Imam Tirmidzi : 21
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ
atubuulidde [Ali bin Hajar] ne [Ahmad bin Muhammad bin Musa Mardawih] bombi bagamba nti; atuloopedde [Abdullah Ibnul Mubarak] okuva ku [Ma’mar] okuva ku [Ash’ath bin Abdullah] okuva ku [Al Hasan] okuva ku [Abdullah bin Mughaffal] yagamba, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Sallam yagaana omuntu okufuka mu kinaabiro kye, era era yagamba nti: ‘Okutwalira awamu okweraliikirira kuva gy’ali’. Yagambye nti; ‘Mu ssuula eno era mulimu hadith okuva eri omu ku baswahaba ba Nabbi sallaahu ‘alaihi wa Sallam’. Abu Isa yagamba nti, ‘Hadiisi eno ya gharib -ebagwira-, tetumanyi nti hadiisi eri marfu’ okuggyako hadiisi okuva ewa Asy’ats bin Abdullah, era era ayitibwa Asy’ats Al A’ma’. Bannasayansi abamu bagaana okufuka mu kunaaba, bagamba nti; 'Okutwalira awamu okubuusabuusa kwava gy'ali'. Era abamu ku bamanyi ba ssaayansi baawa obuweerero mu musango guno, nga mu bo mwe mwali ne Ibnu Sirin. Era bwe kyamugamba nti, ‘Mazima okutwalira awamu okweraliikirira kuva gy’ali,’ n’addamu nti, ‘Rabbu waffe ye Allah, talina munne’. Ibnul Mubarak yagambye nti; 'Waliwo ensako y'okufulumya omusulo mu binaabiro singa amazzi gaba gakulukuta'. Abu Isa yagambye nti; 'Kino kitubuuliddwa Ahmad bin Abdah Al Amuli, okuva e Hibban, okuva ewa Abdullah bin Al Mubarak'.
Imam Tirmidzi : 22
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى
atugambye [Abu Kuraib] yagamba, atugambye [Abdah bin Sulaiman] okuva ku [Muhammad bin ‘Amru] okuva ku [Abu Salamah] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Sallam yagamba: ‘Singa tekyali mugugu ku bantu bange, ddala nandibalagidde okukola siwak buli lwe basaala’. Abu Isa yagambye nti; ‘Hadiisi eno yayogerwa [Muhammad bin Ishaq] okuva ku [Muhammad bin Ibrahim], okuva ku [Abu Salamah,] okuva ku [Zaid bin Khalid], okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam’. Era hadith ya Abu Salamah eyayogerwa Abu Hurairah ne Zaid bin Khalid okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Sallam, mu ndowooza yange zombi ntuufu. Kubanga hadith teyayogerwa mu kkubo limu lyokka, kwe kugamba okuva ku Abu Hurairah okuva ku Nabbi Shallahu ‘alaihi wa Sallam, wabula okuva mu makubo amalala, kale hadith Abu Hurairah gyeyanyumibwa ntuufu. So nga Muhammad bin Isma’il yagamba nti hadith ya Abu Salamah eyayogerwa okuva ku Zaid bin Khalid esinga okuba entuufu. Abu Isa yagambye nti; ‘Mu ssuula eno mulimu n’okunyumya okuva mu Abu Bakr Ash Shiddiq, Ali, Aisha, Ibn Abbas, Hudzaifah, Zaid bin Khalid, Anas, Abdullah bin ‘Amru, Ibn Umar, Umm Habibah, Abu Ayyub, Tammam bin Abbas, Abdullah bin Handlallah, Umm Salamah, Watsilah Al Asqa’ ne Abu Musa’.
