Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 21
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ
wedi dweud wrthym [Ali bin Hajar] ac [Ahmad bin Muhammad bin Musa Mardawih] eu bod ill dau wedi dweud; wedi adrodd i ni [Abdullah Ibnul Mubarak] gan [Ma'mar] gan [Ash'ath bin Abdullah] gan [Al Hasan] gan [Abdullah bin Mughaffal] dywedodd, gwaharddodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wa Sallam rywun rhag troethi yn ei faddon, a dywedodd hefyd: 'Yn gyffredinol mae pryder yn dod oddi wrtho ef'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae hadith hefyd gan un o gymdeithion y Proffwyd sallaahu 'alaihi wa Sallam'. Dywedodd Abu Isa, 'Mae'r hadith hwn yn gharib -estron-, nid ydym yn gwybod bod yr hadith yn marfu' ac eithrio'r hadith gan Asy'ats bin Abdullah, ac fe'i gelwir hefyd yn Asy'ats Al A'ma'. Mae rhai gwyddonwyr yn diystyru troethi mewn baddonau, maen nhw'n dweud; 'Yn gyffredinol daeth yr amheuon oddi wrtho ef'. A rhoddodd rhai ysgolheigion gwyddonol ryddhad yn yr achos hwn, yn eu plith Ibnu Sirin. A phan ddywedwyd wrtho, 'Yn wir, mae pryder fel arfer yn dod oddi wrtho ef,' atebodd, 'Ein Rabb yw Allah, nid oes ganddo bartner'. Dywedodd Ibnul Mubarak; 'Mae caniatâd i droethi yn y baddonau os yw'r dŵr yn rhedeg'. Dywedodd Abu Isa; 'Dywedwyd hyn wrthym gan Ahmad bin Abdah Al Amuli, o Hibban, gan Abdullah bin Al Mubarak'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 22
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى
wedi dweud wrthym [mae Abu Kuraib] wedi dweud, wedi dweud wrthym [Abdah bin Sulaiman] gan [Muhammad bin 'Amru] gan [Abu Salamah] gan [Abu Hurairah] dywedodd, Dywedodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Sallam: 'Oni bai ei fod yn faich ar fy mhobl, byddwn yn wirioneddol yn gorchymyn iddynt wneud y siwak bob tro maen nhw'n gweddïo'. Dywedodd Abu Isa; 'Adroddwyd yr hadith hwn gan [Muhammad bin Ishaq] gan [Muhammad bin Ibrahim], gan [Abu Salamah,] gan [Zaid bin Khalid], gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam'. A hadith Abu Salamah a adroddwyd gan Abu Hurairah a Zaid bin Khalid gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wa Sallam, yn fy marn i mae'r ddau yn ddilys. Oherwydd nid yn unig y traethwyd y hadith gan un llwybr, sef o Abu Hurairah o alaihi y Proffwyd Shallahu 'wa Sallam, ond o lwybrau eraill, felly mae'r hadith a adroddwyd gan Abu Hurairah yn ddilys. Tra honnodd Muhammad bin Isma'il fod hadith Abu Salamah a adroddwyd gan Zaid bin Khalid yn fwy dilys. Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon hefyd ceir adroddiadau gan Abu Bakr Ash Shiddiq, Ali, Aisha, Ibn Abbas, Hudzaifah, Zaid bin Khalid, Anas, Abdullah bin' Amru, Ibn Umar, Umm Habibah, Abu Ayyub, Tammam bin Abbas, Abdullah bin Handlallah, Umm Salamah', Musq Wlallah, Umm Salamah.
