Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 321
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍيَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا حَضَرَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَسَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَابْنُ عُمَرَ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ يَقُولَانِ يَبْدَأُ بِالْعَشَاءِ وَإِنْ فَاتَتْهُ الصَّلَاةُ فِي الْجَمَاعَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يَبْدَأُ بِالْعَشَاءِ إِذَا كَانَ طَعَامًا يَخَافُ فَسَادَهُ وَالَّذِي ذَهَبَ إِلَيْهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ أَشْبَهُ بِالِاتِّبَاعِ وَإِنَّمَا أَرَادُوا أَنْ لَا يَقُومَ الرَّجُلُ إِلَى الصَّلَاةِ وَقَلْبُهُ مَشْغُولٌ بِسَبَبِ شَيْءٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَ لَا نَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ وَفِي أَنْفُسِنَا شَيْءٌ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [ސުފްޔާން ބިން އުއްޔިނާ] [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [އަނަސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާ ކަމަށެވެ. 'ރޭގަނޑުގެ ކެއުން ތައްޔާރުވެ އިޤާމާތް ކިޔުމުން ދެން ފަށާނީ ރޭގަނޑުގެ ކެއުމުން'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި 'އައިޝަތު، އިބްނު ޢުމަރު، ސަލާމާ ބިން އަލް އަކުވާ' އަދި އުއްމު ސަލާމާގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން، އަބޫބަކުރު އާއި އިބްނު ޢުމަރު ފަދަ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރެއްވި ބޭކަލެކެވެ. މި ރައުޔު އަހުމަދާއި އިސްހާގު ވެސް ނެގި ކަމަށް ދެބޭފުޅުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'ޖަމާޢަތުގެ ނަމާދު ގެއްލިގެން ދިޔަޔަސް ރޭގަނޑުގެ ކެއުމުން ފަށަން ޖެހޭނެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހިން އަލް ޖަރޫދު ބުނި ވާހަކަ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހިން ވާކީ' މި ޙަދީޘާ ބެހޭގޮތުން ވިދާޅުވާ ވާހަކަ، 'އޭނާގެ ކާނާ ހަލާކުވެދާނެ ކަމަށް ބިރުގަންނަނަމަ ފުރަތަމަ ރޭގަނޑުގެ ކެއުން ކާންވީ -ރޯޓް/ސްޓޭލް-' އެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ގެންގުޅުއްވާ ރައުޔަކީ، އެބޭފުޅުން ބޭނުންވާ އެއްޗަކީ ނަމާދު ކުރާއިރު އެއްވެސް ކަމެއްގައި ހިތް ޝާމިލު ނުވުމެވެ. އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: 'އަހަރެމެންގެ ހިތުގައި ކަމެއް އޮއްވާ އަހަރެމެން ނަމާދު ނުކުރަމެވެ.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 322
وَرُوِي عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِذَا وُضِعَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِقَالَ وَتَعَشَّى ابْنُ عُمَرَ وَهُوَ يَسْمَعُ قِرَاءَةَ الْإِمَامِ قَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ
އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރައްވާފައި ވެއެވެ: “ރޭގަނޑުގެ ކެއުން ދިނުމާއި އިޤާމާ އިޢުލާން ކުރުމުން ދެން ފުރަތަމަ ރޭގަނޑުގެ ކެއުން ކާށެވެ.” އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: “އިބްނު ޢުމަރު ކުރިން ރޭގަނޑުގެ ކެއުން ކެއީ އިމާމްގެ ކިޔެވުން އަޑުއައްސަވައިގެންނެވެ.” އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: “އެއީ [ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވި އެއްޗެއް، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 323
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْكِلَابِيُّ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ وَهُوَ يُصَلِّي فَلْيَرْقُدْ حَتَّى يَذْهَبَ عَنْهُ النَّوْمُ فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا صَلَّى وَهُوَ يَنْعَسُ لَعَلَّهُ يَذْهَبُ يَسْتَغْفِرُ فَيَسُبُّ نَفْسَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
އަޅުގަނޑުމެން [ހާރޫން ބިން އިސްޙާޤު އަލް ޙަމްދާނީ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދާ ބިން ސުލައިމާން އަލް ކިލާބީ] އަށް [ހިޝާމް ބިން އުރުވާ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [ޢައިޝާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެހެނީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކު ނިދާފައި އޮއްވާ ނަމާދުކޮށްފިނަމަ، މާފަށް އެދުމުން އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސު ކުށްވެރިވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި އަނަސް އާއި އަބޫ ހުރައިރާގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އައިޝާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 324
