Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 341
حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي النَّضْرِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَائِشَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي جَالِسًا فَيَقْرَأُ وَهُوَ جَالِسٌ فَإِذَا بَقِيَ مِنْ قِرَاءَتِهِ قَدْرُ مَا يَكُونُ ثَلَاثِينَ أَوْ أَرْبَعِينَ آيَةً قَامَ فَقَرَأَ وَهُوَ قَائِمٌ ثُمَّ رَكَعَ وَسَجَدَ ثُمَّ صَنَعَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
އަޅުގަނޑުމެން [އަލް އަންޝަރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މާޢުނަށް] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މާލިކަށް] [އަބޫ އަން ނަދުލު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [ޢާއިޝަތު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. އޭނާގެ ކިޔެވުމުގައި ގާތްގަނޑަކަށް ތިރީސް ނުވަތަ ސާޅީސް އާޔަތް ދޫކޮށްލުމުން ތެދުވެ -ސޫރަތު- ކިޔަވަނީ ކޮޅަށް ހުރެ، ދެން ރުކޫޢުކޮށް ސަޖިދަކުރާށެވެ. ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައިވެސް އެކަން ކުރެއްވިއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ސަހީޙް' އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 342
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ وَهُوَ الْحَذَّاءُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَسَأَلْتُهَا عَنْ صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ تَطَوُّعِهِ قَالَتْ كَانَ يُصَلِّي لَيْلًا طَوِيلًا قَائِمًا وَلَيْلًا طَوِيلًا قَاعِدًا فَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَائِمٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَائِمٌ وَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ جَالِسٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ جَالِسٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
އަޙްމަދު ބިން މާނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ ހުޝައިމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ ޚާލިދު - މާނައަކީ އަލްޙަޟްޒާ` - އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ޢަބްދުالله ބިން ޝަޤީޤުގެ އަރިހުން ޢާއިޝާގެ އަރިހުން ކަމަށާއި އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަމަނާ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދެވީ ގިނައިރު ކޮޅަށް ހުރެ ބައެއް ފަހަރު އިށީނދެގެންނެވެ. ކޮޅަށް ހުރެ ކިޔަވާނަމަ، ކޮޅަށް ހުރެގެން ރުކޫޢުކޮށް ސަޖިދަކުރާއިރު، އިށީނދެގެން ހުރެ ކިޔަވާނަމަ އިށީނދެގެން ހުރެ ރުކޫޢުކޮށް ސަޖިދަކުރާނެއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 343
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَاللَّهِ إِنِّي لَأَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ وَأَنَا فِي الصَّلَاةِ فَأُخَفِّفُ مَخَافَةَ أَنْ تُفْتَتَنَ أُمُّهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
ޤުޠައިބާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. މަރްވާން ބިން މުޢާވިޔަތު އަލް ފަޒާރީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހުމައިދުގެ އަރިހުން އަނަސް ބިން މާލިކުގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: "އަނަސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ.”
Hadith
Imam Tirmidzi : 344
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ صَفِيَّةَ ابْنَةِ الْحَارِثِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُقْبَلُ صَلَاةُ الْحَائِضِ إِلَّا بِخِمَارٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَقَوْلُهُ الْحَائِضِ يَعْنِي الْمَرْأَةَ الْبَالِغَ يَعْنِي إِذَا حَاضَتْ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا أَدْرَكَتْ فَصَلَّتْ وَشَيْءٌ مِنْ شَعْرِهَا مَكْشُوفٌ لَا تَجُوزُ صَلَاتُهَا وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ قَالَ لَا تَجُوزُ صَلَاةُ الْمَرْأَةِ وَشَيْءٌ مِنْ جَسَدِهَا مَكْشُوفٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَقَدْ قِيلَ إِنْ كَانَ ظَهْرُ قَدَمَيْهَا مَكْشُوفًا فَصَلَاتُهَا جَائِزَةٌ
[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ؛ [ޤާބިޝާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޙައްމަދު ބިން ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [ޤަތަދާ] އިން [އިބްނު ސިރީން] އިން [ޝަފިއްޔާ ބިންތު އަލް ޙަރީޘް] ގެ އަރިހުން [ޢާއިޝަތު] ގެ އަރިހުން އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޙައިޟުވާ އަންހެނެއްގެ ނަމާދު ޞައްޙައެއް ނުވާނެ، ނިވާކަމެއް އަޅައިގެން ނޫނީ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުﷲ ބިން ޢަމްރުގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. ރަސޫލާގެ ބަސްފުޅުގެ މާނައާ ބެހޭގޮތުން ބުނާނަމަ، 'ޙައިޟުވެފައިވާ އަންހެނަކީ، ފުރާވަރަށް ވާސިލްވެ، ދެން ޙައިޟު ތަޖުރިބާކުރާ އަންހެނެކެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އައިޝަތު ގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރައްވަނީ، ޙައިޟުވެ، އޭގެ ފަހުން އިސްތަށިގަނޑު ފެންނަން ހުންނައިރު ނަމާދު ކޮށްފިނަމަ، ދެން އޭނާގެ ނަމާދު ޞައްޙައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ޝާފިޢީ ގެންގުޅުއްވި ރައުޔެއް ކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، 'އަންހެނެއްގެ ހަށިގަނޑުގެ އެއްވެސް ބައެއް ފެންނަނަމަ އޭނާގެ ދުޢާ ޞައްޙައެއް ނުވާނެ' ކަމަށެވެ. އިމާމް ޝާފިޢީ އާއި ސުވާލު ކުރެވުނީ؛ އޭނަގެ ފައިގެ ބޭރު ފަރާތް ފެންނަނަމަ ކިހިނެއް ވާނީ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'އެކަމަނާގެ ދުޢާ ޞައްޙަ' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 345
