Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 1
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ح و حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُقْبَلُ صَلَاةٌ بِغَيْرِ طُهُورٍ وَلَا صَدَقَةٌ مِنْ غُلُولٍقَالَ هَنَّادٌ فِي حَدِيثِهِ إِلَّا بِطُهُورٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَأَبُو الْمَلِيحِ بْنُ أُسَامَةَ اسْمُهُ عَامِرٌ وَيُقَالُ زَيْدُ بْنُ أُسَامَةَ بْنِ عُمَيْرٍ الْهُذَلِيُّ
[कुतैबा बिन् सईद] अस्मान् अवदत्, [अबू अवानाहः] अस्मान् [सिमक बिन हरब] इत्यस्मात् अवदत्, [हन्नाद] च अस्मान् अवदत्, [वाकी'] अस्मान् [इजराइलतः] [सिमाकतः] [मुशअब बिन् स'द्] इत्यस्मात् [इब्न उमर] इत्यस्मात् नबी इत्यस्मात् अवदत्, ईश्वरः तस्मै आशीर्वादं ददातु, शान्तिं च ददातु, उक्तवान् - 'शुद्धिं विना कृता प्रार्थना न भविष्यति।' स्वीकृतं, अपहृतधनात् दक्षिणा च न स्वीक्रियते।' हन्नादः स्वस्य हदीसे 'अशुद्ध' इति उल्लेखं कृतवान् । अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये एषा हदीसः प्रामाणिकतमः उत्तमः च अस्ति।' अस्मिन् अध्याये अबू अल मलिहस्य पितुः अबू हुरैराहस्य अनसस्य च हदीसः अपि अस्ति । तथा अबू अल मलिह बिन् उसामाहः तस्य नाम अमीरः आसीत्, यस्य नाम जैद बिन् उसामाह बिन् उमैर अल हुधाली' इति अपि उच्यते ।
Hadith
Imam Tirmidzi : 2
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ الْعَبْدُ الْمُسْلِمُ أَوْ الْمُؤْمِنُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ خَرَجَتْ مِنْ وَجْهِهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ نَظَرَ إِلَيْهَا بِعَيْنَيْهِ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ أَوْ نَحْوَ هَذَا وَإِذَا غَسَلَ يَدَيْهِ خَرَجَتْ مِنْ يَدَيْهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ بَطَشَتْهَا يَدَاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ حَتَّى يَخْرُجَ نَقِيًّا مِنْ الذُّنُوبِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو صَالِحٍ وَالِدُ سُهَيْلٍ هُوَ أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ وَاسْمُهُ ذَكْوَانُ وَأَبُو هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ فِي اسْمِهِ فَقَالُوا عَبْدُ شَمْسٍ وَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَهَكَذَا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ وَهُوَ الْأَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَثَوْبَانَ وَالصُّنَابِحِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَسَلْمَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالصُّنَابِحِيُّ الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ لَيْسَ لَهُ سَمَاعٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُسَيْلَةَ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ رَحَلَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الطَّرِيقِ وَقَدْ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَادِيثَ وَالصُّنَابِحُ بْنُ الْأَعْسَرِ الْأَحْمَسِيُّ صَاحِبُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَالُ لَهُ الصُّنَابِحِيُّ أَيْضًا وَإِنَّمَا حَدِيثُهُ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمْ الْأُمَمَ فَلَا تَقْتَتِلُنَّ بَعْدِي
अस्मान् [इशाक बिन् मूसा अल अन्सारी] इत्यस्मै कथितं यत् सः अवदत्, अस्मान् [मा'न बिन् ईसा अल कज्जाज्] इत्यस्मै कथितं यत् सः अवदत्, अस्मान् [मलिक बिन् अनस्] इत्यस्मै कथितम्। अन्यपङ्क्तौ; तथा च अस्मान् [कुतैबा] [मालिक] इत्यस्मात् [सुहैल बिन् अबू सालिह] इत्यस्मात् [तस्य पितुः] [अबू हुरैरा] इत्यस्मात् कथितं यत् सः अवदत्, अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) उक्तवान् यत्, 'यदि मुसलमानः, अथवा विश्वासी, वजूदं कृत्वा मुखं प्रक्षाल्य, तर्हि नेत्रदर्शनात् तस्य मुखस्य उपरि ये पापाः आसन्, ते आगमिष्यन्ति।' बहिः जलेन सह, अन्तिमेन जलबिन्दुना वा, तत्सदृशेन वा। यदि हस्तप्रक्षालनं करोति तर्हि तस्य हस्तात् पापाः जलेन सह, अथवा अन्तिमबिन्दुना जलेन सह निर्गमिष्यन्ति यावत् सः सर्वथा पापं विना न निर्गच्छति' इति। अबु ईसा अवदत्; 'इयं हसनसहीहहदीसः, या मलिकेन सुहैलतः स्वपितुः अबू हुरैरातः, सुहैलस्य पितुः अबू सालिहः अबू सालिहः च अबू सालिह अससम्मानः इत्यस्मात् च कथिता हदीसः, तस्य नाम धक्वानः अस्ति। अबु हुरैराः स्वयमेव अद्यापि तस्य नामविषये विवादितः अस्ति; केचन अब्दु शम्सी इति वदन्ति, केचन अब्दुल्ला बिन् अमरू इति वदन्ति तथा च मुहम्मद बिन् इस्माइलः अवदत्; 'तत् अत्यन्तं सम्यक्' इति । अबु ईसा अवदत्; अस्मिन् अध्याये उस्मान बिन् अफ्फान, त्सावबन्, अश शुनाबिही, उमर बिन् अबासाह, सलमान, अब्दुल्लाह बिन् अमरू, अश शुनाबिही इत्येतयोः अपि कथनम् अस्ति ये अबू बकर अश सिद्दिक इत्यस्मात् कथयन्ति, परन्तु सः तत् प्रत्यक्षतया अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) इत्यस्मात् न श्रुतवान्। तस्य नाम अब्दुर्रहमान बिन् उसैला आसीत्, यदा तस्य उपनाम अबू अब्दुल्लाह आसीत्, सः अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) मिलितुं यात्रां कृतवान्, यदा तु नबी (स.अ.व.) स्वयमेव मार्गे एव मृतः सः नबी (स.अ.व.) इत्यस्मात् अनेकानि हदीसानि कथितवान् अस्ति। अश शुनाबी इब्नुल अ'सर अल अहमसी नबी (स.अ.व.) इत्यस्य सहचरः आसीत्, सः अश शुनाबिही इति नाम्ना अपि उच्यते। सः यत् हदीसं कथितवान् तत् अस्ति; सः अवदत्; अहं नबी (स.अ.व.) इत्यस्य वचनं श्रुतवान् यत् - "अहं जनानां संख्यां वर्धयिष्यामि, अतः मम पश्चात् परस्परं मा मारयन्तु।"
Hadith
Imam Tirmidzi : 3
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِيَّةِ عَنْ عَلِيٍّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الطُّهُورُ وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ هُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ كَانَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَالْحُمَيْدِيُّ يَحْتَجُّونَ بِحَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَهُوَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ
[कुतैबा] तथा [हन्नाद] तथा [महमुद बिन् घैलन] अस्मान् अवदन् यत् ते अवदन्; [वाकि'] [सुफ्यान्] इत्यस्मात् अस्मान् अवदत्। -अन्यपङ्क्तौ तस्य उल्लेखः अस्ति- [मुहम्मदबिन् बशर्] अस्मान् अवदत्, [अब्दुर्रहमान बिन् महदी] अस्मान् अवदत्, [सुफ्यान्] अस्मान् [अब्दुल्लाह बिन मुहम्मद बिन अकिल्] इत्यस्मात् [मुहम्मद इब्नुल हनाफिया] इत्यस्मात् [अली] इत्यस्मात् पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम इत्यस्मात् अवदत्, सः अवदत् - 'नमाजस्य कुञ्जी शुद्धिः अस्ति, तस्य निषेधः अस्ति तकबीरः तस्य च अनुमतता सलाम' इति। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये एषा हदीसः प्रामाणिकतमः श्रेष्ठः च अस्ति।' अब्दुल्लाह बिन् मुहम्मद बिन् अकिल् इमान्दारः व्यक्तिः अस्ति, परन्तु केचन विद्वांसः सन्ति ये तस्य कण्ठस्थीकरणस्य चर्चां कुर्वन्ति । अबु ईसा अवदत्; 'मुहम्मद बिन् इस्माइल इत्यस्य वचनं श्रुतवान्; 'अहमद बिन् हन्बल, इशाक बिन् इब्राहिम, अल हुमैदी च, ते अब्दुल्लाह बिन् मुहम्मद बिन् अकिल् इत्यस्य हदीसस्य प्रमाणरूपेण उद्धृतवन्तः। मुहम्मदः अवदत्; 'कालः समीपे अस्ति' इति । अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये जाबिर-अबू सैइदयोः अपि कथनम् अस्ति'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 4
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ زَنْجَوَيْهِ الْبَغْدَادِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ قَرْمٍ عَنْ أَبِي يَحْيَى الْقَتَّاتِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِفْتَاحُ الْجَنَّةِ الصَّلَاةُ وَمِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الْوُضُوءُ
[अबु बकर मुहम्मद बिन् जंजवीह अल बगदादी] अस्मान् अवदत् न केवलं एकः, सः अवदत्; [हुसैन बिन् मुहम्मद] अस्मान् अवदत्, [सुलेमान बिन कर्न्] अस्मान् [अबू याह्या अल कत्तात] इत्यस्मात् [मुजाहिदतः] [जाबिर बिन् अब्दुल्लाह] रदलियाल्लाहु 'अन्हुमा इत्यस्मात् अवदत्, सः अवदत्, अल्लाहस्य दूतः (अल्लाहस्य अल्लाहस्य आशीर्वादः च तस्य उपरि भवतु) अवदत्: 'जन्नतस्य कुञ्जी प्रार्थना अस्ति, नमाजस्य कुञ्जी च वजूदः अस्ति।'
Hadith
Imam Tirmidzi : 5
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ قَالَ شُعْبَةُ وَقَدْ قَالَ مَرَّةً أُخْرَى أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبِيثِ أَوْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَجَابِرٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَحَدِيثُ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ رَوَى هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ وَسَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ فَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَوْفٍ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ و قَالَ هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ وَمَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ فَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَقَالَ مَعْمَرٌ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ قَتَادَةُ رَوَى عَنْهُمَا جَمِيعًا
[कुतैबा] [हन्नाद] च अस्मान् अवदन्; [वाकी] अस्मान् [शुअबाह] तः [अब्दुल अजीज बिन शुहैब] तः [अनस बिन मलिक] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्, नबी (स.अ.व.) यदा सः शौचालयं प्रविष्टुं प्रवृत्तः आसीत् तदा सः वदति स्म: 'अल्लाहुम्मा इन्नी अ'उद्ज़ु बीका -हे अल्लाह, अहं भवतः शरणं गच्छामि-'। शु'बः उक्तवान्; 'अन्यसमये सः वदति स्म- 'अ'उद्जु बीका मिनल खुबत्सी वाल खुबीस -अहं भवतः शरणं पुरुष-स्त्री-पिशाचेभ्यः- अथवा AL KHUBUTSI WAL KHABA`ITS -अहं भवतः पुरुष-स्त्री-पिशाचेभ्यः शरणं प्राप्नोमि-' इति। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये अली, जैद बिन् अर्कम, जाबिर, इब्न मसूद इत्यादीनां कथनम् अपि अस्ति'। अबु ईसा अवदत्; 'अनस बिन् ईसा इत्यस्य हदीसः अस्मिन् अध्याये सर्वाधिकं प्रामाणिकः उत्तमः च अस्ति।' यदा जैद बिन् अर्कमस्य हदीस् मध्ये तस्य संचरणशृङ्खलायां भ्रमः अस्ति। इयं हदीसः कतादातः हिशाम अद दस्तुवा`ई, सैइद बिन् अबू अरबाह च अपि कथितवान् । सईदः अल कासिम बिन् अवफ अश शैबानी इत्यस्मात् जैद बिन् अर्कम इत्यस्मात् उल्लेखं कृतवान् । तथा च कतादातः हिशाम अद दस्तुवा`ई जैद बिन् अर्काम इत्यस्मात्, शु'बाहः मा'मारः च कतादातः अन नदल्र् बिन् अनस् इत्यस्मात् कथितवान्। जैद बिन् अर्कम इत्यस्मात् शु'बाहः उल्लिखितः। मा'मारः स्वपितुः आन् नदल्र् बिन् अनस् इत्यस्मात् उल्लेखं कृतवान्, नबी शल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम इत्यस्मात् । अबु ईसा अवदत्; 'मया मुहम्मदम् अस्य आख्यानस्य विषये पृष्टम्, अतः सः अवदत् यत् 'अद्यापि सम्भवति यत् कतादः तयोः द्वयोः अपि कथनं कृतवान्' इति ।
