Imam Tirmidzi : 21
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ
ti tene na e [Ali bin Hajar] na [Ahmad bin Mohammed bin Musa Mardawih] ala use kue atene; a tene na e [Abdullah Ibnul Mubarak] so alondo na [Ma’mar] so alondo na [Ash’ath bin Abdullah] so alondo na [Al Hasan] so alondo na [Abdullah bin Mughaffal] so atene, Prophète sallallaahu ‘alaihi wa Sallam akanga lege na mbeni zo ti sukula ngu na yâ ti douche ti lo, na lo tene nga: ‘Généralement an londo. Lo tene; ‘Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga mbeni hadith so alondo na mbeni oko ti akamarade ti Prophète sallaahu ‘alaihi wa Sallam’. Abu Isa atene: ‘Hadith so ayeke gharib -wande-, a hinga pepe so hadith ni ayeke marfu’ gi hadith so alondo na Asy’ats bin Abdullah, na a iri lo nga Asy’ats Al A’ma’. Ambeni wandara ake ti tene zo asuku na yâ ti ada ti sukulango ngu, ala tene; ‘Généralement, kite ni alondo na lo’. Na ambeni wandara ti senda-ye amû maboko na yâ ti tënë so, na popo ti ala a yeke wara Ibnu Sirin. Na ngoi so a tene na lo, ‘Biani, gingo bê ayeke londo mingi na lo,’ lo kiri tënë, lo tene: ‘Rabb ti e ayeke Allah, Lo yeke na mba ti lo pëpe’. Ibnul Mubarak atene; ‘A yeke mû lege na zo ti sukula ngu na yâ ti a-bain tongana ngu ni ayeke sua’. Abu Isa atene; ‘So ayeke tënë so Ahmad bin Abdah Al Amuli, ti Hibban, ti Abdullah bin Al Mubarak atene na e’.
Imam Tirmidzi : 22
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى
a tene na e [Abu Kuraib] atene, a tene na e [Abdah bin Sulaiman] ti [Muhammad bin ‘Amru] ti [Abu Salamah] ti [Abu Hurairah] lo tene, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Sallam atene: ‘Tongana a yeke pëpe mbeni kungba na ndo ti azo ti mbi, mbi yeke mû biani yanga na ala ti sara sambela ti ala’. Abu Isa atene; ‘Hadith so a fa ni na lege ti [Mohammed bin Ishaq] na [Mohammed bin Ibrahim], na [Abu Salamah,] na [Zaid bin Khalid], na Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam’. Na hadith ti Abu Salamah so Abu Hurairah na Zaid bin Khalid afa na lege ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wa Sallam, na bango ndo ti mbi ala use kue ayeke tâ tënë. Ndali ti so a fa hadith ni gi na lege oko pepe, so ti tene na lege ti Abu Hurairah so alondo na Prophète sallaahu ‘alaihi wa Sallam, me na lege ti ambeni lege nde, tongaso hadith so Abu Hurairah afa ni ayeke tâ tene. Na yâ ti ngoi ni so, Mohammed bin Isma’il atene so hadith ti Abu Salamah so Zaid bin Khalid afa pekoni ayeke tâ tënë mingi. Abu Isa atene; ‘Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga ambaï so alondo na Abu Bakar Ash Siddiq, Ali, Aisyah, Ibnu Abbas, Hudzaifah, Zaid bin Khalid, Anas, Abdullah bin ‘Amru, Ibnu Omar, Umm Habibah, Abu Ayyub, Tammam bin Abbas, Abdullah Assimah Wat Handla’, Musa’.