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ عِسْلِ بْنِ سُفْيَانَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ السَّدْلِ فِي الصَّلَاةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ لَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ عِسْلِ بْنِ سُفْيَانَ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي السَّدْلِ فِي الصَّلَاةِ فَكَرِهَ بَعْضُهُمْ السَّدْلَ فِي الصَّلَاةِ وَقَالُوا هَكَذَا تَصْنَعُ الْيَهُودُ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّمَا كُرِهَ السَّدْلُ فِي الصَّلَاةِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ إِلَّا ثَوْبٌ وَاحِدٌ فَأَمَّا إِذَا سَدَلَ عَلَى الْقَمِيصِ فَلَا بَأْسَ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَكَرِهَ ابْنُ الْمُبَارَكِ السَّدْلَ فِي الصَّلَاةِ
[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. [ޤާބިޝާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޙައްމަދު ބިން ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [އިސްލް ބިން ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [ޢަތަ` ބިން ރަބާޙ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ނަމާދުގައި ސަދުލް - ހެދުމެއް ބިމުގައި ޖެހެންދެން ތިރިކުރުން - މަނާކުރެއްވިއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ޖުހައިފާގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘް، އިސްލް ބިން ސުފްޔާންގެ ޙަދީޘުން މެނުވީ، ޢަޛާ` ގެ ޙަދީޘުން، މަރްފޫއެއް ކަމުގައިވާ އަބޫ ޙުރައިރާގެ އަތުން އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. ސަދުލްގެ ޙުކުމާ މެދު ޢިލްމުވެރިން ޚިޔާލުތަފާތުވެ - ހެދުމެއް ބިމުގައި ޖެހެންދެން ތިރިކުރުން - ނަމާދުގައި، އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން އެއީ މަކްރޫޙެއް ކަމަށް ދެކި، އެމީހުން ބުނީ، 'އެއީ ޔަހޫދީންގެ އަމަލެއް' ކަމަށެވެ. އެހެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ދެކެވަޑައިގަންނަވަނީ ހަމައެކަނި ހެދުމެއް ފިޔަވައި އޭނާގެ އަތުގައި ހެދުމެއް ނެތްނަމަ އެއީ މަކްރޫޙެކެވެ. ގަމީހެއްގެ މައްޗަށް ސަޑްލް ޕާފޯމް ކުރާނަމަ ދެން ގޯހެއް ނެތް'. މިއީ އަހުމަދު ނެގި ރައުޔެވެ. އޭރު ބިން އަލް މުބާރަކް ސަދުލް ނަމާދުގައި ލެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 346
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ أَبِي ذَرٍّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَلَا يَمْسَحْ الْحَصَى فَإِنَّ الرَّحْمَةَ تُوَاجِهُهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَيْقِيبٍ وَعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَحُذَيْفَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَرِهَ الْمَسْحَ فِي الصَّلَاةِ وَقَالَ إِنْ كُنْتَ لَا بُدَّ فَاعِلًا فَمَرَّةً وَاحِدَةً كَأَنَّهُ رُوِيَ عَنْهُ رُخْصَةٌ فِي الْمَرَّةِ الْوَاحِدَةِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ
އަޅުގަނޑުމެން [ސަޢީދު ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަލް މަޚްޒޫމީ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަށް [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އަލް އަޙްވާޝް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޛައްރު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ ނަމާދުގައި ގަނޑުފެންގަނޑަކުން ނިތްކުރި ފޮހެލުމަކީ އެކަލޭގެފާނަށް ނުރުހޭ ކަމެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ އެއްފަހަރު ފޮހެލުމަށް ލުޔެއް ދެއްވި ކަމަށެވެ. މިއީ ޢިލްމުވެރިންގެ ޢަމަލެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 347
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُعَيْقِيبٍ قَالَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ مَسْحِ الْحَصَى فِي الصَّلَاةِ فَقَالَ إِنْ كُنْتَ لَا بُدَّ فَاعِلًا فَمَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލް ޙުސައިނަށް] ރިވާވެގެންވަނީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [އަލް ވަލީދު ބިން މުސްލިމް] އަށް [އަލް އައުޒާޢީ] ގެ ކިބައިން [ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކާތިރު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއީ އަޅުގަނޑަށް [އަބޫ ސަލާމަތު ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] [މުޢަޢިޤީބު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ނަމާދުގެ ތެރޭގައި ގަނޑުފެން ފޮހެލުމާ ބެހޭގޮތުން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން އެދުމުން ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 348
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ أَخْبَرَنَا مَيْمُونٌ أَبُو حَمْزَةَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ مَوْلَى طَلْحَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْرَأَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُلَامًا لَنَا يُقَالُ لَهُ أَفْلَحُ إِذَا سَجَدَ نَفَخَ فَقَالَ يَا أَفْلَحُ تَرِّبْ وَجْهَكَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَكَرِهَ عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ النَّفْخَ فِي الصَّلَاةِ وَقَالَ إِنْ نَفَخَ لَمْ يَقْطَعْ صَلَاتَهُ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَبِهِ نَأْخُذُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ هَذَا الْحَدِيثَ وَقَالَ مَوْلًى لَنَا يُقَالُ لَهُ رَبَاحٌ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ مَيْمُونٍ أَبِي حَمْزَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَقَالَ غُلَامٌ لَنَا يُقَالُ لَهُ رَبَاحٌ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أُمِّ سَلَمَةَ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ وَمَيْمُونٌ أَبُو حَمْزَةَ قَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي النَّفْخِ فِي الصَّلَاةِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنْ نَفَخَ فِي الصَّلَاةِ اسْتَقْبَلَ الصَّلَاةَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ و قَالَ بَعْضُهُمْ يُكْرَهُ النَّفْخُ فِي الصَّلَاةِ وَإِنْ نَفَخَ فِي صَلَاتِهِ لَمْ تَفْسُدْ صَلَاتُهُ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ
