Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 361
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَشْعَثُ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِهِمْ فَسَهَا فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ تَشَهَّدَ ثُمَّ سَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَرَوَى مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ وَهُوَ عَمُّ أَبِي قِلَابَةَ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَرَوَى مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ وَأَبُو الْمُهَلَّبِ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ أَيْضًا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَهُشَيْمٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ بِطُولِهِ وَهُوَ حَدِيثُ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَلَّمَ فِي ثَلَاثِ رَكَعَاتٍ مِنْ الْعَصْرِ فَقَامَ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ الْخِرْبَاقُ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي التَّشَهُّدِ فِي سَجْدَتَيْ السَّهْوِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ يَتَشَهَّدُ فِيهِمَا وَيُسَلِّمُ و قَالَ بَعْضُهُمْ لَيْسَ فِيهِمَا تَشَهُّدٌ وَتَسْلِيمٌ وَإِذَا سَجَدَهُمَا قَبْلَ السَّلَامِ لَمْ يَتَشَهَّدْ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالَا إِذَا سَجَدَ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ قَبْلَ السَّلَامِ لَمْ يَتَشَهَّدْ
[މުޙައްމަދު ބިން ޔަޙްޔާ އަން ނައިސާބުރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުﷲ އަލް އަންސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [އަޝްޢަތު] އަޅުގަނޑަށް [އިބްނު ސިރީން] ގެ އަރިހުން [ޚާލިދު އަލް ހަޟްދާ`] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އަލް މުޙައްލަބު] ގެ އަރިހުން [އިމްރާން ބިން ޙުސައިން] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞަޙާބީންނާއެކު ނަމާދު ކުރެއްވީ ދެން ހަނދާން ނެތިގެންނެވެ. އެއަށްފަހު ތަޝާހުދާއި ސަލާމް ހެއްދެވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބު ދަރަޖައިގެ ޙަދީޘެކެވެ. މުޙައްމަދު ބިން ސިރީން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އަބޫ އަލް މުޙައްލަބާއި ތަފާތު ޙަދީޘެއް، އެއީ އަބޫ ޤިލާބާގެ ދޮންބައްޕައެވެ. [މުޙައްމަދު] މި ޙަދީޘް [ޚާލިދު އަލް ހަޟްދާ`] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އަލް މުޙައްލަބު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއިރު އަދި އަބޫ އަލް މުޙައްލަބުގެ ނަމަކީ ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢަމްރޫ، މުޢާވިޔަތު ބިން ޢަމްރޫ ވެސް ކިޔައެވެ. [ޢަބްދުލް ވައްޙާބު އައްތަޤާފީ] އާއި [ޙުޝައިމް] އަދި ބައެއް މީހުން މި ޙަދީޘް [ޚާލިދުލްޙަޖްޒާ`] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން ފުރިހަމަ ލަފުޒުތަކަކާއެކު ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އެއީ ޢަޞްރު ނަމާދުގެ ތިންވަނަ ރަކުޢަތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ސަލާމް ކުރެއްވި ޙަދީޘްފުޅަކީ ޢިމްރާން ބިން ޙުސައިންގެ ޙަދީޘެވެ. އެވަގުތު ހިރުބާޤު ކިޔާ މީހަކު ތެދުވިއެވެ. ހަނދާންނެތުމުގެ ދެ ސަޖިދައިގައި ތަޝާހުދާއި ބެހޭގޮތުން ޢިލްމުވެރިން ޚިޔާލުތަފާތުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެއިން ބައެއް މީހުން ބުނީ: ‘މި ދެ ސަޖިދަގައި މީހަކު ތަޝާހުދު ކިޔައި، ދެން ސަލާމް ކިޔަން ޖެހޭނެއެވެ.’ އަނެއް ބަޔަކު ބުނަމުން ދިޔައީ: ‘މި ދެ ސަޖިދަގައި ތަޝަޙްހޫދެއް ނުވަތަ ސަލާމް ކުރުމެއް ނެތެވެ ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން ހަނދާން ނައްތާލުމުގެ ސަޖިދަތައް، އޭނާއަށް ތަޝާހުދު ކިޔަން ނުޖެހެއެވެ.’
Hadith
Imam Tirmidzi : 362
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِيَاضٍ يَعْنِي ابْنَ هِلَالٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي سَعِيدٍأَحَدُنَا يُصَلِّي فَلَا يَدْرِي كَيْفَ صَلَّى فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ فَلَمْ يَدْرِ كَيْفَ صَلَّى فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي الْوَاحِدَةِ وَالثِّنْتَيْنِ فَلْيَجْعَلْهُمَا وَاحِدَةً وَإِذَا شَكَّ فِي الثِّنْتَيْنِ وَالثَّلَاثِ فَلْيَجْعَلْهُمَا ثِنْتَيْنِ وَيَسْجُدْ فِي ذَلِكَ سَجْدَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَصْحَابِنَا و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا شَكَّ فِي صَلَاتِهِ فَلَمْ يَدْرِ كَمْ صَلَّى فَلْيُعِدْ
އަޙްމަދު ބިން މާނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ އިސްމާޢީލް ބިން އިބްރާހީމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ ހިޝާމް އައް ދަސްތޫވާއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އިޔާދުލުން - އެއީ އިބްނު ހިލާލް - ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކާތިރުގެ އަރިހުން - އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'އަހަރެން އަބޫ ސަޢީދާ ސުވާލުކުރީމެވެ؛ އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން އެކަކު ނަމާދު ކުރި ނަމަވެސް ނޭނގެނީ ކިތައް ރަކުޢަތް ނަމާދު ކޮށްފައި ހެއްޔެވެ؟' އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢާ ބެހޭގޮތުން ޢުޘްމާނާއި، އިބްނު މަސްޢޫދާއި، ޢާއިޝާއާއި، އަބޫ ޙުރައިރާގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާޔަތުތަކެއް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ސަޢީދުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މި ޙަދީޘްވެސް އަބޫ ސަޢީދުގެ އަރިހުން އެހެން ޗޭނެއްގެ ތެރެއިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. މި ޙަދީޘަކީ އަހަރެމެންގެ ޞަޙާބީން ޢަމަލުކުރި ޙަދީޘެކެވެ. އެހެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ޚިޔާލަކީ، މީހަކަށް އޭނާގެ ނަމާދާމެދު ޝައްކު އުފެދި، އޭނާ ނަމާދުކޮށްފައިވާ ކިތައް ރަކުޢަތްކަން ނޭނގިއްޖެނަމަ، ދެން އެ ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 363
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْتِي أَحَدَكُمْ فِي صَلَاتِهِ فَيَلْبِسُ عَلَيْهِ حَتَّى لَا يَدْرِيَ كَمْ صَلَّى فَإِذَا وَجَدَ ذَلِكَ أَحَدُكُمْ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [އަލްލައިތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ހުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ޞަލަވާތް ލެއްވުން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކަށް އެކަން ފެނިއްޖެނަމަ، ސަޖިދަގައި ހުރެ ދެފަހަރު ސަޖިދަކުރަންވާނެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 364
