Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 21

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ

[अली बिन् हाजर] तथा [अहमद बिन् मुहम्मद बिन् मूसा मर्दाविह] उभौ अवदताम्; [अब्दुल्लाह इब्नुल मुबारक] अस्मान् [मा'मरतः] [अश'अथ बिन् अब्दुल्लाह] इत्यस्मात् [अल हसनतः] [अब्दुल्लाह बिन् मुगफ्ल] इत्यस्मात् अवदत् यत् नबी (स.अ.व.) इत्यनेन कस्यचित् व्यक्तिस्य स्नानस्य मूत्रं कर्तुं निषिद्धं कृतम्, अपि च सः अवदत् यत् - 'सामान्यतया, वास् तस्मात् आगच्छति' इति। स आह; 'अस्मिन् अध्याये नबी (स.अ.व.) इत्यस्य एकस्य सहचरस्य हदीसः अपि अस्ति' इति। अबू ईसा अवदत्, 'इयं हदीसः घरिब - विदेशीयः -, वयं न जानीमः यत् एषा मर्फू अस्ति' अश'अथ बिन् अब्दुल्लाहस्य हदीस् विहाय, अश'अथ अल अ'मा' इति अपि कथ्यते। केचन विद्वांसः स्नानस्य मूत्रं अप्रियं कुर्वन्ति इति वदन्ति; 'सामान्यतया वस्वासः तस्मात् आगच्छति' इति । केचन च विद्वांसः अस्मिन् विषये नम्रतां ददति, तेषु इब्न सिरिन् अपि अस्ति। यदा च तस्मै उक्तं यत् 'ननु अधिकांशः संशयः तस्मात् एव आगच्छति' तदा सः अवदत् - 'अस्माकं प्रभुः अल्लाहः अस्ति, तस्य कोऽपि भागीदारः नास्ति' इति। इब्न अल-मुबारकः अवदत् यत् स्नानगृहे यदि जलं प्रवहति तर्हि मूत्रस्य शिथिलता भवति। अबू ईसा अवदत् - 'एतत् अस्मान् अहमद बिन् अब्दाह अल-अमुली इत्यनेन, हिब्बानतः, अब्दुल्लाह बिन् अल-मुबारकात् च कथितम्।'

Hadith Corroboration (3)

Hadith

Imam Tirmidzi : 22

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى

[अबू कुरैबः] अस्मान् अवदत्, [अब्दाह बिन सुलेमान] अस्मान् [मुहम्मद बिन् अम्रु] इत्यस्मात् [अबू सलामाह] इत्यस्मात् [अबु हुरैरा] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्, अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत् - 'यदि मम उम्मायाः भारः न स्यात् तर्हि अहं तान् प्रत्येकं प्रार्थनायां सिवाक् इत्यस्य उपयोगं कर्तुं आदेशं ददामि स्म। अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः [मुहम्मद बिन् इशाक] इत्यनेन [मुहम्मद बिन् इब्राहिम] इत्यस्मात्, [अबू सलामाह इत्यनेन] [जैद बिन् खालिद्] इत्यस्मात्, नबी (स.अ.व.) इत्यस्मात् च कथिता। तथा च अबू सलामाहस्य हदीसः या अबू हुरैराहः जैदबिन् खालिदः च नबी (स.अ.व.) इत्यस्मात् कथिता, मम मते, उभयम् अपि सहीहः अस्ति। यतः हदीसः न केवलं एकया पङ्क्त्या एव कथिता आसीत्, अर्थात् अबू हुरैरातः नबी (स.अ.व.) इत्यस्मात्, अपितु अन्यपङ्क्तयः, येन अबू हुरैरा इत्यनेन कथिता हदीसः सहीः भवति। यदा मुहम्मद बिन् इस्माइलः दावान् अकरोत् यत् अबू सलामाह इत्यनेन जैद बिन् खालिद् इत्यस्मात् कथिता हदीसः अधिका सहिहः अस्ति। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये अबू बकर अश सिद्दिक, अली, ऐशा, इब्न अब्बास, हुदैफा, जैद बिन खालिद, अनस, अब्दुल्लाह बिन् अमरू, इब्न उमर, उम्म हबीबा, अबू अय्यूब, तम्मम बिन् अब्बास, अब्दुल्लाह बिन् हन्दल्लाह, उम्म सलामा, वत्सिला अल अस्का, अबू मुसा' इत्येतयोः अपि कथनानि सन्ति'।

Hadith Corroboration (119)