Imam Tirmidzi : 23
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
ti tene [Hannad] atene, ti tene [Abdah bin Sulaiman] ti [Mohammed bin Ishaq] ti [Mohammed bin Ibrahim] ti [Abu Salamah] ti [Zaid bin Khalid Al Juhani] ti lo; Mo mä Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Tongana a yeke pëpe mbeni kungba na ndo ti ummah ti mbi, ka mbi mû yanga na ala ti sara siwak na ngoi kue so ala yeke sambela, nga mbi yeke hunzi nga sambela ti Isha teti mbeni mbage ti bï ni’. Lo tene; ‘Zaid bin Khalid ague na sambela na yâ ti mosquée, na ngoi so siwak ti lo ayeke na mê ti lo tongana ti so stylo ayeke lakue na mê ti mbeni wasungo mbeti, lo londo pëpe ti sambela juska lo sara siwak ni kozo awe. Na pekoni, lo kiri lo zia ni na place ni’. Abu Isa atene; ‘Hadith so ayeke hasan tâ tënë.’
Imam Tirmidzi : 24
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا
A tene na [Abul Walid Ahmad bin Bakkar Ad Dimasqi] so mbeni zo atene so lo yeke molenge ti Busr bin Artha`ah, mbeni kamarade ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam. Lo tene; a tene na e [Al Walid bin Muslim] so alondo na [Al Auza’i] so alondo na [Az Zuhri] so alondo na [Sa’id Ibnul Musayyab] nga na [Abu Salamah] so alondo na [Abu Hurairah] so alondo na Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam, lo tene: ‘Tongana mbeni oko ti ala azingo na lango, lo zia pëpe maboko ti lo use na yâ ti wa fani mingi, ngbanga ti so lo hinga pëpe ndo so maboko ti lo alango dä’. Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga ambaï so alondo na Ibn Omar, Jabir na Aisyah. Abu Isa atene; ‘Hadith so ayeke hasan tâ tënë. Ash Syafi’i atene; ‘Mbi ye si zo kue so azingo na lango, atâa lo yeke lango wala lo yeke lango pëpe, azia pëpe maboko ti lo na yâ ti ngu ti sukulango tele ti lo juska lo sukula ni na ngu kozoni awe, na mbi ke tongana mbeni zo azia ni na yâ ni kozoni si lo sukula ni kozoni. Atâa so ye so ayeke buba pëpe dutingo nzoni-kue ti ngu ni na ngoi kue so mbeni ye ti saleté ayeke na maboko ti lo pëpe. Ahmad bin Hanbal atene; ‘Tongana mbeni zo azingo na bï na lo zia maboko ti lo na yâ ti ngu ti ablution kozoni si lo sukula ni, a yeke ye ti dongo bê ti mbi tongana lo bi ngu ni yongoro’. Ishaq nga atene; ‘Tongana mbeni zo azingo na bï wala na kota lâ, zia maboko ti lo na yâ ti ngu ti ablution pëpe juska lo sukula ni awe’.
Imam Tirmidzi : 25
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
ti tene na e [Nashr bin Ali Al Jahdlami] na [Bisyr bin Mu’adz Al Aqadi] ala tene; a tene na e [Bisyr Ibnul Mufadldlal] so alondo na [Abdurrahman bin Harmalah] so alondo na [Abu Tsifal Al Murri] so alondo na [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaittib] so alondo na [Mama ti lo ti wali] so alondo na [Babâ ti lo] so lo tene; Mo mä Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Azo so ayeke sara tënë ti iri ti Allah pëpe -na ngoi so ala yeke sara ablution- ayeke dä pëpe. Lo tene; ‘Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga ambaï so alondo na Aisyah, Abu Sa’id, Abu Hurairah, Sahl bin Sa’d na Anas’. Abu Isa atene; ‘Imam Ahmad bin Hambal atene; ‘Mo hinga pëpe na yâ ti chapitre so mbeni hadith so ayeke na mbeni jayyid sanad -nzoni-’. Ishaq atene; ‘Tongana lo zia ti diko basmalah na mbana, a lingbi lo kiri lo diko wudlu ti lo, me tongana lo girisa wala ngbanga ti so lo yeke mentakwil, wudlu ti lo angbâ lakue na ngangu’. Mohammed bin Isma’il atene; ‘Mbeni nzoni hadith ti chapitre so ayeke hadith ti Rabah bin Abdurrahman’. Abu Isa atene; ‘Rabah bin Abdurrahman afa ni na yanga ti mama ti lo, na mbage ti babâ ti lo. Na ngoi ni so, iri ti babâ ti lo ayeke Sa’id bin Zaid bin ‘Amru bin Nufail, iri ti Abu Tsifal Al Murri ayeke Tsumamah bin Hushain, na iri ti Rabah bin Abdurrahman ayeke Abu Bakr bin Huwaithib. Na popo ti ala, mbeni zo ayeke dä so afa hadith so, na pekoni lo tene; ‘Ti londo na Abu Bakr bin Huwaithib, ‘na pekoni lo fa ni na kotara ti lo’. A tene na e so [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] atene, a tene na e [Yazid bin Harun] so alondo na [Yazid bin Iyadl] so alondo na [Abu Tsifal Al Murri] so alondo na [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaithib] so alondo na [mama ti lo ti wali bint Sa’id bin Ali Al Hulwahilam] so alondo na [Proverbe] mara ti hadith tongaso’.