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ ابْنُ عَثْمَةَ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا سَهَا أَحَدُكُمْ فِي صَلَاتِهِ فَلَمْ يَدْرِ وَاحِدَةً صَلَّى أَوْ ثِنْتَيْنِ فَلْيَبْنِ عَلَى وَاحِدَةٍ فَإِنْ لَمْ يَدْرِ ثِنْتَيْنِ صَلَّى أَوْ ثَلَاثًا فَلْيَبْنِ عَلَى ثِنْتَيْنِ فَإِنْ لَمْ يَدْرِ ثَلَاثًا صَلَّى أَوْ أَرْبَعًا فَلْيَبْنِ عَلَى ثَلَاثٍ وَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝަރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން ޚާލިދު ބިން އަތުސްމާލް ބަޞްރީ] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްރާހީމް ބިން ސަޢުދަށް] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ އަޅުގަނޑަށް [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] [މަޚުލް] އިން [ކުރައިބު] ގެ ކިބައިން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކު އޭނާގެ ނަމާދުގައި ޝައްކު އުފެދި، އޭނާ ކުރި އެއް ރަކުޢަތެއް ނުވަތަ ދެ ރަކުޢަތެއް ނޭނގުނުނަމަ، ދެން އޭނާ އެއް ރަކުޢަތް ގުނަންވާނެއެވެ. އޭނާ އަދާކޮށްފައިވާ ދެ ރަކުޢަތް ނުވަތަ ތިން ރަކުޢަތެއް ނޭނގޭނަމަ ދެން ދެރަކުޢަތް ގުނަންޖެހޭނެއެވެ. އަދި އޭނާ އަދާކޮށްފައިވާ ތިން ހަތަރު ރަކުޢަތް އޭނާއަށް ނޭނގުނުނަމަ ދެން ތިން ރަކުޢަތް ގުނަންޖެހޭނެއެވެ. ދެން ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން ދެފަހަރު ސަޖިދަ ކުރާށެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބު ޞަޙީޙެވެ. މި ޙަދީޘް އެހެން ޗެނަލެއް މެދުވެރިކޮށްވެސް ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފްގެ އަރިހުން ވަނީ ރިވާވެފައެވެ. [އަޒްޒުހްރީ] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޢުޘްބާޙް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފް] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުންނެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 365
حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ أَبِي تَمِيمَةَ وَهُوَ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْصَرَفَ مِنْ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ أَقُصِرَتْ الصَّلَاةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى اثْنَتَيْنِ أُخْرَيَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ كَبَّرَ فَرَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَابْنِ عُمَرَ وَذِي الْيَدَيْنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِذَا تَكَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ نَاسِيًا أَوْ جَاهِلًا أَوْ مَا كَانَ فَإِنَّهُ يُعِيدُ الصَّلَاةَ وَاعْتَلُّوا بِأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ كَانَ قَبْلَ تَحْرِيمِ الْكَلَامِ فِي الصَّلَاةِ قَالَ وَأَمَّا الشَّافِعِيُّ فَرَأَى هَذَا حَدِيثًا صَحِيحًا فَقَالَ بِهِ و قَالَ هَذَا أَصَحُّ مِنْ الْحَدِيثِ الَّذِي رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّائِمِ إِذَا أَكَلَ نَاسِيًا فَإِنَّهُ لَا يَقْضِي وَإِنَّمَا هُوَ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَفَرَّقَ هَؤُلَاءِ بَيْنَ الْعَمْدِ وَالنِّسْيَانِ فِي أَكْلِ الصَّائِمِ بِحَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ و قَالَ أَحْمَدُ فِي حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنْ تَكَلَّمَ الْإِمَامُ فِي شَيْءٍ مِنْ صَلَاتِهِ وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ قَدْ أَكْمَلَهَا ثُمَّ عَلِمَ أَنَّهُ لَمْ يُكْمِلْهَا يُتِمُّ صَلَاتَهُ وَمَنْ تَكَلَّمَ خَلْفَ الْإِمَامِ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّ عَلَيْهِ بَقِيَّةً مِنْ الصَّلَاةِ فَعَلَيْهِ أَنْ يَسْتَقْبِلَهَا وَاحْتَجَّ بِأَنَّ الْفَرَائِضَ كَانَتْ تُزَادُ وَتُنْقَصُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنَّمَا تَكَلَّمَ ذُو الْيَدَيْنِ وَهُوَ عَلَى يَقِينٍ مِنْ صَلَاتِهِ أَنَّهَا تَمَّتْ وَلَيْسَ هَكَذَا الْيَوْمَ لَيْسَ لِأَحَدٍ أَنْ يَتَكَلَّمَ عَلَى مَعْنَى مَا تَكَلَّمَ ذُو الْيَدَيْنِ لِأَنَّ الْفَرَائِضَ الْيَوْمَ لَا يُزَادُ فِيهَا وَلَا يُنْقَصُ قَالَ أَحْمَدُ نَحْوًا مِنْ هَذَا الْكَلَامِ و قَالَ إِسْحَقُ نَحْوَ قَوْلِ أَحْمَدَ فِي هَذَا الْبَابِ
[އަލް އަންސާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި؛ [މާ'ން] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނީ؛ [މާލިކު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އައްޔޫބު ބިން އަބޫ ތަމީމާ] ގެ އަރިހުން - އެއީ އައްޔޫބު އަސް ސަޚްތިޔާނީ - [މުޙައްމަދު ބިން ސިރީން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަވަހާރަވެވަޑައިގަތީ ދެ ރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރެއްވުމަށްފަހުގައެވެ. އެހެންކަމުން ޛުލް ޔަދާއިނީ އެކަލޭގެފާނާއި ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ދެން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. ރައްޔިތުން ޖަވާބު ދިނީ އާދެ އެވެ. ފަހެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތެދުވެވަޑައިގެން ދެރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރެއްވުމަށްފަހު ސަލާމް ވިދާޅުވިއެވެ. އެއަށްފަހު ތަކްބީރު ބުނެފައި ސަޖިދަކުރީ ކުރިން ސަޖިދަކުރި ގޮތަށް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނައިރު ސަޖިދަކޮށްލުމަށްފަހު ދެން ތަކްބީރު ބުނެ ބޯ އުފުލާލިއެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާ ސަޖިދަކުރީ ކުރިން ސަޖިދަކުރި ގޮތަށް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހުއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިކަމުގައި ޢިމްރާން ބިން ޙުސައިނާއި އިބްނު ޢުމަރު އަދި ޛުލް ޔަދާއިނީގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަބޫ ހުރައިރާގެ މި ޙަދީޘްފުޅުގައި ޙަސަން ޞަޙީޙްގެ ދަރަޖަ އޮވެއެވެ. މި ޙަދީޘާ މެދު ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުން އުފެދިފައިވާ ކަމަށް ކޫފާގެ ބައެއް ރައްޔިތުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'މީހަކު ނަމާދުގައި ވާހަކަ ދައްކަނީ ހަނދާން ނެތިގެން، މޮޔަވެގެން ނުވަތަ ކޮންމެ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވާނަމަ، ދެން އޭނާގެ ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހެއެވެ. އެއުރެން ބުނި ގޮތުގައި މި ޙަދީޘް ޙާޟިރުވީ ނަމާދުގައި ވާހަކަ ދެއްކުން ޙަރާމްވުމުގެ ކުރިންނެވެ. އިމާމް ޝާފިޢީ މި ޙަދީޘަކީ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއްކަމަށް ދެކޭތީ، އެ ޙަދީޘަށް ތަބާވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އިމާމް ޝާފިޢީ އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ، މި ޙަދީޘަކީ ރޯދަ ހިފާ މީހުންނާ ބެހޭގޮތުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ؛ ހަނދާން ނެތިގެން ކާނަމަ ދެން އެކަމަށް ފައިސާ ދައްކަން ނުޖެހޭނެ ކަމެވެ، ސަބަބަކީ އެއީ މާތްالله ދެއްވި ރިޒުޤަކަށް ވާތީ'. ޝާފިޢީ ޙަދީޘްކުރައްވަނީ، ރޯދަ ހިފާ މީހުންނަށް، ގަސްތުގައި ކާ މީހުންނާއި ނުކައި އުޅޭ މީހުން ތަފާތުކުރަނީ، އަބޫ ޙުރައިރާގެ ޙަދީޘްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެންނެވެ. އިމާމް އަޙްމަދު އަބޫ ހުރައިރާގެ މި ޙަދީޘަށް ކޮމެންޓް ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއިރު އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'އިމާމަކު އޭނާގެ ނަމާދުން ކަމެއްގެ ވާހަކަ ދައްކައިގެން އެކަން ފުރިހަމަ ވެއްޖެކަން ޔަގީންވެ، ދެން އެކަން ފުރިހަމަ ނުކުރެވުނުކަން -އެނގުނީ- ދެން އޭނާގެ ނަމާދު ފުރިހަމަ ކުރަން ޖެހެއެވެ.' އަދި އިމާމާގެ ފަހަތުގައި ވާހަކަ ދައްކާ މީހަކު އޭނާ ނުކުރާ ނަމާދުގެ ބާކީ އޮތްބައި އަދިވެސް އެބައޮތްކަން އެނގިހުރެ، ދެން އެ ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރަންވާނެއެވެ. އިމާމް އަޙްމަދު ދަލީލުކުރެއްވީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޒަމާނުގައި ފަރުޟު ނަމާދުތައް ބައެއް ފަހަރު މާބޮޑަށް އަދި ބައެއް ފަހަރު އުނިކަން ހުންނަ ކަމަށެވެ. ޛުލް ޔަދާއިނީ ވާހަކަ ދެއްކީ އޭނާގެ ދުޢާ ފުރިހަމަ ކަމުގެ ޔަޤީންކަން އޮތުމުން، މިއީ މިއަދާއި އެއްގޮތެއް ނޫނެވެ. ޛުލް ޔަދާއިނީ ވިދާޅުވި ފަދައިން ވާހަކަ ދައްކަން ނުޖެހޭނެ، ސަބަބަކީ މިއަދު ފަރުޟު ނަމާދުތަކަށް އިތުރު ނުވަތަ އުނި ނުކުރެވޭނެތީއެވެ. މި ބާބުގައި އިމާމް އަޙްމަދު ވިދާޅުވި ފަދައިން އިޝާޤު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 366
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ أَبِي مَسْلَمَةَ قَالَ قُلْتُ لِأَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي نَعْلَيْهِ قَالَ نَعَمْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي حَبِيبَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ وَشَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ وَأَوْسٍ الثَّقَفِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَطَاءٍ رَجُلٍ مِنْ بَنِي شَيْبَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ
އަޅުގަނޑުމެން [ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އަޅުގަނޑުމެން [އިސްމާޢީލް ބިން އިބްރާހީމް] އަށް [ސަޢީދު ބިން ޔަޒީދު އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އަހަރެން [އަނަސް ބިން މާލިކް] އަށް ބުނީމެވެ، 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދުވަހަކުވެސް ދެ ސެންޑަލް އަޅައިގެން ނަމާދު ކުރެއްވި ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ' އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދާއި، ޢަބްދުالله ބިން އަބޫޙަބީބާއާއި، ޢަބްދުﷲ ބިން ޢަމްރޫއާއި، ޢަމްރޫގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އަދި މި ޙަދީޘަކީ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރާ އެއްޗެކެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 367
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْنُتُ فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ وَالْمَغْرِبِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَخُفَافِ بْنِ أَيْمَاءَ بْنِ رَحْضَةَ الْغِفَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقُنُوتِ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ الْقُنُوتَ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ لَا يُقْنَتُ فِي الْفَجْرِ إِلَّا عِنْدَ نَازِلَةٍ تَنْزِلُ بِالْمُسْلِمِينَ فَإِذَا نَزَلَتْ نَازِلَةٌ فَلِلْإِمَامِ أَنْ يَدْعُوَ لِجُيُوشِ الْمُسْلِمِينَ
[ޤުޠައިބާ] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުއްސައްނާ] ދެމީހުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ގުންދަރު މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޝުޢުބާ] އިން [ޢަމްރު ބިން މުއްރާ] އިން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ލައިލާ] ގެ އަރިހުން [އަލް ބަރާ` ބިން ޢަޒީބު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފަޖުރު ނަމާދާއި މަޣްރިބް ނަމާދުގައި ޤުނޫތު ކުރެއްވިއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަލީ، އަނަސް، އަބޫ ހުރައިރާ، އިބްނު ޢައްބާސް އަދި ޚައްފާފް ބިން ޢާއިމާ` ބިން ރަޙްދުލާ އަލް ޣީފާރީގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަލް ބަރާގެ ޙަދީޘް` އަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ފަޖުރު ނަމާދުގައި ޤުނޫތާ ބެހޭގޮތުން ޢިލްމުވެރިން ޚިޔާލުތަފާތުވެ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އަދި އަނެއް ބަޔަކު ފަޖުރު ނަމާދުގައި ޤުނޫތު ހުއްދަކުރެއްވިއެވެ. މި ރައުޔު ނެންގެވީ އިމާމް މާލިކާއި ޝާފިޢީއެވެ. އިމާމް އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤު ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު؛ 'މުސްލިމުންނަށް ކުރިމަތިވާ ނުރައްކަލެއް އޮވެގެން މެނުވީ ފަޖުރު ނަމާދުގައި ޤުނޫތު ކުރުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. މުސްލިމުންނަށް މުޞީބާތެއް ކުރިމަތިވެއްޖެނަމަ، ދެން އިމާމު މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރަށް ދުޢާކުރަން ޖެހެއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 368
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ أَبِي مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَ قُلْتُ لِأَبِييَا أَبَةِ إِنَّكَ قَدْ صَلَّيْتَ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ هَا هُنَا بِالْكُوفَةِ نَحْوًا مِنْ خَمْسِ سِنِينَ أَكَانُوا يَقْنُتُونَ قَالَ أَيْ بُنَيَّ مُحْدَثٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ و قَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ إِنْ قَنَتَ فِي الْفَجْرِ فَحَسَنٌ وَإِنْ لَمْ يَقْنُتْ فَحَسَنٌ وَاخْتَارَ أَنْ لَا يَقْنُتَ وَلَمْ يَرَ ابْنُ الْمُبَارَكِ الْقُنُوتَ فِي الْفَجْرِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو مَالِكٍ الْأَشْجَعِيُّ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ طَارِقِ بْنِ أَشْيَمَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ
އަޙްމަދު ބިން މާނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި: ޔަޒީދު ބިން ހާރޫން އަބޫ ޤިލާބާ އަލް އަޝްޖަޢީގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ: އަޅުގަނޑު ބައްޕަ ގާތު އެދުނީ، "އޭ ބައްޕާފުޅު، ކަލޭ ގާތްގަނޑަކަށް ފަސް އަހަރު ވަންދެން ކުފާގައި الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم، އަބޫބަކުރު، ޢުމަރު، ޢުޘްމާން އަދި ޢަލީގެ ފަހަތުގައި ދުޢާ ކުރެއްވިއެވެ. އެމީހުން ޤުނޫތު ކިޔެވީ ހެއްޔެވެ؟" އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ "އޭ އަހަރެންގެ ދަރިފުޅާ، އެއީ އާ ކަމެއް" ކަމަށެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޤަބޫލުކުރައްވާފައިވެއެވެ. ސުފްޔާން އައްތައުރީ ޙަދީޘްކުރައްވާފައި ވެއެވެ: "ފަޖްރު ނަމާދުގައި މީހަކު ޤުނޫތު ކިޔަވާނަމަ އެއީ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ ފަޖުރު ނަމާދު." އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: "އަބޫ މާލިކް އަލް އަޝްޖާޢީގެ ނަމަކީ ސަޢުދު ބިން ޠާރިޤު ބިން އައްޔަމް އެވެ." ޞާލިޙް ބިން ޢަބްދުالله އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި: އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޢަވާނާ] އަށް [އަބޫ މާލިކް އަލް އަޝްޖަޢީ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވީ މި ޙަދީޘްގެ މާނަ ފަދައިން މި ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ސިލްސިލާއާއެކު'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 369