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ أَبَانَ بْنِ يَزِيدَ الْعَطَّارِ عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ الْعُقَيْلِيِّ عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ رَجُلٍ مِنْهُمْ قَالَكَانَ مَالِكُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ يَأْتِينَا فِي مُصَلَّانَا يَتَحَدَّثُ فَحَضَرَتْ الصَّلَاةُ يَوْمًا فَقُلْنَا لَهُ تَقَدَّمْ فَقَالَ لِيَتَقَدَّمْ بَعْضُكُمْ حَتَّى أُحَدِّثَكُمْ لِمَ لَا أَتَقَدَّمُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ زَارَ قَوْمًا فَلَا يَؤُمَّهُمْ وَلْيَؤُمَّهُمْ رَجُلٌ مِنْهُمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ قَالُوا صَاحِبُ الْمَنْزِلِ أَحَقُّ بِالْإِمَامَةِ مِنْ الزَّائِرِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذِنَ لَهُ فَلَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ بِهِ و قَالَ إِسْحَقُ بِحَدِيثِ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ وَشَدَّدَ فِي أَنْ لَا يُصَلِّيَ أَحَدٌ بِصَاحِبِ الْمَنْزِلِ وَإِنْ أَذِنَ لَهُ صَاحِبُ الْمَنْزِلِ قَالَ وَكَذَلِكَ فِي الْمَسْجِدِ لَا يُصَلِّي بِهِمْ فِي الْمَسْجِدِ إِذَا زَارَهُمْ يَقُولُ لِيُصَلِّ بِهِمْ رَجُلٌ مِنْهُمْ
[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އާއި [ހަންނާދު] ދެމީހުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [އަބާން ބިން ޔަޒީދު އަލް އަޘަރު] ގެ އަރިހުން [ބުދައިލް ބިން މައިސާރާ އަލް އުޤައިލީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢަތިއްޔާ] ގެ އަރިހުން - ބަނޫ އުޤައިލްގެ ތެރެއިން އެކަކު - އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ '[މާލިކު ބިން އަލް ހުވައިރިތުސް] އަހަރެމެންގެ ނަމާދު ތަނަށް އައީ ކޮންމެވެސް ކަމަކާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާ ކުރަން، ދެން ނަމާދުގެ ވަގުތު އައިސް އަހަރެމެން އޭނާއަށް ބުނީމެވެ، 'ތިޔަބޭފުޅުން ކުރިއަށް ދާންވީ - އިމާމަކަށް ވުމަށް -،' الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ އަޑު އިވުނެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި އެއުރެންނަށް ފަހުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރެއްވި ޙަދީޘެކެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'ގޭގެ ވެރިފަރާތަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހާއަށް ވުރެ އިމާމަކަށް ވުމުގެ ހައްގު ބޮޑު'. އެހެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު؛ 'ހޯސްޓް ހުއްދަ ދީފިނަމަ ދެން އޭނާ އިމާމަކަށް ވުމުން އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނެތެވެ'. އިސްޙާޤު ދަލީލުކުރައްވަނީ މަލިކު ބިން އަލް ހުވައިރިތުސްގެ ޙަދީޘްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އަދި ސާބިތުކަމާއެކު، ހުއްދަ ލިބުނު ނަމަވެސް ހޯސްޓް ލީޑްކޮށްގެން ނަމާދު ކުރުމުގެ ހުއްދައެއް ނެތް ކަމަށެވެ'. އަދި އިޝާޤްވެސް ވިދާޅުވީ މިސްކިތުގައިވެސް މިކަން ހިނގާ، މީހަކު ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުން ލީޑް ކުރުމުގެ ހުއްދައެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އަދި ބުނަންވީ؛ 'އެއިން އެކަކު އިމާމު ކަމުގައި ލައްވާށި'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 325
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِي حَيٍّ الْمُؤَذِّنِ الْحِمْصِيِّ عَنْ ثَوْبَانَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ أَنْ يَنْظُرَ فِي جَوْفِ بَيْتِ امْرِئٍ حَتَّى يَسْتَأْذِنَ فَإِنْ نَظَرَ فَقَدْ دَخَلَ وَلَا يَؤُمَّ قَوْمًا فَيَخُصَّ نَفْسَهُ بِدَعْوَةٍ دُونَهُمْ فَإِنْ فَعَلَ فَقَدْ خَانَهُمْ وَلَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ وَهُوَ حَقِنٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ثَوْبَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ السَّفْرِ بْنِ نُسَيْرٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَأَنَّ حَدِيثَ يَزِيدَ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِي حَيٍّ الْمُؤَذِّنِ عَنْ ثَوْبَانَ فِي هَذَا أَجْوَدُ إِسْنَادًا وَأَشْهَرُ
[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އިސްމާޢީލް ބިން އައްޔަޝް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޙަބީބު ބިން ޞާލިޙް] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޔާޒީދު ބިން ޝޫރަބިލް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙައިއް އަލް މުޢާޘީން އަލް ހިމްޝް] ގެ އަރިހުން [ޞައުބާން] ގެ އަރިހުން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަދި މީހަކު ބައެއް މީހުން އިސްކޮށް ދެން އެމީހަކު ނުހިމަނައި އަމިއްލަ ނަފްސަށް ޚާއްޞަ ދުޢާއެއް ކޮށްގެން ނުވާނެ، އެކަން ކޮށްފިނަމަ ދެން އޭނާ ވަނީ ޚިޔާނާތްތެރިވެފައެވެ. އަދި ކުޑަކަމުދާތަކެތި ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެ މީހަކު ނަމާދުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާ އާއި އަބޫ ޢުމާމާގެ ކިބައިން ވެސް މިކަމުގައި ރިވާޔަތެއް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ތައުބާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން އެވެ. މި ޙަދީޘް ވެސް [މުޢާވިޔަތު ބިން ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަޞްޞަފަރު ބިން ނޫސައިރު] އިން [ޔަޒީދު ބިން ޝުރައިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އުމާމާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ'. މި ޙަދީޘް ވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން [ޔަޒީދު ބިން ޝުރައިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ޔަޒީދު ބިން ޝުރައިހުގެ ޙަދީޘް، އަބޫޙައްޔިލް މުޢާޒިންގެ އަރިހުން، ޞައްވުބާނުންގެ ކިބައިން މިކަމުގައި ޙަދީޘް ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަންގައި ރަނގަޅު އަދި މާ މަޝްހޫރު ޙަދީޘެއް ކަހަލައެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 326