Hadith

Imam Tirmidzi : 23

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[हन्नादः] अस्मान् अवदत्, [अब्दाह बिन् सुलेमानः] अस्मान् अवदत्, [मुहम्मद बिन् इशाक्] इत्यस्मात् [मुहम्मद बिन् इब्राहिम] इत्यस्मात् [अबू सलामाह] इत्यस्मात् [जैद बिन् खालिद अल जुहानी] इत्यस्मात् सः अवदत्; मया अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) इत्यस्य वचनं श्रुतम् यत् यदि मम उम्मायाः भारः न स्यात् तर्हि अहं तान् प्रतिवारं प्रार्थनायां सिवाक् इत्यस्य उपयोगं कर्तुं आदेशं ददामि स्म, इशा नमाजं च रात्रौ तृतीयभागपर्यन्तं विलम्बं करिष्यामि स्म। स आह; 'जैद बिन् खालिद् मस्जिदे प्रार्थनायां उपस्थितः आसीत्, यदा तस्य सिवाक् तस्य कर्णे लेखनी इव आसीत् यत् सर्वदा लेखकस्य कर्णे भवति, तावत् सः प्रार्थनां कर्तुं न उत्तिष्ठति स्म यावत् प्रथमं सिवाकस्य उपयोगं न करोति स्म। तदनन्तरं सः पुनः स्वस्थाने स्थापयति स्म।' अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः हसन सहीः अस्ति'।

Hadith Corroboration (119)

Hadith

Imam Tirmidzi : 24

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا

अस्माकं [अबुल वलीद अहमद बिन् बक्कर अद डिमास्की] इत्यस्मै कथितं यत् कश्चन अवदत् यत् सः पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यस्य सहचरस्य बुस्र बिन् अर्था`आह इत्यस्य पुत्रेषु अन्यतमः अस्ति। स आह; अस्मान् [अल वलीद बिन मुस्लिम] [अल औजाई] इत्यस्मात् [अज ज़ुह्री] इत्यस्मात् [सैद इब्नुल मुसैयब] इत्यस्मात् अपि च [अबू सलामाह] [अबू हुरैराह] इत्यस्मात् नबी सल्लल्लाहु अलैहि वस्लाम इत्यस्मात्, सः अवदत् यत् 'यदा युष्माकं कश्चन निद्रायाः जागरणं करोति तदा सः यावत् स्वहस्ते द्वौ वा त्रीणि वा जलं न पातयति तावत् यावत् पात्रे हस्तं न स्थापयितव्यम् कालः, यतः सः न जानाति यत् तस्य हस्तः कुत्र रात्रौ व्यतीतवान्।' अस्मिन् अध्याये इब्न उमर, जाबिर, ऐशा इत्यादीनां कथनम् अपि अस्ति । अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः हसन सहीहः अस्ति।' अश-शफी'इ उवाच; 'निद्रायाः जागरणस्य प्रत्येकं जनस्य कृते मम रोचते यत् सः जले जले हस्तं न स्थापयति यावत् सः प्रथमं जलेन प्रक्षालितुं न शक्नोति, तथा च मम अप्रियं यत् यदि कश्चित् प्रथमं प्रक्षालितुं पूर्वं तत् प्रविशति।' यद्यपि तस्य हस्ते अशुद्धिः न भवति तावत् जलस्य शुद्धिं न क्षतिं करोति। अहमद बिन् हन्बलः अवदत्; 'यदा रात्रौ जागृत्य प्रक्षालनात् पूर्वं आचमार्थं जले हस्तं स्थापयति तदा जलं क्षिपति चेत् मम आश्चर्यं भविष्यति' इति । इशाकः च अवदत्; 'यदि रात्रौ दिवा वा जागर्ति तदा यावत् प्रक्षालनं न करोति तावत् आचमजले हस्तं न स्थापयेत्' इति ।

Hadith Corroboration (33)