Imam Tirmidzi : 26
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ
ti tene na e [Qutaibah bin Sa’id] so, ti tene na e [Hammad bin Zaid] na [Jarir] ti [Mansur] ti [Hilal ti Yasaf] ti [Salamah ti Qais] ti lo; Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Tongana mo sara ablution, zia ngu na yâ ti go ti mo, na tongana mo sara istijmar, sara ni na mbeni wungo so ayeke impair’. Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga ambaï so alondo na Othman, Laqith bin Shabrah, Ibnu Abbas, Al Migdam bin Ma’di Karib, Wa`il bin Hujr nga na Abu Hurairah’. Abu Isa atene; ‘Hadith ti Salama bin Qais ayeke tâ tënë. Na awandara ti senda-ye ayeke na bango ndo nde nde na ndo ndia so andu azo so azia lege ti salango gargarisme nga na istinsyaq. Ambeni bungbi atene; ‘Tongana mbeni zo azia ni juska lo sara sambela ni awe, a lingbi lo kiri lo sambela ni. Ala tene so tënë so andu ablution nga na sukulango tele ti janabah. Azo so apensé tongaso ayeke Ibn Abu Laila, Abdolla Ibnul Mubarak, Ahmad na Ishaq. Na ngoi ni so, Ahmad amä na bê so salango istinsyaq azia kota ndo mingi na ndo sukulango tele. Abu Isa atene; ‘Na ambeni wandara nde ayeke na bango ndo so ye so andu dutingo ti junub, me pëpe na yâ ti ablution’. A yeke bango ndo ti Sufyan Ats Tsauri na ambeni zo ti kodoro ti Kufa. Na ambeni wandara nde atene so tënë so andu pëpe ablution na junub, teti so ala use kue ayeke atënë ti sunnah, tongaso mbeni kungba ayeke dä pëpe ti kiri ti sala ni teti mbeni zo so azia lege ni. A yeke bango ndo ti Malik, Ash Syafi’i na qaul Jadid’.
Imam Tirmidzi : 27
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا
ti tene [Yahya bin Musa] atene, ti tene [Ibrahim bin Musa Ar Razi] atene, ti tene [Khalid bin Abdullah] alondo na [Amru bin Yahya] ti [babâ ti lo] ti [Abdullah bin Zaid] lo tene; ‘Mbi ba Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam na gargarisme na yanga ti lo na ziango ngu na yâ ti go ti lo na lege ti mbeni maboko ti lo, lo sala ye so fani ota’. Na yâ ti chapitre so, a yeke wara mbeni mbaï so alondo na Abdullah bin Abbas. Abu Isa atene; ‘Hadith ti Abdullah bin Zaid ayeke mbeni hadith ti degré ti hasan gharib. Hadith so nga [Malik] na [Ibn Uyainah] nga na [Amru bin Yahya] afa ni, me ala sara tënë ti lafadz ni pëpe, ‘Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam asara gargarisme na yanga ti lo na lo zia ngu na yâ ti go ti lo so alondo na maboko ti lo oko’. Ye oko, zo so atene tënë so ayeke Khalid bin Abdullah. Na lege ti awasenda-ye ti hadith, Khalid bin Abdullah ayeke mbeni zo so azo alingbi ti zia bê na lo nga lo yeke bata ye mingi na li. Ambeni wandara amä na bê so ti sara gargarisme nga ti zia ngu na yâ ti go ti zo na lege ti mbeni maboko ti lo ayeke ye so ndia ayeda na ni. Ye oko, ambeni zo nde atene; ‘Ti kangbi yâ ti aye use so ayeke nzoni mingi na e’. Ash Syafi’i atene; ‘Tongana lo bungbi ala na maboko oko, a yeke na lege ni, me tongana lo kangbi yâ ti aye use so, a nzere na e mingi’.
