Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 321
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍيَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا حَضَرَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَسَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَابْنُ عُمَرَ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ يَقُولَانِ يَبْدَأُ بِالْعَشَاءِ وَإِنْ فَاتَتْهُ الصَّلَاةُ فِي الْجَمَاعَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يَبْدَأُ بِالْعَشَاءِ إِذَا كَانَ طَعَامًا يَخَافُ فَسَادَهُ وَالَّذِي ذَهَبَ إِلَيْهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ أَشْبَهُ بِالِاتِّبَاعِ وَإِنَّمَا أَرَادُوا أَنْ لَا يَقُومَ الرَّجُلُ إِلَى الصَّلَاةِ وَقَلْبُهُ مَشْغُولٌ بِسَبَبِ شَيْءٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَ لَا نَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ وَفِي أَنْفُسِنَا شَيْءٌ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي [عز زهري] کان [انس] نبي ڪريم ﷺ تائين، پاڻ فرمايو: 'جيڪڏهن رات جو ماني تيار هجي ۽ اقامت چئي وڃي ته پوءِ رات جي ماني سان شروع ڪريو'. پاڻ فرمايو: 'هن باب ۾ عائشه، ابن عمر، سلمه بن الاکوع ۽ ام سلمه کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ 'انس کان هي حديث حسن طور تي صحيح آهي. هن حديث تي رسول الله ﷺ جي اصحابن مان ڪجهه سائنسدانن عمل ڪيو، جهڙوڪ ابوبڪر ۽ ابن عمر. هي راءِ احمد ۽ اسحاق پاران به ورتي وئي، ٻنهي چيو ته؛ 'انهي کي رات جي ماني سان شروع ڪرڻ گهرجي جيتوڻيڪ هو جماعت جي نماز ڇڏي ڏئي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'مون الجارود کي چوندي ٻڌو آهي؛ مون وکيع کي هن حديث بابت چوندي ٻڌو آهي، 'جيڪڏهن هن کي خدشو آهي ته هن جو کاڌو خراب ٿي ويندو - سڙي ويندو - ته پوءِ هن کي پهرين رات جو ماني کائڻ گهرجي.' رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ ٻين مان ڪجهه عالمن جو رايو وڌيڪ قابلِ عمل آهي، پر اهي اهو چاهين ٿا ته انسان پنهنجي دل سان نماز پڙهي ۽ ڪنهن به شيءِ ۾ مشغول نه هجي. ابن عباس کان روايت آهي ته هن چيو ته: "اسان نماز نه پڙهندا آهيون جڏهن اسان جي دلين ۾ ڪجهه هوندو آهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 322
وَرُوِي عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِذَا وُضِعَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِقَالَ وَتَعَشَّى ابْنُ عُمَرَ وَهُوَ يَسْمَعُ قِرَاءَةَ الْإِمَامِ قَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ
ابن عباس کان روايت آهي ته، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، ته پاڻ فرمايو: 'جيڪڏهن رات جو ماني تيار هجي ۽ اقامت چئي وڃي ته پوءِ رات جو ماني کي پهرين رکو'. پاڻ فرمايو: 'ابن عمر رات جو ماني کائي رهيو هو ۽ امام جي قرات ٻڌي رهيو هو'. پاڻ فرمايو: 'اسان کي [حناد] اهڙي طرح ٻڌايو، هن چيو؛ اسان کي [عبده] [عبيدالله] [نافع] [ابن عمر] کان ٻڌايو آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 323
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْكِلَابِيُّ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ وَهُوَ يُصَلِّي فَلْيَرْقُدْ حَتَّى يَذْهَبَ عَنْهُ النَّوْمُ فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا صَلَّى وَهُوَ يَنْعَسُ لَعَلَّهُ يَذْهَبُ يَسْتَغْفِرُ فَيَسُبُّ نَفْسَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [هارون بن اسحاق الحمداني] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [عبدة بن سليمان الڪلابي] [هشام بن عروه] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عيسيه] بيان ڪيو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي: 'جيڪڏهن توهان مان ڪو نماز پڙهي رهيو آهي ته ان کي سمهڻ گهرجي. ڇاڪاڻ ته جيڪڏهن توهان مان ڪو ننڊ ۾ نماز پڙهي ٿو ته اهو ممڪن آهي ته جڏهن هو بخشش گهري ٿو ته اهو اصل ۾ پاڻ کي ملامت ڪري ٿو.' هن باب ۾ انس ۽ ابو هريره کان به هڪ روايت آهي. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث 'عيسيه' حسن صحيح آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 324