Hadith

Imam Tirmidzi : 25

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

[नशर् बिन् अली अल जहदलामी] तथा [बिशर बिन् मुअध अल अकादी] अस्मान् अवदन्; [बिशर इब्नुल मुफद्दलाल] अस्मान् [अब्दुर्रहमान बिन् हरमलाह] इत्यस्मात् [अबू तिफाल अल मुर्री] इत्यस्मात् [रबाह बिन् अब्दुर्रहमान बिन् अबू सुफियन बिन् हुवैतिब] इत्यस्मात् [तस्य पितामहात्] [तस्य पितुः] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्; मया श्रुतं यत् अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) इत्यस्य वचनं श्रुतवान् यत् 'यः अल्लाहस्य नाम न उल्लेखयति -वचमनं कुर्वन्-' इति। स आह; 'अस्मिन् अध्याये ऐशा, अबू सैइद, अबू हुरैरा, सहल् बिन् स'द, अनस इत्येतयोः अपि कथनम् अस्ति'। अबु ईसा अवदत्; 'इमाम अहमद बिन् हन्बल ने कहा; 'अस्मिन् अध्याये कश्चन हदीसः न जानामि यस्य जययिद इसनाद -उत्तम-' इति। इशाकः अवदत्; 'यदि सः इच्छया बासमलं त्यजति तर्हि पुनः आचमं कर्तव्यं, परन्तु यदि विस्मरति वा व्याख्यायते वा तर्हि तस्य आचमनं वैधं तिष्ठति' इति। मुहम्मद बिन् इस्माइलः अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये सर्वोत्तमः हदीसः रबाह बिन् अब्दुर्रहमानस्य हदीसः अस्ति'। अबु ईसा अवदत्; 'रबाह बिन् अब्दुर्रहमानः स्वपितामहात्, पितुः कृते कथितवान्।' यदा तस्य पितुः नाम सैद बिन् जैद बिन् अम्रु बिन् नुफैल्, अबू त्सिफाल् अल मुर्री इत्यस्य नाम त्सुमामा बिन् हुशैन, रबाह बिन् अब्दुर्रहमानस्य नाम अबू बकर बिन् हुवैथिब इति तेषु एकः अस्ति यः एतत् हदीसं कथितवान्, ततः सः अवदत्; 'अबु बकर बिन् हुवैथिब इत्यस्मात्' इति ततः सः स्वपितामहस्य कारणं कृतवान्' इति । अस्मान् प्रति [अल हसन बिन अली अल हुलवानी] उक्तवान्, अस्मान् [यजीद बिन् हारून] [यजीद बिन् इयादल्] इत्यस्मात् [अबू त्सिफाल अल मुर्री] इत्यस्मात् [रबाह बिन् अब्दुर्रहमान बिन् अबू सुफियान बिन् हुवैथिब] इत्यस्मात् [तस्य दादी बिन्त् सईद बिन जैद] इत्यस्मात् [तस्य पिता] इत्यस्मात् नबीतः, ईश्वरः तस्मै आशीर्वादं ददातु, अनुदानं च करोतु तस्मै शान्तिः, तथैव हदीसेन सह।

Hadith Corroboration (15)

Hadith

Imam Tirmidzi : 26

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ

[कुतैबाह बिन् सईद] अस्मान् अवदत्, [हम्मद बिन जैद] तथा [जरीर] अस्मान् [मंशुरतः] [हिलाल बिन् यासाफ] इत्यस्मात् [सलामह बिन् कैस] इत्यस्मात् अवदन् सः अवदत्; अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत्- 'यदा भवन्तः आचमं कुर्वन्ति तदा नासिकायां जलं स्थापयन्तु, यदा च इस्तीजमारं कुर्वन्ति तदा विषमसङ्ख्यायाः सह कुर्वन्तु' इति। अस्मिन् अध्याये उस्मान्, लकिथ बिन् सबराह, इब्न अब्बास, अल मिग्दम बिन् मा'दी करीब, वईल बिन् हुज्र, अबू हुरैरा' इत्येतयोः अपि कथनानि सन्ति । अबु ईसा अवदत्; 'सलामह बिन् कैसस्य हदीसः हसन सहीः अस्ति।' तथा च गार्गलं इस्टिन्याक् च त्यक्त्वा यः व्यक्तिः भवति तस्य निर्णयस्य विषये विद्वांसः स्वमतेषु भिन्नाः आसन्। केचन समूहाः अवदन्; 'यदि त्यजति यावत् प्रार्थनां न करोति तदा पुनः प्रार्थनां कर्तव्यम् ।' तेषां मतं आसीत् यत् एतत् आचमने, जनाबस्नाने च प्रवर्तते इति। ये जनाः एतत् मतं धारयन्ति स्म ते इब्न अबी लैला, अब्दुल्ला इब्नुल् मुबारकः, अहमदः, इशाक् च आसन् । यदा अहमदः मन्यते यत् इस्तिन्स्यक् करणं वुधुविषये अधिकं बलं दत्तं भवति। अबु ईसा अवदत्; 'अन्ये च केचन विद्वांसः मन्यन्ते यत् जुनुबावस्थायां भवति, न तु आचमने' इति। इति सुफ्यान् अत्स् त्सौरी इत्यस्य कुफा-नगरस्य केषाञ्चन जनानां च मतम् । अन्ये च केचन विद्वांसः वदन्ति यत् एतत् आचम-जुनुबयोः न प्रवर्तते, यतः उभयम् अपि सुन्नत-विषयम् अस्ति, अतः द्वयोः परित्यागस्य कस्यचित् कृते पुनः पुनः वक्तुं बाध्यता नास्ति। एतत् मलिकस्य मतम्, अश स्याफी'इ इन कौल जदिद्' इति।