Hadith
Imam Tirmidzi : 6
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[अहमद बिन् अब्दाह अदल् द्लाब्बी अल बसरी] अस्मान् अवदत्, [हमद बिन् जैद] अस्मान् [अब्दुल अजीज बिन् सुहैब] इत्यस्मात् [अनस बिन् मलिक] इत्यस्मात् अवदत् यः अवदत्; 'नबी (स.अ.व.) यदा शौचालयं प्रविशति स्म तदा वदति स्म - 'अल्लाहुम्मा इन्नी अ'उद्जु बीका मिनल खुबुत्सी वाल खबा`इट्स - हे अल्लाह, अहं भवतः शरणं पुरुष-स्त्री-शैतानानां कृते गच्छामि' इति। अबु ईसा अवदत्; 'इदं हसन सहीह हदीसः'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 7
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ إِسْرَائِيلَ بْنِ يُونُسَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ مِنْ الْخَلَاءِ قَالَ غُفْرَانَكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ وَأَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ الْأَشْعَرِيُّ وَلَا نَعْرِفُ فِي هَذَا الْبَابِ إِلَّا حَدِيثَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[मुहम्मद बिन् इस्माइल] अस्मान् अवदत्, [मलिक बिन् इस्माइल] अस्मान् [इजरायल बिन् यूनुस्] इत्यस्मात् [यूसुफ बिन् अबू बुर्दाह] इत्यस्मात् [तस्य पितुः] [ऐशा] रदलियाल्लाहु 'अन्हा इत्यस्मात् अवदत्, सः अवदत्; 'यदा नबी शल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम शौचालयात् बहिः आगच्छति स्म तदा सः पठति स्म - 'घुफ्राणका -अहं भवतः क्षमायाचनां करोमि-'। अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः हसनगरीबः अस्ति, वयं एतस्य विषये न जानीमः केवलं इजराइलस्य हदीस्मात्, यूसुफ बिन् अबू बुर्दाह इत्यस्मात्, यदा तु अबू बुर्दाह बिन् अबू मूसा इत्यस्य नाम अमीर बिन् अब्दुल्लाह बिन् कैस अल अश'री अस्ति। तथा च वयं नबी शल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम इत्यस्मात् ऐशा रदलियाअल्लाहु 'अन्हा' इत्यस्य हदीसं विहाय अस्य अध्यायस्य विषये न जानीमः।
Hadith
Imam Tirmidzi : 8
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَطَاءَ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَيْتُمْ الْغَائِطَ فَلَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُواقَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَقَدِمْنَا الشَّامَ فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ قَدْ بُنِيَتْ مُسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةِ فَنَنْحَرِفُ عَنْهَا وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيِّ وَمَعْقِلِ بْنِ أَبِي الْهَيْثَمِ وَيُقَالُ مَعْقِلُ بْنُ أَبِي مَعْقِلٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي أَيُّوبَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَأَبُو أَيُّوبَ اسْمُهُ خَالِدُ بْنُ زَيْدٍ وَالزُّهْرِيُّ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ وَكُنْيَتُهُ أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ الْمَكِّيُّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بِبَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا إِنَّمَا هَذَا فِي الْفَيَافِي وَأَمَّا فِي الْكُنُفِ الْمَبْنِيَّةِ لَهُ رُخْصَةٌ فِي أَنْ يَسْتَقْبِلَهَا وَهَكَذَا قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ رَحِمَهُ اللَّهُ إِنَّمَا الرُّخْصَةُ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي اسْتِدْبَارِ الْقِبْلَةِ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَمَّا اسْتِقْبَالُ الْقِبْلَةِ فَلَا يَسْتَقْبِلُهَا كَأَنَّهُ لَمْ يَرَ فِي الصَّحْرَاءِ وَلَا فِي الْكُنُفِ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ
[सैद बिन् अब्दुर्रहमान अल मखजुमी] अस्मान् अवदत्, [सुफ्यान् बिन् उयिनाह] अस्मान् [अज ज़ुह्री] इत्यस्मात् ['अथो` बिन् यजीद अल लैत्सी] इत्यस्मात् [अबू अय्यूब अल अन्सारी] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्, अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत् - 'यदा भवन्तः स्वयमेव राहतं ददति तदा किब्लाहस्य सम्मुखं न कुर्वन्तु, पृष्ठं न कुर्वन्तु तत्, त्वं शौचं करोषि वा मूत्रं करोषि वा। अपि तु पूर्वं वा पश्चिमं वा मुखं कुर्वन्तु।' अबु अय्यूबः अवदत्; 'यदा वयं सीरियादेशम् आगताः तदा तेषां शौचालयाः किब्ला-मुखेन निर्मिताः अवाप्तवन्तः, अतः वयं तेभ्यः विमुखाः भूत्वा अल्लाहस्य क्षमायाचनां कृतवन्तः।' अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये अब्दुल्लाह बिन् अल हरिथ बिन् जज`ई अज जुबैदी तथा मा'किल् बिन् अबू अल हैथम - म'किल् बिन् अबू उमामाह इति अपि उच्यते -, अबू हुरैरा तथा सुहैल बिन् हनीफ इत्येतयोः अपि