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ أَبَانَ بْنِ يَزِيدَ الْعَطَّارِ عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ الْعُقَيْلِيِّ عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ رَجُلٍ مِنْهُمْ قَالَكَانَ مَالِكُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ يَأْتِينَا فِي مُصَلَّانَا يَتَحَدَّثُ فَحَضَرَتْ الصَّلَاةُ يَوْمًا فَقُلْنَا لَهُ تَقَدَّمْ فَقَالَ لِيَتَقَدَّمْ بَعْضُكُمْ حَتَّى أُحَدِّثَكُمْ لِمَ لَا أَتَقَدَّمُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ زَارَ قَوْمًا فَلَا يَؤُمَّهُمْ وَلْيَؤُمَّهُمْ رَجُلٌ مِنْهُمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ قَالُوا صَاحِبُ الْمَنْزِلِ أَحَقُّ بِالْإِمَامَةِ مِنْ الزَّائِرِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذِنَ لَهُ فَلَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ بِهِ و قَالَ إِسْحَقُ بِحَدِيثِ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ وَشَدَّدَ فِي أَنْ لَا يُصَلِّيَ أَحَدٌ بِصَاحِبِ الْمَنْزِلِ وَإِنْ أَذِنَ لَهُ صَاحِبُ الْمَنْزِلِ قَالَ وَكَذَلِكَ فِي الْمَسْجِدِ لَا يُصَلِّي بِهِمْ فِي الْمَسْجِدِ إِذَا زَارَهُمْ يَقُولُ لِيُصَلِّ بِهِمْ رَجُلٌ مِنْهُمْ
اسان کي [محمود بن غيلان] ۽ [حناد] ٻنهي ٻڌايو آهي؛ اسان کي [واقعي] [ابن بن يزيد الاثار] کان [بديل بن ميسرة العقيلي] کان [ابو عطيه] - بني عقيل مان هڪ شخص کان ٻڌايو آهي - هن چيو ته؛ '[مالڪ بن الحويرتس] اسان جي نماز واري جاءِ تي ڪنهن ڳالهه تي بحث ڪرڻ لاءِ آيو، پوءِ جڏهن نماز جو وقت آيو ته اسان ان کي چيو ته، 'توهان کي امام بڻجڻ لاءِ اڳتي اچڻ گهرجي،' پر هن جواب ڏنو ته، 'توهان مان هڪ کي امام بڻجڻ لاءِ اڳتي اچڻ گهرجي جيستائين مان توهان کي نه ٻڌايان ته مان ڇو اڳتي اچڻ نٿو چاهيان. مون رسول الله ﷺ کي فرمائيندي ٻڌو آهي ته: 'جيڪو ڪنهن قوم جي زيارت ڪري، اهو انهن لاءِ امام نه بڻجي، پر انهن مان هڪ امام بڻجي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي.' هن حديث تي نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ ايندڙن مان ڪيترن ئي عالمن عمل ڪيو. انهن چيو ته، "گهر جو مالڪ مهمان کان امام ٿيڻ جو وڌيڪ حقدار آهي." جڏهن ته ڪجهه ٻين عالمن چيو ته، "جيڪڏهن ميزبان اجازت ڏئي ٿو، ته ان جي امام ٿيڻ ۾ ڪو به نقصان ناهي." اسحاق مالڪ بن الحويرت جي حديث جي بنياد تي دليل ڏنو ۽ ثابت قدم رهيو ته؛ هڪ شخص کي ميزبان طرفان نماز جي امامت ڪرڻ جي اجازت ناهي جيتوڻيڪ ان وٽ اجازت هجي." ۽ اسحاق اهو به چيو ته، "اهو مسجد ۾ به لاڳو ٿئي ٿو، هڪ شخص کي ماڻهن جي هڪ گروهه جي امامت ڪرڻ جي اجازت ناهي جنهن سان هو ملندو آهي. ۽ هن کي چوڻ گهرجي ته، "انهن مان هڪ کي امام بڻايو وڃي."
حديث
Imam Tirmidzi : 325
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِي حَيٍّ الْمُؤَذِّنِ الْحِمْصِيِّ عَنْ ثَوْبَانَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ أَنْ يَنْظُرَ فِي جَوْفِ بَيْتِ امْرِئٍ حَتَّى يَسْتَأْذِنَ فَإِنْ نَظَرَ فَقَدْ دَخَلَ وَلَا يَؤُمَّ قَوْمًا فَيَخُصَّ نَفْسَهُ بِدَعْوَةٍ دُونَهُمْ فَإِنْ فَعَلَ فَقَدْ خَانَهُمْ وَلَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ وَهُوَ حَقِنٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ثَوْبَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ السَّفْرِ بْنِ نُسَيْرٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَأَنَّ حَدِيثَ يَزِيدَ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِي حَيٍّ الْمُؤَذِّنِ عَنْ ثَوْبَانَ فِي هَذَا أَجْوَدُ إِسْنَادًا وَأَشْهَرُ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي، اسان کي [اسماعيل بن عياسي] ٻڌايو آهي، مون کي [حبيب بن صالح] ٻڌايو آهي، [يزيد بن سيرهبيل] کان، [ابو حئي المعذين الحمش] کان، [ثوبان] کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'ڪنهن شخص لاءِ اهو حلال ناهي ته هو ٻئي جي گهر ۾ نظر ڪري جيستائين ان کي اجازت نه ملي، جيڪڏهن هو اجازت کان سواءِ ڏسندو رهي ته هو داخل ٿي ويو. ۽ ڪو به ماڻهو ڪنهن امام جي حيثيت سان ماڻهن جي امامت نه ڪري ۽ پوءِ انهن کي شامل ڪرڻ کان سواءِ پاڻ لاءِ نماز وقف نه ڪري، جيڪڏهن هو ائين ڪري ٿو ته پوءِ هن خيانت ڪئي آهي. ۽ ڪنهن شخص کي پيشاب ۾ روڪي نماز پڙهڻ جي به اجازت ناهي.' هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابو هريره ۽ ابو امامه کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ثوبه جي حديث حسن جي درجي تي آهي.' هي حديث [معاويه بن صالح] کان [عاصفر بن نصير] کان [يزيد بن سيوريه] کان [ابو امامه] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي وئي آهي. هي حديث [يزيد بن سيوريه] کان [ابو هريره] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان پڻ روايت ڪئي وئي آهي. اهو ائين آهي جيئن يزيد بن سيوريه جي حديث، ابو حئي المعذين کان، جيڪو تسوبان کان هن مسئلي تي مشهور آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 326