Hadith Corroboration (151)

Hadith

Imam Tirmidzi : 27

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا

याह्या बिन् मूसा अस्मान् प्रति वर्णितवान्, इब्राहिम बिन् मूसा अर राजी अस्मान् प्रति वर्णितवान्, खालिद् बिन् अब्दुल्लाहः अस्मान् अम्र बिन् अब्दुल्लाः अस्मान् अम्र बिन् याह्या इत्यस्मात् स्वपितुः अब्दुल्लाह बिन जैद इत्यस्मात् कथितवान् सः अवदत्: अहं नबी (स.अ.व.) गार्गलं कुर्वन् एकस्मात् हस्ततलात् नासिकायां जलं स्थापयन् दृष्टवान्, सः तत् त्रीणि वाराः अकरोत्। अयं च अध्यायः अब्दुल्ला बिन् अब्बासात् कथितः अस्ति। अबू ईसा उक्तवान् : अब्दुल्लाह बिन् जैदस्य हदीसः एकः हदीसः अस्ति यस्य उपाधिः हसन घरीबः अस्ति। इयं हदीसः मलिकः इब्न उयिना इत्यादिभिः अम्रबिन् याह्या इत्यस्मात् अपि कथितः, परन्तु तेषां कृते 'नबी (स.अ.व.) गार्गलं कृत्वा एकस्मात् तालुतः नासिकायां जलं स्थापयति' इति वचनं न उक्तवन्तः तथापि यः तस्य उल्लेखं कृतवान् सः खालिद् बिन् अब्दुल्लाः आसीत् । हदीसविशेषज्ञानाम् अनुसारं खालिद् बिन् अब्दुल्लाः विश्वसनीयः व्यक्तिः अस्ति, तस्य अनेकानि कण्ठस्थीकरणं च अस्ति । एकस्मात् तालात् गार्गलं कृत्वा नासिकायां जलं स्थापनं वैधम् इति केषाञ्चन विद्वांसः मतम् । तथापि अन्ये वदन्ति- 'द्वयोः पृथक्करणं अस्माकं रुचिकरं अधिकं' इति । अश स्याफी'इ उवाच; 'यदि एकस्मिन् हस्ते सङ्गृह्णाति तर्हि तत् मान्यं, परन्तु यदि द्वयोः मध्ये विच्छेदं करोति तर्हि वयं तत् प्राधान्यं दद्मः' इति।

Hadith

Imam Tirmidzi : 28

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ

[इब्न अबू उमर] अस्मान् प्रति कथयति यत् [सुफ्यान् बिन् उयैनहः] अस्मान् [अब्दुल करीम बिन अबू अल मुखरिक अबू उमय्याह] इत्यस्मात् [हसन बिन हिलाल] इत्यस्मात् कथितवान् सः अवदत्; 'मया दृष्टं ['अमर बिन् यासिर] दाढ्यं आलिङ्गयन् आचमनं कुर्वन्, ततः सः पृष्टः, अथवा सः अवदत्; अहं तं पृष्टवान् यत् त्वं किमर्थं दाढ्यं आलिङ्गयसि ? सः अवदत्, 'किं मां निवारयति, यदा अहं अल्लाहस्य दूतं (स.अ.व.) तस्य दाढ्यं पालयन्तं दृष्टवान्।' [इब्न अबू उमर] अस्मान् प्रति कथयति यत् [सुफ्यान् बिन् उयनाहः] अस्मान् [सैद बिन् अबू अरबाह] इत्यस्मात् [कतादाह] इत्यस्मात् [हसन बिन् हिलाल] इत्यस्मात् [अम्मार] इत्यस्मात् नबी (स.अ.व.) इत्यस्मात् हदीस-अनुसारं अस्मान् प्रति कथितवान्। अबु ईसा अवदत्; 'उस्मान्, ऐशा, उम्म सलामा, अनस, इब्न अबू औफा, अबू अय्यूब इत्यादीनां कृते अपि अस्मिन् विषये कथनानि सन्ति।' अबु ईसा अवदत्; इशाक बिन् मंसूर इत्यस्य वचनं श्रुतवान्; अहमद बिन् हन्बल इत्यस्य वचनं श्रुतवान्; इब्न उयैनः अवदत्; 'अब्दुल करीमः हसनबिन् बिलालात् तहलीलस्य हदीसस्य विषये न श्रुतवान् - दाढ्यस्य व्यत्ययम्-'।