कथनम् अस्ति।' अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये अबू अय्यूबस्य आख्यानं श्रेष्ठं प्रामाणिकं च अस्ति।' अबू अय्यूबस्य नाम खालिद् बिन् जैद आसीत्, अज ज़ुह्री इत्यस्य नाम मुहम्मद बिन् मुस्लिम बिन् उबैदुल्लाह बिन् शिहाब अज् ज़ुह्री, तस्य उपनाम अबू बकर' इति आसीत् । अबु अल वालिद् अल मक्की उक्तवान्; अबु अब्दुल्लाह मुहम्मद बिन् बिन् इदरीश अश शफीई उक्तवान्; 'नबी शल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम इत्यस्य वचनस्य एकमात्रः अर्थः 'शौचस्य वा मूत्रस्य वा समये किब्लायाः सम्मुखं न कुर्वन्तु, तस्य पृष्ठं न कुर्वन्तु' इति मुक्तस्थाने अस्ति। यथा यदि पिहितभवने अस्ति तर्हि किब्लाहस्य सम्मुखीभवितुं राहतं भवति'। इशाक बिन् इब्राहिमः अपि एतत् अवदत्। यदा अहमद बिन् हन्बल रहीमहुल्लाहः अवदत्; 'नबी शल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम इत्यस्मात् मलमूत्रं वा मूत्रं वा कुर्वन् उपशमः केवलं तस्य पृष्ठं कृत्वा एव भवति, यतः तस्य सम्मुखीकरणम् अद्यापि न अनुमतम्'। इदं इव अस्ति यत् इमाम अहमदः मरुभूमिषु वा बन्दभवने वा किब्लाहस्य सम्मुखीभवितुं भेदं न कृतवान्'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 9
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَنَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِبَوْلٍ فَرَأَيْتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْبَضَ بِعَامٍ يَسْتَقْبِلُهَاوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَعَائِشَةَ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
[मुहम्मद बिन् बशर्] तथा [मुहम्मद बिन् अल मुत्सन्ना] उभौ अस्मान् अवदताम्; [वहब बिन् जरिर्] अस्मान् अवदत्, [मम पिता] अस्मान् [मुहम्मद बिन् इशाक] इत्यस्मात् [अबन बिन् सालिह] इत्यस्मात् [मुजाहिद्] इत्यस्मात् [जाबिर बिन् अब्दुल्लाह] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्; नबी (स.अ.व.) मूत्रकाले किब्लायाः सम्मुखीभवनं निषिद्धवान्, परन्तु मया तं मृत्योः एकवर्षपूर्वं किब्लायाः सम्मुखीभवनं दृष्टम्।' अस्मिन् अध्याये अबू कतादाह, आइशाह, अम्मर बिन् यासिर इत्येतयोः अपि कथनानि सन्ति।' अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये जाबिरेण कथिता हदीसः हसन घरीबः अस्ति।'
Hadith
Imam Tirmidzi : 10
وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَبُولُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ وَابْنُ لَهِيعَةَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
तथा च एषा हदीसः [इब्न लहिआहः] इत्यनेन, [अबू जुबैरतः], [जाबिरतः], [अबू कतादाहः] इत्यस्मात् च कथिता यत् सः नबी (स.अ.व.) किब्लाहस्य सम्मुखं मूत्रं कुर्वन्तं दृष्टवान्। [कुतैबाहः] अस्मान् एतत् कथितवान् यत् इब्न लहिअहः अस्मान् प्रति कथितवान्। तथा च जबिरस्य हदीसः या नबी (स.अ.व.) इत्यस्मात् कथिता आसीत्, सा इब्न लहिअह इत्यस्य हदीसस्य अपेक्षया अधिका प्रामाणिकः अस्ति, यतः इब्न लहिया हदीसस्य विद्वानानां अनुसारं दुर्बलः अस्ति, इमाम याह्या बिन् सईद अल कथथान इत्यादिभिः तस्याः कण्ठस्थीकरणस्य दृष्ट्या दुर्बलं कृतम् अस्ति।
Hadith
Imam Tirmidzi : 11
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ عَمِّهِ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَرَقِيتُ يَوْمًا عَلَى بَيْتِ حَفْصَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حَاجَتِهِ مُسْتَقْبِلَ الشَّامِ مُسْتَدْبِرَ الْكَعْبَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[हन्नादः] अस्मान् अवदत्, [अब्दाह बिन् सुलेमानः] अस्मान् अवदत्, [उबैदुल्लाह बिन् उमरतः] [मुहम्मद बिन् याह्या बिन् हब्बन] इत्यस्मात् स्वस्य मातुलात् - [वासी' बिन् हब्बन] - [इब्न उमर] इत्यस्मात् सः अवदत्; 'एकदा अहं हफसा-गृहस्य अटारीम् उपरि गतः, तदा अहं दृष्टवान् यत् नबी (स.अ.व.) सीरिया-देशं प्रति मुखं कृत्वा काबा-देशं प्रति पृष्ठं कृत्वा स्वस्य निवृत्तिम् अवाप्तवान्' इति। अबु ईसा अवदत्; 'अस्य हदीसस्य ग्रेडः हसन सहीः अस्ति'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 12
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَنْ حَدَّثَكُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبُولُ قَائِمًا فَلَا تُصَدِّقُوهُ مَا كَانَ يَبُولُ إِلَّا قَاعِدًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَبُرَيْدَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَسَنَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَحَدِيثُ عُمَرَ إِنَّمَا رُوِيَ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ قَالَ رَآنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَبُولُ قَائِمًا فَقَالَ يَا عُمَرُ لَا تَبُلْ قَائِمًا فَمَا بُلْتُ قَائِمًا بَعْدُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رَفَعَ هَذَا الْحَدِيثَ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ أَبِي الْمُخَارِقِ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ وَتَكَلَّمَ فِيهِ وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا بُلْتُ قَائِمًا مُنْذُ أَسْلَمْتُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ وَحَدِيثُ بُرَيْدَةَ فِي هَذَا غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَمَعْنَى النَّهْيِ عَنْ الْبَوْلِ قَائِمًا عَلَى التَّأْدِيبِ لَا عَلَى التَّحْرِيمِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ إِنَّ مِنْ الْجَفَاءِ أَنْ تَبُولَ وَأَنْتَ قَائِمٌ