Hadith
Imam Tirmidzi : 23
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
wedi dweud wrthym [Dywedodd Hannad], wedi dweud wrthym [Abdah bin Sulaiman] gan [Muhammad bin Ishaq] gan [Muhammad bin Ibrahim] gan [Abu Salamah] gan [Zaid bin Khalid Al Juhani] dywedodd; Clywais Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yn dweud: 'Oni bai ei fod yn faich ar fy ummah, byddwn wedi gorchymyn iddynt wneud siwak bob tro maen nhw'n gweddïo, a byddwn hefyd wedi gorffen gweddi Isha am draean o'r nos'. Dywedodd; 'Mynychodd Zaid bin Khalid weddïo yn y mosg, tra bod ei siwak yn ei glust fel mae pen bob amser yng nghlust awdur, ni chododd i weddïo nes iddo wneud y siwak yn gyntaf. Ar ôl hynny fe'i rhoddodd yn ôl yn ei le'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn hasan ddilys.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 24
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا
Rydyn ni wedi dweud wrth [Abul Walid Ahmad bin Bakkar Ad Dimasqi] fod rhywun wedi dweud ei fod yn fab i Busr bin Artha`ah, ffrind i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam. Dywedodd; mae wedi dweud wrthym ni [Al Walid bin Muslim] gan [Al Auza'i] gan [Az Zuhri] gan [Sa'id Ibnul Musayyab] ac [Abu Salamah] gan [Abu Hurairah] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, dywedodd: 'Os bydd un ohonoch chi'n deffro o gwsg yna peidiwch â rhoi ei law mewn llestr nes iddo dywallt dŵr i'w law ddwy neu dair gwaith, oherwydd nid yw'n gwybod ble treuliodd ei law y nos'. Yn y bennod hon mae yna hefyd hanesion gan Ibn Umar, Jabir ac Aisyah. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn ddilys hasan. Dywedodd Ash Syafi'i; "Rwy'n hoffi i unrhyw un sy'n deffro o gwsg, boed yn nap neu rywbeth arall, beidio â rhoi ei law yn y dŵr ar gyfer ymolchi nes iddo ei olchi â dŵr yn gyntaf, ac nid wyf yn hoffi i unrhyw un ei roi i mewn cyn ei olchi yn gyntaf. Er nad yw hynny'n amharu ar burdeb y dŵr cyn belled nad oes amhuredd yn ei law." Dywedodd Ahmad bin Hanbal: "Os yw rhywun yn deffro yn y nos ac yn rhoi ei law yn y dŵr ar gyfer ymolchi cyn ei olchi, byddai'n syndod i mi pe bai'n taflu'r dŵr i ffwrdd." A dywedodd Ishaq hefyd: "Os yw rhywun yn deffro yn y nos neu yn ystod y dydd, ni ddylai roi ei law yn y dŵr ar gyfer ymolchi nes iddo ei olchi."
Hadith
Imam Tirmidzi : 25
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
wedi dweud wrthym [Nashr bin Ali Al Jahdlami] a [Bisyr bin Mu'adz Al Aqadi] dywedasant; wedi dweud wrthym [Bisyr Ibnul Mufadllal] gan [Abdurrahman bin Harmalah] gan [Abu Tsifal Al Murri] gan [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaittib] gan [Ei nain] gan [Ei dad] dywedodd; Clywais Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yn dweud: 'Nid oes ymolchi i'r rhai nad ydynt yn sôn am enw Allah -wrth berfformio ymolchi-'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae yna hefyd naratifau gan Aisyah, Abu Sa'id, Abu Hurairah, Sahl bin Sa'd ac Anas'. Dywedodd Abu Isa; 'Dywedodd Imam Ahmad bin Hambal; 'Dydw i ddim yn gwybod yn y bennod hon am hadith sydd â sanad jayyid -da-'. Dywedodd Ishaq; ''Os yw'n hepgor adrodd y basmalah yn fwriadol yna rhaid iddo ailadrodd ei olchiad, ond os yw'n anghofio neu oherwydd dehongliad yna mae ei olchiad yn dal yn ddilys'. Dywedodd Muhammad bin Isma'il; 'Yr hadith gorau yn y bennod hon yw hadith Rabah bin Abdurrahman'. Dywedodd Abu Isa; 'Adroddodd Rabah bin Abdurrahman gan ei nain, gan ei dad. Er mai Sa'id bin Zaid bin 'Amru bin Nufail oedd enw ei dad, Tsumamah bin Hushain oedd enw Abu Tsifal Al Murri, ac Abu Bakr bin Huwaithib oedd enw Rabah bin Abdurrahman. Yn eu plith roedd un a adroddodd yr hadith hwn, yna dywedodd; 'Gan Abu Bakr bin Huwaithib,' yna fe'i priodolodd i'w daid'. Wedi dweud wrthym [Meddai Al Hasan Ali Al Hulwani], wedi dweud wrthym [Yazid bin Harun] o [Yazid bin Iyadl] o [Abu Tsifal Al Murri] o [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaithib] o [Ei nain bint Sa'id bin Zaid] o [Ei dad] o'r Prophetallhi washuo.