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى بْنُ وَاصِلِ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الْأَسَدِيُّ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ دَلْهَمٍ عَنْ الْحَسَنِ قَال سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَةً رَجُلٌ أَمَّ قَوْمًا وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ وَامْرَأَةٌ بَاتَتْ وَزَوْجُهَا عَلَيْهَا سَاخِطٌ وَرَجُلٌ سَمِعَ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ ثُمَّ لَمْ يُجِبْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَطَلْحَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ لَا يَصِحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلٌ قَالَ أَبُو عِيسَى وَمُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ تَكَلَّمَ فِيهِ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَضَعَّفَهُ وَلَيْسَ بِالْحَافِظِ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يَؤُمَّ الرَّجُلُ قَوْمًا وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ فَإِذَا كَانَ الْإِمَامُ غَيْرَ ظَالِمٍ فَإِنَّمَا الْإِثْمُ عَلَى مَنْ كَرِهَهُ و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ فِي هَذَا إِذَا كَرِهَ وَاحِدٌ أَوْ اثْنَانِ أَوْ ثَلَاثَةٌ فَلَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ بِهِمْ حَتَّى يَكْرَهَهُ أَكْثَرُ الْقَوْمِ
اسان کي [عبدالاعليٰ بن واشيل بن عبدالاعليٰ ڪوفي] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [محمد بن القاسم الاسدي] ٻڌايو آهي [الفضل بن دلهم] کان [الحسن] چيو آهي ته؛ مون [انس بن مالڪ] کي چوندي ٻڌو آهي ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم ٽن ماڻهن تي لعنت ڪئي آهي؛ اهو ماڻهو جيڪو ڪنهن قوم جي اڳواڻي ڪري ۽ اهي ان کي پسند نه ڪن، اها زال جيڪا رات گذاري جڏهن ته ان جو مڙس ان تي ناراض هجي ۽ اهو ماڻهو جيڪو حييٰ جي اذان ٻڌي 'علل الفلاح - اچو ته فتح ڏانهن وڃون - پر ان کي پورو نه ڪري'. امام ترمذي چيو آهي؛ 'هن باب ۾ ابن عباس، طلحه، عبدالله بن عمرو ۽ ابو امامه کان به حديثون آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'انس' جي حديث صحيح نه آهي، ڇاڪاڻ ته حديث حسن کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان مرسل ۾ نقل ڪئي وئي آهي. ابو عيسيٰ چيو؛' 'محمد بن القاسم تي امام احمد بن حنبل بحث ڪيو آهي ۽ ان کي ڪمزور ڪيو آهي، ۽ هو حافظ نه هو - هڪ مضبوط حافظ -. ڪجهه عالمن اهو سمجهن ٿا ته ڪنهن ماڻهو لاءِ ڪنهن گروهه جي اڳواڻي ڪرڻ مکروه آهي جڏهن ته اهي ان کي پسند نه ڪن، پر جيڪڏهن امام ظالم نه آهي ته پوءِ گناهه انهن ڏانهن موٽندو آهي جيڪي ان کي ناپسند ڪن ٿا. ساڳئي وقت، امام احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي؛ ته جيڪڏهن ناپسند ڪندڙ ماڻهو صرف هڪ، ٻه يا ٽي آهن، ته پوءِ انهن جي اڳواڻي ڪرڻ ۾ ڪو به حرج ناهي جيستائين ناپسند ڪندڙ گهڻا ماڻهو نه هجن.'
حديث
Imam Tirmidzi : 327
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُصْطَلِقِ قَالَكَانَ يُقَالُ أَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ اثْنَانِ امْرَأَةٌ عَصَتْ زَوْجَهَا وَإِمَامُ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَقَالَ هَنَّادٌ قَالَ جَرِيرٌ قَالَ مَنْصُورٌ فَسَأَلْنَا عَنْ أَمْرِ الْإِمَامِ فَقِيلَ لَنَا إِنَّمَا عَنَى بِهَذَا أَئِمَّةً ظَلَمَةً فَأَمَّا مَنْ أَقَامَ السُّنَّةَ فَإِنَّمَا الْإِثْمُ عَلَى مَنْ كَرِهَهُ
اسان کي حناد چيو آهي؛ اسان کي جرير ٻڌايو آهي [منصور] کان [هلال بن يساف] کان [زياد بن ابو الجعد] کان [عمرو بن الحارث بن المشطلق] کان، هن چيو آهي ته قيامت جي ڏينهن سڀ کان سخت عذاب ٻن ماڻهن کي ملندو: هڪ عورت جيڪا پنهنجي مڙس جي نافرماني ڪري ٿي ۽ هڪ قوم جي امام جي جڏهن ته اهي ان کان نفرت ڪن ٿا. هن چيو ته حناد چيو ته جرير چيو ته منصور چيو ته پوءِ اسان امام بابت پڇيو ته اسان کي چيو ويو ته هن معاملي ۾ صرف ظالم امام جو ذڪر ڪيو ويو آهي، جڏهن ته امام جيڪي سنت کي برقرار رکن ٿا، گناهه اهو آهي ته ماڻهو انهن کان نفرت ڪن.