Imam Tirmidzi : 28
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ
ti tene na e [Ibn Abu Omar] so, ti tene na [Sufyan bin Uyainah] ti [Abdul Karim bin Abu Al Mukhariq Abu Umayyah] ti [Hassan bin Hilal] ti lo; ‘Mbi bâ [‘Amar bin Yasir] so ayeke sara ablution na ngoi so lo yeke kanga barbe ti lo, na pekoni mbi hunda lo, wala lo tene; Mbi hunda lo, mbi tene: ‘Ngbanga ti nyen la mo yeke fâ barbe ti mo?’ lo kiri tënë, lo tene: ‘Nyen la ayeke kanga lege na mbi, atâa so mbi bâ so Watokua ti Nzapa sallallaahu ‘alaihi wasallam ayeke fâ yâ ti barbe ti lo’. A tene na e [Ibn Abu Omar] so, a tene na e [Sufyan bin Uyainah] ti [Sa’id bin Abu Arubah] ti [Qotadah] ti [Hassan bin Hilal] ti [‘Ammar] ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam tongana ti so a fa na yâ ti hadith. Abu Isa atene; ‘Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga ambaï so alondo na Othman, Aisyah, Umm Salamah, Anas, Ibn Abu Aufa nga na Abu Ayyub’. Abu Isa atene; Mo mä so Ishaq atene; Mo mä Ahmad bin Hanbal atene; Ibn Uyaina atene; ‘Abdul Karim amä tënë ti Hassan bin Bilal pëpe na ndo ti hadith ti tahlil -ti fâ barbe ti lo-’.
Imam Tirmidzi : 29
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ
a tene na e [Yahya bin Musa] so, a tene na e [Abdurrazaq] ti [Israël] ti [‘Amir bin Shaqiq] ti [Abu Wa`il] ti [Othman bin ‘Affan] so Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam afâ barbe ti lo’. Abu Isa atene; ‘Hadith so ayeke hasan tâ tënë.’ Mohammed bin Isma’il atene; ‘Hadith so ayeke tâ tënë mingi na yâ ti chapitre so ayeke hadith ‘Amir bin Syaqiq, so alondo na Abu Wa`il so alondo na Othman’. Abu Isa atene; ‘Bango ndo so alondo na mingi ti awandara ti senda-ye na mbage ti akamarade ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam nga na azo so na peko ti ala atene tongaso. Bango ndo so ayeke nga ti Imam Syafi’i. Imam Ahmad atene; ‘Tongana lo girisa ti fâ barbe ti lo, ka a yeke nzoni’. Na ngoi so Ishaq atene; ‘Tongana lo zia ni ngbanga ti so lo girisa wala ndali ti takwil, ka ye so ayeke na lege ni ndali ti lo. Me tongana lo zia ni na mbana, a lingbi lo kiri lo sara ni’.
