަމުގައެވެ. ނަމަވެސް އަނެއް ބަޔަކު ބުނަނީ: 'ދެމީހުން ވަކިވުމަކީ އަހަރެމެންނަށް މާ ކަމުދާ ކަމެއް' ކަމަށެވެ. އަޝް ޞައްފާޢީ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެއް އަތުން އެއްވެއްޖެނަމަ ދެން އެއީ ޞައްޙަ އެއްޗެއް ނަމަވެސް ދެމީހުންގެ މެދުގައި ވަކިވެއްޖެނަމަ ދެން އަޅުގަނޑުމެން އެކަމަށް އިސްކަންދެއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 28
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ
[އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުލްކަރީމް ބިން އަބޫ އަލް މުޚާރިޤު އަބޫ އުމައްޔާ] ގެ އަރިހުން [ޙަސަން ބިން ހިލާލް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. 'އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ [އަމަރު ބިން ޔާސިރު] ތުނބުޅި ފިރުމާލަމުން ވުޟޫ ކުރަމުން ދިޔަތަން، ދެން އޭނާއާ ސުވާލު ކުރި، ނުވަތަ އޭނާ ބުންޏެވެ؛ އަހަރެން އޭނާ ގާތު ސުވާލުކުރީމެވެ، 'ކީއްވެ ތުނބުޅި ފިރުމާލަނީ؟' އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ ތުނބުޅިގައި ފިރުމާލައްވާތަން ފެނުމުން، އަހަންނަށް ހުރަސްއަޅަނީ ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟' [އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސަޢީދު ބިން އަބޫޢަރަބާ] ގެ އަރިހުން [ޤަތަދާ] އިން [ޙަސަން ބިން ހިލާލް] ގެ އަރިހުން [ޢައްމާރު] ގެ އަރިހުން ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަދީޘްގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި ޢުޘްމާނާއި، ޢާއިޝާއާއި، އުއްމު ސަލާމާއާއި، އަނަސްއާއި، އިބްނު އަބޫޢައުފާއާއި، އަބޫ އައްޔޫބުގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާޔަތުތަކެއް ވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އިސްޙާޤު ބިން މަންސޫރު ބުނި އަޑު އިވުނެވެ؛ އަޙްމަދު ބިން ޙަންބަލް ބުނި އަޑު އިވުނެވެ؛ އިބްނު އުޔާނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބްދުލް ކަރީމް އަށް ޙަސަން ބިން ބިލާލްގެ އަރިހުން ތަޙްލީލުގެ ޙަދީޘް - ތުނބުޅި މެދުކަނޑާލުން- ގެ ވާހަކައެއް އަޑުއިވިފައެއް ނުވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 29
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ
ޔަޙްޔާ ބިން މޫސާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، ޢަބްދުއްރަޒާޤު އަޅުގަނޑުމެންނަށް އިސްރާއީލުން އަމީރު ބިން ޝަޤީޤުގެ އަރިހުން އަބޫ ވަޢީލްގެ އަރިހުން ޢުޘްމާން ބިން އައްފާނުގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތުނބުޅި ކޮށާލެއްވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: މިކަމުގައި އެންމެ ޞަޙީޙް ޙަދީޘަކީ ޢުޘްމާނުގެ އަރިހުން އަބޫ ވަޢީލުގެ އަރިހުން އަމީރު ބިން ޝަޤީޤުގެ ޙަދީޘެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: މި ރައުޔުއަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި އެބޭކަލުންގެ ފަހުން އައި މީހުންގެ ފަރާތުން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ވަރަށް ބޮޑަށް ޤަބޫލުކުރެއްވި ރައުޔެކެވެ. މި ރައުޔު އިމާމް ޝާފިޢީވެސް ޤަބޫލުކުރެއްވިއެވެ. އިމާމް އަޙްމަދު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ތުނބުޅި ކޮށާލަން ހަނދާން ނެތިއްޖެނަމަ ދެން އެކަމުގައި އެއްވެސް ގޯހެއް ނެތެވެ. އިސްޙާޤު ވިދާޅުވިއެވެ: ހަނދާން ނެތިގެން ނުވަތަ ތަފްސީރެއްގެ ސަބަބުން އެކަން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، އެއީ އޭނާއަށް ޞައްޙަ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ގަސްތުގައި އެކަން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ ދެން އެކަން ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 30
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [އިޝާޤު ބިން މޫސާ އަލް އަންސާރީ] ވިދާޅުވެފައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [މާޢުން ބިން އީސާ އަލްޤައްޒާޒް] ވިދާޅުވެފައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މާލިކް ބިން އަނަސް] [ޢަމްރޫ ބިން ޔަޙްޔާ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުﷲ ބިން ޒައިދު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައިވަނީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެއަތުން ބޯ ފިރުމާލި ވާހަކަ، އޭނާ ދެއަތް ކުރިއަށް ފަހަތަށް ގެންގޮސް، ފެށުނީ ބޮލުގެ ކުރިމަތިން ދެން ދެމީހުންވެސް ދުވެފައި ގޮސް ކަރުގެ ނިޔަފަތިއާ ހަމައަށް ގޮސް، ދެން އެނބުރި އައިސް ދެމީހުން އެނބުރި އަސްލު ތަނަށް ދިޔައީ، އެއަށްފަހު ފައި ދޮވެލިއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި މުޢާވިޔަތާއި، އަލް މިޤްދާމް ބިން މަޢުދީ ކަރީބާއި، ޢާއިޞާގެ ތާރީޚެއް ލިޔެވިފައިވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދުގެ ޙަދީޘަކީ މި ބާބުގައި ހިމެނޭ އެންމެ ޞައްޙަ އަދި އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘެވެ. މި ރައުޔު ނަންގަވާފައިވަނީ އަޝް ޞައްފާޢީ އާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤް’ އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 31