Hadith
Imam Tirmidzi : 26
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ
wedi dweud wrthym [Qutaibah bin Sa'id] dywedodd, wedi dweud wrthym [Hammad bin Zaid] a [Jarir] gan [Mansur] gan [Hilal bin Yasaf] gan [Salamah bin Qais] dywedodd; Dywedodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Os ydych chi'n perfformio ymolchi yna rhowch ddŵr yn eich trwyn, ac os ydych chi'n perfformio istijmar yna gwnewch hynny gydag odrif'. Yn y bennod hon mae yna hefyd hanesion gan Uthman, Laqith bin Shabrah, Ibnu Abbas, Al Migdam bin Ma'di Karib, Wa`il bin Hujr ac Abu Hurairah'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hadith Salamah bin Qais yn hasan ddilys. Ac mae arbenigwyr gwyddonol yn amrywio yn eu barn ynghylch y gyfraith ar bobl sy'n rhoi'r gorau i garglo ac istinsyaq. Mae rhai grwpiau'n dweud; 'Os yw rhywun yn ei adael nes iddo berfformio'r weddi, yna rhaid iddo ailadrodd y weddi. Maent yn dadlau ei fod yn berthnasol i ymolchi a ghusl ar ôl janabah. Y rhai sy'n dal y farn hon yw Ibn Abu Laila, Abdullah Ibnul Mubarak, Ahmad, ac Ishaq. Yn y cyfamser, mae Ahmad yn dadlau bod pwyslais mwy ar berfformio istinshaq mewn ymolchi. Dywedodd Abu Isa: 'Ac mae rhai ysgolheigion eraill o'r farn ei fod yn berthnasol mewn cyflwr o junub, nid mewn ymolchi.' Dyma farn Sufyan Ats Tsauri a rhai o bobl Kufa. Ac mae rhai ysgolheigion eraill yn dweud nad yw'n berthnasol i ymolchi a junub, oherwydd bod y ddau yn faterion sunnah, felly nid oes rhwymedigaeth i'w hailadrodd i rywun sy'n eu gadael allan. Dyma farn Malik, Ash-Shafi'i ynghylch y qaul jadid'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 27
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا
wedi dweud wrthym fod [Yahya bin Musa] wedi dweud, wedi dweud wrthym fod [Ibrahim bin Musa Ar Razi] wedi dweud, wedi dweud wrthym [Khalid bin Abdullah] gan [Amru bin Yahya] gan [ei dad] gan [Abdullah bin Zaid] dywedodd; 'Gwelais y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn garglo ei geg ac yn rhoi dŵr yn ei drwyn o un llaw, gwnaeth hyn dair gwaith'. Ac yn y bennod hon mae hanes gan Abdullah bin Abbas'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hadith Abdullah bin Zaid yn hadith o radd hasan gharib. Adroddwyd yr hadith hwn hefyd gan [Malik] ac [Ibn Uyainah] yn ogystal â [Amru bin Yahya], ond ni soniasant am y lafadz, 'Garglodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ei geg a rhoi dŵr yn ei drwyn o gledr un llaw'. Fodd bynnag, y person a ddywedodd hynny oedd Khalid bin Abdullah. Yn ôl ysgolheigion hadith, roedd Khalid bin Abdullah yn ddyn dibynadwy gyda llawer iawn o gofio. Mae rhai ysgolheigion o'r farn bod garglo ac anadlu dŵr i'r trwyn o un llaw yn ddilys. Fodd bynnag, mae eraill yn dweud, "Mae gwahanu'r ddau yn well na ni." Dywedodd Ash-Shafi'i, "Os yw'n eu casglu mewn un llaw, mae'n ddilys, ond os yw'n eu gwahanu, mae hynny'n well na ni."