އަޙްމަދު ބިން މާނިޢު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ އައްބާދު ބިން އަލް އައްވަމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ؛ މައިމޫން އަބޫ ޙަމްޒާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ތަލްޙާގެ އަޅާ އަބޫ ޞާލިޙުގެ އަރިހުން، އުއްމު ސަލާމާގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އަފްލާޙް ކިޔާ އަހަރެމެންގެ އަޅާ ފެނިވަޑައިގަތީ، އޭނާ ސަޖިދަ ކުރިއިރު އޭނާ ފިއްތާލެއްވީ - ސަޖިދަކުރާ ތަން -. ފަހެ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: އޭ އަފްލާ، ތިބާގެ މޫނުމަތީގައި ދޮންވެލިގަނޑު ފޮރުވާށެވެ! އަޙްމަދު ބިން މާނީޢު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އައްބާދު ބިން އަލްއައްވަމް ނަމާދުގައި ފުއްޕާހަން ޖަހާ މީހަކު ނަފްރަތު ކުރިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ އޭނާ ފިއްތާލަމުން ގެންދާނަމަ ދެން އޭނާގެ ދުޢާ ބާޠިލެއް ނުވެއެވެ. އަޙްމަދު ބިން މާނީޢު ވިދާޅުވިއެވެ؛ މިއީ އަޅުގަނޑުމެން ނަގާފައިވާ ރައުޔެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން މި ޙަދީޘް އަބޫ ޙަމްޒާގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އަފްލާހް ކިޔާ އަހަރެމެންގެ ޚާދިމު ބުންޏެވެ؛ އަޙްމަދު ބިން ޢަބްދާޙް އަދުލްދުއްބީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ ހައްމާދު ބިން ޒައިދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް މައިމޫން އަބޫ ޙަމްޒާގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ޙަދީޘް އޮތީ މި ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަން އާއި އެކުގައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަހަރެމެންގެ އަޅަށް ކިޔަނީ އަފްލާހް'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އުއްމު ސަލާމަތުގެ ޙަދީޘް ވަރުގަދައެއް ނޫން، މައިމޫނާއި އަބޫ ހަމްޒާ ވަނީ ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ފަރާތުން ބަލިކަށިކޮށްލާފައެވެ'. ނަމާދު ވަގުތު ވައިޖެހުމުގެ ޙުކުމާ މެދު ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ޚިޔާލުތަފާތުވެވަޑައިގެންނެވި ކަމަށް ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ 'ނަމާދުގެ ތެރޭގައި ވައިޖެހިއްޖެނަމަ ދެން އަނެއްކާވެސް ފެށުނީއްސުރެ ފަށަން ޖެހޭނެ'. މިއީ ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި ކޫފާގެ ރައްޔިތުންގެ ރައުޔެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ނަމާދުގެ ތެރޭގައި ވައިޖެހުން ކަމުނުދާއިރު، އޭނާ ފުއްޕާލައިފިނަމަ ދެން އޭނާގެ ދުޢާ ބާޠިލްއެއް ނުވެއެވެ. އަދި މިއީ އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 349
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ مُخْتَصِرًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الِاخْتِصَارَ فِي الصَّلَاةِ وَكَرِهَ بَعْضُهُمْ أَنْ يَمْشِيَ الرَّجُلُ مُخْتَصِرًا وَالِاخْتِصَارُ أَنْ يَضَعَ الرَّجُلُ يَدَهُ عَلَى خَاصِرَتِهِ فِي الصَّلَاةِ أَوْ يَضَعَ يَدَيْهِ جَمِيعًا عَلَى خَاصِرَتَيْهِ وَيُرْوَى أَنَّ إِبْلِيسَ إِذَا مَشَى مَشَى مُخْتَصِرًا
އަބޫ ކުރައިބް އަޅުގަނޑުމެންނާ ގުޅުއްވިއެވެ؛ އަބޫ އުސާމާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް މުޙައްމަދު ބިން ސިރީންގެ އަރިހުން ހިޝާމް ބިން ޙަސަންގެ އަރިހުން އަބޫ ހުރައިރާގެ ކިބައިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބަނޑުގައި އަތް އަޅުވައިގެން ނަމާދުކުރުން މަނާކުރެއްވި ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ނަމާދު ކުރާއިރު ބަނޑުގައި އަތް އެޅުމަކީ މަކްރޫޙެއް ކަމުގައި ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި އަނެއް ބަޔަކު ދެކޭގޮތުގައި ފިރިހެނަކު ބަނޑުގައި އަތް އަޅައިގެން ހިނގުމަކީ މަކްރޫޙެކެވެ. އިޚްތިޝާރުގެ މާނައަކީ ނަމާދު ކުރާއިރު ބަނޑުގައި އަތް ޖައްސާ ފިރިހެނެކެވެ. ނުވަތަ ދެއަތް ދެބަނޑުގައި ބަހައްޓައިގެންނެވެ. ރިވާވެގެންވަނީ އިބްލީސް ހިނގައިގަންނައިރު އޭނާ ހިނގަނީ ބަނޑުގައި އަތް އަޅައިގެން ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 350
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَى عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي رَافِعٍأَنَّهُ مَرَّ بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَهُوَ يُصَلِّي وَقَدْ عَقَصَ ضَفِرَتَهُ فِي قَفَاهُ فَحَلَّهَا فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ الْحَسَنُ مُغْضَبًا فَقَالَ أَقْبِلْ عَلَى صَلَاتِكَ وَلَا تَغْضَبْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ذَلِكَ كِفْلُ الشَّيْطَانِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي رَافِعٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ وَهُوَ مَعْقُوصٌ شَعْرُهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَعِمْرَانُ بْنُ مُوسَى هُوَ الْقُرَشِيُّ الْمَكِّيُّ وَهُوَ أَخُو أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى
ޔަޙްޔާ ބިން މޫސާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަބްދުއްރައްޒާގު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ އިބްނު ޖުރައިޖު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ އިމްރާން ބިން މޫސާގެ އަރިހުން ސަޢީދު ބިން އަބޫ ސަޢީދު އަލް މަޤްބުރީގެ އަރިހުން އޭނާގެ ބައްޕަ އަބޫ ރަފީގެ އަރިހުން ކަމަށާއި އޭނާ ޙަސަން ބިން ޢަލީގެ ކައިރިން ފާއިތުވެގެން ދިޔައީ ހަސަން ނަމާދު ކުރަމުން ދަނިކޮށެވެ. ހަސަން އޭނާގެ އިސްތަށިގަނޑު ބަނދެފައި ކަރުގައި ބަހައްޓާފައި ހުރި ނަމަވެސް އަބޫ ރާފީ އަނެއްކާވެސް އެ އިސްތަށިގަނޑު ފަޅާލިއެވެ. ހަސަން ރުޅިއައިސްގެން އޭނާއާ ދިމާއަށް އެނބުރިލިއެވެ. އަބޫ ރަފީ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ނަމާދަށް އެނބުރި ގޮސް ރުޅިއައިސްގެން ނުދާށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: "އަބޫ ރަފީގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން" އެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. އެމީހުން ނަފްރަތު ކުރަނީ އިސްތަށިގަނޑު ބަނދެގެން ނަމާދު ކުރާ މީހަކު." އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވި އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 351
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَافِعِ ابْنِ الْعَمْيَاءِ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّلَاةُ مَثْنَى مَثْنَى تَشَهَّدُ فِي كُلِّ رَكْعَتَيْنِ وَتَخَشَّعُ وَتَضَرَّعُ وَتَمَسْكَنُ وَتَذَرَّعُ وَتُقْنِعُ يَدَيْكَ يَقُولُ تَرْفَعُهُمَا إِلَى رَبِّكَ مُسْتَقْبِلًا بِبُطُونِهِمَا وَجْهَكَ وَتَقُولُ يَا رَبِّ يَا رَبِّ وَمَنْ لَمْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَهُوَ كَذَا وَكَذَاقَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ غَيْرُ ابْنِ الْمُبَارَكِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَنْ لَمْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَهِيَ خِدَاجٌ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ رَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ فَأَخْطَأَ فِي مَوَاضِعَ فَقَالَ عَنْ أَنَسِ بْنِ أَبِي أَنَسٍ وَهُوَ عِمْرَانُ بْنُ أَبِي أَنَسٍ وَقَالَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ وَإِنَّمَا هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعِ ابْنِ الْعَمْيَاءِ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ وَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ الْمُطَّلِبِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مُحَمَّدٌ وَحَدِيثُ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ هُوَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ يَعْنِي أَصَحَّ مِنْ حَدِيثِ شُعْبَةَ
[ސުވައިދު ބިން ނަސްރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުالله ބިން އަލް މުބާރަކް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަލް ލައިތު ބިން ސަޢުދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ޢަބްދުރަބީޙް ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިމްރާން ބިން އަބޫ އަނަސް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން ނާފީޢު ބިން އަލް ޢާމްޔާ`] ގެ އަރިހުން [ރަބީޢަތު އިބްނިލް ހާރިޘް] ގެ އަރިހުން [އަލް ފަދުލް ބިން ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ނަމާދަކީ ދެރަކުޢަތުން ދެރަކުޢަތުން ދެރަކުޢަތުން، ކޮންމެ ދެރަކުޢަތަށްފަހު ތަޝާހުހުދުގައި އިށީނދެ، ޚުޝޫޢު، ބޯލަނބާ، މަޑުމައިތިރިވެ، ދެއަތް އުފުއްލަވާށެވެ’. އެކަލޭގެފާނު އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ: ‘ތިބާގެ ދެއަތް ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް އުފުއްލަވާށެވެ. ތިބާ ބުނަނީ، 'އޭ ރަސްކަލާނގެ، އޭ ރަސްކަލާނގެ، ' އަދި އެކަން ނުކުރާ މީހާ، ދެން އެމީހަކު އެގޮތަށް ކަންތައް ކުރެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ބިން އަލް މުބާރަކް ފިޔަވައި އަދި ހަމައެހެންމެ މި ޙަދީޘާ ބެހޭގޮތުން ވިދާޅުވި މީހުން ފިޔަވައި، 'އެކަން ނުކުރާ މީހާ، ދެން އޭނާގެ ދުޢާއަކީ ފުރިހަމަ ނަމާދެއް ނޫން - ފުރިހަމައެއް ނޫނެވެ-'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑު އަޑުއެހީ މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ؛ ޝުޢުބާ މި ޙަދީޘް ޢަބްދުރަބީޙް ބިން ސަޢީދުގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ނަމަވެސް އެތައް ތަނެއްގައި އެއީ ގޯހެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަނަސް ބިން އަބޫ އަނަސްގެ ކިބައިން އޭނާއަކީ އިމްރާން ބިން އަބޫ އަނަސް'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަބްދުالله ބިން އަލް ހަރީތުސްގެ އަރިހުން، އޭނާއަކީ އަބްދުއްލާން ބިން ނާފީ' ބިން އަލް އަމްޔާ ނަމަވެސް'، ރަބީޢަތު ބިން އަލް ހަރިތުސްގެ އަރިހުން'. ސުއޫބާ ވިދާޅުވީ އަބްދުالله ބިން އަލް ހަރީތުގެ ބާރުގެ މަތިން، އަބްދުލް މުތައްލިބުގެ ބާރުގެ މަތިން، އަލް ފާލް ބިން އައްބާސްގެ ބާރުގެ މަތިން، ރަސޫލާގެ ބާރުގެ މަތިން ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެވެ. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަލް ލައިތުސް ބިން ސަޢުދުގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ޙަސަން ޞަޙީޙްގެ ދަރަޖަ ލިބިފައި ވާއިރު، އެއީ ޞައްޙަ ޙަދީޘްފުޅަށްވުރެ ޞައްޙަ ދަރަޖައެކެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 352