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى بْنُ وَاصِلِ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الْأَسَدِيُّ عَنْ الْفَضْلِ بْنِ دَلْهَمٍ عَنْ الْحَسَنِ قَال سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَةً رَجُلٌ أَمَّ قَوْمًا وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ وَامْرَأَةٌ بَاتَتْ وَزَوْجُهَا عَلَيْهَا سَاخِطٌ وَرَجُلٌ سَمِعَ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ ثُمَّ لَمْ يُجِبْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَطَلْحَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ لَا يَصِحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلٌ قَالَ أَبُو عِيسَى وَمُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ تَكَلَّمَ فِيهِ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَضَعَّفَهُ وَلَيْسَ بِالْحَافِظِ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يَؤُمَّ الرَّجُلُ قَوْمًا وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ فَإِذَا كَانَ الْإِمَامُ غَيْرَ ظَالِمٍ فَإِنَّمَا الْإِثْمُ عَلَى مَنْ كَرِهَهُ و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ فِي هَذَا إِذَا كَرِهَ وَاحِدٌ أَوْ اثْنَانِ أَوْ ثَلَاثَةٌ فَلَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ بِهِمْ حَتَّى يَكْرَهَهُ أَكْثَرُ الْقَوْمِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުލްޢައްލަ ބިން ވަސީލް ބިން ޢަބްދުލްޢައްލަ އަލް ކޫފީ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން އަލް ޤާސިމް އަލް އަސާދީ] އަށް [އަލް ފަދުލް ބިން ދަލްހަމް] ގެ އަރިހުން [އަލް ޙަސަން] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހީ [އަނަސް ބިން މާލިކް] ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތިން މީހަކަށް ލަޢުނަތް ލެއްވިއެވެ: މީސްތަކުން ނުރުހޭއިރު ނަމާދުގައި އިސްކޮށް އުޅޭ މީހަކާއި، ފިރިމީހާ ރުޅިއައިސްގެން ރޭގަނޑު ހޭދަކުރާ އަންހެނަކާއި، ނަމާދުގެ ގޮވާލުން އަޑުއަހާ ހަޔާ އަލްފާލާ - ނަޞްރަށް އަންނަން - އެކަމަކު އެކަމަށް އިޖާބަ ނުދޭ މީހެކެވެ'. އިމާމް ތިރްމީދީ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު ޢައްބާސް، ތަލްހާ، ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރޫ އަދި އަބޫ ޢުމާމާގެ ޙަދީޘްފުޅުތައްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ ޙަދީޘަކީ ޞަޙީޙެއް ނޫން، ސަބަބަކީ އެ ޙަދީޘް އަލްޙަސަންގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން މުރުސަލް ގޮތަކަށް ރިވާވެގެންވާތީއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ މުޙައްމަދު ބިން އަލް ޤާސިމްގެ ވާހަކަ ދައްކައި ބަލިކަށިކޮށްފައިވަނީ އިމާމް އަޙްމަދު ބިން ޙަންބަލް، އަދި އޭނާއަކީ ވަރުގަދަ ހިތުދަސްކުރާ މީހެއް ނޫން - ވަރުގަދަ ހިތުދަސްކުރާ މީހެއް. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މީހަކު ކަމުނުދާއިރު ރައްޔިތެއް އިމާމު ކުރުމުން ކުށްވެރި ކުރާ ނަމަވެސް އެ އިމާމަކީ އަނިޔާވެރިއެއް ނޫން ނަމަ އެ ފާފަ އަނބުރާ ދަނީ އޭނާ ކަމުނުދާ މީހުންނަށެވެ. މިކަމުގައި އިމާމް އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ޚިޔާލަކީ، އެކަން ކަމުނުދާ މީހުންނަކީ ހަމައެކަނި އެކަކު، ދެމީހުން ނުވަތަ ތިން މީހުން ނަމަ، އެކަން ކަމުނުދާ މީހުން ގިނަވެގެން ނޫނީ އެމީހުން ލީޑް ކުރުމުގައި ގޯހެއް ނެތް’ އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 327
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُصْطَلِقِ قَالَكَانَ يُقَالُ أَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ اثْنَانِ امْرَأَةٌ عَصَتْ زَوْجَهَا وَإِمَامُ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَقَالَ هَنَّادٌ قَالَ جَرِيرٌ قَالَ مَنْصُورٌ فَسَأَلْنَا عَنْ أَمْرِ الْإِمَامِ فَقِيلَ لَنَا إِنَّمَا عَنَى بِهَذَا أَئِمَّةً ظَلَمَةً فَأَمَّا مَنْ أَقَامَ السُّنَّةَ فَإِنَّمَا الْإِثْمُ عَلَى مَنْ كَرِهَهُ
[ހަނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ؛ [ޖަރީރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [މަންޝޫރު] އިން [ހިލާލް ބިން ޔަސަފް] ގެ އަރިހުން [ޒިޔާދު ބިން އަބޫ އަލް ޖަޢުދު] ގެ އަރިހުން [ޢަމްރު ބިން އަލް ހާރިޘް ބިން އަލް މުޝްތަލިޤް] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޤިޔާމަތް ދުވަހު އެންމެ ހަރުކަށި އަދަބު ލިބޭ މީހުންނަކީ ދެމީހުން ކަމުގައި ބުނެވުނު: ފިރިމީހާއަށް ނުކިޔަމަންތެރިވާ އަންހެނަކާއި، ފިރިމީހާއަށް ނަފްރަތުކުރާ ބައެއްގެ އިމާމު'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ހަންނާދު ބުންޏެވެ؛ 'ޖާރިރު ބުންޏެވެ؛ 'މަންޝޫރު ބުންޏެވެ؛ 'ދެން އަޅުގަނޑުމެން އިމާމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކޮށް، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، 'މި ހާލަތުގައި މާނަކުރެވެނީ ހަމައެކަނި އަނިޔާވެރި އިމާމު، ސުންނަތް ދަމަހައްޓާ އިމާމުންނަށް ބަލާއިރު، ފާފައަކީ އޭނާއަށް ނަފްރަތުކުރާ މީހުންނަށް'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 328