Hadith
Imam Tirmidzi : 28
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ
wedi dweud wrthym fod [Ibn Abu Umar] wedi dweud, wedi dweud wrthym [Sufyan bin Uyainah] gan [Abdul Karim bin Abu Al Mukhariq Abu Umayyah] gan [Hassan bin Hilal] meddai; 'Gwelais ['Amar bin Yasir] yn perfformio ymolchi wrth blygu ei farf, yna gofynnais iddo, neu dywedodd ef; Gofynnais iddo, 'pam wyt ti'n torri dy farf?' atebodd, 'Beth sy'n fy atal, er fy mod i wedi gweld Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam yn rhwbio ei farf'. Wedi dweud wrthym fod [Ibn Abu Umar] wedi dweud, wedi dweud wrthym [Sufyan bin Uyainah] gan [Sa'id bin Abu Arubah] o [Qotadah] o [Hassan bin Hilal] o ['Ammar] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ynghylch yr hadith. Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon hefyd ceir adroddiadau gan Uthman, Aisyah, Umm Salamah, Anas, Ibn Abu Aufa ac Abu Ayyub'. Dywedodd Abu Isa; Clywais Ishaq bin Mansur yn dweud; Clywais Ahmad bin Hanbal yn dweud; Dywedodd Ibn Uyainah; 'Ni chlywodd Abdul Karim gan Hassan bin Bilal am y tahlil hadith -torri ei farf-'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 29
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ
wedi dweud wrthym ni [mae Yahya bin Musa] wedi dweud, wedi dweud wrthym ni [Abdurrazaq] o [Israil] o ['Amir bin Shaqiq] o [Abu Wa`il] o [Uthman bin 'Affan] fod y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wedi torri ei farf'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn ddilys.' Dywedodd Muhammad bin Isma'il; 'Yr hadith mwyaf dilys yn y bennod hon yw'r hadith 'Amir bin Syaqiq, o Abu Wa`il o Uthman'. Dywedodd Abu Isa; 'Cymerwyd y farn hon gan y rhan fwyaf o ysgolheigion gwyddonol o gymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a phobl a ddywedodd hynny ar eu hôl. Cymerwyd y farn hon hefyd gan Imam Syafi'i. Dywedodd Imam Ahmad; 'Os yw'n anghofio tocio ei farf, yna mae hynny'n iawn'. Tra dywedodd Ishaq; "Os yw'n ei hepgor oherwydd anghofrwydd neu gamddealltwriaeth, yna mae'n ddilys iddo. Fodd bynnag, os yw'n ei hepgor yn fwriadol, rhaid iddo ei ailadrodd."