Imam Tirmidzi : 23
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
atubuulidde [Hannad] yagamba, atubuulidde [Abdah bin Sulaiman] okuva ku [Muhammad bin Ishaq] okuva ku [Muhammad bin Ibrahim] okuva ku [Abu Salamah] okuva ku [Zaid bin Khalid Al Juhani] yagamba; Nawulira Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’agamba nti: ‘Singa tekyali mugugu ku ummah yange, nandibalagidde okukola siwak buli lwe basaala, era nange nnandikomye eswala ya Isha okumala ekitundu kimu kya kusatu eky’ekiro’. Yagambye nti; 'Zaid bin Khalid yagenda mu kusaala mu muzikiti, so nga siwak ye yali mu kutu kwe nga ekkalaamu ebeera mu kutu kw'omuwandiisi bulijjo, teyasituka kusaala okutuusa lwe yasooka okukola siwak. Oluvannyuma lw’ekyo n’agizza mu kifo kyayo’. Abu Isa yagambye nti; 'Hadiisi eno hasan ntuufu.'
Imam Tirmidzi : 24
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا
Tutegeezezza [Abul Walid Ahmad bin Bakkar Ad Dimasqi] nti waliwo eyagamba nti yali mutabani wa Busr bin Artha`ah, mukwano gwa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam. Yagambye nti; atubuulidde [Al Walid bin Muslim] okuva ku [Al Auza’i] okuva ku [Az Zuhri] okuva ku [Sa’id Ibnul Musayyab] ne [Abu Salamah] okuva ku [Abu Hurairah] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam, yagamba nti: ‘Omu ku mmwe bwazuukuka mu tulo olwo temuteeka mukono gwe mu kibya okutuusa lw’amaze okumuyiwa amazzi mu ngalo emirundi ebiri oba esatu, kubanga akikola tamanyi mukono gwe gye gwasula’. Mu ssuula eno mulimu n’ebyafaayo okuva ewa Ibn Umar, Jabir ne Aisyah. Abu Isa yagambye nti; ‘Hadiisi eno hasan ntuufu. Ash Syafi'i yagamba nti; "Njagala nnyo omuntu yenna azuukuka mu tulo, ka kibeere tulo oba ekintu ekirala, obutassa mukono gwe mu mazzi okuwungula okutuusa ng'asoose okugunaaba n'amazzi, era sikyagala omuntu yenna okuguteekamu nga tannasooka kunaaba. Wadde ng'ekyo tekiyonoona bulongoofu bwa mazzi kasita temuli bucaafu mu ngalo ze." Ahmad bin Hanbal yagambye nti: "Singa omuntu azuukuka ekiro n'ateeka omukono gwe mu mazzi okuwungu nga tannaba kunaaba, kyandinneewuunyisizza singa asuula amazzi." Era Ishaq era yagamba nti: “Omuntu bwazuukuka ekiro oba emisana, tasaanidde kuteeka mukono gwe mu mazzi okuwungu okutuusa ng’agunaaba.”
Imam Tirmidzi : 25
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
atubuulidde [Nashr bin Ali Al Jahdlami] ne [Bisyr bin Mu’adz Al Aqadi] baagamba nti; atubuulidde [Bisyr Ibnul Mufadldlal] okuva ku [Abdurrahman bin Harmalah] okuva ku [Abu Tsifal Al Murri] okuva ku [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaittib] okuva ku [Jjajjaawe] okuva ku [kitaawe] yagamba; Nawulira Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam nga agamba nti: ‘Tewali wudhu eri abo abatayogera linnya lya Allah -nga bakola wudhu-’. Yagambye nti; ‘Mu ssuula eno mulimu n’ebyo ebiwandiikibwa okuva mu Aisyah, Abu Sa’id, Abu Hurairah, Sahl bin Sa’d ne Anas’. Abu Isa yagambye nti; ‘Imam Ahmad bin Hambal yagamba nti; 'Simanyi mu ssuula eno hadith erimu jayyid sanad -ennungi-'. Ishaq yagambye nti; 'Bw'alekawo okusoma basmalah mu bugenderevu olwo alina okuddamu okuwujja kwe, naye bw'aba yeerabira oba olw'okutaputa olwo wudhu ye ekyali ntuufu'. Muhammad bin Isma’il yagambye nti; 'Hadiisi esinga obulungi mu ssuula eno ye hadiisi ya Rabah bin Abdurrahman'. Abu Isa yagambye nti; ‘Rabah bin Abdurrahman yanyumya okuva ku jjajjaawe, okuva ku kitaawe. So nga kitaawe erinnya lyali Sa’id bin Zaid bin ‘Amru bin Nufail, Abu Tsifal Al Murri yali Tsumamah bin Hushain, ate Rabah bin Abdurrahman erinnya lyali Abu Bakr bin Huwaithib. Mu bo mwalimu omu eyanyumya hadiisi eno, olwo n’agamba nti; ‘Okuva ku Abu Bakr bin Huwaithib,’ olwo n’akiteeka ku jjajjaawe’. Atubuulidde [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] yagamba, atubuulidde [Yazid bin Harun] okuva ku [Yazid bin Iyadl] okuva ku [Abu Tsifal Al Murri] okuva ku [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaithib] okuva ku [Jjajjaawe bint Sa’id bin Zaid] okuva ku [Kitawe] okuva ku Nabbi shallallahu ’alaihi wasallam n’ekifaananako bwe kityo hadith'.