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنَا أَبُو غَالِبٍ قَال سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَةٌ لَا تُجَاوِزُ صَلَاتُهُمْ آذَانَهُمْ الْعَبْدُ الْآبِقُ حَتَّى يَرْجِعَ وَامْرَأَةٌ بَاتَتْ وَزَوْجُهَا عَلَيْهَا سَاخِطٌ وَإِمَامُ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو غَالِبٍ اسْمُهُ حَزَوَّرٌ
އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަލީ ބިން އަލްޙަސަން] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްޙުސައިން ބިން އަލް ވަޤީދަށް] ރިވާވެގެންވަނީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫޣާލިބަށް] ރިވާވެގެންވަނީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއެހީ [އަބޫ ޢުމާމާ] ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ސަފުހާއިން މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބެވެ. އޭރު އަބޫޣާލިބުގެ ނަމަކީ ހަޒާއްވާރ' އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 329
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَخَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ فَصَلَّى بِنَا قَاعِدًا فَصَلَّيْنَا مَعَهُ قُعُودًا ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ إِنَّمَا الْإِمَامُ أَوْ إِنَّمَا جُعِلَ الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا وَإِذَا صَلَّى قَاعِدًا فَصَلُّوا قُعُودًا أَجْمَعُونَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَمُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَّ عَنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَأُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَأَبُو هُرَيْرَةَ وَغَيْرُهُمْ وَبِهَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا صَلَّى الْإِمَامُ جَالِسًا لَمْ يُصَلِّ مَنْ خَلْفَهُ إِلَّا قِيَامًا فَإِنْ صَلَّوْا قُعُودًا لَمْ تُجْزِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ
[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [އަލްލައިތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ އަސްމަތިން ވެއްޓި އަނިޔާވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ދެން އެމީހުން އިށީނދެގެން ތިބެގެން ނަމާދު ކުރިއެވެ. ދެން ތެދުވެވަޑައިގެން ވިދާޅުވީ: އިމާމު އުފެއްދެވީ ތަބާވުމުގެ ބޭނުމުގައި، ނުވަތަ އިމާމު އުފެއްދެވީ ތަބާވުމުގެ ބޭނުމުގައި، ތަކްބީރު ބުނާނަމަ ދެން ތަކްބީރު ކިޔާށެވެ، ބޯޖަހާނަމަ ދެން ބޯޖަހާށެވެ، ބޯ އުފުލާނަމަ ބޯ އުފުއްލަވާށެވެ WA LAKAL HAMDU -އޭ އަހަރެމެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ، ކަލޭގެފާނަށް ހުރިހާ ތަޢުރީފެއް އޮތީ-، އޭނާ ސަޖިދަ ކުރާނަމަ ދެން ސަޖިދަ ކުރާށެވެ، އަދި އިށީނދެގެން އިނދެ ނަމާދު ކުރާނަމަ ދެން ތިޔަ ހުރިހާ އެންމެން އިށީނދެގެން ދުޢާ ކުރާށެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އައިޝަތު، އަބޫ ހުރައިރާ، ޖާބިރު، އިބްނު ޢުމަރު އަދި މުޢާވިޔަތުގެ ކިބައިންވެސް މިކަމުގައި ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞަލަވާތް ލެއްވިކަން ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަނަސްގެ ޙަދީޘަކީ ޞައްޙަ ޙަސަނެކެވެ. ރަސޫލާގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ސަލާމް ދެއްވާށި، މި ޙަދީޘަށް ތަބާވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި؛ ޖާބިރު ބިން އަބްދުالله، އުސައިދު ބިން ހުދުލައިރާއި، އަބޫ ހުރައިރާ ފަދަ ބޭފުޅުންނެވެ. އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުވެސް މި ޙަދީޘްގައި ހިފަހައްޓައެވެ. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. 'އިމާމު އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާނަމަ ދެން އޭނާގެ ފަހަތުގައި ތިބި މީހުން ކޮޅަށް ހުރެގެން ނޫނީ ނަމާދު ނުކުރާއިރު، އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާނަމަ އެމީހުންގެ ނަމާދު ބާތިލްވެގެންވެއެވެ'. މިއީ ސުފްޔާން އަތުއްސާއުރީ އާއި މާލިކު ބިން އަނަސް އާއި ބިން އަލް މުބާރަކް އަދި ޞައްފާޢީ ނެންގެވި ރައުޔެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 330
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ نُعَيْمِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ قَاعِدًاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِذَا صَلَّى الْإِمَامُ جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا وَرُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ فِي مَرَضِهِ وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَصَلَّى إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ وَالنَّاسُ يَأْتَمُّونَ بِأَبِي بَكْرٍ وَأَبُو بَكْرٍ يَأْتَمُّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ قَاعِدًا وَرُوِي عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ قَاعِدٌ