Hadith Corroboration (13)

Hadith

Imam Tirmidzi : 29

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ

याह्या बिन् मूसा अस्मान् प्रति कथयति स्म, अब्दुर्राजाक् अस्मान् इस्राइलतः अमीर बिन् शाकिक् इत्यस्मात् अबू वईल इत्यस्मात् उस्मान बिन् अफ्फान इत्यस्मात् कथयति यत् नबी (स.अ.व.) स्वस्य दाढ्यं छटायति स्म। अबू ईसा उक्तवान् - एषा हदीसः हसन सहीहः अस्ति। मुहम्मद बिन् इस्माइलः अवदत् : अस्मिन् विषये सर्वाधिकं सहीह हदीसः उस्मानतः अबू वईलस्य अमीरबिन् शाकिकस्य हदीसः अस्ति। अबू ईसा उक्तवान् - एतत् मतं अधिकांशविद्वांसः नबी-सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमस्य सहचराः तेषां पश्चात् आगतानां च सहचराः बहुभिः स्वीकृतवन्तः। इदं मतं इमामशफीइ इत्यनेन अपि स्वीकृतम् । इमाम अहमदः अवदत् - यदि सः दाढ्यं च्छेदनं विस्मरति तर्हि तस्य किमपि दोषः नास्ति। इशाकः अवदत् - यदि सः विस्मरणात् बहिः वा व्याख्यायाः कारणात् वा तत् त्यजति तर्हि तस्य कृते तत् मान्यम्। तथापि यदि सः तत् इच्छया त्यजति तर्हि पुनः पुनः अवश्यं कर्तव्यम्।

Hadith Corroboration (13)

Hadith

Imam Tirmidzi : 30

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ

[इशाक बिन् मूसा अल अन्सारी] अस्मान् अवदत्, [मा'न बिन् ईसा अल कज्जाज्] अस्मान् अवदत्, [मलिक बिन् अनस] अस्मान् ['अम्र बिन् याह्या] इत्यस्मात् [तस्य पितुः] [अब्दुल्लाह बिन् जैद] इत्यस्मात् अवदत् यत् अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) हस्तद्वयेन तस्य शिरः मार्जितवान्, सः तान् अग्रे पश्चात् च चालितवान्, अग्रे आरभ्य शिरस्य ततः कण्ठनापपर्यन्तं धावन्, ततः यावत् मूलस्थानं न गच्छन्ति तावत् प्रत्यागत्य ततः पादप्रक्षालनम्' इति। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये मुअविया, अल मिक्दम बिन् मा'दी करीब, ऐशा च इति कथनम् अस्ति'। अबु ईसा अवदत्; 'अब्दुल्लाह बिन् जैदस्य हदीसः अस्मिन् अध्याये सर्वाधिकं प्रामाणिकः उत्तमः च हदीसः अस्ति।' एतत् मतं अश-शफी'ई, अहमद, इशाक्' इत्यनेन गृहीतम् ।

Hadith

Imam Tirmidzi : 31

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ

[कुतैबा बिन् सईद] इत्यनेन उक्तं यत्, [बिसीर इब्नुल मुफद्दलालः] [अब्दुल्लाह बिन् मुहम्मद बिन अकिल्] इत्यस्मात् अस्मान् [अर रबी' बिन्त् मुअवविद्ज बिन् अफ्रा`] इत्यस्मात् अस्मान् ज्ञापयति यत् नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यनेन तस्य शिरः द्विवारं पोंछितम् सः पृष्ठतः आरब्धवान्, ततः अग्रे गतः। कर्णद्वयं च बहिः अन्तः च' इति । अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः हसनः अस्ति, यदा तु अब्दुल्ला बिन् जैद् इत्यनेन कथिता हदीसः अधिका प्रामाणिकः अस्ति, तस्याः हदीसस्य अपेक्षया उत्तमः संचरणशृङ्खला च अस्ति। तथा च कुफा-नगरस्य केचन जनाः एतस्य हदीसस्य आचरणं कुर्वन्ति, तेषु वाकी' इब्नुल जर्राह' इति ।