حديث
Imam Tirmidzi : 328
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنَا أَبُو غَالِبٍ قَال سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَةٌ لَا تُجَاوِزُ صَلَاتُهُمْ آذَانَهُمْ الْعَبْدُ الْآبِقُ حَتَّى يَرْجِعَ وَامْرَأَةٌ بَاتَتْ وَزَوْجُهَا عَلَيْهَا سَاخِطٌ وَإِمَامُ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو غَالِبٍ اسْمُهُ حَزَوَّرٌ
اسان کي [محمد بن اسماعيل] چيو آهي؛ اسان کي [علي بن الحسن] چيو آهي؛ اسان کي [الحسين بن الواقد] چيو آهي؛ اسان کي [ابو غالب] ٻڌايو آهي ته هن چيو؛ 'مون [ابو امامه] کي چوندي ٻڌو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته؛ 'ٽي ماڻهو جن جي دعا انهن جي ڪنن کان ٻاهر نه ويندي آهي؛ هڪ غلام جيڪو ڀڄي ويندو آهي جيستائين هو واپس نه اچي، هڪ زال جيڪا رات گذاري جڏهن ته سندس مڙس ناراض هجي ۽ هڪ قوم لاءِ پادري جڏهن اهي ان کي پسند نه ڪندا آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن سطور مان، هن حديث کي حسن غريب جو درجو حاصل آهي. ساڳئي وقت، ابو غالب جو نالو حزور آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 329
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَخَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ فَصَلَّى بِنَا قَاعِدًا فَصَلَّيْنَا مَعَهُ قُعُودًا ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ إِنَّمَا الْإِمَامُ أَوْ إِنَّمَا جُعِلَ الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا وَإِذَا صَلَّى قَاعِدًا فَصَلُّوا قُعُودًا أَجْمَعُونَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَمُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَّ عَنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَأُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَأَبُو هُرَيْرَةَ وَغَيْرُهُمْ وَبِهَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا صَلَّى الْإِمَامُ جَالِسًا لَمْ يُصَلِّ مَنْ خَلْفَهُ إِلَّا قِيَامًا فَإِنْ صَلَّوْا قُعُودًا لَمْ تُجْزِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [الليث] [ابن شهاب] کان [انس بن مالڪ] کان ٻڌايو آهي ته هن چيو ته: 'رسول الله ﷺ پنهنجي گهوڙي تان ڪري پيا ۽ زخمي ٿيا. پوءِ گڏجي ويٺي نماز پڙهي. ان کان پوءِ پاڻ اٿيا ۽ چيو: 'صرف امام، يا پاڻ فرمايائون، 'صرف ان کي امام بڻايو ويو آهي ته جيئن سندس پيروي ڪئي وڃي، جيڪڏهن هو تڪبير چوي ته تڪبير چئو، جيڪڏهن هو رڪوع ڪري ته رڪوع ڪريو، جيڪڏهن هو پنهنجو سر بلند ڪري ته پنهنجا مٿو بلند ڪريو، جيڪڏهن هو چوي ته: سمع الله لمن حمده - الله انهن جي تعريف ٻڌي جيڪي سندس تعريف ڪن ٿا - تنهن ڪري چئو؛' ربنا و لڪ الحمد - اي اسان جا رب، سڀ تعريفون تنهنجي لاءِ آهن، جيڪڏهن سجدو ڪري ته سجدو ڪر، ۽ جيڪڏهن ويٺي نماز پڙهي ته سڀ ويٺي نماز پڙهو." هن چيو؛ 'هن باب ۾ عائشه، ابو هريره، جابر، ابن عمر ۽ معاويه کان به روايت آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'انس جي حديث جنهن ۾ ذڪر آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم ڪري پيا ۽ زخمي ٿيا، حسن صحيح آهي. رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن مان ڪجهه عالمن هن حديث تي عمل ڪيو. انهن ۾ شامل آهن؛ جابر بن عبدالله، اسيد بن حضلير، ابو هريره ۽ ٻيا. احمد ۽ اسحاق به هن حديث تي عمل ڪيو. ۽ ڪجهه عالمن چيو؛ 'جيڪڏهن امام ويٺي نماز پڙهي ته ان جي پويان ماڻهو بيهڻ کان سواءِ نماز نه پڙهن، جيڪڏهن اهي ويٺي نماز پڙهن ته انهن جي نماز باطل آهي'. هي راءِ سفيان عطسوري، مالڪ بن انس، بن المبارڪ جي آهي. ۽ سيافِي.
حديث
Imam Tirmidzi : 330
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ نُعَيْمِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ قَاعِدًاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِذَا صَلَّى الْإِمَامُ جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا وَرُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ فِي مَرَضِهِ وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَصَلَّى إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ وَالنَّاسُ يَأْتَمُّونَ بِأَبِي بَكْرٍ وَأَبُو بَكْرٍ يَأْتَمُّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ قَاعِدًا وَرُوِي عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ قَاعِدٌ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [شعبة بن سووار] ٻڌايو آهي [شعبة] کان [نعيم بن ابو هند] کان [ابو وائل] کان [مصروق] کان [عيسيه] هن چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم ابو بڪر جي پٺيان نماز پڙهي جڏهن هو بيمار هو جنهن جي ڪري سندس وفات ٿي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'عيسيٰ جي 'حديث' حسن صحيح غريب جي درجي ۾ آهي. عيسيه کان روايت آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جيڪڏهن امام ويٺي نماز پڙهي ته توهان ويٺي نماز پڙهو.' ۽ اڃا تائين تاريخ؛ ته رسول الله صلي الله عليه وسلم بيمار هجڻ دوران ٻاهر نڪتا، جڏهن ته ابو بڪر ماڻهن سان گڏ نماز پڙهي رهيو هو. پوءِ هن ابو بڪر جي ڀرسان نماز پڙهي، ماڻهن ابو بڪر جي نماز پڙهي، جڏهن ته ابو بڪر پاڻ نبي صلي الله عليه وسلم جي نماز پڙهي. ۽ عائشه جي هڪ ٻي تاريخ ۾ ذڪر آهي ته رسول الله ﷺ ابو بڪر جي پٺيان ويٺي نماز پڙهي. ۽ انس کان روايت آهي ته رسول الله ﷺ ابو بڪر جي پٺيان ويٺي نماز پڙهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 331