[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޝަބާބާ ބިން ސައްވާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޝުޢޫބާ] އިން [ނޫޢިމް ބިން އަބޫ ހިންދު] އިން [އަބޫ ވަޢީލް] ގެ އަރިހުން [މަސްރޫޤު] އިން [ޢާއިޝަތު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަބޫބަކުރުގެ ބަލިމަޑުކަމުގެ ތެރޭގައި އޭނާގެ ފަހަތުގައި ނަމާދު ކުރެއްވުމުން އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އައިޝަތުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން، ޞަޙީޙް، ޣަރީބެވެ. ޢާއިޝާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ: އިމާމު އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާނަމަ ދެން އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާށެވެ. އަދި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބަލިވެ އުޅުއްވި ދުވަސްވަރު ބޭރަށް ނުކުމެވަޑައިގަތީ، އަބޫބަކުރު މީސްތަކުންނާއެކު ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދަވާކަންވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އަބޫބަކުރުގެ ކައިރީގައި ނަމާދު ކުރައްވައި، މީސްތަކުން އަބޫބަކުރުގެފާނަށް ތަބާވެވަޑައިގެންނެވިއިރު، ޚުދު އަބޫބަކުރުވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ތަބާވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި ޢާއިޝަތުގެ އެހެން ރިވާޔަތެއްގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަބޫބަކުރުގެ ފަހަތުގައި އިށީނދެވަޑައިގެން ނަމާދު ކުރެއްވި ވާހަކަ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި އަނަސް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދު ކުރެއްވީ އަބޫބަކުރުގެ ފަހަތުގައި އިށީނދެގެންނެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 331
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَرَضِهِ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ قَاعِدًا فِي ثَوْبٍ مُتَوَشِّحًا بِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ وَهَكَذَا رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ ثَابِتٍ وَمَنْ ذَكَرَ فِيهِ عَنْ ثَابِتٍ فَهُوَ أَصَحُّ
[ޢަބްދުالله ބިން އަބޫ ޒިޔާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ [ޝަބާބާ ބިން ސައްވާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [މުޙައްމަދު ބިން ތަލްހާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ހުމައިދު] ގެ އަރިހުން [ތަބިތު] އިން [އަނަސް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބަލިވެ އުޅުއްވި އިރު، ފޮތިގަނޑަކުން ނިވާވެވަޑައިގެން އަބޫބަކުރުގެ ފަހަތުގައި އިށީނދެވަޑައިގެން ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިފަދައިން [ޔަޙްޔާ ބިން އައްޔޫބު] ރިވާކުރެއްވީ [ހުމައިދު] ގެ އަރިހުން [ތަބިތު] ގެ އަރިހުން [އަނަސް] ގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި އަނަސްގެ ކިބައިން ހުމައިދުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެބައިމީހުން އޭގައި އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. ތާބިތު އިންނެވެ. ފަހެ އެ ޙަދީޘްފުޅުގައި؛ އިން ތާބިތު ފާހަގަ ކުރެވެނީ މާ ޞަޙީޙް' އެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 332
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ الشَّعْبِيِّ قَالَصَلَّى بِنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَنَهَضَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ فَسَبَّحَ بِهِ الْقَوْمُ وَسَبَّحَ بِهِمْ فَلَمَّا صَلَّى بَقِيَّةَ صَلَاتِهِ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ وَهُوَ جَالِسٌ ثُمَّ حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ بِهِمْ مِثْلَ الَّذِي فَعَلَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَسَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُحَيْنَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ابْنِ أَبِي لَيْلَى مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ قَالَ أَحْمَدُ لَا يُحْتَجُّ بِحَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى هُوَ صَدُوقٌ وَلَا أَرْوِي عَنْهُ لِأَنَّهُ لَا يَدْرِي صَحِيحَ حَدِيثِهِ مِنْ سَقِيمِهِ وَكُلُّ مَنْ كَانَ مِثْلَ هَذَا فَلَا أَرْوِي عَنْهُ شَيْئًا وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ رَوَاهُ سُفْيَانُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُبَيْلٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَجَابِرٌ الْجُعْفِيُّ قَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ تَرَكَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَغَيْرُهُمَا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا قَامَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مَضَى فِي صَلَاتِهِ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ مِنْهُمْ مَنْ رَأَى قَبْلَ التَّسْلِيمِ وَمِنْهُمْ مَنْ رَأَى بَعْدَ التَّسْلِيمِ وَمَنْ رَأَى قَبْلَ التَّسْلِيمِ فَحَدِيثُهُ أَصَحُّ لِمَا رَوَى الزُّهْرِيُّ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ
އަޙްމަދު ބިން މާނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ ހުޝައިމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ އިބްނު އަބޫ ލައިލާ އަޝްޝަޢުބީގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި ޝުޢޫބާ ބިން އަލް މުޣީރާ އަޅުގަނޑުމެންނާއެކު ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ނަމާދަށްފަހު އޭނާ އިށީނދެގެން ހުރެ ދެފަހަރު ސަޖިދަކޮށްގެން ހަނދާންނެތުމުގެ ގޮތުން ސަޖިދަކުރީއެވެ. އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު މީސްތަކުންނަށް ވިދާޅުވީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވެސް އޭނާ ކުރި ގޮތަށް ކަންތައް ކުރެއްވި ކަމަށެވެ.' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރައްވާފައި ވެއެވެ: 'ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އިބްނު އަބޫލައިލާއާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަ ދައްކަވާފައިވަނީ އެކަލޭގެފާނު ހިތުދަސްކުރުމުގެ ފަރާތުންނެވެ. އަޙްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އިބްނު އަބޫ ލައިލާގެ ޙަދީޘް ޙުއްޖަތެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ފަހެ މިކަހަލަ މީހަކަށް އަހަރެން އޭނާގެ އަތުން ޙަދީޘެއް ނަގާކަށް ބޭނުމެއް ނޫނެވެ'. މި ޙަދީޘްވެސް އަލްމުޣިރާ ބިން ޝުޢޫބާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވަނީ އެތައް ސަފުހާތަކަކާއެކުގައެވެ. [ސުފްޔާން] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޖާބިރު] ގެ އަރިހުން [އަލްމުޣިރާ ބިން ޝުޢުބައިލް] ގެ އަރިހުން [ޤައިޞް ބިން އަބޫ ހާޒިމް] ގެ އަރިހުން [އަލް މުޣީރާ ބިން ޝުޢޫބާ] ގެ އަރިހުންނެވެ. ޖާބިރު އަލް ޖުއުފީ ވެސް ބަލިކަށިކޮށްލީ ބައެއް އިލްމުވެރިންނެވެ. ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދާއި، ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަޙްދީއާއި އަދި އެހެން ބަޔަކު އޭނާ ދޫކޮށް ދިޔައީ - އޭނާގެ އަތުން ޙަދީޘެއް ނުނެގިއެވެ -'. މި ޙަދީޘަކީ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘްފުޅެއް ކަމުގައިވާ، ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައި މީހަކު ކޮޅަށް ހުރެއްޖެނަމަ، ނަމާދު ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްފަހު، ދެ ސަޖިދައަކުން - ޞަޙްވީ - ސަޖިދަކުރުން. އޭގެ ތެރޭގައި ސަލާމް ކުރުމުގެ ކުރިން ސަޖިދަ ކުރާކަމަށް ބައެއް މީހުން ދެކޭއިރު، ބައެއް މީހުންގެ ރައުޔަކީ ސަލާމް ސަލާމަށް ފަހު ސަޖިދަ ކުރާ ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. އަދި ސަޖިދަ ކުރެވެނީ ސަލާމުގެ ކުރިން ކަމަށް ބުނާ ރައުޔަކީ، އެ ޙަދީޘް މާ ޞައްޙަ ކަމުގައި ވާތީ، އެ ޙަދީޘް ރިވާވެގެންވަނީ އަޒް ޒުހުރީ އާއި ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލް އަންޝަރީގެ އަރިހުން، ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަލް އަޢުރާޖުގެ އަރިހުން، ޢަބްދުالله ބިން ބުހައިނާ’ ގެ އަރިހުންނެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 333
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ الْمَسْعُودِيِّ عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ قَالَصَلَّى بِنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَلَمَّا صَلَّى رَكْعَتَيْنِ قَامَ وَلَمْ يَجْلِسْ فَسَبَّحَ بِهِ مَنْ خَلْفَهُ فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ أَنْ قُومُوا فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ سَلَّمَ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْ السَّهْوِ وَسَلَّمَ وَقَالَ هَكَذَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[ޢަބްދުالله ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޔަޒީދު ބިން ހާރޫން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލް މަސްޢޫދީ] އިން [ޒިޔާދު ބިން އިލްޤާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ '[އަލްމުޣިރާ ބިން ޝުޢޫބާ] އަޅުގަނޑުމެންނާއެކު ނަމާދު ކުރެއްވިއިރު، ދެރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރުމަށްފަހު ވަގުތުން ތެދުވެ އިށީނދެވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. އެހެންކަމުން ރައްޔިތުން ތަސްބީޙް ކިޔެވީ - އޭނާއަށް ހަނދާންކޮށްދިނުމަށްޓަކައި - ނަމަވެސް އޭނާ އެމީހުންނަށް ކޮޅަށް ތެދުވުމަށް އިޝާރާތް ކުރެއްވިއެވެ. ނަމާދު ނިމުމުން ހަނދާންނެތުމުގެ ސަލާމާއި ސަޖިދަ ދެ ސަޖިދަކާއެކު ދެންނެވުމުން ސަލާމް ކުރެއްވިއެވެ. ދެން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެއީ الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އެކަން ކުރެއްވި ގޮތެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އަދި މި ޙަދީޘްވެސް އަލްމުޣިރާ ބިން ޝުޢޫބާގެ ކިބައިން، ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކިބައިން އެތައް ސަފުހާތަކަކާއެކު ރިވާވެގެންވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 334
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ هُوَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنَا سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَال سَمِعْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَلَسَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ كَأَنَّهُ عَلَى الرَّضْفِ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ حَرَّكَ سَعْدٌ شَفَتَيْهِ بِشَيْءٍ فَأَقُولُ حَتَّى يَقُومَ فَيَقُولُ حَتَّى يَقُومَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِلَّا أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ أَنْ لَا يُطِيلَ الرَّجُلُ الْقُعُودَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ وَلَا يَزِيدَ عَلَى التَّشَهُّدِ شَيْئًا وَقَالُوا إِنْ زَادَ عَلَى التَّشَهُّدِ فَعَلَيْهِ سَجْدَتَا السَّهْوِ هَكَذَا رُوِيَ عَنْ الشَّعْبِيِّ وَغَيْرِهِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ދާއޫދު] - އެއީ އަތު ތަޔަލިސީ - ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ސުއޫބާ] ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސަޢުދު ބިން އިބްރާހީމް] އަންގަވާފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑު އަޑުއެހީ [އަބޫ ޢުބައިދާ ބިން ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު] [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން އެކަން ކިޔައިދެއްވި ވާހަކައެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم، ފުރަތަމަ ބައިގެ ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައި އިށީނދެވަޑައިގެންނެވިނަމަ، ހޫނު ހިލަގަނޑެއްގެ މަތީގައި އިށީނދެވަޑައިގަންނަވާ ފަދައިންނެވެ'. ޝުޢޫބާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ދެން ސަޢުދު އޭނާގެ ތުންފަތް ހަރަކާތްތެރިކޮށްލީ -ވާހަކަ ދައްކަމުން- ކޮންމެވެސް ކަމަކާ ބެހޭގޮތުން، އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، 'ހޭލާންދެން؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'ހޭލެވޭހާ ހިނދަކު' ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘް އޮތީ ޙަސަންގެ ދަރަޖަގައެވެ. ހަމައެކަނި އަބޫ އުބައިދާ ދުވަހަކުވެސް ބައްޕަގެ ވާހަކައެއް އަޑުއަހާފައި ނުވާ ވާހަކައެވެ.' ސައިންސްވެރިން މި ޙަދީޘް ތަންފީޒުކޮށް، ދެވަނަ ރަކުޢަތާއި ފުރަތަމަ ރަކުޢަތުގައި ފިރިހެނަކު ގިނައިރު އިށީނދެގެން ނުވާނެ ކަމާއި، ތަޞައްޙުދުގެ މުއްދަތަށްވުރެ ދިގުނުވުމެވެ. އެމީހުން އަނެއްކާވެސް ބުނީ ތަޞައްޔަހޫދަށްވުރެ ގިނަ ވަގުތު ނަގާނަމަ ދެން ސަޖިދަކުރަންވާނީ ދެ ސަޖިދައަކުންނެވެ’ ކަމަށެވެ. މިއީ އާސީ ސިޔާޢުބީ އާއި އެހެނިހެން ބޭފުޅުންގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ގޮތެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 335
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَشَجِّ عَنْ نَابِلٍ صَاحِبِ الْعَبَاءِ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ صُهَيْبٍ قَالَمَرَرْتُ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُصَلِّي فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ إِلَيَّ إِشَارَةً وَقَالَ لَا أَعْلَمُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ إِشَارَةً بِإِصْبَعِهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ بِلَالٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَعَائِشَةَ
އަޅުގަނޑުމެން [ޤުޠައިބާ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްލައިތު ބިން ސަޢުދު] [ބުކައިރު ބިން ޢަބްދުالله ބިން އަލް އަޝާޖް] ގެ އަރިހުން [ނަބީލް] ގެ އަރިހުން - އެ ހެދުމުގެ ވެރިފަރާތުން - [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަތުން [ސުހައިބް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ. 'އަހަރެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދުޢާ ކުރައްވަމުން ގެންދެވި އިރު އޭނާގެ ކައިރިން ފާއިތުވެގެން ދިޔައީމެވެ. އިބްނު އުމަރު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަންނަކަށް ނޭނގެ ސުހައިބު ބުނީ 'އިނގިލިން އިޝާރާތްކޮށްގެން' ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި ބިލާލް، އަބޫ ހުރައިރާ، އަނަސް އަދި 'އައިޝަތު' ގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާޔަތުތަކެއް ވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 336
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قُلْتُ لِبِلَالٍكَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرُدُّ عَلَيْهِمْ حِينَ كَانُوا يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الصَّلَاةِ قَالَ كَانَ يُشِيرُ بِيَدِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ صُهَيْبٍ حَسَنٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ عَنْ بُكَيْرٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قُلْتُ لِبِلَالٍ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُ حَيْثُ كَانُوا يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ فِي مَسْجِدِ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ قَالَ كَانَ يَرُدُّ إِشَارَةً وَكِلَا الْحَدِيثَيْنِ عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّ قِصَّةَ حَدِيثِ صُهَيْبٍ غَيْرُ قِصَّةِ حَدِيثِ بِلَالٍ وَإِنْ كَانَ ابْنُ عُمَرَ رَوَى عَنْهُمَا فَاحْتَمَلَ أَنْ يَكُونَ سَمِعَ مِنْهُمَا جَمِيعًا
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާނަށް] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ވާކީ'] ރިވާވެގެން ދިޔައީ؛ އެއީ [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [ނަފީޢު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙިޝާމް ބިން ޞަޢްދަށް] ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ. 'އަހަރެން [ބިލާލް] އާއި ސުވާލުކުރީމެވެ، 'ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއިރު ސަލާމް ކުރެއްވުމުން ސަލާމް ދެއްވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟' ބިލާލް ޖަވާބު ދިނީ 'އަތުން އިޝާރާތް ކުރި' ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައިވާއިރު، ސުހައިބުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ކަމުގައި ވާއިރު، ބުކައިރުގެ އަރިހުން ލައިތު ގެ ޙަދީޘުން މެނުވީ އެކަން އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. [ޒައިދު ބިން އަސްލަމް] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'އަހަރެން ބިލާލް އާއި ސުވާލުކުރީމެވެ، 'ބަނީ ޢަމްރު ބިން އައުފްގެ މިސްކިތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ސަލާމް ކުރެއްވުމުން ސަލާމް ދެއްވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟' [ބިލާލް] ޖަވާބު ދިނީ 'އޭނާ އިޝާރާތް ކުރި' ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ދެ ޙަދީޘަކީ އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި ޞައްޙަ ދެ ޙަދީޘް ކަމުގައި ވާތީ، ޝުހައިބުގެ ޙަދީޘްގައިވާ ވާހަކައަކީ ބިލާލްގެ ޙަދީޘްގައިވާ ވާހަކައެއް ނޫން ކަމަށާއި، އިބްނު ޢުމަރު އެދެޙަދީޘުން ރިވާކުރައްވާފައިވާނަމަ، އެދެޙަދީޘުންވެސް އަޑުއައްސަވާފައި އޮތުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 337