[अली बिन् हुज्र] अस्मान् अवदत्, [शरीक्] अस्मान् [अल मिक्दम् बिन् शूरैह] इत्यस्मात् [तस्य पितुः] [ऐशा] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्; 'यः कश्चित् भवन्तं वदति यत् नबी (स.अ.व.) स्थित्वा मूत्रं कृतवान्, तस्य विश्वासं मा कुरुत, यतः सः उपविष्टं विहाय मूत्रं न कृतवान्' इति। स आह; 'अस्मिन् अध्याये उमर-बुरैदा-अब्दुर्रहमान बिन् हसनाह-सहचरानाम् एकः हदीसः अपि अस्ति' इति । अबु ईसा अवदत्; 'आइशाहस्य हदीसः अस्मिन् अध्याये सर्वोत्तमः प्रामाणिकः च अस्ति, यदा तु उमरस्य हदीसः अब्दुल करीम बिन् अबुलमुखरीकस्य हदीस्मात्, नाफीतः', इब्न उमरस्य, उमरस्य हदीस्मात् च कथितः इति सः अवदत् 'नबी (स.अ.व.) मां स्थित्वा मूत्रं कुर्वन्तं दृष्टवान्, ततः सः अवदत्- 'हे उमर, स्थित्वा मूत्रं मा कुरु' अतः तदनन्तरं अहं पुनः कदापि स्थित्वा मूत्रं न कृतवान् अबु ईसा अवदत्; 'एकमात्रः यः एतत् हदीसं मर्फू कृतवान्' अब्दुल करीम बिन् अबुल मुखरिकः अस्ति, सः हदीसविशेषज्ञानाम् अनुसारं दुर्बलः व्यक्तिः अस्ति। अबु अय्यूब अस सिख्तियानी इत्यनेन अपि दुर्बलं कृत्वा चर्चा कृता' इति। उबैदुल्लाहः नाफी' इत्यस्मात्, इब्न उमर इत्यस्मात् कथितवान् इति सः अवदत्; उमर रदलियाअल्लाहु 'अन्हु ने कहा; 'इस्लाम-धर्मं स्वीकृत्य अहं कदापि उत्तिष्ठन् मूत्रं न कृतवान्'। तथा च एषा हदीसः अब्दुल करीमस्य हदीसात् अधिकं प्रामाणिकः अस्ति, यदा तु अस्मिन् अध्याये बुरैदाहदीसः महफुद्जः - संरक्षितः-' इति नास्ति। एतस्मिन्नन्तरे स्थिते मूत्रनिषेधार्थः शिष्टाचारसम्बद्धः, न तु निषेधः इति प्रतिषेधः। अब्दुल्ला बिन् मसूद इत्यस्मात् कथितम् अस्ति इति सः अवदत्; 'ननु दुष्टाचारेषु अस्ति यदि त्वं स्थित्वा मूत्रं करोषि'।
Hadith
Imam Tirmidzi : 13
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ عَلَيْهَا قَائِمًا فَأَتَيْتُهُ بِوَضُوءٍ فَذَهَبْتُ لِأَتَأَخَّرَ عَنْهُ فَدَعَانِي حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ عَقِبَيْهِ فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ قَالَ وَكِيعٌ هَذَا أَصَحُّ حَدِيثٍ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْحِ و سَمِعْت أَبَا عَمَّارٍ الْحُسَيْنَ بْنَ حُرَيْثٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى مَنْصُورٌ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ مِثْلَ رِوَايَةِ الْأَعْمَشِ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَعَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَصَحُّ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَوْلِ قَائِمًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبِيدَةُ بْنُ عَمْرٍو السَّلْمَانِيُّ رَوَى عَنْهُ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَعَبِيدَةُ مِنْ كِبَارِ التَّابِعِينَ يُرْوَى عَنْ عَبِيدَةَ أَنَّهُ قَالَ أَسْلَمْتُ قَبْلَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَنَتَيْنِ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ عُبَيْدَةُ بْنُ مُعَتِّبٍ الضَّبِّيُّ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْكَرِيمِ
[हन्नाद्] अस्मान् अवदत्, [वाकी'] अस्मान् [अल अ'माश] इत्यस्मात् [अबू वा'इलतः] [हुदैफा] इत्यस्मात् अवदत् अवदत्; 'नबी (स.अ.व.) एकदा जनानां कचराकुण्डे आगतः, ततः सः स्थित्वा मूत्रं कृतवान्।' अहं तस्मात् दूरं गन्तुं गतः, परन्तु सः मां यावत् अहं तस्य पार्श्वे नास्मि तावत् आहूतवान्, ततः सः आचमनं कृत्वा स्वस्य खुफं मार्जितवान्' इति। अबु ईसा अवदत्; 'मया [अल जरुद्] इत्यस्य वचनं श्रुतम्; 'मया श्रुतं [वाकी'] [अल अ'माश] इत्यस्मात् एतत् हदीसं कथयति, तदनन्तरं वाकी' अवदत्; 'इयं नबी (स.अ.व.) इत्यस्मात् स्वस्य खूफस्य मार्जनविषये प्रामाणिकतमा हदीसः अस्ति।' तथा च अबु अम्मर अल हुसैन बिन् हुरैब इत्यस्य वचनं अपि श्रुतवान्; 'वाकिं श्रुतवान्' इति तदा एवम् उक्तवान्' इति । अबु ईसा अवदत्; 'एवं [मंशुरः] [उबैदाह अदल् द्लाब्बी] च [हुदैफा] इत्यस्मात् [अबू वाइल्] इत्यस्मात् वर्णितौ, यथा अल अ'माश इत्यनेन वर्णितम्'। [हम्मद बिन् अबू सुलेमान] तथा [अशिम बिन् बदलाह] इत्यनेन अपि [अबू व`इल] इत्यस्मात्, [अल मुघिरा बिन् शु'बाह] इत्यस्मात्, नबी इत्यस्मात्, ईश्वरः तस्मै आशीर्वादं ददातु, शान्तिं च प्रदातुम्। यदा तु हुदैफातः अबू व`इलस्य हदीसः सर्वाधिकं प्रामाणिकः हदीसः अस्ति। केचन विद्वांसः स्थित्वा मूत्रं कृत्वा उपशमं दत्तवन्तः। अबू ईसा अवदत् - 'इब्राहिन् अन् नखाई अबिदाह बिन् 'अम्र अस सलमानी इत्यस्मात् वर्णितवान्, अबिदा च वरिष्ठतबी`इन् विद्वानानां मध्ये आसीत्।' एकदा अबीदाहः अवदत् यत् - 'अहं नबी-मृत्युतः वर्षद्वयात् पूर्वं इस्लामधर्मं स्वीकृतवान्, ईश्वरः तस्मै आशीर्वादं ददातु, शान्तिं च ददातु।' इत्थं च उबैदा अदल् द्लाब्बी अब्राहमस्य सहचरः आसीत्, अर्थात् उबैदा बिन् मुअतिब अदल् द्लाब्बी, यस्य उपनाम अबु अब्दुल करीम् इति आसीत् ।
Hadith
Imam Tirmidzi : 14