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَرَضِهِ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ قَاعِدًا فِي ثَوْبٍ مُتَوَشِّحًا بِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ وَهَكَذَا رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ ثَابِتٍ وَمَنْ ذَكَرَ فِيهِ عَنْ ثَابِتٍ فَهُوَ أَصَحُّ
اسان کي [عبدالله بن ابو زياد] چيو آهي؛ اسان کي [شعبة بن سووار] چيو آهي؛ اسان کي [محمد بن طلحه] [حميد] کان [ثابت] کان [انس] ٻڌايو آهي ته: "جڏهن رسول الله ﷺ بيمار هئا، تڏهن رسول الله ﷺ ابو بڪر جي پويان ڪپڙي سان ڍڪيل نماز پڙهندا هئا." ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث صحيح آهي. هن چيو ته: 'اهڙي طرح [يحيى بن ايوب] [حميد] کان [ثابت] کان [انس] تائين بيان ڪيو آهي. ۽ نه رڳو اهو شخص جنهن حميد کان انس تائين روايت ڪئي آهي. پر اهي ان ۾ ان جو ذڪر نٿا ڪن؛ ثابت کان. تنهن ڪري ان ۾ حديث ذڪر ڪئي وئي آهي؛ ثابت کان وڌيڪ صحيح آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 332
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ الشَّعْبِيِّ قَالَصَلَّى بِنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَنَهَضَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ فَسَبَّحَ بِهِ الْقَوْمُ وَسَبَّحَ بِهِمْ فَلَمَّا صَلَّى بَقِيَّةَ صَلَاتِهِ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ وَهُوَ جَالِسٌ ثُمَّ حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ بِهِمْ مِثْلَ الَّذِي فَعَلَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَسَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُحَيْنَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ابْنِ أَبِي لَيْلَى مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ قَالَ أَحْمَدُ لَا يُحْتَجُّ بِحَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى هُوَ صَدُوقٌ وَلَا أَرْوِي عَنْهُ لِأَنَّهُ لَا يَدْرِي صَحِيحَ حَدِيثِهِ مِنْ سَقِيمِهِ وَكُلُّ مَنْ كَانَ مِثْلَ هَذَا فَلَا أَرْوِي عَنْهُ شَيْئًا وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ رَوَاهُ سُفْيَانُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُبَيْلٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَجَابِرٌ الْجُعْفِيُّ قَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ تَرَكَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَغَيْرُهُمَا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا قَامَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مَضَى فِي صَلَاتِهِ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ مِنْهُمْ مَنْ رَأَى قَبْلَ التَّسْلِيمِ وَمِنْهُمْ مَنْ رَأَى بَعْدَ التَّسْلِيمِ وَمَنْ رَأَى قَبْلَ التَّسْلِيمِ فَحَدِيثُهُ أَصَحُّ لِمَا رَوَى الزُّهْرِيُّ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ
اسان کي [احمد بن مني] چيو آهي؛ اسان کي [حُصِيم] چيو آهي؛ اسان کي [ابن ابي ليليٰ] [عَشِيبِي] کان روايت ڪئي آهي، هن چيو ته؛ '[صِبَة بن مُغيرَة] اسان سان گڏ نماز پڙهي، پوءِ ٻئي رڪعت ۾ اُٿيو جيستائين ماڻهن سُبْحَانَ الله چيو، ۽ هن انهن لاءِ پڻ اهو چيو. نماز کان پوءِ هن ويٺي ٻه سجدا ڪري سهوي لاءِ سجدو ڪيو. ان کان پوءِ هن ماڻهن کي ٻڌايو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم به اهو ڪيو جيڪو هن ڪيو هو'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ عقبه بن عامر، سعد ۽ عبدالله بن بُحِينَة کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'المغيرَة بن مُغيرَة جي هي حديث المغيرَة کان ڪيترن ئي طريقن سان نقل ڪئي وئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ڪجهه سائنسدانن ابن ابي ليليٰ تي سندس حفظ جي نقطه نظر کان بحث ڪيو آهي. احمد چيو ته؛' 'ابن ابو ليليٰ جي حديث کي ثبوت طور استعمال نٿو ڪري سگهجي'. ۽ محمد بن اسماعيل چيو ته؛ 'ابن ابو ليليٰ هڪ ايماندار ماڻهو هو، بس اهو آهي ته مون کانئس روايت نه ڪئي ڇاڪاڻ ته هو ان وٽ موجود صحيح حديثن ۾ فرق نه ڪري سگهيو. تنهن ڪري اهڙي ڪنهن سان به مان ان کان حديث وٺڻ نٿو چاهيان'. هي حديث ڪيترن ئي طريقن سان المغيره بن صيوبة کان به روايت ڪئي وئي آهي. [سفيان] ان کي [جابر] کان [المغيره بن صيوبيل] کان [قيس بن ابو حازم] کان [المغيره بن شعبة] کان روايت ڪيو آهي. جابر الجعفي کي ڪجهه سائنسي ماهرن پڻ ڪمزور ڪيو آهي. يحييٰ بن سعيد، عبدالرحمان بن مهدي ۽ انهن ٻنهي کان سواءِ - هن کان ڪا به حديث نه ورتي - '. هي حديث سائنسدانن پاران عمل ۾ آهي؛ ته جيڪڏهن ڪو ماڻهو ٻئي رڪعت ۾ بيٺو آهي ته ان کي پنهنجي نماز جاري رکڻ گهرجي، ان کان پوءِ هو پاڻ کي ٻن سجدن سان سجدو ڪري ٿو - سهوي -. ڪجهه جو خيال آهي ته سلام کان اڳ سجدو ڪيو ويندو آهي، ۽ ڪجهه جو خيال آهي ته سلام کان پوءِ سجدو ڪيو ويندو آهي. ۽ اهو خيال جيڪو چوي ٿو ته سلام کان اڳ سجدو ڪيو وڃي ٿو، وڌيڪ صحيح آهي، ڇاڪاڻ ته اها حديث الزهري ۽ يحييٰ بن سعيد انصاري، عبدالرحمٰن الاعرج کان، عبدالله بن بحينة کان روايت ڪئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 333