Imam Tirmidzi : 30
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
a tene na e [Ishaq bin Musa Al Ansari] so, a tene na e [Ma’n bin Isa Al Qazzaz] so, a tene na e [Malik bin Anas] so alondo na [‘Amru bin Yahya] so alondo na [babâ ti lo] so alondo na [Abdullah bin Zaid] so Watokua ti Nzapa asala tene ti lo na maboko ti lo kue. na peko, ti to nda ni na devant ti li ti lo na pekoni ti kpe ala use kue juska na go ti lo, na pekoni ti kiri ala use kue akiri na kozo ndo ti ala, na pekoni ala sukula gere ti ala.’ Abu Isa atene; ‘Na yâ ti chapitre so, a yeke wara mbeni mbaï so alondo na Mu’awiyah, Al Miqdam bin Ma’di Karib na Aisyah’. Abu Isa atene; ‘Hadith ti Abdullah bin Zaid ayeke tâ tënë nga na nzoni hadith na yâ ti chapitre so. Azo so ayeke na yâ ti bungbi ti Ash Syafi’i, Ahmad na Ishaq’ la ayeke na bango ndo so.
Imam Tirmidzi : 31
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ
a tene na e [Qutaibah bin Sa’id] so, a tene na e [Bisyr Ibnul Mufadldlal] so alondo na [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] so alondo na [Ar Rabi’ bint Mu’awwidz bin Afra`] so Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam apika li ti lo fani use; Lo komanse na peko, na pekoni lo sara kua ti gue na devant. Nga mê use kue, ti gigi na ti yâ ni’. Abu Isa atene; ‘Hadith so ayeke na yâ ti degré ti Hasan, na ngoi so hadith so Abdullah bin Zaid afa ni ayeke tâ tënë mingi nga ayeke na mbeni nzoni sanad ahon hadith so. Na ambeni zo ti Kufa ayeke sala kusala na hadith so, na popo ti ala a yeke wara Waki’ Ibnul Jarrah’.
Imam Tirmidzi : 32
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ
a tene na e [Qutaibah] so, a tene na e [Bakr bin Mudlar] so alondo na [Ibn ‘Ajlan] so alondo na [Abdullah bin Mohammad bin Aqil] so alondo na [Ar Rabi’ bint Mu’awwidz bin Afra`] so lo ba Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam lo sala kusala; ‘Lo fâ yâ ti li ti lo na devant nga na peko, na temple use kue nga na mê ti lo use kue fani oko’. Lo tene; ‘Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga mbeni mbaï so alondo na Ali nga na babâ ti lo Thalhah bin Musharrif bin ‘Amru’. Abu Isa atene; ‘Hadith ti Ar Rabi’ so ayeke tâ tënë. Na hadith so a fa gi pepe na lege ti mbeni lege oko ti si na Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam, so lo sukula li ti lo fani oko’. Hadith so ayeke ye so mingi ti akamarade ti lo nga na azo so aga na peko ti lo asara kua na ni mingi. Ja’far bin Mohammed, Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Asy Syafi’i, Ahmad na Ishaq ayeke na bango ndo so ti sukula li ti zo gi fani oko. A yeke na lege ni ti tene so Mohammed bin Manshur Al Makki atene; Mo mä Sufyan bin Uyainah atene; Mbi hunda Ja’far bin Muhammad na ndo ndia ti sukulango li, a lingbi gi ti sukula li ti zo oko?’ lo kiri tënë, lo tene: ‘En, na lege ti Allah’.
Imam Tirmidzi : 33
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا
a tene na e [Ali bin Khasyram] atene, a tene na e [Abdullah bin Wahb] atene, a tene na e [Amru Ibnul Harith] so alondo na [Habban bin Wasi’] so alondo na [babâ ti lo] so alondo na [Abdullah bin Zaid] so lo ba Prophète sallallahu ‘alaihi wahb ti lo ayeke sala kusala ti lo pepe. maboko ti lo use kue’. Abu Isa atene; ‘Hadith so ayeke hasan tâ tënë.’ [Ibn Lahi’ah] afa hadith so na mbage ti [Habban bin Wasi’], na mbage ti [babâ ti lo], na mbage ti [Abdullah bin Zaid], so Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam asala ablution na sukulango li ti lo na ngu so angbâ pëpe na maboko ti lo use’. Na Hadith so Amru Ibnul Harith afa na Habban ayeke tâ tënë mingi, ngbanga ti so a fa ni gi na lege ti mbeni lege oko pëpe. Hadith so alondo na Abdullah bin Zaid na ambeni ye nde, so Prophète sallallahu ‘alaihi wasallam amû fini ngu ti sukula na li ti lo. Mingi ti awandara ayeke sala kusala na hadith so mingi, ala yeke na bango ndo so lo mû fini ngu ti sukula na li ti lo.’