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ
[ޤުޠަޢިބާ ބިން ސަޢީދު] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [ބިސީރު އިބްނުލް މުފައްދުލާލް] [ޢަބްދުالله ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢަޤީލް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުﷲ ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢަޤީލް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެފަހަރު ބޯ ފޮހެލެއްވިއެވެ. އޭނާ ފަހަތުން ފެށިގެން ކުރިއަށް ޖެހިލިއެވެ. ހަމައެހެންމެ ދެ ކަންފަތް، ބޭރާއި އެތެރެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ކަމުގައި ވާއިރު، ޢަބްދުﷲ ބިން ޒައިދު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަކީ އެ ޙަދީޘަށްވުރެ މާ ޞައްޙަ އަދި ފޯރުވުމުގެ ސިލްސިލާ ރަނގަޅު ޙަދީޘެކެވެ. އަދި ކޫފާ އަހުލުވެރިންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރަމުންދާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ވާކީޢިބްނުލް ޖައްރާޙްވެސް ހިމެނެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 32
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ
[ޤުޠައިބާ] ވިދާޅުވީ، [ބަކުރު ބިން މުދްލާރ] [އިބްނު ޢަޖްލާން] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢަޤީލް] ގެ އަރިހުން [ޢަރު ރަބީޢު ބިންތު މުޢައްވިޟް ބިން އަފްރާ`] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވުޟޫ ކުރައްވާތަން ފެނިވަޑައިގެން، ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'އޭނާ އެއްފަހަރު ބޯ ފޮހެލީ ކުރިމަތިންނާއި ފަހަތުން، ދެ ފައްޅިން، އަދި ދެ ކަންފަތުން'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަލީ އާއި ތަލްޙަ ބިން މުޝައްރިފް ބިން ޢަމްރޫގެ ކާފަގެ ފަރާތުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަރު ރަބީގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. އަދި މި ޙަދީޘް ރިވާވެފައިވަނީ ހަމައެކަނި އެއް މަގަކުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް، އެކަލޭގެފާނުގެ ބޯ އެއްފަހަރު ފޮހެލެއްވުމެއް ނޫނެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ގިނަ ޞަޙާބީންނާއި އެކަލޭގެފާނަށްފަހު އައި މީހުން ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ޢަމަލުކުރެއްވި ޙަދީޘެކެވެ. ޖަޢުފަރު ބިން މުޙައްމަދާއި، ސުފްޔާން އަތުއްޞައުރީއާއި، އިބްނުލް މުބާރަކާއި، އާސީ ސަޔާފީއާއި، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤުގެ ރައުޔަކީ، ބޮލުގައި ފިރުމާލުމަކީ އެންމެ ފަހަރަކުއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި އޮތީ މުޙައްމަދު ބިން މަންޝޫރު އަލް މަކީ ވިދާޅުވެފައި؛ ސުފްޔާން ބިން އުޔާނާ ބުނި އަޑު އިވުނެވެ؛ ބޮލުގައި ފިރުމާލުމުގެ ޤާނޫނާ ބެހޭގޮތުން ޖަޢުފަރު ބިން މުޙައްމަދާއި ސުވާލުކުރީމެވެ، އެއީ އެންމެ ފޮހެލުމަކުން ފުދޭވަރުގެ ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ އާދެ، الله ގެ ޙަޟްރަތުންނެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 33
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا
[ޢަލީ ބިން ޚަސީރަމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، [ޢަބްދުالله ބިން ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، [ޢަމްރު އިބްނު އަލްޙަރީޘް] [ޙައްބާން ބިން ވަސީޢު] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] [ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވުޟޫ ކުރައްވާތަން ފެނިވަޑައިގެން، އަތުން އިތުރު ނުވާ ފެނުން ބޯ ފޮހެލައްވައިގެންނެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ'. [އިބްނު ލާޙިޢާ] މި ޙަދީޘް [ޙައްބާން ބިން ވަސީ] ގެ އަރިހުން، [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން، [ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވުޟޫ ކުރައްވައިގެން އޭނާގެ އަތުން އިތުރު ނުވާ ފެނުން ބޯ ފޮހެލެއްވިއެވެ. އަދި ޢަމްރު