Hadith
Imam Tirmidzi : 30
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
wedi dweud wrthym [dywedodd Ishaq bin Musa Al Ansari], wedi dweud wrthym [dywedodd Ma'n bin Isa Al Qazzaz], wedi dweud wrthym [Malik bin Anas] gan ['Amru bin Yahya] gan [ei dad] gan [Abdullah bin Zaid] fod Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam wedi rhwbio ei ben â'i ddwy law, symudodd ei ddwy law ymlaen ac yn ôl, gan ddechrau gyda blaen ei ben yna rhedeg y ddwy i fyny at gefn y gwddf, yna dychwelyd y ddau ohonynt i'w lle gwreiddiol, ar ôl hynny olchasant eu traed.' Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon mae hanes gan Mu'awiyah, Al Miqdam bin Ma'di Karib ac Aisyah'. Dywedodd Abu Isa; 'Hadith Abdullah bin Zaid yw'r hadith mwyaf dilys a gorau yn y bennod hon. Cymerwyd y farn hon gan Ash Syafi'i, Ahmad ac Ishaq'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 31
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ
Dywedodd [Qutaibah bin Sa'id], [adroddodd Bisyr Ibnul Mufadldlal] wrthym gan [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] gan [Ar Rabi' bint Mu'awwidz bin Afra`] fod y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wedi sychu ei ben ddwywaith; dechreuodd o'r cefn, yna symudodd i'r blaen. Hefyd y ddwy glust, y tu allan a'r tu mewn'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn hasan, tra bod yr hadith a adroddwyd gan Abdullah bin Zaid yn fwy dilys ac mae ganddo gadwyn drosglwyddo well nag ef. Ac mae rhai o bobl Kufa yn ymarfer yr hadith hwn, yn eu plith Waki' Ibnul Jarrah'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 32
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ
Dywedodd [Qutaibah], [Dywedodd Bakr bin Mudlar] wrthym gan [Ibn 'Ajlan] gan [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] gan [Ar Rabi' bint Mu'awwidz bin Afra`] ei fod wedi gweld y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn perfformio ymolchi, a dywedodd; 'Sychodd ei ben unwaith o'r blaen a'r cefn, y ddau deml, a'r ddwy glust'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae yna hefyd naratif gan Ali a thaid Talhah bin Musharrif bin 'Amru'. Dywedodd Abu Isa; 'Yr hadith hwn gan Ar Rabi' yw hasan sahih. Ac mae'r hadith hwn wedi'i adrodd nid yn unig o un llwybr i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, iddo sychu ei ben unwaith'. Roedd yr hadith hwn yn cael ei ymarfer yn eang gan y rhan fwyaf o'r cymdeithion a'r rhai a ddaeth ar ei ôl. Mae Ja'far bin Muhammad, Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Asy Syafi'i, Ahmad ac Ishaq o'r farn mai dim ond unwaith y dylid rhwbio'r pen. Mae wedi dweud wrthym fod Muhammad bin Manshur Al Makki wedi dweud; Clywais Sufyan bin Uyainah yn dweud; Gofynnais i Ja'far bin Muhammad am gyfraith rhwbio'r pen, a yw'n ddigon ar gyfer un sychiad yn unig?' atebodd, 'Ydw, wrth Allah'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 33
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا
Mae [Ali bin Khasyram] wedi adrodd wrthym, [Mae Abdullah bin Wahb] wedi adrodd wrthym, [Amr Ibn al-Harith] gan [Habban bin Wasi'] gan [ei dad] gan [Abdullah bin Zaid] ei fod wedi gweld y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn perfformio ymolchi, gan sychu ei ben â dŵr nad oedd yn ormod o'i ddwylo'. Dywedodd Abu Isa; 'Yr hadith hwn yw hasan sahih'. Adroddodd [Ibn Lahi'ah] yr hadith hwn gan [Habban bin Wasi'], gan [ei dad], gan [Abdullah bin Zaid], bod y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn perfformio ymolchi yn sychu ei ben â dŵr nad oedd yn ormod o'i ddwylo'. Ac mae'r hadith a adroddwyd gan 'Amr Ibn al-Harith gan Habban yn fwy dilys, oherwydd ei fod wedi'i adrodd o fwy nag un llwybr. Mae'r hadith hwn gan Abdullah bin Zaid ac ar wahân i hynny, bod y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wedi cymryd dŵr newydd i sychu ei ben. Mae'r hadith hwn yn cael ei ymarfer yn eang gan y rhan fwyaf o wyddonwyr, maen nhw o'r farn ei fod wedi cymryd dŵr newydd i sychu ei ben.