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا رِفَاعَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الزُّرَقِيُّ عَنْ عَمِّ أَبِيهِ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَصَلَّيْتُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَطَسْتُ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ مُبَارَكًا عَلَيْهِ كَمَا يُحِبُّ رَبُّنَا وَيَرْضَى فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْصَرَفَ فَقَالَ مَنْ الْمُتَكَلِّمُ فِي الصَّلَاةِ فَلَمْ يَتَكَلَّمْ أَحَدٌ ثُمَّ قَالَهَا الثَّانِيَةَ مَنْ الْمُتَكَلِّمُ فِي الصَّلَاةِ فَلَمْ يَتَكَلَّمْ أَحَدٌ ثُمَّ قَالَهَا الثَّالِثَةَ مَنْ الْمُتَكَلِّمُ فِي الصَّلَاةِ فَقَالَ رِفَاعَةُ بْنُ رَافِعٍ ابْنُ عَفْرَاءَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كَيْفَ قُلْتَ قَالَ قُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ مُبَارَكًا عَلَيْهِ كَمَا يُحِبُّ رَبُّنَا وَيَرْضَى فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ ابْتَدَرَهَا بِضْعَةٌ وَثَلَاثُونَ مَلَكًا أَيُّهُمْ يَصْعَدُ بِهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَعَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ رِفَاعَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَكَأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ فِي التَّطَوُّعِ لِأَنَّ غَيْرَ وَاحِدٍ مِنْ التَّابِعِينَ قَالُوا إِذَا عَطَسَ الرَّجُلُ فِي الصَّلَاةِ الْمَكْتُوبَةِ إِنَّمَا يَحْمَدُ اللَّهَ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُوَسِّعُوا فِي أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ރިފާޢަ ބިން ޔަޙްޔާ ބިން ޢަބްދުالله ބިން ރިފާޢަ އަޒް ޒުރާޤީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ އޭނާގެ ބައްޕަގެ ދޮންބައްޕަ [މުޢާޛު ބިން ރިފާޢާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އެއްފަހަރަކު الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ފަހަތުގައި ދުޢާކޮށް ކިނބިހި އަޅާފައި ބުނީމެވެ، 'އަލްހަމްދުލިއްލާ ހަމްދާން ކަތުސިރާން ތައިއްބާން މުބާރަކަން ފިހީ، މުބާރަކަން ޢަލައިހި ކަމާ ޔޫހިބަބު ރަބްބޫނާ ވާ ޔާދުލާ -ހުރިހާ ޙަމްދުތަކެއް الله އަށް ލިބެންޖެހޭނީ އެކަމުގައި އެތައް، ހެޔޮ، ބަރަކާތްތެރި ތަމްރީނާއި މަތީގައިވާ ޙަމްދުތަކާއެކުގައެވެ އެއީ، އަހަރެމެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގަންނަވާ ފަދައިން އަދި ރުހިވޮޑިގަންނަވާ ފަދައިން-'. ފަހެ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދު ނިންމަވާލެއްވުމުން އަޅުގަނޑުމެންނާ ދިމާއަށް އެނބުރިވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ: ނަމާދުގެ ތެރޭގައި ވާހަކަ ދައްކަވަނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ އެއްވެސް މީހަކު ޖަވާބެއް ނުދިނުމުން ދެވަނަ ފަހަރަށް ސުވާލު ކުރިއެވެ. 'ނަމާދުގެ ތެރޭގައި ވާހަކަ ދައްކަނީ ކާކު؟' އެއްވެސް މީހަކު ޖަވާބެއް ނުދިނުމުން ތިންވަނަ ފަހަރަށް ސުވާލުކުރީ: ނަމާދު ވަގުތު ވާހަކަ ދައްކަނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ދެން ރިފާޢަ ބިން ރަފީޢު ބިން އަފްރާ` ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އަހަންނަކީ އޭ الله ގެ ރަސޫލާ،' އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'ތިޔަ ދެންނެވީ ކީކޭ ހެއްޔެވެ؟' ރިފާޢާ ދެން ޖަވާބު ދިނީ އަހަރެން ބުނަން؛ ALHAMDULILAHI HAMDAN KATSIRAN THAYYBAN MUBARAKAN FIHI, MUBARAKAN 'ALAIHI KAMA YUHIBBU RABBUNA WA YARDLA -ހުރިހާ ޙަމްދުތަކެއް الله އަށް ލިބެންޖެހޭނީ އެތައް، ހެޔޮ ޙަމްދުތަކެއް، އޭގައި ބާއްޖަވެރިވެ، އެއަށްވުރެ މަތީގައި ބަރަކާތް ލިބިގެންވާ ފަދައިން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގަންނަވާ އަދި ރުހިވޮޑިގަންނަވާ ފަދައިން-'. ދެން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވެސް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: 'އަހަރެންގެ ނަފްސު އެކަލޭގެފާނުގެ އަތްޕުޅުގައި ވާ މީހާގެ ކިބައިން، ހަމަކަށަވަރުން ތިރީސް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ މަލާއިކަތުން އެ ޖުމުލަ ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި އެކަކު އަނެކަކާ ވާދަކުރެއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 370
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الْحَارِثِ بْنِ شُبَيْلٍ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَكُنَّا نَتَكَلَّمُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ يُكَلِّمُ الرَّجُلُ مِنَّا صَاحِبَهُ إِلَى جَنْبِهِ حَتَّى نَزَلَتْ{ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ }فَأُمِرْنَا بِالسُّكُوتِ وَنُهِينَا عَنْ الْكَلَامِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَمُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا تَكَلَّمَ الرَّجُلُ عَامِدًا فِي الصَّلَاةِ أَوْ نَاسِيًا أَعَادَ الصَّلَاةَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا تَكَلَّمَ عَامِدًا فِي الصَّلَاةِ أَعَادَ الصَّلَاةَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ جَاهِلًا أَجْزَأَهُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ
އަޙްމަދު ބިން މާނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ ހުޝައިމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ އިސްމާޢީލް ބިން އަބޫ ޚާލިދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އަލްޙަރީޘް ބިން ޝުބައިލްގެ އަރިހުން އަބޫ އަމްރު އަޝްޝައިބާނީގެ އަރިހުން ޒައިދު ބިން އަރްޤާމްގެ އަރިހުން ކަމަށާއި އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން އެކަކު ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔައީ އޭނާއާއެކު ހުރި ރަޙްމަތްތެރިއަކާ، މި އާޔަތް ބާވައިލެވުނު އިރުއެވެ: -އަދި ތިބާގެ ދުޢާގައި الله އަށްޓަކައި ނިކަމެތިކަމާއެކު ތެދުވާށެވެ'. ދެން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަމުރު ކުރެވުނީ ހިމޭނުން ތިބުމަށް ކަމަށާއި ވާހަކަ ދެއްކުން މަނާ ކުރެވުނީ - ނަމާދުގައި'. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ގެންގުޅުއްވާފައި ވާއިރު، އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވަނީ: 'ނަމާދުގެ ތެރޭގައި މީހަކު ގަސްތުގައި ނުވަތަ ހަނދާން ނެތިގެން ވާހަކަ ދައްކާނަމަ، ދެން އޭނާގެ ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭނެ'. މި ރައުޔު ނެގީ ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި ބިން އަލް މުބާރަކާއި ކޫފާގެ ރައްޔިތުންނެވެ. އަދި އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ބުނަނީ، 'މީހަކު ގަސްތުގައި ނަމާދުގައި ވާހަކަ ދައްކާނަމަ ދެން އޭނާގެ ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް ހަނދާން ނެތިގެން ނުވަތަ މޮޔަކަމުން ވާހަކަ ދައްކާނަމަ އޭނާގެ ދުޢާ ފުދޭނެ -ތަކުރާރު ކުރުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތް-' ކަމަށެވެ. މި ރައުޔު ނެންގެވީ އިމާމް ޝާފިޢީއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 371