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ الْمَسْعُودِيِّ عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ قَالَصَلَّى بِنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَلَمَّا صَلَّى رَكْعَتَيْنِ قَامَ وَلَمْ يَجْلِسْ فَسَبَّحَ بِهِ مَنْ خَلْفَهُ فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ أَنْ قُومُوا فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ سَلَّمَ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ وَسَلَّمَ وَقَالَ هَكَذَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي [عبدالله بن عبدالرحمان] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [يزيد بن هارون] [المسعودي] کان [زياد بن علاقه] ٻڌايو آهي ته: '[المغيره بن سيوبه] اسان سان گڏ نماز پڙهي، ٻه رڪعتون پڙهڻ کان پوءِ فوراً اٿيو ۽ نه ويٺو. پوءِ ماڻهن کيس ياد ڏيارڻ لاءِ دعا جا گل ورتا، پر هن انهن کي اٿڻ جو اشارو ڪيو. جڏهن هن نماز ختم ڪئي، ته هن سلام ڪيو ۽ ٻه سجدا ڪيا، جنهن کان پوءِ هن سلام چيو. پوءِ هن چيو: 'رسول الله ﷺ ائين ئي ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو: 'هي حديث حسن صحيح آهي. ۽ هي حديث ڪيترن ئي طريقن سان المغيره بن سيوبه کان، رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي وئي آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 334
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ هُوَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنَا سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَال سَمِعْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَلَسَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ كَأَنَّهُ عَلَى الرَّضْفِ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ حَرَّكَ سَعْدٌ شَفَتَيْهِ بِشَيْءٍ فَأَقُولُ حَتَّى يَقُومَ فَيَقُولُ حَتَّى يَقُومَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِلَّا أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ أَنْ لَا يُطِيلَ الرَّجُلُ الْقُعُودَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ وَلَا يَزِيدَ عَلَى التَّشَهُّدِ شَيْئًا وَقَالُوا إِنْ زَادَ عَلَى التَّشَهُّدِ فَعَلَيْهِ سَجْدَتَا السَّهْوِ هَكَذَا رُوِيَ عَنْ الشَّعْبِيِّ وَغَيْرِهِ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [ابو دائود] - يعني عث ثيالسي - ٻڌايو آهي؛ اسان کي [صيوبة] چيو آهي؛ اسان کي [سعد بن ابراهيم] ٻڌايو آهي، هن چيو ته؛ مون [ابو عبيده بن عبدالله بن مسعود] کي [پنهنجي پيءُ] کان اهو ٻڌائيندي ٻڌو آهي، هن چيو ته؛ 'جيڪڏهن رسول الله صلي الله عليه وسلم پهرين حصي جي ٻئي رڪعت ۾ ويٺا هجن ها ته اهو ائين هوندو جيئن هو گرم پٿر تي ويٺا هجن ها'. شعبه چيو ته؛ 'پوءِ سعد پنهنجا چپ هلايا - ڪنهن شيءِ بابت ڳالهائي رهيا هئا، مون پڇيو، 'جيستائين تون جاڳين؟' هن جواب ڏنو، 'جيستائين تون جاڳين'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن جي درجي ۾ آهي. بس اهو آهي ته ابو عبيده پنهنجي پيءُ کان ڪڏهن به نه ٻڌي هئي.' سائنسدان هن حديث کي لاڳو ڪن ٿا، اهي چونڊين ٿا ته هڪ ماڻهو ٻئي ۽ پهرين رڪعت ۾ گهڻو وقت نه ويهجي، ۽ تسيح جي مدت کان وڌيڪ نه هجي. انهن ٻيهر چيو، 'جيڪڏهن اهو تسيح کان وڌيڪ وقت وٺندو آهي ته پوءِ ان کي ٻه سجدن سان سهوي سجدو ڪرڻ گهرجي'. عاصي سيابي ۽ ٻين کان اهڙي طرح روايت ڪئي وئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 335
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَشَجِّ عَنْ نَابِلٍ صَاحِبِ الْعَبَاءِ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ صُهَيْبٍ قَالَمَرَرْتُ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُصَلِّي فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ إِلَيَّ إِشَارَةً وَقَالَ لَا أَعْلَمُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ إِشَارَةً بِإِصْبَعِهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ بِلَالٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَعَائِشَةَ
اسان کي [قتيبه] بيان ڪيو آهي، اسان کي [الليث بن سعد] بيان ڪيو آهي، [بُڪِير بن عبدالله بن العاصيج] کان، [نبيل] کان، جيڪو ڪوٽ جو مالڪ هو، [ابن عمر] کان، [شعيب] کان، هن چيو ته: 'مان رسول الله ﷺ جي ڀرسان لنگهيو، جيڪو نماز پڙهي رهيو هو، پوءِ مون کيس سلام چيو ۽ هن اشارو سان جواب ڏنو'. ابن عمر چيو ته: 'مون کي خبر ناهي سواءِ ان جي ته شعيب چيو، 'پنهنجي آڱر سان اشارو ڪندي'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ بلال، ابو هريره، انس ۽ عائشه کان به روايتون آهن.'
حديث
Imam Tirmidzi : 336
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قُلْتُ لِبِلَالٍكَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرُدُّ عَلَيْهِمْ حِينَ كَانُوا يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الصَّلَاةِ قَالَ كَانَ يُشِيرُ بِيَدِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ صُهَيْبٍ حَسَنٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ عَنْ بُكَيْرٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قُلْتُ لِبِلَالٍ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُ حَيْثُ كَانُوا يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ فِي مَسْجِدِ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ قَالَ كَانَ يَرُدُّ إِشَارَةً وَكِلَا الْحَدِيثَيْنِ عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّ قِصَّةَ حَدِيثِ صُهَيْبٍ غَيْرُ قِصَّةِ حَدِيثِ بِلَالٍ وَإِنْ كَانَ ابْنُ عُمَرَ رَوَى عَنْهُمَا فَاحْتَمَلَ أَنْ يَكُونَ سَمِعَ مِنْهُمَا جَمِيعًا