Imam Tirmidzi : 26
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ
atubuulidde [Qutaibah bin Sa’id] yagamba, atubuulidde [Hammad bin Zaid] ne [Jarir] okuva ku [Mansur] okuva ku [Hilal bin Yasaf] okuva ku [Salamah bin Qais] yagamba; Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Bw’okola wudhu olwo oteeke amazzi mu nnyindo yo, era bw’okola istijmar olwo kikole n’ennamba etali ya bulijjo’. Mu ssuula eno mulimu n’ebyafaayo okuva ewa Uthman, Laqith bin Shabrah, Ibnu Abbas, Al Migdam bin Ma’di Karib, Wa`il bin Hujr ne Abu Hurairah’. Abu Isa yagambye nti; ‘Hadiisi ya Salamah bin Qais hasan ntuufu. Era abakugu mu bya ssaayansi baawukana mu ndowooza zaabwe ku bikwata ku tteeka erikwata ku bantu abasuula okugaggawala ne istinsyaq. Ebibinja ebimu bigamba nti; ‘Omuntu bw’akivaako okutuusa ng’amaze okukola esswala, olwo alina okuddiŋŋana eswala. Bagamba nti kikwata ku wudhu ne ghusl oluvannyuma lwa janabah. Abalina endowooza eno ye Ibn Abu Laila, Abdullah Ibnul Mubarak, Ahmad, ne Ishaq. Mu kiseera kino, Ahmad agamba nti okukola istinshaq kisinga kussibwako essira mu wudhu. Abu Isa yagamba nti: ‘Era abamanyi abalala abamu balina endowooza nti kikola mu mbeera ya junub, so si mu wudhu.’ Eno y’endowooza ya Sufyan Ats Tsauri n’abamu ku bantu b’e Kufa. Era abamanyi abalala abamu bagamba nti tekikwata ku wudhu ne junub, kubanga byombi nsonga za sunna, kale tewali buvunaanyizibwa kuziddiŋŋana eri omuntu azireka ebweru. Eno y’endowooza ya Malik, Ash-Shafi’i ku bikwata ku qaul jadid’.
Imam Tirmidzi : 27
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا
atubuulidde [Yahya bin Musa] yagamba, atubuulidde [Ibrahim bin Musa Ar Razi] yagamba, atubuulidde [Khalid bin Abdullah] okuva ku [Amru bin Yahya] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abdullah bin Zaid] yagamba; ‘Nnalaba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam nga akuba akamwa n’ateeka amazzi mu nnyindo okuva mu ngalo emu, kino yakikola emirundi esatu’. Era mu ssuula eno mulimu ebyafaayo okuva ku Abdullah bin Abbas’. Abu Isa yagambye nti; 'Hadiisi ya Abdullah bin Zaid hadiisi ya ddaala lya hasan gharib. Hadiisi eno era yayogerwa [Malik] ne [Ibn Uyainah] nga kwotadde ne [Amru bin Yahya], naye tebaayogedde ku lafadz, ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yafuuwa akamwa n’ateeka amazzi mu nnyindo okuva mu ngalo y’omukono gumu’. Kyokka omuntu eyayogedde ekyo ye Khalid bin Abdullah. Okusinziira ku bamanyi ba hadith, Khalid bin Abdullah yali musajja eyesigika ng’alina ebintu bingi by’akwata mu mutwe. Abamanyi abamu balina endowooza nti okufuumuula n’okussa amazzi mu nnyindo okuva ku mukono gumu kituufu. Kyokka abalala bagamba nti, "Okwawula ebibiri bino kye kisinga ffe." Ash-Shafi'i yagamba nti, "Bw'aba akuŋŋaanyizza mu mukono gumu, kiba kituufu, naye bw'abaawudde, ekyo kye kisinga ffe."