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ قَال سَمِعْتُ عَلِيًّا يَقُولُإِنِّي كُنْتُ رَجُلًا إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ مِنْهُ بِمَا شَاءَ أَنْ يَنْفَعَنِي بِهِ وَإِذَا حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَإِنَّهُ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا ثُمَّ يَقُومُ فَيَتَطَهَّرُ ثُمَّ يُصَلِّي ثُمَّ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ إِلَّا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ{ وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ }إِلَى آخِرِ الْآيَةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَنَسٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَمُعَاذٍ وَوَاثِلَةَ وَأَبِي الْيَسَرِ وَاسْمُهُ كَعْبُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ وَرَوَى عَنْهُ شُعْبَةُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ فَرَفَعُوهُ مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي عَوَانَةَ وَرَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمِسْعَرٌ فَأَوْقَفَاهُ وَلَمْ يَرْفَعَاهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مِسْعَرٍ هَذَا الْحَدِيثُ مَرْفُوعًا أَيْضًا وَلَا نَعْرِفُ لِأَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ حَدِيثًا مَرْفُوعًا إِلَّا هَذَا
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އަބޫ ޢަވާނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢުޘްމާން ބިން އަލް މުޣީރާ] ގެ އަރިހުން [ޢަލީ ބިން ރަބިޢާ] ގެ އަރިހުން [އަސްމާ` ބިން އަލްޙަކަމް އަލް ފަޒާރީ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހީ [ޢަލީ] ބުނި؛ 'ހަމަކަށަވަރުން އަހަންނަކީ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަދީޘެއް އަޑުއަހާ ހިނދު، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވި މިންވަރަކުން އެކަމުން އަހަންނަށް މަންފާ ދެއްވާ މީހެކެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަޞްޙާބީންގެ ތެރެއިން އެކަކު އަހަންނަށް ޙަދީޘެއް ރިވާވެއްޖެނަމަ، ހުވާކުރުމަށް އެދެމެވެ. [އަބޫބަކުރު] - އެއީ ތެދުވެރި ބޭފުޅެއް - އެއްފަހަރަކު އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއެހިން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ. ދެން މި އާޔަތް ކިޔައިދެއްވިއެވެ: -އަދި -އަދި - އަމިއްލައަށް ފާޙިޝް ކަމެއް ނުވަތަ އަނިޔާއެއް ކުރާއިރު، الله ގެ މަތިން ހަނދުމަކޮށް، އެމީހުންގެ ފާފަތަކަށް ފާފަފުއްސެވުމަށް އެދޭ މީހުން - އާޔަތުގެ ނިމުމާއި ހަމައަށް'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު މަސްއޫދާއި، އަބޫ ދަރުދާ'، އަނަސް، އަބޫ ޢުމާމާ، މުޢާޛު އަދި ވަޞީލާގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަބޫ އަލް ޔަސާރުގެ ނަމަކީ ކަޢުބު ބިން އަމްރޫޢު އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޢަލީގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ކަމުގައިވާ، ޢުޘްމާން ބިން އަލް މުޣީރާގެ ޙަދީޘުން މެނުވީ މި ސަފުހާއިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެކަން ނޭނގެއެވެ. [ޝުޢޫބާ] އަދި އެހެން ބަޔަކުވެސް މި ޙަދީޘް [ޢުޘްމާން ބިން އަލް މުޣީރާ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، ދެން އެބައިމީހުން އެ ޙަދީޘް ޞައްޙަކުރީ އަބޫއަވާނާގެ ޙަދީޘް ފަދައިންނެވެ. [ސުފްޔާން އައްތައުރީ] އާއި [މިޞަރު] ވެސް ރިވާކުރައްވާފައިވީނަމަވެސް، އެދެބޭފުޅުންވެސް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ހަމައެކަނި މައުޤޫފް ގޮތަކަށް ކަމަށާއި، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ޞައްޙަ ނުކުރައްވާ ކަމަށެވެ. އަދި މި ޙަދީޘްވެސް މިޞްޢަރުގެ ކިބައިން މަރްފޫޢު ގޮތަކަށް ރިވާވެގެންވާއިރު، މި ޙަދީޘް ފިޔަވައި އެހެން މަރްފޫޢު ޙަދީޘެއް އަސްމާޢު ބިން އަލްޙަކަމްގެ ކިބައިގައި އޮތްކަން އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ދުވަހަކުވެސް ނޭނގެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 372
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ الرَّبِيعِ بْنِ سَبْرَةَ الْجُهَنِيُّ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ الرَّبِيعِ بْنِ سَبْرَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمُوا الصَّبِيَّ الصَّلَاةَ ابْنَ سَبْعِ سِنِينَ وَاضْرِبُوهُ عَلَيْهَا ابْنَ عَشْرٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَبْرَةَ بْنِ مَعْبَدٍ الْجُهَنِيِّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَالَا مَا تَرَكَ الْغُلَامُ بَعْدَ الْعَشْرِ مِنْ الصَّلَاةِ فَإِنَّهُ يُعِيدُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَبْرَةُ هُوَ ابْنُ مَعْبَدٍ الْجُهَنِيُّ وَيُقَالُ هُوَ ابْنُ عَوْسَجَةَ
އަޅުގަނޑުމެން [ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙަރުމަލާ ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން އާރް ރަބީޢު ބިން ޝަބްރާޙް އަލް ޖުހާނީ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުލް މާލިކް ބިން އާރް ރަބީޢު ބިން ޞަބްރާޙް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] [އޭނާގެ ކާފަ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިކަމުގައި ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރުގެ ފަރާތުން ވެސް ރިވާޔަތެއް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ސަބްރާ ބިން މަޢުބާދު އަލް ޖުހާނީގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް' އެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޤަބޫލުކުރެއްވިއެވެ. އަދި މިއީ އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤު ނެގި ރައުޔެވެ. ދެމީހުންވެސް ބުންޏެވެ؛ 'އުމުރުން ދިހަ އަހަރުގައި ދޫކޮށްލާފައިވާ ކުއްޖަކު ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭ ދުޢާ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ސަބްރާއަކީ އިބްނު މަޢުބާދު އަލް ޖުހާނީ، އޭނާއަށް އިބްނު އައުސާޖާ ވެސް ކިޔައެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 373