Hadith

Imam Tirmidzi : 32

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ

[कुतैबा] उक्तवान्, [बकर बिन् मुडलर] अस्मान् [इब्न 'अजलान] इत्यस्मात् [अब्दुल्लाह बिन् मुहम्मद बिन् अकिल्] इत्यस्मात् [अर रबी' बिन्त् मुअवविद्ज बिन् अफ्रा`] इत्यस्मात् अवदत् यत् सः नबी सल्लल्लाहु अलैहि वस्ल्लम इत्यस्य वज़ूदं कुर्वन्तं दृष्टवान्, तथा च अवदत् 'अग्रतः पृष्ठतः च एकवारं शिरः मार्जितवान्, मन्दिरौ, कर्णौ च'। स आह; 'अस्मिन् अध्याये अली इत्यस्य, तल्हाह बिन् मुशर्रिफ बिन् 'अमरु' इत्यस्य पितामहस्य च कथनम् अस्ति । अबु ईसा अवदत्; 'अर रबी इत्यस्य एषा हदीसः' हसन सहीः अस्ति। तथा च एषा हदीसः न केवलं एकस्मात् मार्गात् नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यस्मै कथिता यत् सः एकवारं शिरः मार्जितवान्' इति। एषा हदीसः अधिकांशैः सहचरैः तस्य पश्चात् आगतैः च बहुधा प्रचलति स्म । जा'फर बिन् मुहम्मद, सुफियान् अत्स् त्सौरी, इब्नुल् मुबारक, अस्य् स्याफी, अहमद, इशाक् च मतं यत् केवलं एकवारं शिरः मर्दनं करणीयम्। अस्मान् अवदत् मुहम्मद बिन् मंशूर अल मक्की उक्तवान्; सुफियन बिन् उयैनाहः इति वचनं श्रुतवान्; अहं जफर बिन् मुहम्मदं शिरः मर्दनस्य नियमस्य विषये पृष्टवान्, किं केवलं एकस्य मार्जनस्य कृते एव पर्याप्तम्?' सः अवदत्, 'आम्, अल्लाहस्य द्वारा' इति।

Hadith Corroboration (55)

Hadith

Imam Tirmidzi : 33

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا

[अली बिन् खसीराम] अस्मान् प्रति कथितवान्, [अब्दुल्लाह बिन वहब] अस्मान् प्रति वर्णितवान्, [अम्र इब्न अल-हरित्] [हब्बन बिन् वसी'] इत्यस्मात् [तस्य पितुः] [अब्दुल्लाह बिन जैद] इत्यस्मात् यत् सः नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यस्य वचलं कुर्वन्तं दृष्टवान्, तस्य शिरः जलेन मार्जयन् यत् तस्य हस्तात् अतिरिक्तं नासीत् अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः हसन सहीः अस्ति'। [इब्न लहिअह] इत्यनेन [हब्बन बिन् वसी’] इत्यस्मात्, [तस्य पितुः], [अब्दुल्लाह बिन जैद] इत्यस्मात् एतां हदीसं कथितं यत् नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमः वजूदं कुर्वन् तस्य शिरः तस्य हस्तात् अतिरिक्तं न जलेन मार्जितवान् तथा च हब्बनतः अम्र इब्न अल-हरिथ इत्यनेन कथिता हदीसः अधिका प्रामाणिकः अस्ति, यतः एकादशाधिकमार्गेभ्यः कथिता अस्ति। इयं हदीसः अब्दुल्लाह बिन जैद इत्यस्मात् अन्यस्य च अस्ति यत् नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमः स्वस्य शिरः मार्जयितुं नूतनं जलं गृहीतवान्। एषा हदीसः अधिकांशैः वैज्ञानिकैः बहुधा प्रचलति, तेषां मतं यत् सः शिरः मार्जयितुं नूतनं जलं गृहीतवान्।'

Hadith

Imam Tirmidzi : 34

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا

[हन्नादः] अवदत्, [अब्दुल्लाह बिन् इदरीस्] अस्मान् [मुहम्मद बिन् अजलान] इत्यस्मात् [जैद बिन् असलम] इत्यस्मात् ['अथो` बिन् यासर] इत्यस्मात् [इब्न अब्बास] इत्यस्मात् अवदत्; कि नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यनेन तस्य शिरः बाह्याभ्यन्तरकर्णौ च मार्जिताः। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये अर रबी इत्यनेन कथिता हदीसः अपि अस्ति' इति । अबू ईसा पुनः उक्तवान् - इब्न अब्बासस्य हदीसः हसन सहीः अस्ति। इयं च हदीसः ज्ञानजनैः बहुधा प्रचलति, तेषां मतं यत् कर्णद्वयस्य मार्जनं बाह्याभ्यन्तरे च भवति।'