اسان کي [محمود بن غيلان] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [واقعي] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [هشام بن سعد] [نافع] کان [ابن عمر] کان بيان ڪيو آهي ته هن چيو ته؛ 'مون [بلال] کان پڇيو ته، 'رسول الله ﷺ نماز دوران سلام ڪرڻ تي ڪيئن جواب ڏيندا هئا؟' بلال جواب ڏنو ته، 'هن پنهنجي هٿ سان اشارو ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي، جڏهن ته حديث شعيب حسن درجي جي آهي، ۽ اسان ان بابت بڪير جي حديث ليث کان سواءِ ٻيو ڪجهه نٿا ڄاڻون. [زيد بن اسلم] کان [ابن عمر] کان روايت ڪئي وئي آهي ته هن چيو ته؛ 'مون بلال کان پڇيو ته، 'جب رسول الله ﷺ بني عمرو بن عوف مسجد ۾ سلام ڪندا هئا ته ڇا ڪندا هئا؟' '[بلال] جواب ڏنو ته، 'هن اشارن سان جواب ڏنو'. هن چيو؛' 'منهنجي خيال ۾، اهي ٻئي حديثون صحيح آهن، ڇاڪاڻ ته شعيب جي حديث ۾ بيان ڪيل قصو بلال جي حديث ۾ بيان ڪيل قصو ناهي، ۽ جيڪڏهن ابن عمر انهن ٻنهي کان روايت ڪئي آهي ته ممڪن آهي ته هن ٻنهي کان ٻڌو هجي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 337
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عُمَرَ و قَالَ عَلِيٌّ كُنْتُ إِذَا اسْتَأْذَنْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُصَلِّي سَبَّحَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [ابو معاويه] [العماسي] کان [ابو صالح] کان [ابو هريره] تائين ٻڌايو آهي ته، رسول الله ﷺ فرمايو: 'مردن لاءِ تسبيح چوڻ ۽ عورتن لاءِ هٿن سان تاڙيون وڄائڻ'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ علي، سهل بن سعد، جابر، ابو سعيد ۽ ابن عمر کان به روايتون آهن'. علي چيو ته؛ 'جيڪڏهن مان رسول الله ﷺ کان نماز پڙهڻ وقت اجازت وٺان ته هو تسبيح پڙهندو'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابو هريره جي هي حديث حسن صحيح آهي. هي حديث سائنس جي ماهرن طرفان عمل ۾ آندي وئي آهي. ۽ هي احمد ۽ اسحاق جي راءِ آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 338
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ التَّثَاؤُبُ فِي الصَّلَاةِ مِنْ الشَّيْطَانِ فَإِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَكْظِمْ مَا اسْتَطَاعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَجَدِّ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ التَّثَاؤُبَ فِي الصَّلَاةِ قَالَ إِبْرَاهِيمُ إِنِّي لَأَرُدُّ التَّثَاؤُبَ بِالتَّنَحْنُحِ
اسان کي [علي بن حجر] چيو آهي؛ اسان کي [اسماعيل بن جعفر] ٻڌايو آهي [علاء بن عبدالرحمان] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابو هريره] ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'نماز ۾ جمائي اچڻ شيطان جي طرفان آهي، جيڪڏهن توهان مان ڪو جمائي وٺي ته ان کي جيترو ٿي سگهي روڪي'. پاڻ فرمايائون: 'هن باب ۾ ابو سعيد الخدري ۽ سندس ڏاڏي عدي بن ثابت کان به روايت آهي.' ابو عيسيٰ چيو: 'ابو هريره جي هي حديث حسن صحيح آهي. ڪجهه عالمن نماز ۾ جمائي جي اهميت کي بيان ڪيو آهي. ابراهيم چيو: 'يقيناً، مان جمائي جي خواهش کي پنهنجو گلو صاف ڪرڻ سان روڪيان ٿو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 339
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَلَاةِ الرَّجُلِ وَهُوَ قَاعِدٌ فَقَالَ مَنْ صَلَّى قَائِمًا فَهُوَ أَفْضَلُ وَمَنْ صَلَّى قَاعِدًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ وَمَنْ صَلَّى نَائِمًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَاعِدِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَنَسٍ وَالسَّائِبِ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ إِلَّا أَنَّهُ يَقُولُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَلَاةِ الْمَرِيضِ فَقَالَ صَلِّ قَائِمًا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَقَاعِدًا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَعَلَى جَنْبٍ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَا نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَى عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ نَحْوَ رِوَايَةِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ وَقَدْ رَوَى أَبُو أُسَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ نَحْوَ رِوَايَةِ عِيسَى بْنِ يُونُسَ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي صَلَاةِ التَّطَوُّعِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ الْحَسَنِ قَالَ إِنْ شَاءَ الرَّجُلُ صَلَّى صَلَاةَ التَّطَوُّعِ قَائِمًا وَجَالِسًا وَمُضْطَجِعًا وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي صَلَاةِ الْمَرِيضِ إِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ جَالِسًا فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلِّي عَلَى جَنْبِهِ الْأَيْمَنِ و قَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلِّي مُسْتَلْقِيًا عَلَى قَفَاهُ وَرِجْلَاهُ إِلَى الْقِبْلَةِ قَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَنْ صَلَّى جَالِسًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ قَالَ هَذَا لِلصَّحِيحِ وَلِمَنْ لَيْسَ لَهُ عُذْرٌ يَعْنِي فِي النَّوَافِلِ فَأَمَّا مَنْ كَانَ لَهُ عُذْرٌ مِنْ مَرَضٍ أَوْ غَيْرِهِ فَصَلَّى جَالِسًا فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ الْقَائِمِ وَقَدْ رُوِيَ فِي بَعْضِ هَذَا الْحَدِيثِ مِثْلُ قَوْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي، اسان کي [عيسيٰ بن يونس] ٻڌايو آهي، اسان کي [حسين بن المعلم] [عبدالله بن بريده] کان [عمران بن حصين] ٻڌايو آهي، هن چيو ته: مون رسول الله ﷺ کان هڪ ماڻهوءَ جي ويٺي نماز بابت پڇيو، ته پاڻ فرمايائون: "جيڪو بيٺو نماز پڙهي ٿو، اهو وڌيڪ اهم آهي، جيڪو ويٺي نماز پڙهي ٿو، ان جو اجر ان جي اڌ آهي جيڪا ڪو ماڻهو بيٺي نماز پڙهي ٿو، ۽ جيڪو ليٽندي نماز پڙهي ٿو، ان جو اجر ان جي اڌ آهي جيڪا ڪو ماڻهو ويٺي نماز پڙهي ٿو." هن چيو؛ 'هن باب ۾ عبدالله بن عمرو، انس بن عاص سائب ۽ ابن عمر کان به هڪ روايت آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'عمران بن حصين جي حديث حسن صحيح آهي. هي حديث [ابراهيم بن ثهمان] کان به هن سند سان نقل ڪئي وئي آهي، صرف هن چيو؛ [عمران بن حصين] کان. هن چيو؛' 'مون رسول الله ﷺ کان بيمار ماڻهن لاءِ دعا گهرڻ بابت پڇيو، پوءِ پاڻ ﷺ جواب ڏنو: 'بيٺي نماز پڙهو، جيڪڏهن توهان کي طاقت نه هجي ته ويٺي نماز پڙهو، ۽ جيڪڏهن طاقت نه هجي ته پوءِ ليٽندي نماز پڙهو'. اهڙي طرح [حناد] اسان کي بيان ڪيو، هن چيو؛ اسان کي [واقعي] [ابراهيم بن ثهمان] کان [حسين المعلم] کان بيان ڪيو آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ 'اسان ڪنهن کي به نه ٿا ڄاڻون جيڪو حسين المعلم کان ابراهيم بن ثهمان جي تاريخ وانگر روايت ڪري. [ابو اسامه] ۽ ڪيترن ئي ماڻهن [حسين المعلم] کان روايت ڪئي آهي جيئن ته عيسيٰ بن يونس جي تاريخ. ۽ سائنسدانن جي مطابق، هن حديث جو مطلب سنت نمازن تي لاڳو ٿئي ٿو. اسان کي محمد بن بصير چيو آهي؛ اسان کي ابن ابو عدي اشعث بن عبدالمالڪ کان الحسن کان ٻڌايو آهي ته هن چيو ته؛ 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو چاهي ته سنت نماز بيٺي، ويٺي يا ليٽندي پڙهي سگهي ٿو.' بيمار شخص جي نماز بابت عالمن جا مختلف رايا آهن جيڪو ويٺي نماز نه ٿو پڙهي سگهي. ڪجهه عالمن جو چوڻ آهي ته: 'ان کي پنهنجي ساڄي پاسي ليٽائي نماز پڙهڻ گهرجي.' جڏهن ته ٻيا عالم چون ٿا ته: 'ان کي پنهنجا پير قبلي ڏانهن منهن ڪري ليٽائي نماز پڙهڻ گهرجي.' سفيان عطصوري هن حديث بابت چيو: 'جيڪو به ويٺي نماز پڙهي ٿو ان کي ان شخص جو اڌ ثواب ملندو جيڪو بيٺو نماز پڙهي ٿو.' هن چيو: 'هي صحتمند ماڻهن ۽ انهن تي لاڳو ٿئي ٿو جن کي ڪو به عذر ناهي - يعني سنت نماز ۾.' جيئن ته اهي ماڻهو جيڪي بيماري يا ٻين سببن جي ڪري نماز پڙهڻ کان روڪيا ويا آهن، ۽ پوءِ ويٺي نماز پڙهن ٿا، انهن کي انهن وانگر ثواب ملندو جيڪي بيٺا آهن. ۽ هن حديث مان ڪجهه روايت پڻ ڪئي وئي آهي، جهڙوڪ سفيان عطصوري جا لفظ.'
حديث
Imam Tirmidzi : 340
حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ السَّهْمِيِّ عَنْ حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهَا قَالَتْمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سُبْحَتِهِ قَاعِدًا حَتَّى كَانَ قَبْلَ وَفَاتِهِ بِعَامٍ فَإِنَّهُ كَانَ يُصَلِّي فِي سُبْحَتِهِ قَاعِدًا وَيَقْرَأُ بِالسُّورَةِ وَيُرَتِّلُهَا حَتَّى تَكُونَ أَطْوَلَ مِنْ أَطْوَلَ مِنْهَاوَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ حَفْصَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ نَبِيّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ جَالِسًا فَإِذَا بَقِيَ مِنْ قِرَاءَتِهِ قَدْرُ ثَلَاثِينَ أَوْ أَرْبَعِينَ آيَةً قَامَ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ صَنَعَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي قَاعِدًا فَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَائِمٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَائِمٌ وَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَاعِدٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَاعِدٌ قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَالْعَمَلُ عَلَى كِلَا الْحَدِيثَيْنِ كَأَنَّهُمَا رَأَيَا كِلَا الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحًا مَعْمُولًا بِهِمَا
اسان کي [الانشار] چيو آهي؛ اسان کي [معن] چيو آهي؛ اسان کي [مالڪ بن انس] ٻڌايو آهي [ابن شهاب] کان [عاص سائب بن يزيد] کان [المطلب بن ابو وداعه عصمي] کان [حفشه] رسول الله ﷺ جي زال کان، هڪ ڀيري چيو ته: 'مون رسول الله ﷺ کي پنهنجي وفات کان هڪ سال اڳ تائين ويٺي سنت نماز پڙهندي نه ڏٺو. پاڻ ويٺي سنت نماز پڙهندا هئا، سورت کي ترتيل طريقي سان پڙهندا هئا جيستائين سورت ڊگهي کان ڊگهي نه ٿي وئي'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ ام سلمه ۽ انس بن مالڪ کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حفشه حديث حسن صحيح آهي.' رسول الله ﷺ کان روايت آهي ته پاڻ هڪ ڀيري رات جو ويٺي نماز پڙهيائون، پوءِ جڏهن سندن قرات ۾ ٽيهه يا چاليهه آيتون باقي رهيون ته پاڻ اٿيا ۽ ٻيهر پڙهيائون، ان کان پوءِ رڪوع ڪيو. پاڻ ٻئي رڪعت ۾ به ائين ئي ڪيائون. پاڻ کان روايت آهي ته جڏهن نبي ﷺ ويٺي نماز پڙهندا هئا، تڏهن بيٺا، پوءِ بيٺي رڪوع ۽ سجدو ڪندا هئا. جڏهن ويٺي پڙهندا هئا ته ويٺي رڪوع ۽ سجدو ڪندا هئا. احمد ۽ اسحاق هن حديث تي عمل ڪرڻ جي جائز هجڻ بابت بحث ڪيو. اهو ائين آهي جيئن انهن جو خيال آهي ته اهي ٻئي حديثون صحيح آهن ۽ انهن تي عمل ڪري سگهجي ٿو.