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ الْمُلَائِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِقَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى وَكِيعٌ وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِ وَكِلَا الْحَدِيثَيْنِ مُرْسَلٌ وَيُقَالُ لَمْ يَسْمَعْ الْأَعْمَشُ مِنْ أَنَسٍ وَلَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ نَظَرَ إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ رَأَيْتُهُ يُصَلِّي فَذَكَرَ عَنْهُ حِكَايَةً فِي الصَّلَاةِ وَالْأَعْمَشُ اسْمُهُ سُلَيْمَانُ بْنُ مِهْرَانَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْكَاهِلِيُّ وَهُوَ مَوْلًى لَهُمْ قَالَ الْأَعْمَشُ كَانَ أَبِي حَمِيلًا فَوَرَّثَهُ مَسْرُوقٌ
[कुतैबाह बिन् सईद] अस्मान् अवदत्, [अब्दुस्सलम बिन् हरब अल मुलाई] अस्मान् [अल अ'माश] इत्यस्मात् [अनास्] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्; 'यदा नबी (स.अ.व.) आत्मनः उपशमनं कर्तुम् इच्छति स्म तदा सः स्वस्य वस्त्रं यावत् प्रायः भूमौ न स्पृशति स्म तावत् यावत् न उत्थापयति स्म' इति। अबु ईसा अवदत्; 'एवं [मुहम्मद बिन् रबिअह] इत्यनेन [अल अ'माश] इत्यस्मात्, [अनास्] इत्यस्मात् एतत् हदीसं कथितम्'। यदा [वाकी’] [अबू याह्या अल हिम्मनी] च [अल अ’माश] इत्यस्मात् कथयन्ति स्म, तदा सः अवदत्; '[इब्न उमर] उक्तवान्; 'यदा नबी (स.अ.व.) आत्मनः उपशमनं कर्तुम् इच्छति स्म तदा सः स्वस्य वस्त्रं यावत् प्रायः भूमौ न स्पृशति स्म तावत् यावत् न उत्थापयति स्म' इति। एतौ च हदीसौ मुर्सलौ स्तः। इदमपि उक्तं यत् अल अ'माशः अनसतः न श्रुतवान्, न च नबी (स.अ.व.) इत्यस्य कस्यापि सहचरस्य कृते। सः अनस बिन् मलिकं दृष्टवान्, अतः सः अवदत्; 'अनसः प्रार्थयन्तं दृष्टवान्' इति तस्मात् प्रार्थनाविषये उक्तवान्' इति । यदा अल अ'मासी इत्यस्य नाम सुलेमान बिन् मिहरान् अबु मुहम्मद अल काहिली अस्ति, सः च काहिली जनजातेः पूर्वदासः अस्ति । अल अ'मास्यः अवदत्; 'मम पितुः पूर्वं एकः बालकः आसीत् यः अद्यापि गर्भे एव आसीत्, ततः मस्रुक् इत्यनेन उत्तराधिकारः प्राप्तः' इति ।
Hadith
Imam Tirmidzi : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَمَسَّ الرَّجُلُ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِوَفِي هَذَا الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَسَلْمَانَ وَأبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيُّ اسْمُهُ الْحَارِثُ بْنُ رِبْعِيٍّ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْيَمِينِ
[मुहम्मद बिन् अबू उमर अल मक्की] अस्मान् अवदत्, [सुफ्यान् बिन् उयैनः] अस्मान् [मा'मरतः] [याह्या बिन् अबू कथिर] इत्यस्मात् [अब्दुल्लाह बिन् अबू कतादाह] इत्यस्मात् [तस्य पिता] इत्यस्मात् अवदत्; 'नबी शल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम् इत्यनेन पुरुषस्य दक्षिणहस्तेन स्वस्य निजभागस्य स्पर्शं निषिद्धम्' इति । अस्मिन् अध्याये ऐशा, सलमान, अबू हुरैरा, सुहैल बिन् हनीफ इत्यादीनां कथनानि अपि सन्ति । अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः हसन सहीः अस्ति'। यदा अबू कतादाह अल अन्सारी इत्यस्य नाम अल हरिथ अर रिब'इ अस्ति। अस्य हदीसस्य प्रयोगविशेषज्ञानाम् अनुसारं दक्षिणहस्तस्य उपयोगेन इस्तिन्जा` -स्वाइपिंग- करणं मक्रूहः' इति ।
Hadith
Imam Tirmidzi : 16
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ قِيلَ لِسَلْمَانَقَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ فَقَالَ سَلْمَانُ أَجَلْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَنْ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ أَوْ أَنْ يَسْتَنْجِيَ أَحَدُنَا بِأَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَحْجَارٍ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ بِعَظْمٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ وَخَلَّادِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ سَلْمَانَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا أَنَّ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ وَإِنْ لَمْ يَسْتَنْجِ بِالْمَاءِ إِذَا أَنْقَى أَثَرَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
[हन्नादः] अस्मान् अवदत्, [अबु मुअवियाहः] अस्मान् [अल अ'माशतः] [इब्राहिमतः] [अब्दुर्रहमान बिन् यजीद] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत् यत् - 'किं भवतः पैगम्बरः, ईश्वरः तस्मै आशीर्वादं ददातु, शान्तिं च ददातु, अस्मान् शौचस्य विधिपर्यन्तं सर्वं शिक्षितवान्?' [सलमानः] अवदत्, 'आम्, सः अस्मान् शौचस्य मूत्रस्य वा समये किब्लाहस्य सम्मुखीभवनं, दक्षिणहस्तेन इस्तिन्जा` कर्तुं, त्रिभिः पाषाणैः न्यूनेन इस्तिन्जा` कर्तुं, पशुगोबरस्य अथवा अस्थिनां उपयोगेन इस्तिन्जा` कर्तुं निषिद्धवान् अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये तस्य पितुः ऐशा, खुजैमा बिन् थाबिट, जाबिर, खल्लाद इब्न अस स`इब इत्येतयोः अपि कथनम् अस्ति'। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये सलमानस्य हदीसः हसन सहीः अस्ति, एतत् नबी इत्यस्य सहचरानाम् अधिकांशस्य विद्वांसस्य मतम् अस्ति, ईश्वरः तस्मै आशीर्वादं ददातु, शान्तिं च ददातु, तदनन्तरं च। तेषां मतं यत् शिलाभिः इस्तिन्ज` करणं पर्याप्तं यद्यपि सः जलेन न कृतवान्, अर्थात् यदा शिला विद्यमानं मलं दूरीकर्तुं समर्थः अभवत्। एतत् मतं अत-थौरी, इब्नुल् मुबारक, अश-शाफीई, अहमद, इशाक्' इत्यनेन अपि गृहीतम् ।