Imam Tirmidzi : 28
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ
atubuulidde [Ibn Abu Umar] yagamba, atubuulidde [Sufyan bin Uyainah] okuva ku [Abdul Karim bin Abu Al Mukhariq Abu Umayyah] okuva ku [Hassan bin Hilal] yagamba; ‘Nnalaba [‘Amar bin Yasir] ng’akola wudhu ng’atunudde ekirevu kye, olwo ne mmubuuza, oba n’agamba nti; Namubuuza nti, 'lwaki osala ekirevu?' n’addamu nti, ‘Kiki ekinziyiza, newankubadde nga ndabye Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’asika ekirevu kye’. Atubuulidde [Ibn Abu Umar] yagamba, atubuulidde [Sufyan bin Uyainah] okuva ku [Sa’id bin Abu Arubah] okuva ku [Qotadah] okuva ku [Hassan bin Hilal] okuva ku [’Ammar] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam nga bwe kiri ku hadith. Abu Isa yagambye nti; ‘Mu ssuula eno mulimu n’ebyo ebiwandiikiddwa okuva ewa Uthman, Aisyah, Umm Salamah, Anas, Ibn Abu Aufa ne Abu Ayub’. Abu Isa yagambye nti; Nawulira Ishaq bin Mansur ng’agamba nti; Nawulira Ahmad bin Hanbal ng’agamba nti; Ibn Uyainah yagamba nti; 'Abdul Karim teyawulira ku Hassan bin Bilal ku hadith ya tahlil -okusala ekirevu-'.
Imam Tirmidzi : 29
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ
atugambye [Yahya bin Musa] yagamba, atugambye [Abdurrazaq] okuva mu [Israil] okuva ku [’Amir bin Shaqiq] okuva ku [Abu Wa`il] okuva ku [Uthman bin ‘Affan] nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yasala ekirevu’. Abu Isa yagambye nti; 'Hadiisi eno hasan ntuufu.' Muhammad bin Isma’il yagambye nti; 'Hadiisi esinga obutuufu mu ssuula eno ye hadiisi ya 'Amir bin Syaqiq, okuva ku Abu Wa`il okuva ku Uthman'. Abu Isa yagambye nti; ‘Endowooza eno yaggyibwa abamanyi ba ssaayansi abasinga okuva mu baswahaba ba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’abantu abaava oluvannyuma lwabwe okugamba bwe batyo. Endowooza eno era yakwatibwa Imam Syafi’i. Imam Ahmad yagambye nti; 'Bw'aba yeerabira okusala ekirevu, olwo ekyo kirungi'. Nga Ishaq agamba nti; "Bw'aba akireka olw'okwerabira oba okutaputa obubi, olwo kiba kituufu gy'ali. Kyokka bw'akireka mu bugenderevu, alina okukiddamu."
Imam Tirmidzi : 30
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
atugambye [Ishaq bin Musa Al Ansari] yagamba, atubuulidde [Ma’n bin Isa Al Qazzaz] yagamba, atubuulidde [Malik bin Anas] okuva ku [’Amru bin Yahya] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abdullah bin Zaid] nti Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yasiiga omutwe n’emikono gyombi, yatambuza emikono gyombi mu maaso n’emabega, okutandika ne emmanju w’omutwe gwe olwo n’adduka bombi okutuuka ku nnyindo y’ensingo, olwo n’akomawo bombi ne badda mu kifo kyabwe ekyasooka, oluvannyuma ne banaaba ebigere.’ Abu Isa yagambye nti; 'Mu ssuula eno mulimu ebyafaayo okuva mu Mu'awiyah, Al Miqdam bin Ma'di Karib ne Aisyah'. Abu Isa yagambye nti; ‘Hadiisi ya Abdullah bin Zaid ye hadith esinga obutuufu era esinga obulungi mu ssuula eno. Endowooza eno yakwatibwa Ash Syafi’i, Ahmad ne Ishaq’.
Imam Tirmidzi : 31
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ
[Qutaibah bin Sa’id] yagamba nti, [Bisyr Ibnul Mufadldlal] yatunyumiza okuva ku [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] okuva ku [Ar Rabi’ bint Mu’awwidz bin Afra`] nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yamusiimuula omutwe emirundi ebiri; yatandikira emabega, oluvannyuma n’agenda mu maaso. Era amatu gombi, ebweru ne munda'. Abu Isa yagambye nti; ‘Hadith eno hasan, so nga hadith eyayogerwa Abdullah bin Zaid esinga obutuufu era erina olujegere lw’okutambuza olulungi okusinga hadith eyo. Era abamu ku bantu b’e Kufa bakola hadith eno, nga mu bo mwe muli Waki’ Ibnul Jarrah’.
Imam Tirmidzi : 32
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ
[Qutaibah] yagamba nti, [Bakr bin Mudlar] yatugamba okuva ku [Ibn ‘Ajlan] okuva ku [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] okuva ku [Ar Rabi’ bint Mu’awwidz bin Afra`] nti yalaba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’akola wudhu, n’agamba nti; 'Yasiimuula omutwe omulundi gumu okuva mu maaso n'emabega, ennyindo zombi, n'amatu gombi'. Yagambye nti; 'Mu ssuula eno era mulimu ennyiriri okuva ewa Ali ne jjajja wa Talhah bin Musharrif bin 'Amru'. Abu Isa yagambye nti; ‘Hadiisi eno eya Ar Rabi’ ye hasan sahih. Era hadith eno ebadde eyogerwako si kuva mu kkubo limu lyokka eri Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam, nti yamusiimuula omutwe omulundi gumu’. Hadiisi eno yakolebwanga nnyo baswahahaba abasinga obungi n’abo abaamuddirira. Ja’far bin Muhammad, Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Asy Syafi’i, Ahmad ne Ishaq balina endowooza nti okusiiga omutwe omulundi gumu gwokka. Atubuulidde Muhammad bin Manshur Al Makki yagambye nti; Nawulira Sufyan bin Uyainah ng’agamba nti; Nabuuza Ja’far bin Muhammad ku tteeka ly’okusiiga omutwe, limala okusiimuula omulundi gumu gwokka?’. n’addamu nti, ‘Yee, Allah’.
Imam Tirmidzi : 33
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا
[Ali bin Khasyram] atunyumizza, [Abdullah bin Wahb] yatunyumizza, [Amr Ibn al-Harith] okuva ku [Habban bin Wasi’] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abdullah bin Zaid] nti yalaba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’akola wudhu, ng’asiimuula omutwe gwe n’amazzi agaali tegasukkiridde mu ngalo ze’. Abu Isa yagambye nti; 'Hadiisi eno ye hasan sahih'. [Ibn Lahi’ah] yanyumya hadiisi eno okuva ku [Habban bin Wasi’], okuva ku [kitaawe], okuva ku [Abdullah bin Zaid], nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’akola wudhu yamusiimuula omutwe n’amazzi agatasukkiridde okuva mu ngalo ze’. Era hadiisi eyayogerwa ‘Amr Ibn al-Harith okuva e Habban esinga okuba entuufu, kubanga eyogerwa okuva mu makubo agasukka mu limu. Hadiisi eno eva eri Abdullah bin Zaid n’ekirala, nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yakwata amazzi amapya okumusiimuula omutwe. Hadith eno ekolebwa nnyo bannassaayansi abasinga obungi, balina endowooza nti yakwata amazzi amapya okumusiimuula omutwe.'