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمُلَقَّبُ مَرْدُوَيْهِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ رَافِعٍ وَبَكْرَ بْنَ سَوَادَةَ أَخْبَرَاهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَحْدَثَ يَعْنِي الرَّجُلَ وَقَدْ جَلَسَ فِي آخِرِ صَلَاتِهِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ فَقَدْ جَازَتْ صَلَاتُهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ وَقَدْ اضْطَرَبُوا فِي إِسْنَادِهِ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا قَالُوا إِذَا جَلَسَ مِقْدَارَ التَّشَهُّدِ وَأَحْدَثَ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ فَقَدْ تَمَّتْ صَلَاتُهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَحْدَثَ قَبْلَ أَنْ يَتَشَهَّدَ وَقَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ أَعَادَ الصَّلَاةَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ و قَالَ أَحْمَدُ إِذَا لَمْ يَتَشَهَّدْ وَسَلَّمَ أَجْزَأَهُ لِقَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ وَالتَّشَهُّدُ أَهْوَنُ قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي اثْنَتَيْنِ فَمَضَى فِي صَلَاتِهِ وَلَمْ يَتَشَهَّدْ و قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ إِذَا تَشَهَّدَ وَلَمْ يُسَلِّمْ أَجْزَأَهُ وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ حِينَ عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التَّشَهُّدَ فَقَالَ إِذَا فَرَغْتَ مِنْ هَذَا فَقَدْ قَضَيْتَ مَا عَلَيْكَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ هُوَ الْأَفْرِيقِيُّ وَقَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ مِنْهُمْ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَأَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަޙްމަދު ބިން މުޙައްމަދު ބިން މޫސާ އަލް މުލައްޤާބު މަރްދޫވައިޙް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު އަލް މުބާރަކް] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޒިޔާދު ބިން އަންޢުމް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ރާފީޢު] އާއި [ބަކުރު ބިން ސަވާދާ] ދެމީހުންވެސް އެކަލޭގެފާނަށް ކިޔައިދެއްވި ވާހަކަ، [ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘް ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ސިލްސިލާއަކީ މާ ވަރުގަދަ އެއްޗެއް ނޫން ކަމަށާއި، އޭގެ ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ސިލްސިލާގައި ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ތަފާތުތަކެއް އެބަހުރި ކަމަށެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘްފުޅުގައި ހިފަހައްޓަވާ ކަމަށް އެބޭކަލުން ވިދާޅުވެއެވެ؛ 'ހަމައެކަނި ތަޝާހުދުއަށް އިށީނދެ، ދެން ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން ވުޟޫކޮށްފިނަމަ، އޭނާގެ ނަމާދު ޞައްޙަވެގެންވެއެވެ.' އެހެން ބައެއް މީހުން ބުނާއިރު؛ 'ތަޝަހުހުދުގެ ކުރިން އަދި ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން ވެސް ވުޟޫކޮށްފިނަމަ ދެން އޭނާގެ ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހެއެވެ.' މިއީ އިމާމް ޝާފިޢީ ނެންގެވި ރައުޔެވެ. އިމާމް އަޙްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މީހަކު ތަޝާހުދު ނުބުނި ދެން ސަލާމް ނުބުނިނަމަ، ދެން އެ ނަމާދަކީ ޞައްޙަ ނަމާދެއް، މިއީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، '-ސަލާތު- އޭގެ ހުއްދައަކީ ސަލާމް' އެވެ. ތަޝާހުދު ލުއި ކަމުގައި ވާއިރު، އެއްފަހަރަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައި ތެދުވެވަޑައިގެން ތަޝާހުދު ނުބުނި ނަމަވެސް ނަމާދު ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ. އިމާމް އިސްޙާޤު ބިން އިބްރާހީމް ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު؛ 'މީހަކު ތަޝާހުދު ބުނެފިނަމަ ދެން ސަލާމް ބުނިނަމަ، އޭނާގެ ނަމާދު ޞައްޙަވާނެ،' އިސްޙާޤު އޭނާގެ ޙުއްޖަތް ބިނާކުރެއްވީ އިބްނު މަސްޢޫދުގެ ޙަދީޘުގެ މައްޗަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޒިޔާދު ބިން އަންޢުމަކީ އަލް އަފްރީޤީ ކަމުގައިވާއިރު، އޭނާ ވަނީ ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލްޤަޘްޘާން އާއި އަޙްމަދު ބިން ޙަންބަލް ފަދަ ޙަދީޘްތަކުގެ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ބަލިކަށިކޮށްލާފައެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 374
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَكُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَصَابَنَا مَطَرٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ شَاءَ فَلْيُصَلِّ فِي رَحْلِهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي الْمَلِيحِ عَنْ أَبِيهِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَخَّصَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقُعُودِ عَنْ الْجَمَاعَةِ فِي الْمَطَرِ وَالطِّينِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت أَبَا زُرْعَةَ يَقُولُ رَوَى عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا و قَالَ أَبُو زُرْعَةَ لَمْ نَرَ بِالْبَصْرَةِ أَحْفَظَ مِنْ هَؤُلَاءِ الثَّلَاثَةِ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَابْنِ الشَّاذَكُونِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ وَأَبُو الْمَلِيحِ اسْمُهُ عَامِرٌ وَيُقَالُ زَيْدُ بْنُ أُسَامَةَ بْنِ عُمَيْرٍ الْهُذَلِيُّ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޙަފްސް އަމްރު ބިން ޢަލީ އަލް ބަޞްރީ] ރިވާވެގެންވަނީ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫދާއޫދު އާތު ތަޔަލިސީ] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [ޒުހައިރު ބިން މުޢާވިޔަތު] އަށް [އަބޫއަޒް ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެމެން ނަބިއްޔާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ދަތުރެއްގައި ތިއްބާ ވިއްސާރަ ތޫފާނެއްގައި ޖެހިއްޖެއެވެ. ފަހެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިކަމުގައި އިބްނު ޢުމަރު، ސަމްރާ، އަބޫ އަލް މަލީހުގެ ބައްޕަގެ އަރިހުން، އަދި ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ސަމްރާގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހިން އަބޫ ޛުރާ ވިދާޅުވި އެވެ؛ އައްފާނު ބިން މުސްލިމް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ޢަމްރު ބިން ޢަލީގެ ޙަދީޘްފުޅުންނެވެ. އަބޫ ޒުރާޙް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ބަޞްރާގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދުވަހަކުވެސް ނުފެނޭ އަލީ ބިން އަލް މަދީނީ، އިބްނު އަޝް ޝަދުޒާކުނީ އަދި 'އަމްރު ބިން އަލީ' އަށް ވުރެ ގިނައިން ހިތުދަސްކުރި މީހަކު. އަބޫ އަލް މަލީހުގެ ނަމަކީ އަމީރު ކަމަށާއި، އޭނާއަށް ޒައިދު ބިން އުސާމާ ބިން އުމައިރު އަލް ހުދަލީ' ވެސް ކިޔައެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 375