Hadith

Imam Tirmidzi : 35

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ

[कुतैबा] अस्मान् अवदत्, [हम्मद बिन् जैद] अस्मान् [सिनान बिन् रबियाह] इत्यस्मात् [स्याहर बिन् हौस्याब] इत्यस्मात् [अबू उमामाह] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्; नबी (स.अ.व.) आचमम् अकरोत्, मुखं त्रिवारं, हस्तौ च त्रीणि वाराः प्रक्षालितवान्, ततः कर्णद्वयं शिरस्य भागः इति वदन् शिरः मार्जितवान् अबु ईसा अवदत्; कुतैबाह उवाच; यत् हम्मदः अवदत्; 'अहं न जानामि यत् एतत् नबी (स.अ.व.) इत्यस्य वचनम् अस्ति वा अबू उमामा इत्यस्य वचनम् अस्ति वा'। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये अनसतः अपि हदीसः अस्ति' इति पुनः अवदत्, 'अस्य हदीसस्य संचरणशृङ्खला तस्य संरचनायाः अनुरूपं नास्ति' इति। तथा च एषा हदीसः अधिकांशविद्वांसः नबी-स. एतत् मतं सुफियान् अत-थवरी, इब्नुल् मुबारक, शाफीई, अहमद, इशाक् इत्यादयः अपि गृहीतवन्तः । अन्ये विद्वांसः तु अग्रकर्णे मुखं, पृष्ठकर्णे तु शिरः समावेशितम् इति वदन्ति । इशाकः अवदत्; 'अग्रभागं मुखेन, पृष्ठभागं शिरसा मर्दयितुं च रोचये'। यत्र स्याफी'इ उक्तवान्; 'उभौ सुन्नतः, यत् सः उभयम् अपि नवजलेन मार्जयति'।

Hadith Corroboration (120)

Hadith

Imam Tirmidzi : 36

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ

अस्मान् [कुतैबाह] [हन्नाद] च कथितवन्तः ते अवदन्; अस्मान् [वाकी’] [सुफ्यान्] इत्यस्मात् [अबू हसीम] इत्यस्मात् ['अशिम बिन् लकिथ बिन् शबिराह] इत्यस्मात् [तस्य पितुः] इत्यस्मात् उक्तवान् सः अवदत्; नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यनेन उक्तं यत् यदा भवन्तः वजूदं कुर्वन्ति तदा अङ्गुलीः च्छेदयन्तु’ इति। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये इब्न अब्बास, अल मुस्तौरीद, इब्न स्याद्दाद अल फिह्री, अबू अय्यूब अल अन्सारी इत्यादीनां इतिहासः अपि अस्ति' । अबू ईसा पुनः अवदत्, 'इयं हदीसः हसनः प्रामाणिकः अस्ति, विज्ञानविशेषज्ञाः च एतस्य हदीसस्य अभ्यासं कुर्वन्ति, अर्थात् आचमनकाले पादाङ्गुलीषु अन्तरङ्गीकरणं कुर्वन्ति।' एतत् मतं अहमद-इशह-योः अपि गृहीतम् आसीत्' । इशाकः अवदत्; 'आचमं कुर्वन् अङ्गुलीः पादाङ्गुलीः च च्छेदयति'। इदानीं अबू हासीमस्य वास्तविकं नाम इस्माइल बिन् कत्सिर् अल मक्की' इति ।

Hadith Corroboration (15)

Hadith

Imam Tirmidzi : 37

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

[इब्राहिम बिन सईद] - अर्थात् अल जौहरी - उक्तवान्, [सद बिन अब्दुल हामिद बिन जा'फर] उक्तवान्, [अब्दुर्रहमान बिन अबू अज़ जिनाद] अस्मान् [मूसा बिन् उकबाह] इत्यस्मात् [सालिह] इत्यस्मात् अत तौअमाहस्य पूर्वदासात् [इब्न अब्बास] इत्यस्मात् अवदत् यत् अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व. 'आचमने ततः हस्तपादाङ्गुलयोः मध्ये मार्जयेत्।' अबू ईसा अवदत् - 'इयं हदीसः हसन घरिबः अस्ति।'

Hadith Corroboration (15)