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ ثُمَّ خَرَجَ عَامِدًا إِلَى الْمَسْجِدِ فَلَا يُشَبِّكَنَّ بَيْنَ أَصَابِعِهِ فَإِنَّهُ فِي صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ مِثْلَ حَدِيثِ اللَّيْثِ وَرَوَى شَرِيكٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ وَحَدِيثُ شَرِيكٍ غَيْرُ مَحْفُوظٍ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އަލްލައިތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު އަޖްލާން] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު އަލް މަޤްބުރީ] ގެ އަރިހުން [ކަޢުބު ބިން އުޖުރާ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަދި [ޝަރީކު] މި ޙަދީޘް ފަދައިން [މުޙައްމަދު ބިން އަޖްލާން] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަތުން] [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން މި ޙަދީޘް ފަދައިން ރިވާކުރެއްވިއިރު، ޝާރިޤުގެ ޙަދީޘް ރައްކާތެރިވެފައި ނުވެއެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 353
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَقِيلَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ قَالَ طُولُ الْقُنُوتِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُبْشِيٍّ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ
އަޅުގަނޑުމެން [އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ [ޖާބިރު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން ބިން އުޔާނާ] އަށް [އަބޫ އަޒްޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ؛ 'ރަސޫލާއާ ސުވާލު ކުރެވުނީ، އެންމެ ރަނގަޅީ ކޮން ދުޢާއެއް ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ: 'ދިގު ދިގު' އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިކަމުގައި ޢަބްދުالله ބިން ޙުބްޝީ އާއި އަނަސް ބިން މާލިކުގެ އަރިހުން ވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޖާބިރު ބިން އަބްދުالله ގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މި ޙަދީޘް ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ ގިނަ ޗޭނުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ފޯރުކޮށްދިނުމުންނެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 354
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ قَالَ و حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ رَجَاءٌ قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ هِشَامٍ الْمُعَيْطِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي مَعْدَانُ بْنُ طَلْحَةَ الْيَعْمَرِيُّ قَالَلَقِيتُ ثَوْبَانَ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ لَهُ دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ يَنْفَعُنِي اللَّهُ بِهِ وَيُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ فَسَكَتَ عَنِّي مَلِيًّا ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ فَقَالَ عَلَيْكَ بِالسُّجُودِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ عَبْدٍ يَسْجُدُ لِلَّهِ سَجْدَةً إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ بِهَا دَرَجَةً وَحَطَّ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةًقَالَ مَعْدَانُ بْنُ طَلْحَةَ فَلَقِيتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَسَأَلْتُهُ عَمَّا سَأَلْتُ عَنْهُ ثَوْبَانَ فَقَالَ عَلَيْكَ بِالسُّجُودِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ عَبْدٍ يَسْجُدُ لِلَّهِ سَجْدَةً إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ بِهَا دَرَجَةً وَحَطَّ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةً قَالَ مَعْدَانُ بْنُ طَلْحَةَ الْيَعْمَرِيُّ وَيُقَالُ ابْنُ أَبِي طَلْحَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي فَاطِمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ثَوْبَانَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ فِي كَثْرَةِ الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْبَابِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ طُولُ الْقِيَامِ فِي الصَّلَاةِ أَفْضَلُ مِنْ كَثْرَةِ الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ و قَالَ بَعْضُهُمْ كَثْرَةُ الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ أَفْضَلُ مِنْ طُولِ الْقِيَامِ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ قَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا حَدِيثَانِ وَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ و قَالَ إِسْحَقُ أَمَّا فِي النَّهَارِ فَكَثْرَةُ الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ وَأَمَّا بِاللَّيْلِ فَطُولُ الْقِيَامِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ رَجُلٌ لَهُ جُزْءٌ بِاللَّيْلِ يَأْتِي عَلَيْهِ فَكَثْرَةُ الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ فِي هَذَا أَحَبُّ إِلَيَّ لِأَنَّهُ يَأْتِي عَلَى جُزْئِهِ وَقَدْ رَبِحَ كَثْرَةَ الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا قَالَ إِسْحَقُ هَذَا لِأَنَّهُ كَذَا وُصِفَ صَلَاةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِاللَّيْلِ وَوُصِفَ طُولُ الْقِيَامِ وَأَمَّا بِالنَّهَارِ فَلَمْ يُوصَفْ مِنْ صَلَاتِهِ مِنْ طُولِ الْقِيَامِ مَا وُصِفَ بِاللَّيْلِ