Imam Tirmidzi : 34
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا
a tene na e [Hannad] so, a tene na e [Abdolla bin Idris] ti [Muhammad bin ‘Ajlan] ti [Zaid bin Aslam] ti [‘Atho` bin Yasar] ti [Ibn Abbas]; Azo ti kua ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam a fâ yâ ti li ti lo nga na mê ti lo ti gigi nga na ti yâ ni. Abu Isa atene; “Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga mbeni hadith so Ar Rabi afa pekoni.” Abu Isa akiri atene: ‘Hadith ti Ibn Abbas ayeke hasan tâ tënë. Na hadith so azo so ahinga ye mingi na ndo senda-ye ayeke sala kusala na ni mingi, ala yeke na bango ndo so ti sukula mê use kue na gigi nga na yâ ni.’
Imam Tirmidzi : 35
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ
ti tene [Qutaibah] atene, ti tene [Hammad bin Zaid] ti [Sinan bin Rabi’ah] ti [Syahr bin Hausyab] ti [Abu Umamah] ti lo; Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam a sala ablution, lo sukula lê ti lo fani ota na maboko ti lo fani ota, na pekoni lo sukula li ti lo na ngoi so lo tene: ‘Azo use so ayeke mbage ti li’. Abu Isa atene; Quataba atene; so Hammad atene; ‘Mo hinga pëpe wala tënë so ayeke tënë ti Prophète wala ti Abu Umamah’. Abu Isa atene; Lo kiri lo tene: ‘Na yâ ti chapitre so, mbeni hadith so alondo na Anas ayeke nga dä, hadith so ague oko pëpe na atënë so a sû na yâ ni.’ Na hadith so a yeke sala kusala na mingi ti awasenda-ye so alondo na akamarade ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam na azo so aga na peko ti ala, so mê use kue ayeke mbage ti li. Azo ti Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Syafi’i, Ahmad na Ishaq amû nga bango ndo so. Na ngoi ni so, ambeni wandara nde atene so mê ti devant ayeke ti lê, na mê ti peko ayeke ti li. Ishaq atene; ‘Mbi soro ti fâ yâ ti devant ni legeoko na lê ti mbi nga na peko ti mbi legeoko na li ti mbi’. Na ngoi so Shafi’i atene; ‘Ala use kue ayeke sunnah, so lo sukula ala use kue na fini ngu’.
Imam Tirmidzi : 36
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ
ti tene na e [Qutaibah] na [Hannad] ala tene; ti tene na e [Waki’] ti [Sufyan] ti [Abu Hasyim] ti [‘Ashim bin Laqith bin Shabirah] ti [babâ ti lo] lo tene; Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Tongana mo sara ablution na pekoni mo fâ yâ ti amaboko ti mo’. Abu Isa atene; ‘Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga mbeni mbaï so alondo na Ibn Abbas, Al Mustaurid, so ti tene Ibn Syaddad Al Fihri, na Abu Ayyub Al Ansari’. Abu Isa akiri atene, ‘Hadith so ayeke hasan authentique, na awandara ti senda-ye ayeke sala kusala na hadith so, so ti tene ti bungbi amaboko ti gere na popo ti ala na ngoi so ala yeke sala ablution. Bango ndo so ayeke nga ti Ahmad na Ishaq’. Ishaq atene; ‘Na ngoi so lo yeke sara ablution lo yeke fâ yâ ti amaboko ti lo nga na agere ti lo’. Na ngoi ni so, tâ iri ti Abu Hasyim ayeke Isma’il bin Katsir Al Makki’.