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ الْبَصْرِيُّ وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ بَشِيرٍ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ مُجَاهِدٍ وَعِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَاءَ الْفُقَرَاءُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْأَغْنِيَاءَ يُصَلُّونَ كَمَا نُصَلِّي وَيَصُومُونَ كَمَا نَصُومُ وَلَهُمْ أَمْوَالٌ يُعْتِقُونَ وَيَتَصَدَّقُونَ قَالَ فَإِذَا صَلَّيْتُمْ فَقُولُوا سُبْحَانَ اللَّهِ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ مَرَّةً وَالْحَمْدُ لِلَّهِ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ مَرَّةً وَاللَّهُ أَكْبَرُ أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ مَرَّةً وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ عَشْرَ مَرَّاتٍ فَإِنَّكُمْ تُدْرِكُونَ بِهِ مَنْ سَبَقَكُمْ وَلَا يَسْبِقُكُمْ مَنْ بَعْدَكُمْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي ذَرٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَفِي الْبَاب أَيْضًا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَالْمُغِيرَةِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ خَصْلَتَانِ لَا يُحْصِيهِمَا رَجُلٌ مُسْلِمٌ إِلَّا دَخَلَ الْجَنَّةَ يُسَبِّحُ اللَّهَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ عَشْرًا وَيَحْمَدُهُ عَشْرًا وَيُكَبِّرُهُ عَشْرًا وَيُسَبِّحُ اللَّهَ عِنْدَ مَنَامِهِ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ وَيَحْمَدُهُ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ وَيُكَبِّرُهُ أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެފައި އޮތީ [އިޝާޤު ބިން އިބްރާހިމް ބިން ޙަބީބު ބިން އަޝް ޝާހިދު އަލް ބަޞްރީ] އާއި [ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އެދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢައްޠާބު ބިން ބަޝީރު] [ޚުޝައިފް] ގެ އަރިހުން [މުޖާހިދު] ގެ އަރިހުން އަދި [އިކްރީމާ] [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. 'ނިކަމެތިން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހަށް އައިސް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، މުއްސަނދިން އަހަރެމެން ދުޢާކޮށް ރޯދައަށް ކުރާ ފަދައިން ނަމާދުކޮށް ރޯދަ ހިފާ، އެމީހުންގެ އަތުގައި އަޅުން މިނިވަންކޮށް ޞަދަޤާތް ކުރެވޭނެ މުއްސަނދިކަން އެބަހުއްޓެވެ!' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިބާގެ ކުރިން ތިބި މީހުންނަށް ވުރެ ތިބާ މޮޅުވެ، ތިބާގެ ފަހުން ތިބި މީހުންނަށް ވުރެ މާ މޮޅު ނުވާނެ އެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ކަޢުބު ބިން އުޖުރާ، އަނަސް، ޢަބްދުالله ބިން އަމްރޫ، ޒައިދު ބިން ތާބިތު، އަބޫ ދަރުދާ`، އިބްނު ޢުމަރު އަދި އަބޫ ދަރު' ގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު އައްބާސްގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބެވެ. އަދި މި ބާބުގައި އަބޫ ހުރައިރާ އާއި އަލްމުޣީރާގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: ސުވަރުގެ ވަދެވޭނެ ކަމަށް ފިޔަވައި ދެ ކަމެއް، އެއްވެސް މުސްލިމަކު ގުނާފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި ނިދުމުގެ ކުރިން ތިރީސް ތިން ފަހަރު ތަޙްމީދާއި ތިރީސް ހަތަރު ފަހަރު ތަކްބީރު ކުރުން'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 376
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ الرَّمَّاحِ الْبَلْخِيُّ عَنْ كَثِيرِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ بْنِ يَعْلَى بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِأَنَّهُمْ كَانُوا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسِيرٍ فَانْتَهَوْا إِلَى مَضِيقٍ وَحَضَرَتْ الصَّلَاةُ فَمُطِرُوا السَّمَاءُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَالْبِلَّةُ مِنْ أَسْفَلَ مِنْهُمْ فَأَذَّنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى رَاحِلَتِهِ وَأَقَامَ أَوْ أَقَامَ فَتَقَدَّمَ عَلَى رَاحِلَتِهِ فَصَلَّى بِهِمْ يُومِئُ إِيمَاءً يَجْعَلُ السُّجُودَ أَخْفَضَ مِنْ الرُّكُوعِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ تَفَرَّدَ بِهِ عُمَرُ بْنُ الرَّمَّاحِ الْبَلْخِيُّ لَا يُعْرَفُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِهِ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ صَلَّى فِي مَاءٍ وَطِينٍ عَلَى دَابَّتِهِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
ޔަޙްޔާ ބިން މޫސާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ ޝަބާބާ ބިން ސައްވާރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ އުމަރު ބިން އާރް ރަމްމާ އަލް ބަޚިލް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކަތީރު ބިން ޒިޔާދުގެ އަރިހުން ޢަމްރު ބިން ޢުޘްމާން ބިން ޔަޢުލާ ބިން މުއްރާގެ އަރިހުން އޭނާގެ ބައްޕަގެ އަރިހުން އޭނާގެ ކާފަގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި އެމީހުން ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ދަތުރެއްގައި ތިއްބެވީ ހަނި މަގަކަށް ވާސިލްވާންދެން، ދެން ނަމާދުގެ ވަގުތު އައީ އުޑުމަތި ވާރޭވެހި ބިންގަނޑު ފެންބޮޑުވެގެންނެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ ފަރުބަދަމަތީގައި ނަމާދަށް ގޮވާލެއްވުމަށްފަހު، އިޤާމާތް ހައްދަވައި ކުރިއަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާގެ އަޞްޙާބީން ރުކޫޢުކޮށްގެން ނަމާދު ކުރައްވައި، ސަޖިދަ ކުރުން ރުކޫޢު ކުރުމަށްވުރެ ދަށަށް ހަދައިފިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބެވެ. ޢުމަރު ބިން އާރް ރަމްމާން އަލް ބަޚިލް މި ޙަދީޘް އެކަނި ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، އޭނާގެ ޙަދީޘުން މެނުވީ އެހެން ޙަދީޘެއް އެނގިފައެއް ނުވެއެވެ، އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވީ އެންމެ ޢިލްމުވެރިއަކު ނޫނެވެ. އަދި އަނަސް ބިން މާލިކުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، އެއްފަހަރަކު ފުން ބިމެއްގައި އޭނާގެ އުޅަނދުގެ މަތީގައި ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، މި ރައުޔަކީ އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުވެސް ގެންގުޅުއްވާ ރައުޔެކެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 377
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى انْتَفَخَتْ قَدَمَاهُ فَقِيلَ لَهُ أَتَتَكَلَّفُ هَذَا وَقَدْ غُفِرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ قَالَ أَفَلَا أَكُونُ عَبْدًا شَكُورًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[ޤުޠައިބާ] އާއި [ބިޝްރު ބިން މުޢާޛު އަލް ޢަޤާދީ] ދެމީހުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [އަބޫ ޢަވާނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޒިޔާދު ބިން އިޤަލާޙް] ގެ އަރިހުން [އަލްމުޣިރާ ބިން ޝުޢޫބާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ ފައި ދުޅަވަންދެން ދުޢާ ކުރެއްވުމުން، ދެން އެކަލޭގެފާނަށް ވިދާޅުވީ، ތިބާގެ މާޒީއާއި ކުރިއަށް އޮތް ފާފަތައް ފުއްސަވައިދެއްވިއިރު، ތިބާ ބަރުވެގެން އުޅެނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެން ޝުކުރުވެރި މީހަކަށް ވާން ކަލޭގެފާނު ބޭނުމެއް ނުވާނެ ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާ އާއި 'އައިޝަތު' ގެ އަރިހުންވެސް މި މައުޟޫޢުގެ ރިވާޔަތެއް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަލް މުޣީރާ ބިން ޝުޢޫބާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް' އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 378