[އަބޫ އައްމާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [އަލް ވަލީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ އަދި [އަބޫ މުޙައްމަދު ރާޖާ`] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [އަލް ވަލީދު ބިން މުސްލިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލް އައުޒާޢީ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަލް ވަލީދު ބިން ހިޝާމް އަލް މުޢާއިތީ] އަޅުގަނޑަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ [މަޢުދާން ބިން ތަލްޙާ އަލް ޔަޢުމަރީ] ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަހަރެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަޅާ [ތަސަބާން] އާއި ބައްދަލުވެ، އަހަރެން އެދުނީ، الله އަހަންނަށް ފައިދާހުރި ޢަމަލެއް ދައްކަވައި، އަހަރެން ސުވަރުގެއަށް ވައްދަވާށެވެ. އިރުކޮޅަކު ހިމޭންވެފައި ހުރެފައި، ދެން އަހަރެންނާ ދިމާއަށް އެނބުރިލަމުން ބުންޏެވެ؛ 'ސަޖިދަކުރޭ، ސަބަބަކީ الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިފައި ވާތީއެވެ: 'އެއްވެސް އަޅަކު އެއް ދަރަޖައަކުން މަތިވެރިކޮށް، އެއް ފާފަ ފޮހެލައްވައިފިނަމަ މެނުވީ އެއް ސަޖިދައަކުން الله އަށް ސަޖިދައެއް ނުކުރެއެވެ.' [މަޢުދާން އަބޫ ތަލްޙާ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'އަހަރެން [އަބޫ ދަރުދާ`] އާއި ބައްދަލުކޮށް، ދެން އަހަރެން ތައުބާން ގާތު އެދުނީ ކޮން އެއްޗެއްތޯ އަހާލުމުން، އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ، 'ތިބާ ސަޖިދަކުރަންވީ، ސަބަބަކީ الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިއްޖެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މަޢުދާން ބިން ތަލްހާ އަލް ޔަޢުމަރީ، އިބްނު އަބޫ ތަލްޙާ ވެސް ކިޔައެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ހުރައިރާ އާއި އަބޫ އުމާމާ އާއި އަބޫ ފާތިމަތުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ތައުބާނުގެ ޙަދީޘާއި އަބޫ ދަރުދާގެ ޙަދީޘް` އަކީ ރުކޫޢުކުރުމާއި ސަޖިދަކުރުމުގެ އަދަދާއި ބެހޭގޮތުން ޙަސަން ޞަޙީޙް' އެވެ. މި މައްސަލައިގައި އިލްމުވެރިން ޚިޔާލުތަފާތުވި ކަމަށް ބައެއް ބޭފުޅުން ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ނަމާދުގައި ގިނައިރު ކޮޅަށް ހުރުމަކީ ރުކޫޢުކުރުމާއި ސަޖިދަ އިތުރުކުރުމަށްވުރެ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ'. އަނެއް ބަޔަކު ބުނި އިރު؛ 'ކޮޅަށް ހުންނަ ވަގުތު އިތުރުކުރުމަށްވުރެ ރުކޫޢުކުރުމާއި ސަޖިދަ އިތުރުކުރުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް'. އަހުމަދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ދެ ޙަދީޘެއްގެ ގޮތުގައި ވާރިދުވެފައިވީނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު ޙުކުމެއް ނުދެއްވައެވެ'. އިސްހާގު ވިދާޅުވި އިރު؛ 'ދުވާލު ވަގުތު އޭނާ ރުކޫޢުކުރުމާއި ސަޖިދަކުރުން އިތުރުކުރަންވާނެއެވެ. ރޭގަނޑު ވަގުތު އޭނާ ކޮޅަށް ހުންނަ ވަގުތު އިތުރުކުރަން ޖެހެއެވެ. ރޭގަނޑުގެ އެހެން ވަގުތެއް - އެހެން ނަމާދަކަށް - ލިބިފައިވާ މީހަކު ފިޔަވައި، ދެން އޭނާގެ ރުކޫޢު އަދި ސަޖިދަ އިތުރުކުރުން އިސްކަންދެއެވެ. އެހެނީ އޭނާއަށް އެ ވަގުތު ބޭނުންކުރެވޭނީ އޭނާގެ ރުކޫޢުކުރުމާއި ސަޖިދަ އިތުރުވުމުން ފައިދާ ލިބެންދެން'ނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިޝާޤް މިހެން ވިދާޅުވީ ނަބިއްޔާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރާއިރު އަބަދުވެސް ދިގުދެމިގެންދާ ކަމުގައި ސިފަކުރެވިފައިވާއިރު، ދުވާލު ވަގުތު ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރާވަރަށް ލަސްނުކުރައްވާތީއެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 355
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ ضَمْضَمِ بْنِ جَوْسٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقَتْلِ الْأَسْوَدَيْنِ فِي الصَّلَاةِ الْحَيَّةُ وَالْعَقْرَبُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي رَافِعٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَكَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ قَتْلَ الْحَيَّةِ وَالْعَقْرَبِ فِي الصَّلَاةِ و قَالَ إِبْرَاهِيمُ إِنَّ فِي الصَّلَاةِ لَشُغْلًا وَالْقَوْلُ الْأَوَّلُ أَصَحُّ
އަޅުގަނޑުމެން [ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިސްމާޢީލް ބިން އުލައިއްޔާ] - އެއީ އިބްނު އިބްރާހީމް - [ޢަލީ ބިން އަލް މުބާރަކް] ގެ އަރިހުން [ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކާތިރު] ގެ އަރިހުން [ދުލަމްދްލަމް ބިން ޖާއުސް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކަމަށް ރިވާވެގެންވެއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަމުރުކުރެއްވީ ނަމާދުގައި ކަޅު ދެ ޖަނަވާރެއް ކަމަށްވާ ހަރުފައާއި ކަޅުވަކަރު މިޔަރު މަރާލުމަށެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިކަމުގައި އިބްނު ޢައްބާސް އާއި އަބޫ ރަފީގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ޢިލްމުވެރިން މިޙަދީޘް ޢަމަލުކުރެއްވިއެވެ. މި ރައުޔު އަހުމަދާއި އިސްހާގު ވެސް ނެގިއެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ނަމާދުގައި ހަރުފައާއި ކަޅުވަކަރު މިޔަރު މަރާލުމަކީ ނުރުހޭ ކަމެކެވެ. އިބްރާހިމް ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން ނަމާދުގައި އަވަދިނެތި އުޅެއެވެ'. ފުރަތަމަ ރައުޔަކީ މާ ސަހީހެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 356
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ الْأَسَدِيِّ حَلِيفِ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فِي صَلَاةِ الظُّهْرِ وَعَلَيْهِ جُلُوسٌ فَلَمَّا أَتَمَّ صَلَاتَهُ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ يُكَبِّرُ فِي كُلِّ سَجْدَةٍ وَهُوَ جَالِسٌ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ وَسَجَدَهُمَا النَّاسُ مَعَهُ مَكَانَ مَا نَسِيَ مِنْ الْجُلُوسِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ
އަޅުގަނޑުމެން [ޤުޠައިބާ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްލައިތު] އަށް [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [އަލްއަޢްރާޖް] ގެ އަރިހުން ބަނޫ ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބުގެ ބައިވެރިއެއް [ޢަބްދުالله ބިން ބުހައިނާ އަލް އަސާދީ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ފަހެ ނިމުމުން އޭނާ ދެފަހަރު ސަޖިދަކުރީ ކޮންމެ ސަޖިދައަކަށްފަހު ތަކްބީރު ކިޔައި ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން އިށީނދެގެންނެވެ. އޭނާ ހަނދާން ނެތިގެން ދިޔަ އިށީނުމުގެ ހަނދާނުގައި މީސްތަކުން އޭނާއާއެކު ދެފަހަރެއްގެ މަތިން ސަޖިދަ ޖަހާލިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިކަމުގައި ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފްގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާޔަތެއް ވެއެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 357
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى وَأَبُو دَاوُدَ قَالَا حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ السَّائِبِ الْقَارِئَ كَانَايَسْجُدَانِ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ قَبْلَ التَّسْلِيمِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ بُحَيْنَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ يَرَى سَجْدَتَيْ السَّهْوِ كُلِّهِ قَبْلَ السَّلَامِ وَيَقُولُ هَذَا النَّاسِخُ لِغَيْرِهِ مِنْ الْأَحَادِيثِ وَيَذْكُرُ أَنَّ آخِرَ فِعْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عَلَى هَذَا و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ إِذَا قَامَ الرَّجُلُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ فَإِنَّهُ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ قَبْلَ السَّلَامِ عَلَى حَدِيثِ ابْنِ بُحَيْنَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ ابْنُ بُحَيْنَةَ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَالِكٍ وَهُوَ ابْنُ بُحَيْنَةَ مَالِكٌ أَبُوهُ وَبُحَيْنَةُ أُمُّهُ هَكَذَا أَخْبَرَنِي إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمَدِينِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي سَجْدَتَيْ السَّهْوِ مَتَى يَسْجُدُهُمَا الرَّجُلُ قَبْلَ السَّلَامِ أَوْ بَعْدَهُ فَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنْ يَسْجُدَهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ و قَالَ بَعْضُهُمْ يَسْجُدُهُمَا قَبْلَ السَّلَامِ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مِثْلِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَرَبِيعَةَ وَغَيْرِهِمَا وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَتْ زِيَادَةً فِي الصَّلَاةِ فَبَعْدَ السَّلَامِ وَإِذَا كَانَ نُقْصَانًا فَقَبْلَ السَّلَامِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ و قَالَ أَحْمَدُ مَا رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَجْدَتَيْ السَّهْوِ فَيُسْتَعْمَلُ كُلٌّ عَلَى جِهَتِهِ يَرَى إِذَا قَامَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ عَلَى حَدِيثِ ابْنِ بُحَيْنَةَ فَإِنَّهُ يَسْجُدُهُمَا قَبْلَ السَّلَامِ وَإِذَا صَلَّى الظُّهْرَ خَمْسًا فَإِنَّهُ يَسْجُدُهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَإِذَا سَلَّمَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِنْ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَإِنَّهُ يَسْجُدُهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَكُلٌّ يُسْتَعْمَلُ عَلَى جِهَتِهِ وَكُلُّ سَهْوٍ لَيْسَ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذِكْرٌ فَإِنَّ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ قَبْلَ السَّلَامِ و قَالَ إِسْحَقُ نَحْوَ قَوْلِ أَحْمَدَ فِي هَذَا كُلِّهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ كُلُّ سَهْوٍ لَيْسَ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذِكْرٌ فَإِنْ كَانَتْ زِيَادَةً فِي الصَّلَاةِ يَسْجُدُهُمَا بَعْدَ السَّلَامِ وَإِنْ كَانَ نُقْصَانًا يَسْجُدُهُمَا قَبْلَ السَّلَامِ
އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝަރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެގެންވާ [ޢަބްދުލްޢަޢްލާ] އާއި [އަބޫދާއޫދު] އެދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙިޝާމް] އަށް [ޔަޙްޔާ ބިން އަބީ ކާތިރު] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ [އަބޫ ޙުރައިރާ] އާއި [ޢަބްދުالله ބިން އަސް ސަޢީބު އަލް ޤާރީ`] ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން ދެ ސަޖިދައަކުން ސަޖިދަ ކުރެއްވި ކަމަށެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ބުހައިނާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. އަދި މިއީ ޝާފިޢީ ނެންގެވި ރައުޔެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަތީ ހަނދާންނެތުމުގެ ދެ ސަޖިދައަކީ ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން ކުރެވުނު ކަމެއް ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަހުމަދާއި އިސްހާގު ބުންޏެވެ؛ 'ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައި މީހަކު ކޮޅަށް ހުރެއްޖެނަމަ، އިބްނު ބުހައިނާގެ ޙަދީޘުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން ދެފަހަރު ސަޖިދަކުރަން ޖެހެއެވެ. އަދި ޢަބްދުالله އިބްނު ބުހައިނާ އަކީ ޢަބްދުﷲ ބިން މާލިކު އެވެ. އެއީ އިބްނު ބުނައިނާ، ބައްޕަގެ ނަމަކީ މާލިކު އަދި މަންމައަށް ކިޔަނީ ބުހައިނާ އެވެ. މިއީ ޢަލީ ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން އަލް މަދީނީގެ އަރިހުން އިސްޙާޤު ބިން މަންޝޫރު އަޅުގަނޑަށް އަންގަވައިދެއްވި ގޮތެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ސަލާމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ސަލާމް ކުރުމަށްފަހު ސަޖިދަ ކުރަންވީ ކޮން އިރަކުތޯ ޢިލްމުވެރިންގެ ޚިޔާލު ތަފާތުވެއެވެ. އޭގެތެރެއިން ބައެއް މީހުން ހީކުރަނީ އެއީ ސަލާމަށްފަހު ކުރާ ކަމެއް ކަމުގައެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ ސުފްޔާން