Hadith

Imam Tirmidzi : 38

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ

[कुतैबाहः] अस्मान् अवदत्, [इब्न लहिअह] अस्मान् [यजीद बिन् अम्र] इत्यस्मात् [अबू अब्दुर्रहमान अल हुबुली] इत्यस्मात् [अल मुस्तवरीद् बिन् शद्दाद अल फिह्री] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्; 'मया दृष्टं यत् नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम वज़ूदं करोति स्म, तदा निष्पन्नं यत् सः स्वस्य पादाङ्गुलीः स्वस्य अल्पाङ्गुल्या मर्दितवान्' इति। अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः हसनगरिबस्य श्रेणीयाः अस्ति, इब्न लहिअहस्य हदीसात् विहाय वयं न जानीमः'।

Hadith Corroboration (15)

Hadith

Imam Tirmidzi : 39

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ

[कुतैबः] अस्मान् अवदत् यत्; [अब्दुल अजीज बिन् मुहम्मद] [सुहैल बिन् अबू सालिह] इत्यस्मात् [तस्य पितुः] [अबु हुरैरा] इत्यस्मात् अस्मान् अवदत् यत् नबी (स.अ.व.) उक्तवान् - 'धिक् पार्ष्णिभ्यः - या वज़ूजलेन न प्रक्षाल्यते - नरकस्य अग्न्याः अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये अब्दुल्लाह बिन् अम्र, ऐशा, जाबिर बिन् अब्दुल्लाह इब्नुल हरिथ इत्येतयोः अपि कथनम् अस्ति यत् इब्न जज`ई अज् जुबैदी, मुअइकीब, खालिद इब्नुल वालिद, शूरहबिल बिन् हसनाह, 'अम्र इब्नुल 'एश तथा यजीद बिन् अबू सुफियान्' इति अबु ईसा अवदत्; 'अबु हुरैराहस्य हदीसः हसन सहीः अस्ति'। नबी (स.अ.व.) इत्यस्मात् कथितं यत् सः अवदत् - 'धिक् पार्ष्णिभ्यां, पादयोः अन्तः तलवः च - ये आचमजलेन न स्पृश्यन्ते - नरकस्य अग्निना अबु ईसा अवदत्; 'अस्य हदीसस्य न्यायशास्त्रम् अस्ति; पादतलयोः मार्जनं न युक्तं यदि तेषां खुफं वा मोजां वा न धारयन्ति।

Hadith Corroboration (54)

Hadith

Imam Tirmidzi : 40

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

[अबु कुरैब], [हन्नाद], [कुतैबा] च अस्मान् कथितवन्तः यत् ते अवदन्; [वाकि] अस्मान् [सुफ्यान्] इत्यस्मात् कथितवान्। अन्यपङ्क्तौ च उक्तम्; [मुहम्मद बिन् बशिशर] अस्मान् प्रति कथयति यत् सः अवदत्, [याह्या बिन् सईद] अस्मान् प्रति कथयति यत् सः अवदत्; [सुफ्यान्] अस्मान् [जैद बिन् असलम] इत्यस्मात् ['अथो` बिन् यासर] इत्यस्मात् [इब्न अब्बास] इत्यस्मात् कथितवान्; 'नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम एकवारं वज़ूदं कृतवान्'। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये उमर, जाबिर, बुराइदा, अबू रफी', इब्नुल फकीही च इत्येतयोः हदीसः अपि अस्ति' । अबू ईसा पुनः अवदत्, 'अथ च इब्न अब्बासेन कथिता हदीसः अस्मिन् अध्याये सर्वोत्तमः प्रामाणिकः च अस्ति।' ऋश्दीन बिन् स'द इत्यादयः अदल् द्लाहक् बिन् शूरहबिल् इत्यस्मात्, जैद बिन् असलम इत्यस्मात्, तस्य पितुः, उमर बिन् खट्टाब इत्यस्मात् एतां हदीस् कथयन्ति स्म; 'नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम एकवारं वज़ूदं कृतवान्'। तदा अबु ईसा अवदत्; 'किन्तु, एषा हदीसः सत्यः नास्ति, यदा तु प्रामाणिकः हदीसः [इब्न 'अजलान्], [हिशाम बिन् स'द्], [सुफ्यान् अत्स त्सौरी] तथा [अब्दुल अजीज बिन् मुहम्मद] इत्यनेन [जैद बिन् असलम] इत्यस्मात्, ['अथो` बिन् यासरात्], [इब्न अब्बासः] इत्यस्मात्, नबी इत्यस्मात्, ईश्वरः तस्मै आशीर्वादं ददातु, तं च प्रदातुम् शान्तिः'।

Hadith Corroboration (43)