Hadith
Imam Tirmidzi : 17
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَاجَتِهِ فَقَالَ الْتَمِسْ لِي ثَلَاثَةَ أَحْجَارٍ قَالَ فَأَتَيْتُهُ بِحَجَرَيْنِ وَرَوْثَةٍ فَأَخَذَ الْحَجَرَيْنِ وَأَلْقَى الرَّوْثَةَ وَقَالَ إِنَّهَا رِكْسٌقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ وَرَوَى مَعْمَرٌ وَعَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ هَلْ تَذْكُرُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ شَيْئًا قَالَ لَا قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَيُّ الرِّوَايَاتِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ أَصَحُّ فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَكَأَنَّهُ رَأَى حَدِيثَ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَشْبَهَ وَوَضَعَهُ فِي كِتَابِ الْجَامِعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا عِنْدِي حَدِيثُ إِسْرَائِيلَ وَقَيْسٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ لِأَنَّ إِسْرَائِيلَ أَثْبَتُ وَأَحْفَظُ لِحَدِيثِ أَبِي إِسْحَقَ مِنْ هَؤُلَاءِ وَتَابَعَهُ عَلَى ذَلِكَ قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت أَبَا مُوسَى مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَهْدِيٍّ يَقُولُ مَا فَاتَنِي الَّذِي فَاتَنِي مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ إِلَّا لِمَا اتَّكَلْتُ بِهِ عَلَى إِسْرَائِيلَ لِأَنَّهُ كَانَ يَأْتِي بِهِ أَتَمَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَزُهَيْرٌ فِي أَبِي إِسْحَقَ لَيْسَ بِذَاكَ لِأَنَّ سَمَاعَهُ مِنْهُ بِآخِرَةٍ قَالَ و سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ التِّرْمِذِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ إِذَا سَمِعْتَ الْحَدِيثَ عَنْ زَائِدَةَ وَزُهَيْرٍ فَلَا تُبَالِي أَنْ لَا تَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِهِمَا إِلَّا حَدِيثَ أَبِي إِسْحَقَ وَأَبُو إِسْحَقَ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السَّبِيعِيُّ الْهَمْدَانِيُّ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ وَلَا يُعْرَفُ اسْمُهُ
[हन्नाद] [कुतैबा] च उभौ अस्मान् अवदताम्; [वाकी] अस्मान् [इजरायलतः] [अबू इशाक]तः [अबू उबैदाह]तः [अब्दुल्लाह]तः अवदत् सः अवदत्, नबी (स.अ.व.) आत्मनः उपशमनार्थं बहिः गतः, सः अवदत्: 'मम कृते त्रीणि शिलाः अन्वेष्यताम्' इति अबू उबैदः अवदत् 'अतः अहं तस्मै द्वौ पाषाणौ शुष्कपशुगोबरखण्डं च आनयम्, सः केवलं द्वौ पाषाणौ गृहीत्वा पशुगोबरं क्षिप्तवान् ततः अवदत्- 'ननु पशुमयम् अशुद्धम्' इति। अबु ईसा अवदत्; 'एवं [कायस बिन अर रबी'] इत्यनेन [अबू इशाक] इत्यस्मात्, [अबू उबैदाह] इत्यस्मात्, [अब्दुल्लाह] इत्यस्मात् इदं हदीसं यथा इस्राइल इत्यनेन कथिता हदीसः कथितः। [मा'मार] तथा [अम्मार बिन् रुजैक्] इत्यनेन अपि [अबू इशाक] इत्यस्मात्, [अल्कामाहात्], [अब्दुल्लाह] इत्यस्मात् अपि कथितम्। [जुहैर] [अबू इशाक] इत्यस्मात्, [अब्दुर्रहमान इब्नुल असवदात्], स्वपितुः - [अल असवद बिन यजीद] -, [अब्दुल्लाह] इत्यस्मात् कथितवान् । परन्तु अस्मिन् हदीसे किञ्चित् भ्रमः अस्ति। मुहम्मद बिन् बश्यार अल अब्दी अस्मान् अवदत्, मुहम्मद बिन् जा'फर अस्मान् अवदत्, शु'बाहः अस्मान् अम्र बिन् मुर्रा इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्; 'अब्दुल्लाहस्य किमपि स्मर्यते वा ?' सः न इति प्रत्युवाच । अबु ईसा अवदत्; 'मया अब्दुल्ला बिन् अब्दुर्रहमानं पृष्टम्; अबू इशाकस्य अस्मिन् हदीसे कः कथनम् अत्यन्तं प्रामाणिकः अस्ति?' किन्तु सः किमपि उत्तरं न दत्तवान्। अहं च मुहम्मदम् अपि पृष्टवान्, परन्तु सः अपि किमपि उत्तरं न दत्तवान्' इति। इदं यथा सः दृष्टवान् यत् अबू इशाकस्य, अब्दुर्रहमान इब्नुल अस्वादस्य, पितुः, अब्दुल्लाहस्य च जुहैरस्य हदीसस्य समानता अस्ति, अतः सः अल जामी इति पुस्तके स्थापितवान्'' इति। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये अहं मन्ये यत् अत्यन्तं प्रामाणिकहदीसः अबू इशाकस्य, अबू उबैदाहस्य, अब्दुल्लाहस्य च इस्राइलस्य कैसस्य च हदीसः अस्ति।' यतः इस्राइलः अन्येभ्यः अपेक्षया बलिष्ठः व्यक्तिः आसीत्, अबू इशाकस्य हदीस् कण्ठस्थं च कृतवान् । एतस्य पुष्टिः कैस बिन् अर रबी इत्यनेन कृता'' इति । अबु ईसा अवदत्; 'अबु मूसा मुहम्मद इब्नुल मुत्सन्ना इत्यस्य वचनं मया श्रुतम्; अब्दुर्रहमान बिन् महदी इत्यस्य वचनं श्रुतवान्; 'सुफियान् अत-थवरी इत्यस्य हदीस्मात् यथा नष्टं तथा मम किमपि नष्टं न जातम्, अबू इशाक इत्यस्मात् किमपि व्यतिरिक्तं यत् अहं इस्राइलतः धारयामि, यतः सः तत् किमपि अधिकं सिद्धं कृत्वा कथितवान्' इति। अबु ईसा अवदत्; 'अबु इशाक इत्यस्मात् जुहैरस्य कथनं तादृशं नास्ति, यतः सः अन्तिमे क्षणे एव तत् श्रुतवान्'। स आह; 'अहमद इब्नुल हसन अत-तुर्मिधि इत्यस्य वचनं श्रुतवान्; 'अहमद बिन् हन्बल इत्यस्य वचनं श्रुतवान्; "यदि भवान् जैदाह-जुहैरयोः हदीसं शृणोति तर्हि तत् ध्वनितम्, यद्यपि अन्यस्मात् न शृणोति, अबू इशाकस्य हदीसं विहाय, अबू इशाकस्य च नाम अम्र बिन अब्दुल्लाह अस सबीई अल हमदानी अस्ति, अबू उबैदा बिन् अब्दुल्लाह बिन् मसूदः च स्वपितुः कृते तत् न श्रुतवान्, तस्य नाम अपि अस्ति।" अज्ञात।"