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ حَدَّثَنِي قَتَادَةُ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ حُرَيْثِ بْنِ قَبِيصَةَ قَالَقَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَقُلْتُ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا صَالِحًا قَالَ فَجَلَسْتُ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ فَقُلْتُ إِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ أَنْ يَرْزُقَنِي جَلِيسًا صَالِحًا فَحَدِّثْنِي بِحَدِيثٍ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَنْفَعَنِي بِهِ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ عَمَلِهِ صَلَاتُهُ فَإِنْ صَلُحَتْ فَقَدْ أَفْلَحَ وَأَنْجَحَ وَإِنْ فَسَدَتْ فَقَدْ خَابَ وَخَسِرَ فَإِنْ انْتَقَصَ مِنْ فَرِيضَتِهِ شَيْءٌ قَالَ الرَّبُّ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَيُكَمَّلَ بِهَا مَا انْتَقَصَ مِنْ الْفَرِيضَةِ ثُمَّ يَكُونُ سَائِرُ عَمَلِهِ عَلَى ذَلِكَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَقَدْ رَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَسَنِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ حُرَيْثٍ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَالْمَشْهُورُ هُوَ قَبِيصَةُ بْنُ حُرَيْثٍ وَرُوِي عَنْ أَنَسِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوُ هَذَا
[ޢަލީ ބިން ނަސްރު ބިން ޢަލީ އަލް ޖަހުދުލާމީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ޞަޙީލު ބިން ހައްމާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ހައްމާމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޤަތަދާ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވީ [އަލްޙަސަން] ގެ އަރިހުން [ޙުރައިޘް ބިން ޤާބިޝާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން މަދީނާއަށް އައީ، ދެން އަހަރެން ދުޢާކުރީމެވެ، 'الله ތަޢާލާ އަހަންނަށް ޞާލިޙު އެކުވެރިއަކު ހޯދުމަށް ފަސޭހަކޮށްދެއްވާށެވެ'. ހުރައިތު ބިން ޤާބިޝާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ދެން އަހަރެން [އަބޫ ޙުރައިރާ] އާއި ރަޙްމަތްތެރިވީމެވެ، ދެން އަހަރެން އޭނާއަށް ބުނީމެވެ. ފަހެ އަބޫ ހުރައިރާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވިފައި އޮތީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ: ޤިޔާމަތް ދުވަހު އަޅުގަނޑެއްގެ މައްޗަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ޖަވާބުދާރީ ކުރުވާނީ އޭނާގެ ދުޢާއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ފަރުދުލު ޢަމަލުގައި އެއްވެސް ކަމެއް އުނިވެއްޖެނަމަ ރައްބު ޢައްޒާ ވަޖައްލާ ވިދާޅުވަނީ: 'ޗެކް ކުރައްވާ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅާގެ ކިބައިގައި ނެތް ފަރުޟު އަޅުކަން ފުރިހަމަ ކުރެވޭނެ ސުންނަތް އަޅުކަން ކުރެވިފައިވޭތޯއެވެ؟' ދެން ކޮންމެ ޞަދަޤާތަކަށްވެސް އެގޮތަށް ކަންތައް ކުރެވޭނެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ތަމީމް އަދު ދާރީގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘަކީ މިފަރާތުން ޙަސަން ޣަރީބުގެ ދަރަޖައެވެ. މި ޙަދީޘް އަބޫ ޙުރައިރާގެ އަރިހުންވެސް އެހެން ގޮތަކަށް ރިވާވެފައި ވެއެވެ. އަލް ޙަސަންގެ ބައެއް ޞަޙާބީން ވަނީ އަލް ޙަސަންގެ ކިބައިން، ޤާބިޝާ ބިން ޙުރައިތުގެ އަރިހުން އެހެން ޙަދީޘްތަކެއްވެސް ރިވާކުރައްވާފައެވެ. އަދި މާ މަޝްހޫރު މީހަކީ ޤާބިޝާ ބިން ހޫރައިތު އެވެ. މިފަދަ ޙަދީޘެއްވެސް [އަނަސް ބިން ޙަކީމް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 379
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ النَّيْسَابُورِيُّ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ ثَابَرَ عَلَى ثِنْتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً مِنْ السُّنَّةِ بَنَى اللَّهُ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ قَبْلَ الظُّهْرِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعِشَاءِ وَرَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْفَجْرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَمُغِيرَةُ بْنُ زِيَادٍ قَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން ރަފީޢު އަން ނައިސަބުރީ] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިޝާޤު ބިން ސުލައިމާން ޢަރު ރާޒީ] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ އަޅުގަނޑަށް [އަލްމުޣިރާ ބިން ޒިޔާދު] އަށް [ޢަޘާ`] ގެ ކިބައިން [ޢަޢީޝާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ ފަޖުރު' އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އުއްމު ޙަބީބާއާއި، އަބޫ ހުރައިރާއާއި، އަބޫ މޫސާއާއި، އިބްނު ޢުމަރުގެފާނުގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އައިޝާގެ ޙަދީޘަކީ މި ގޮތުން ރަނގަޅު އަދި ޣަރީބު ދަރަޖައެއް ލިބިފައިވާ ޙަދީޘެއް ކަމުގައިވާއިރު، މުޣީރާ ބިން ޒިޔާދާ ބެހޭގޮތުން ޢިލްމުވެރިން ވަނީ ހިތުދަސްކުރުމުގެ ފަރާތުން ވާހަކަ ދައްކާފައެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 380
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ هُوَ ابْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَلَّى فِي يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً بُنِيَ لَهُ بَيْتٌ فِي الْجَنَّةِ أَرْبَعًا قَبْلَ الظُّهْرِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعِشَاءِ وَرَكْعَتَيْنِ قَبْلَ صَلَاةِ الْفَجْرِقَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَنْبَسَةَ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَنْبَسَةَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ
[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [މުޢުމަލް] - އެއީ އިބްނު އިސްމާޢީލް - އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ސުފްޔާން އައްތައުރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [އަލް މުޞައްޔިބު ބިން ރާފީޢު] ގެ އަރިހުން [އަންބަސާ ބިން އަބޫ ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [އުއްމު ޙަބީބާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އުއްމު ޙަބީބާގެ ކިބައިން އަންބާސާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައިވާއިރު، މި ޙަދީޘްވެސް އަންބާސާއިން އެހެން ޗެނަލްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް ރިވާވެގެންވެއެވެ'.