Imam Tirmidzi : 34
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا
[Hannad] yagamba nti, [Abdullah bin Idris] yatugamba okuva ku [Muhammad bin ‘Ajlan] okuva ku [Zaid bin Aslam] okuva ku [‘Atho` bin Yasar] okuva ku [Ibn Abbas]; nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yamusiimuula omutwe n’amatu ge ag’ebweru n’ag’omunda. Abu Isa yagambye nti; 'Mu ssuula eno era mulimu hadith eyayogerwa Ar Rabi'. Abu Isa nate yagamba nti, ‘Hadiisi ya Ibn Abbas ye hasan sahih. Era hadith eno ekolebwa nnyo abantu b’okumanya, balina endowooza nti okusiimuula amatu gombi kuli ku bitundu bya bweru n’eby’omunda.’
Imam Tirmidzi : 35
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ
atubuulidde [Qutaibah] yagamba, atubuulidde [Hammad bin Zaid] okuva ku [Sinan bin Rabi’ah] okuva ku [Syahr bin Hausyab] okuva ku [Abu Umamah] yagamba; Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yakola wudhu, yanaaba mu maaso emirundi esatu n’emikono gye emirundi esatu, oluvannyuma n’asika omutwe nga bw’agamba nti: ‘Amatu gombi kitundu kya mutwe’. Abu Isa yagambye nti; Qutaibah n’agamba nti; nti Hammad yagamba nti; ‘Simanyi oba bino bigambo bya Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam oba bya Abu Umamah’. Abu Isa yagambye nti; ‘Mu ssuula eno era mulimu hadith okuva ewa Anas,’ yaddamu n’agamba nti, ‘Hadiisi eno tekwatagana na nsengeka yaayo.’ Era hadith eno ekolebwa abamanyi abasinga okuva ku baswahaaba ba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’abo abaddirira, nti amatu gombi kitundu kya mutwe. Endowooza eno era yakwatibwa Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Syafi’i, Ahmad, ne Ishaq. Kyokka abamanyi abalala baali bagamba nti ekitundu ky’okutu eky’omu maaso kitundu kya ffeesi, ate emabega w’okutu kitundu kya mutwe. Ishaq yagamba nti, "Nze nsinga kwagala kusiimuula maaso ga kutu ne ffeesi yange ate emabega w'okutu n'omutwe gwange." Ate Syafi’i yagamba nti, “Bombi sunnah, nga bwe yazisiimuula n’amazzi amayonjo.”
Imam Tirmidzi : 36
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ
batubuulidde [Qutaibah] ne [Hannad] ne bagamba nti; atubuulidde [Waki’] okuva ku [Sufyan] okuva ku [Abu Hasyim] okuva ku [‘Ashim bin Laqith bin Shabirah] okuva ku [kitaawe] yagamba; Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba: ‘Bw’okola wudhu olwo musala engalo zammwe’. Abu Isa yagambye nti; 'Mu ssuula eno era mulimu ebyafaayo okuva ewa Ibn Abbas, Al Mustaurid, kwe kugamba Ibn Syaddad Al Fihri, ne Abu Ayyub Al Ansari'. Abu Isa nate yagamba nti, ‘Hadiisi eno hasan ntuufu, era abakugu mu bya ssaayansi bakola hadith eno, kwe kugamba okuyunga engalo nga bakola wudhu. Endowooza eno era yakwatibwa Ahmad ne Ishaq’. Ishaq yagambye nti; 'Bw'aba akola wudhu asala engalo n'ebigere'. Mu kiseera kino, amannya ga Abu Hasyim amatuufu ye Isma’il bin Katsir Al Makki’.
Imam Tirmidzi : 37
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
atugambye [Ibrahim bin Sa’id] - kwe kugamba Aljauhari - yagamba, atubuulidde [Sa’d bin Abdul Hamid bin Ja’far] yagamba, atugambye [Abdurrahman bin Abu Az Zinad] okuva ku [Musa bin Uqbah] okuva ku [Salih] eyali omuddu wa At Tau`amah, okuva ku [Ibn Abbas] nti Omubaka wa Allah sallahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ' Bwoba okola wudhu olwo kuuma wakati w'engalo z'emikono gyo ebiri n'ebigere byombi'. Abu Isa yagambye nti; 'Hadiisi eno eri mu ddaala lya hasan gharib'.