އިބްނުލްޙަރީޘު ހައްބާނުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަކީ، އެއް މަގަށްވުރެ ގިނަ މަގުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘްތަކަކަށް ވާތީ، އެއަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ޢަބްދުﷲ ބިން ޒައިދުގެ އަރިހުން އަދި އެނޫންވެސް، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބޯ ފޮހެލުމަށް އާ ފެން ނެގި ވާހަކައެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ގިނަ ސައިންސްވެރިން ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ޢަމަލުކުރާ ޙަދީޘެއް ކަމުން އެމީހުންގެ ރައުޔަކީ އޭނާ ބޯ ފޮހެލަން އާ ފެން ނެގިއެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 34
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا
[ހަންނަދު] ވިދާޅުވީ، [ޢަބްދުالله ބިން އިދްރީސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން އަޖްލާން] ގެ އަރިހުން [ޒައިދު ބިން އަސްލަމް] ގެ އަރިހުން [ޢަތޯ` ބިން ޔާސަރ] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ އެއީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮލާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ބޭރު ކަންފަތާއި އެތެރޭގެ ކަންފަތްވެސް ފޮހެލެއްވި ކަމެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ވެސް އާރް ރަބީ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެއް ވެއެވެ'. އަބޫ ޢީސާ އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި މި ޙަދީޘަކީ ޢިލްމުގެ އަހުލުވެރިން ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ޢަމަލުކުރާ ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، އެބޭފުޅުންގެ ރައުޔަކީ ދެ ކަންފަތް ފޮހެލުމަކީ ބޭރުފުށާއި އެތެރެފުށުގައިވާ ކަމެއް ކަމަށެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 35
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސިނާން ބިން ރަބީޢަތުން] [ސިޔާޙްރު ބިން ޙައުޞަބް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢުމާމާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވުޟޫކޮށް، ތިން ފަހަރު މޫނު ދޮވެ، ތިން ފަހަރު އަތް ދޮވެ، ދެން ބޯ ފޮހެލެއްވީ: 'ދެ ކަންފަތަކީ ބޮލުގެ ބައެއް' ކަމަށް ވިދާޅުވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޤުޓައިބާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ހައްމާދު ވިދާޅުވި ކަމަށް؛ 'މިއީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބަސްފުޅެއް ކަމެއް ނުވަތަ އަބޫ ޢުމާމާގެ ކިބައިން ވިދާޅުވާ ވާހަކައެއް ކަމެއް އަޅުގަނޑަކަށް ނޭނގެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އަނަސްގެ ކިބައިން ވެސް ޙަދީޘެއް ވެއެވެ،' އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. އަދި މި ޙަދީޘަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި އެއުރެންގެ އަޞްޙާބީންގެ ކިބައިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ދެ ކަންފަތަކީ ބޮލުގެ ބައެއް ކަމުގައެވެ. މި ރައުޔު ގެންގުޅުއްވީ ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި އިބްނުލް މުބާރަކާއި ޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދު އަދި އިސްޙާޤުވެސްނެވެ. އެހެން ޢިލްމުވެރިން ދަލީލުކުރައްވާއިރު، ކުރިމަތީ ކަންފަތުގައި މޫނު ހިމެނޭއިރު، ފަހަތު ކަންފަތުގައި ބޯވެސް ހިމެނެއެވެ. އިސްހާގު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އަހަރެން އިޚްތިޔާރު ކުރަނީ ކުރިމަތީ ބައި މޫނާއި ފަހަތު ބައި ބޮލުން އުނގުޅަން'. އެހެނީ ޞައްފާޢީ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ދެމީހުންނަކީ ވެސް ސުންނަތްތަކެއް، އެއީ އޭނާ ދެމީހުން ވެސް ތާޒާ ފެނުން ފޮހެލާ ކަމެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 36
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޤުޠައިބާ] އާއި [ޙަންނާދު] ކިޔައިދީފައި އެއުރެން ބުނީ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ވާކީ’] [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙަސީމް] ގެ ކިބައިން [ޢަޝީމް ބިން ލަޤީތު ބިން ޝާބިރާ] ގެ ކިބައިން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު އައްބާސް، އަލް މުސްތައުރީދު، އިބްނު ސިއްދާދު އަލް ފިހްރީ، އަދި އަބޫ އައްޔޫބު އަލް އަންސާރީގެ ތާރީޚެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ ޢީސާ އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. މި ރައުޔު ވެސް ނެގީ އަހުމަދާއި އިސްހާގު' އެވެ. އިސްހާގު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ވުޟޫ ކުރާއިރު އޭނާގެ އިނގިލިތަކާއި ފައިގެ އިނގިލިތައް ގުޅާލައެވެ'. މީގެ އިތުރުން އަބޫ ހަސީމްގެ އަސްލު ނަމަކީ އިސްމާޢީލް ބިން ކައްސިރު އަލް މައްކީ' އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 37