Hadith
Imam Tirmidzi : 34
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا
Dywedodd [Hannad], Dywedodd [Abdullah bin Idris] wrthym gan [Muhammad bin 'Ajlan] gan [Zaid bin Aslam] gan ['Atho` bin Yasar] gan [Ibn Abbas]; bod y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wedi sychu ei ben a'i glustiau allanol a mewnol. Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon mae hadith hefyd a adroddwyd gan Ar Rabi'. Dywedodd Abu Isa eto, 'Hadith Ibn Abbas yw hasan sahih. Ac mae'r hadith hwn yn cael ei ymarfer yn eang gan y bobl wybodaeth, maen nhw o'r farn bod sychu'r ddwy glust ar y rhannau allanol a mewnol.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 35
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ
wedi dweud wrthym [Mae Qutaibah] wedi dweud, wedi dweud wrthym [Hammad bin Zaid] gan [Sinan bin Rabi'ah] gan [Syahr bin Hausyab] gan [Abu Umamah] dywedodd; Gwnaeth y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam olchiad, golchodd ei wyneb dair gwaith a'i ddwylo dair gwaith, yna rhwbiodd ei ben gan ddweud: 'Mae'r ddwy glust yn rhan o'r pen'. Dywedodd Abu Isa; Dywedodd Qutaibah; fod Hammad wedi dweud; 'Nid wyf yn gwybod a yw'r rhain yn eiriau'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam neu gan Abu Umamah'. Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon mae hadith gan Anas hefyd,' meddai eto, 'Nid yw'r hadith hwn yn cyd-fynd â'i gyfansoddiad.' Ac mae'r hadith hwn yn cael ei ymarfer gan y rhan fwyaf o ysgolheigion o gymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a'r rhai ar eu hôl, bod y ddwy glust yn rhan o'r pen. Roedd y farn hon hefyd yn cael ei dal gan Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Syafi'i, Ahmad, ac Ishaq. Fodd bynnag, roedd ysgolheigion eraill o'r farn bod blaen y glust yn rhan o'r wyneb, tra bod cefn y glust yn rhan o'r pen. Dywedodd Ishaq, "Mae'n well gen i sychu blaen y glust gyda fy wyneb a chefn y glust gyda fy mhen." Dywedodd Syafi'i, ar y llaw arall, "Mae'r ddau yn sunnah, gan iddo eu sychu â dŵr croyw."
Hadith
Imam Tirmidzi : 36
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ
wedi dweud wrthym [Qutaibah] a [Hannad] dywedasant; wedi dweud wrthym [Waki'] gan [Sufyan] gan [Abu Hasyim] gan ['Ashim bin Laqith bin Shabirah] gan [ei dad] dywedodd; Dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Pan fyddwch chi'n perfformio ymolchi yna croestorrwch eich bysedd'. Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon mae hanes hefyd gan Ibn Abbas, Al Mustaurid, sef Ibn Syaddad Al Fihri, ac Abu Ayyub Al Ansari'. Dywedodd Abu Isa eto, 'Mae'r hadith hwn yn hasan ddilys, ac mae arbenigwyr gwyddoniaeth yn ymarfer yr hadith hwn, sef plethu'r bysedd traed wrth berfformio ymolchi. Cymerwyd y farn hon hefyd gan Ahmad ac Ishaq'. Dywedodd Ishaq; 'Wrth berfformio ymolchi mae'n croestorri ei fysedd a'i fysedd traed'. Yn y cyfamser, enw go iawn Abu Hasyim yw Isma'il bin Katsir Al Makki'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 37
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