Imam Tirmidzi : 38
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ
atubuulidde [Qutaibah] yagamba, atubuulidde [Ibn Lahi’ah] okuva ku [Yazid bin ‘Amru] okuva ku [Abu Abdurrahman Al Hubuli] okuva ku [Al Mustaurid bin Syaddad Al Fihri] yagamba; ‘Nnalaba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’akola wudhu, era kyazuulibwa nti yali asiiga engalo ze ng’akozesa akagalo ke akatono’. Abu Isa yagambye nti; ‘Hadiisi eno eri mu ddaala lya hasan gharib, era tetugimanyi okuggyako okuva mu hadiisi ya Ibn Lahi’ah’.
Imam Tirmidzi : 39
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ
atubuulidde [Qutaibah] yagamba; atugambye [Abdul Aziz bin Muhammad] okuva ku [Suhail bin Abu Salih] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abu Hurairah] nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba: ‘Zisanze ebisinziiro - ebitanaazibwa mazzi ga wudhu - okuva mu muliro gwa geyena’. Abu Isa yagambye nti; ‘Mu ssuula eno mulimu n’ebyo ebiwandiikiddwa okuva ewa Abdullah bin ‘Amru, Aisyah, Jabir bin Abdullah Ibnul Harith, kwe kugamba Ibn Jaz`i Az Zubaidi, Mu’aiqib, Khalid Ibnul Walid, Syurahbil bin Hasanah, ‘Amru Ibnul ‘Ash ne Yazid bin Abu Sufyan’. Abu Isa yagambye nti; 'Hadiisi ya Abu Hurairah hasan ntuufu.' Kigambibwa okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam, nti yagamba nti: ‘Zisanze ebisinziiro n’ebigere eby’omunda - ebitakwatibwa mazzi ga wudhu - okuva mu muliro gwa geyena’. Abu Isa yagambye nti; ‘Obufuzi bwa hadiisi eno bwe buno; tekikkirizibwa kusiiga bigere byo singa byombi tebyambala khuf oba masokisi’.
Imam Tirmidzi : 40
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
atubuulidde [Abu Kuraib], [Hannad] ne [Qutaibah] baagamba nti; atubuulidde [Waki’] okuva ku [Sufyan]. Era okuva mu kkubo eddala eryogerwako; Atubuulidde [Muhammad bin Basysyar] yagamba, atubuulidde [Yahya bin Sa’id] yagamba; atubuulidde [Sufyan] okuva ku [Zaid bin Aslam] okuva ku [‘Atho` bin Yasar] okuva ku [Ibn Abbas] yagamba; ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yakola wudhu omulundi gumu ku gumu’. Abu Isa yagambye nti; ‘Mu ssuula eno mulimu ne hadiisi okuva mu Umar, Jabir, Buraidah, Abu Rafi’ ne Ibnul Fakihi’. Abu Isa nate yagamba nti, ‘Era hadith eyayogerwa Ibn Abbas y’esinga obulungi era esinga obutuufu mu ssuula eno. Risydin bin Sa’d n’abalala baanyumya hadith eno okuva ewa Adl Dlahak bin Syurahbil, okuva ewa Zaid bin Aslam, okuva ku kitaawe, okuva ku Umar bin Khaththab nga bagamba nti; ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yakola wudhu omulundi gumu ku gumu’. Awo Abu Isa n’agamba nti; ‘Wabula hadiisi eno si ntuufu, so nga entuufu ye hadiisi eyayogerwa [Ibn ‘Ajlan], [Hisyam bin Sa’d], [Sufyan Ats Tsauri] ne [Abdul Aziz bin Muhammad], okuva ku [Zaid bin Aslam], okuva ku [’Atho` bin Yasar], okuva ku [Ibn Abbas], okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam'.