އަތުއްސާއުރީ އާއި ކުފާގެ ރައްޔިތުންނެވެ. އެހެން ބައެއް މީހުން ދެކޭގޮތުގައި އެއީ ސަލާމުގެ ކުރިން ކުރާ ކަމެއް ކަމުގައެވެ. މި ރައުޔަކީ ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު، ރަބީޢަތް ފަދަ ބޭފުޅުން ފަދަ މަދީނާގެ ފިޤުހުވެރިން ވަރަށް ބޮޑަށް ގެންގުޅުއްވާ ރައުޔެކެވެ. މި ރައުޔަކީ އިމާމް ޝާފިޢީވެސް ގެންގުޅުއްވާ ރައުޔެކެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ، 'އިތުރުގެ ސިފައިގައި ނަމަ ސަޖިދަ ކުރެވެނީ ސަލާމަށް ފަހު ނަމަވެސް ރަކުޢަތްތައް ނެތުމުގެ ސިފައިގައި ނަމަ ސަލާމުގެ ކުރިންނެވެ' ކަމަށެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ މަލިކު ބިން އަނަސް އެވެ. އިމާމް އަޙްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއީ ދުވަހަކުވެސް ރަސޫލާގެ އަރިހުން، މާތްالله ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން، ޞަޙީބުގެ ދެ ސަޖިދައާ ބެހޭގޮތުން ރިވާވެފައި ނުވާތީ، އެ ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރަމުން ދިޔައީ އެއާއެކުގައިވާ ޙާލަތާ އެއްގޮތަށެވެ. އިބްނު ބުހައިނާގެ ޙަދީޘްގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައި މީހަކު ކޮޅަށް ހުރެއްޖެނަމަ، ދެން ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން ދެފަހަރު ސަޖިދަކުރެއެވެ. މެންދުރު ފަސް ރަކުޢަތް ނަމާދުކޮށްފިނަމަ ދެން ސަލާމަށްފަހު ދެފަހަރު ސަޖިދަކުރެއެވެ. އަދި ޒުހުރު ނަމާދު ނުވަތަ ޢަޞްރު ނަމާދުގެ ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައި ސަލާމް ކިޔާނަމަ ދެން ސަލާމަށްފަހު ސަޖިދަކުރެ އެވެ. ކޮންމެ ކަމެއްވެސް ކުރަނީ މައްސަލައާ އެއްގޮތަށެވެ. އަދި ކޮންމެ ހަނދާނުން ދުވަހަކުވެސް ރަސޫލާގެ ތާރީޚުގެ ވާހަކައެއް ނުދައްކަވާ، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ދެއްވާށި، ސަބަބަކީ ހަގީގަތުގައި އެ ދެ ސަޖިދައަކީ ސަލާމުގެ ކުރިން ކުރާ ދެ ސަޖިދައެވެ. މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން އިމާމް އިސްޙާޤުވެސް އިމާމް އަޙްމަދު ވިދާޅުވި އެއްޗަކާ އެއްވަރަށް ސަލާމަތުން ވިދާޅުވެފައިވަނީ ހަމައެކަނި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 358
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ خَمْسًا فَقِيلَ لَهُ أَزِيدَ فِي الصَّلَاةِ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا سَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
އަޅުގަނޑުމެން [އިޝާޤު ބިން މަންސޫރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަހުދީ] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢޫބާ] އަށް [އަލްޙަކަމް] އިން [އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [އަލްޤާމާ] އިން [ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މެންދުރު ނަމާދުގެ ފަސް ރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. އޭނާއާ ސުވާލު ކުރެވުނީ، ނަމާދު އިތުރު ކުރެވެނީ ހެއްޔެވެ؟ އެހެންކަމުން ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން ދެފަހަރު ސަޖިދަ ކުރެއްވިއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 359
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ بَعْدَ الْكَلَامِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ
އަޅުގަނޑުމެން [ހަންނަދު] އާއި [މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަށް ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] [އަލްއަޢުމާސީ] ގެ އަރިހުން [އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [އަލްޤާމާ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވާހަކަ ދެއްކުމަށްފަހު ދެފަހަރު ސަޖިދަ ކުރެއްވިއެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި މުޢާވިޔަތާއި، ޢަބްދުالله ބިން ޖަޢުފާރާއި، އަބޫ ޙުރައިރާގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާޔަތުތަކެއް ވެއެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 360
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَهُمَا بَعْدَ السَّلَامِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ أَيُّوبُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ وَحَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ الظُّهْرَ خَمْسًا فَصَلَاتُهُ جَائِزَةٌ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ وَإِنْ لَمْ يَجْلِسْ فِي الرَّابِعَةِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا صَلَّى الظُّهْرَ خَمْسًا وَلَمْ يَقْعُدْ فِي الرَّابِعَةِ مِقْدَارَ التَّشَهُّدِ فَسَدَتْ صَلَاتُهُ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ
[އަޙްމަދު ބިން މާނީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [ޙުސައިމް] ވަނީ [ޙިޝާމް ބިން ޙަސަން] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން ސިރީން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ސަލާމަށްފަހު ހަނދާންނެތުމަށްޓަކައި ދެ ސަޖިދައެއް ކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އައްޔޫބު] އާއި [އިބްނު ސިރީން] ގެ ބައެއް މީހުންނެވެ. އަދި އިބްނު މަސްޢޫދުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެއް ކަމަށް އެބޭކަލުން ވިދާޅުވެއެވެ؛ 'ފިރިހެނަކު ޛުޙްރު ނަމާދުގެ ފަސް ރަކުޢަތް ނަމާދުކޮށްފިނަމަ، އެ ނަމާދަކީ ޞައްޙަ ނަމާދެއް ކަމަށާއި، ހަތަރުވަނަ ރަކުޢަތުގައި އިށީނދެގެން ނުވިޔަސް ހަނދާންނެތުމަށްޓަކައި ދެ ސަޖިދައެއް ކުރަންވާނެ ކަމަށެވެ. މިއީ އިމާމް ޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނަނީ "ފިރިހެނަކު ފަސް ރަކުޢަތް ޛުޙްރު ނަމާދުކޮށް ހަތަރުވަނަ ރަކުޢަތުގައި އިށީނދެގެން ނުގޮސް، އޭގެ ބަދަލުގައި ތަޝާހުދުގައި އިށީނދެއްޖެނަމަ، އޭނާގެ ނަމާދު ބާޠިލުވާނެއެވެ. މިއީ ސުފްޔާން އަތުސް ޓްސައުރީއާއި ކުފާގެ ބައެއް މީހުންގެ ރައުޔެވެ."