wedi dweud wrthym [Ibrahim bin Sa'id] - sef Aljauhari - dywedodd, wedi dweud wrthym [Sa'd bin Abdul Hamid bin Ja'far] dywedodd, wedi dweud wrthym [Abdurrahman bin Abu Az Zinad] gan [Musa bin Uqbah] gan [Salih] cyn-gaethwas i At Tau`amah, gan [Ibn Abbas] fod Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam wedi dweud: 'Os ydych chi'n perfformio ymolchi yna cadwch rhwng bysedd eich dwy law a'ch dwy droed'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yng ngradd hasan gharib'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 38
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ
wedi dweud wrthym [dywedodd Qutaibah], wedi dweud wrthym [Ibn Lahi'ah] gan [Yazid bin 'Amru] gan [Abu Abdurrahman Al Hubuli] gan [Al Musturid bin Syaddad Al Fihri] dywedodd; 'Gwelais y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn perfformio ymolchi, ac mae'n ymddangos ei fod yn rhwbio ei fysedd traed gan ddefnyddio'i fys bach'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yng ngradd hasan gharib, ac nid ydym yn ei wybod ac eithrio o hadith Ibn Lahi'ah'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 39
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ
wedi dweud wrthym [Qutaibah] wedi dweud; wedi dweud wrthym [Abdul Aziz bin Muhammad] o [Suhail bin Abu Salih] oddi wrth [ei dad] o [Abu Hurairah] fod alaihi wasallam y Proffwyd sallallaahu wedi dweud: 'Gwae'r sodlau - nad ydynt yn cael eu golchi gan ddŵr adlif - o dân uffern'. Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon hefyd ceir adroddiadau gan Abdullah bin 'Amru, Aisyah, Jabir bin Abdullah Ibnul Harith, sef Ibn Jaz`i Az Zubaidi, Mu'aiqib, Khalid Ibnul Walid, Syurahbil bin Hasanah, 'Amru Ibnul' Ash ac Yazid bin Abu Sufyan. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hadith Abu Hurairah yn hasan dilys.' Mae wedi cael ei adrodd gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, ei fod wedi dweud: 'Gwae sodlau a gwadnau mewnol y traed - nad ydynt yn agored i ddŵr golchi - rhag tân uffern'. Dywedodd Abu Isa; 'Cyfraith yr hadith hwn yw; nid yw'n ganiataol rhwbio gwadnau eich traed os nad yw'r ddau ohonynt yn gwisgo khuf na sanau'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 40
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
wedi dweud wrthym [Abu Kuraib], [Hannad] a [Qutaibah] dywedasant; wedi dweud wrthym [Waki'] gan [Sufyan]. Ac o lwybr arall a grybwyllir; Wedi dweud wrthym [Dywedodd Muhammad bin Basysyar], wedi dweud wrthym [Dywedodd Yahya bin Sa'id]; wedi dweud wrthym [Sufyan] gan [Zaid bin Aslam] gan ['Atho` bin Yasar] gan [Ibn Abbas] a ddywedodd; 'Perfformiodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam olchiad un tro ar y tro'. Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon mae yna hefyd hadithiau gan Umar, Jabir, Buraidah, Abu Rafi' ac Ibnul Fakihi'. Dywedodd Abu Isa eto, 'A'r hadith a adroddwyd gan Ibn Abbas yw'r gorau a'r mwyaf dilys yn y bennod hon.' Adroddodd Risydin bin Sa'd ac eraill yr hadith hwn gan Adl Dlahak bin Syurahbil, gan Zaid bin Aslam, gan ei dad, gan Umar bin Khaththab gan ddweud; 'Gwnaeth y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam olchiad unwaith ar y tro'. Yna dywedodd Abu Isa; 'Fodd bynnag, nid yw'r hadith hwn yn wir, tra bod yr un dilys yw'r hadith a adroddwyd gan [Ibn 'Ajlan], [Hisyam bin Sa'd], [Sufyan Ats Tsauri] ac [Abdul Aziz bin Muhammad], gan [Zaid bin Aslam], gan ['Atho` bin Yasar], gan [Ibn Abbas], gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam'.