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
[އިބްރާހީމް ބިން ސަޢީދު] - އެއީ އަލްޖައުހާރީ - ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [ސަޢުދު ބިން ޢަބްދުލްޙަމީދު ބިން ޖަޢުފަރު] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ އަޒް ޒިނާދު] [މޫސާ ބިން އުޤްބާޙް] ގެ އަރިހުން [ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން، [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. 'ވުޟޫ ކުރާއިރު ދެން އަތުގެ އިނގިލިތަކާއި ފައިގެ ދެމެދުގައި ފޮހެލާށެވެ.' އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 38
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އިބްނު ލާޙިޢާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔާޒީދު ބިން ޢަމްރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަލް ޙުބޫލީ] ގެ އަރިހުން [އަލް މުސްތައުރިދު ބިން ޝައްދާދުލް ފިހްރީ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވުޟޫ ކުރައްވާތަން، އަދި އެނގުނީ އޭނާގެ ކުޑަ އިނގިލިތަކުން ފައިގެ އިނގިލިތައް ފިރުމާލިތަނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބުގެ ދަރަޖައިގެ ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، އިބްނު ލާޙިޢާގެ ޙަދީޘުން މެނުވީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެކަން އެނގިވަޑައިނުގަންނަވާ ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 39
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން މުޙައްމަދު] [ސުހައިލް ބިން އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރު، ޢާއިޝާ، ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله އިބްނުލް ޙާރިޘްގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ'. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: 'ނަރަކައިގެ އަލިފާނުން - ވުޟޫ ފެނުން އަތްނުލާ ފައިގެ ފަލަމަސްގަނޑާއި އެތެރޭގެ ފަލަމަސްގަނޑަށް ފާޑުކިޔުން' އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘްގެ ފިޤުހުއަކީ؛ ޚުފް ނުވަތަ ސޮކްސް ނާޅާނަމަ ފައިގެ ފަލަމަސްގަނޑު ފޮހެލުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 40
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[އަބޫ ކުރުއިބް]، [ހަންނަދު] އަދި [ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވަނީ އެއުރެން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވީ [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި އެހެން ސަފުހާއަކުން އެކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ؛ [މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ، [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ސުފްޔާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޒައިދު ބިން އަސްލަމް] ގެ އަރިހުން [ޢަތޯ` ބިން ޔާސަރ] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުންނެވެ؛ 'ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރު ވުޟޫ ކުރެއްވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޢުމަރު، ޖާބިރު، ބުރައިދާ، އަބޫ ރަފީ' އަދި އިބްނުލް ފަކީހީގެ ޙަދީޘެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ ޢީސާ އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. ރިޝްދީން ބިން ސަޢުދާއި އެހެނިހެން ބޭފުޅުން މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އަދުލްދުލަހަކް ބިން ޝުރަޙްބިލްގެ އަރިހުން، ޒައިދު ބިން އަސްލަމްގެ އަރިހުން، އޭނާގެ ބައްޕަގެ އަރިހުން، ޢުމަރު ބިން ޚައްޠާބުގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރު ވުޟޫ ކުރެއްވިއެވެ'. ދެން އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ނަމަވެސް މި ޙަދީޘަކީ ތެދެއް ނޫން ކަމުގައި ވާއިރު، ޞައްޙަ ޙަދީޘަކީ [އިބްނު ޢަޖްލާން]، [ހިޝާމް ބިން ސަޢުދު]، [ސުފްޔާން އަތުސް ޠައުރީ] އަދި [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން މުޙައްމަދު]، [ޒައިދު ބިން އަސްލަމް] ގެ އަރިހުން، [ޢަތޯ` ބިން ޔަސާރު] ގެ އަރިހުން، [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން، ރަސޫލާގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެވެ އަމާންކަން'.