Imam Tirmidzi : 37
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
a tene na e [Ibrahim bin Sa’id] - so ti tene Aljauhari - atene, a tene na e [Sa’d bin Abdul Hamid bin Ja’far] a tene, a tene na e [Abdurrahman bin Abu Az Zinad] so alondo na [Musa bin Uqbah] so alondo na [Salih] mbeni ngbele ngbâa ti At Taunger Ibba`abbamah, so alondo na 'alaihi wasallam atene: ' Tongana mo sara ablution na pekoni mo bata na popo ti amaboko ti mo use nga na gere ti mo use kue'. Abu Isa atene; ‘Hadith so ayeke na yâ ti degré ti hasan gharib’.
Imam Tirmidzi : 38
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ
ti tene [Qutaibah] atene, ti tene [Ibn Lahi’ah] ti [Yazid bin ‘Amru] ti [Abu Abdurrahman Al Hubuli] ti [Al Mustaurid bin Syaddad Al Fihri] ti lo; ‘Mbi bâ Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam so ayeke sara ablution, na a bâ so lo yeke sukula agere ti lo na lege ti kete maboko ti lo’. Abu Isa atene; ‘Hadith so ayeke na yâ ti degré ti hasan gharib, na a hinga ni pëpe gi na lege ti hadith ti Ibn Lahi’ah’.
Imam Tirmidzi : 39
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ
ti tene na e [Qutaibah] so; a tene na e [Abdul Aziz bin Muhammad] so alondo na [Suhail bin Abu Salih] so alondo na [babâ ti lo] so alondo na [Abu Hurairah] so Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam atene: ‘Mawa na a-talon - so a sukula ni pëpe na ngu ti ablution - so alondo na wâ ti enfer’. Abu Isa atene; Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga ambaï so alondo na Abdullah bin Amru, Aisyah, Jabir bin Abdullah Ibnul Harith, so ti tene Ibn Jaz‘i Az Zubaidi, Mu’aiqib, Khalid Ibnul Walid, Syurahbil bin Hasanah, ‘Amru Ibnul Ash na Yazid’. Abu Isa atene; ‘Hadith ti Abu Hurairah ayeke tâ tënë.’ A fa na gigi na lege ti Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam, so lo tene: ‘Mawa na a-talon na a-intérieur ti gere - so a yeke na ngu ti ablution pepe - so alondo na wâ ti enfer’. Abu Isa atene; ‘Mbeni ndia ti hadith so ayeke; a yeke na lege ni pëpe ti fâ yâ ti gere ti mo tongana ala use kue ayü khuf wala a-chaussette pëpe’.
Imam Tirmidzi : 40
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
ti tene na e [Abu Kuraib], [Hannad] na [Qutaibah] ala tene; ti tene na e [Waki’] so alondo na [Sufyan]. Na alondo na mbeni lege nde so a sala tënë ni; Ti tene na e [Mohammed bin Basysyar] so, ti tene na e [Yahya bin Sa’id] so; a tene na e [Sufyan] so alondo na [Zaid bin Aslam] so alondo na [‘Atho` bin Yasar] so alondo na [Ibn Abbas] so; ‘Prophète asala kusala na ablution fani oko na ngoi oko’. Abu Isa atene; ‘Na yâ ti chapitre so, a yeke wara nga a-hadith so alondo na Omar, Jabir, Buraidah, Abu Rafi’ nga na Ibnul Fakihi’. Abu Isa akiri atene: ‘Na hadith so Ibn Abbas afa ayeke nzoni mingi nga ayeke tâ tënë mingi na yâ ti chapitre so. Risydin bin Sa’d na ambeni zo nde afa hadith so na mbage ti Adl Dlahak bin Syurahbil, na mbage ti Zaid bin Aslam, na mbage ti babâ ti lo, na mbage ti Omar bin Khaththab so atene; ‘Prophète asala kusala na ablution fani oko na ngoi oko’. Na pekoni Abu Isa atene; ‘Me, hadith so ayeke tâ tënë pëpe, me tâ hadith ni ayeke hadith so [Ibn ‘Ajlan], [Hysyam bin Sa’d], [Sufyan Ats Tsauri] na [Abdul Aziz bin Muhammad] afa pekoni, so alondo na [Zaid bin Aslam], so alondo na [‘Atho`, biI, 1999]. sallallahu ‘alaihi wasallam’.