Hadith
Imam Tirmidzi : 18
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَسَلْمَانَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَغَيْرُهُ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْجِنِّ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ فَقَالَ الشَّعْبِيُّ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّ وَكَأَنَّ رِوَايَةَ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا
[हन्नादः] अस्मान् अवदत्, [हफश बिन् घियात्स्] अस्मान् अवदत्, [दाऊद बिन् अबू हिन्द्] इत्यस्मात् [अश शा'बी] इत्यस्मात् [अल्कामाहतः] [अब्दुल्लाह बिन मसूद] इत्यस्मात् सः अवदत्, अल्लाहस्य दूतः (अल्लाहस्य अल्लाहस्य आशीर्वादः च तस्य उपरि भवतु) अवदत्: 'पशुगोबरस्य अस्थीनां च उपयोगेन इस्तिन्जा न कुर्वन्तु, यतः खलु ते भवतः भ्रातृणां भोजनं भवन्ति जिन्न' इति । अस्मिन् अध्याये अबू हुरैरा, सलमान, जाबिर, इब्न उमर' इत्येतयोः हदीसः अपि अस्ति । अबु ईसा अवदत्; '[इस्माइल बिन् इब्राहिम] इत्यादिभिः [दाऊद बिन् अबू हिन्द] इत्यस्मात्, [अश शा'बी] इत्यस्मात्, [अल्कामाहतः], [अब्दुल्लाह] इत्यस्मात्, एतत् हदीस् कथितं यत् सः लैलातुल् कद्रस्य रात्रौ नबी (स.अ.व.) इत्यनेन सह आसीत्...हदीसः दीर्घः अस्ति। अश शा'बी उक्तवान्, नबी (स.अ.व.) अवदत्- 'पशुगोबरस्य अस्थीनां च उपयोगेन इस्तिन्जा मा कुरुत, यतः खलु ते भवतः भ्रातृणां जिन्नात् भोजनं भवन्ति'। इदं इव अस्ति यत् इस्माइलेन कथिता हदीसः हफस् बिन् घियात्स् इत्यनेन कथितस्य हदीसस्य अपेक्षया अधिकं प्रामाणिकः अस्ति। विद्वांसः एतस्य हदीसस्य आचरणं कुर्वन्ति। तथा हदीसे जाबिर इब्न उमर रदलियाअल्लाहु 'अन्हुमा' इत्यनेन कथिताः अन्ये हदीसाः अपि सन्ति।
Hadith
Imam Tirmidzi : 19
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ الْبَصْرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُعَاذَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمُرْنَ أَزْوَاجَكُنَّ أَنْ يَسْتَطِيبُوا بِالْمَاءِ فَإِنِّي أَسْتَحْيِيهِمْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَفْعَلُهُوَفِي الْبَاب عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَإِنْ كَانَ الِاسْتِنْجَاءُ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ عِنْدَهُمْ فَإِنَّهُمْ اسْتَحَبُّوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَرَأَوْهُ أَفْضَلَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
[कुतैबाह] तथा [मुहम्मद बिन् अब्दुल मलिक बिन् अबू अश स्यावरीब अल बसरी] उभौ अवदताम्; [अबू अवानाहः] अस्मान् [कोतादातः] [मुअधाहतः] [ऐशा]तः अवदत् सा अवदत्; 'भवतः पतयः जलेन शुद्धिं कर्तुं आज्ञापयन्तु, अहं तेभ्यः लज्जितः अस्मि, खलु अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) एव तत् अकरोत्'। अस्मिन् अध्याये जरीर बिन् अब्दुल्लाह अल बजाली, अनस, अबू हुरैरा इत्येतयोः सहचरयोः एकः हदीसः अपि अस्ति । अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः हसनसहीहः अस्ति, विद्वांसः च एतस्य हदीसस्य आचरणं कुर्वन्ति, तेषां मते शिलाभिः शुद्धिः मान्यः अपि जलेन शुद्धिं कर्तुं चयनं कुर्वन्ति, जलेन शुद्धिं च प्राधान्यं ददति यतोहि ते तत् अधिकं महत्त्वपूर्णं पश्यन्ति। एतत् मतं सुफियान् अत-थवरी, इब्नुल् मुबारक, शाफीई, अहमद, इशाक' इत्यनेन गृहीतम् ।
Hadith
Imam Tirmidzi : 20
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَكُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجَتَهُ فَأَبْعَدَ فِي الْمَذْهَبِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي قُرَادٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَجَابِرٍ وَيَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَبِلَالِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَرْتَادُ لِبَوْلِهِ مَكَانًا كَمَا يَرْتَادُ مَنْزِلًا وَأَبُو سَلَمَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ الزُّهْرِيُّ
[मुहम्मद बिन् बशर्] अस्मान् अवदत्, [अब्दुल वहाब अतस् ठकाफी] अस्मान् [मुहम्मद बिन् अम्र] इत्यस्मात् [अबू सलामाह] इत्यस्मात् [अल मुघिराह बिन् शु'बाह] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्; 'अहं यात्रायां नबी (स.अ.व.) इत्यनेन सह यात्रायां आसम्, ततः नबी (स.अ.व.) स्वयमेव निवृत्तः भूत्वा दूरतरं स्थानं गतः'। अबु ईसा अवदत्; 'अस्मिन् अध्याये अब्दुर्रहमानबिन् अबू कुरादस्य, अबू कतादाहस्य, जाबिरस्य, याह्या बिन् उबैदस्य च सहचरानाम् एकः हदीसः अपि अस्ति यत् तस्य पितुः अबू मूसा, इब्न अब्बासः, बिलाल बिन् हरिथस्य सहचरः च अस्ति' इति। अबु ईसा अवदत्; 'इयं हदीसः हसन सहीः अस्ति, अपि च नबी (स.अ.व.) इत्यस्मात् अपि कथितं यत् सः मूत्रं कुर्वन् यत्र मूत्रं करोति तत् स्थानं यथा गृहं आच्छादयिष्यति तथा आच्छादयिष्यति। तथा अबू सलामाहस्य नाम अब्दुल्लाह बिन् अब्दुर्रहमान बिन् 'अवफ अज् ज़ुह्री' आसीत् ।