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عُمَرَ و قَالَ عَلِيٌّ كُنْتُ إِذَا اسْتَأْذَنْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُصَلِّي سَبَّحَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލްއަޢުމާސީ] އިން [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި ޢަލީ، ޞަޙްލު ބިން ސަޢްދާ، ޖާބިރު، އަބޫ ސަޢީދު އަދި އިބްނު ޢުމަރުގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާޔަތުތަކެއް ވެއެވެ'. އަލީ ވަހީދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ނަމާދު ކުރަމުން ދަނިކޮށް ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ހުއްދައަށް އެދިއްޖެނަމަ، އެކަލޭގެފާނު الله ތަޢާލާއަށް މަތިވެރިކުރައްވާނެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. އަދި މިއީ އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 338
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ التَّثَاؤُبُ فِي الصَّلَاةِ مِنْ الشَّيْطَانِ فَإِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَكْظِمْ مَا اسْتَطَاعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَجَدِّ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ التَّثَاؤُبَ فِي الصَّلَاةِ قَالَ إِبْرَاهِيمُ إِنِّي لَأَرُدُّ التَّثَاؤُبَ بِالتَّنَحْنُحِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެގެންވާ [ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިސްމާޢީލް ބިން ޖަޢުފަރު] [އަލްޢާލާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ އާއި އޭނާގެ ކާފަ އަދީ ބިން ތާބިތުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ނަމާދުގައި ހޭލުންތެރިވުމުގެ މުހިންމުކަމަށް ނިސްބަތްކުރައްވާފައިވެއެވެ. އިބްރާހިމް ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެން ކަރު ސާފުކޮށްލައިގެން ހޭން ޖެހޭ ޝައުގުވެރިކަން ހިފަހައްޓަމެވެ'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 339
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَلَاةِ الرَّجُلِ وَهُوَ قَاعِدٌ فَقَالَ مَنْ صَلَّى قَائِمًا فَهُوَ أَفْضَلُ وَمَنْ صَلَّى قَاعِدًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ وَمَنْ صَلَّى نَائِمًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَاعِدِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَنَسٍ وَالسَّائِبِ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ إِلَّا أَنَّهُ يَقُولُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَلَاةِ الْمَرِيضِ فَقَالَ صَلِّ قَائِمًا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَقَاعِدًا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَعَلَى جَنْبٍ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَا نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَى عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ نَحْوَ رِوَايَةِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ وَقَدْ رَوَى أَبُو أُسَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ نَحْوَ رِوَايَةِ عِيسَى بْنِ يُونُسَ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي صَلَاةِ التَّطَوُّعِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ الْحَسَنِ قَالَ إِنْ شَاءَ الرَّجُلُ صَلَّى صَلَاةَ التَّطَوُّعِ قَائِمًا وَجَالِسًا وَمُضْطَجِعًا وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي صَلَاةِ الْمَرِيضِ إِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ جَالِسًا فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلِّي عَلَى جَنْبِهِ الْأَيْمَنِ و قَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلِّي مُسْتَلْقِيًا عَلَى قَفَاهُ وَرِجْلَاهُ إِلَى الْقِبْلَةِ قَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَنْ صَلَّى جَالِسًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ قَالَ هَذَا لِلصَّحِيحِ وَلِمَنْ لَيْسَ لَهُ عُذْرٌ يَعْنِي فِي النَّوَافِلِ فَأَمَّا مَنْ كَانَ لَهُ عُذْرٌ مِنْ مَرَضٍ أَوْ غَيْرِهِ فَصَلَّى جَالِسًا فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ الْقَائِمِ وَقَدْ رُوِيَ فِي بَعْضِ هَذَا الْحَدِيثِ مِثْلُ قَوْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ
[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އީސާ ބިން ޔޫނުސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޙުސައިން ބިން އަލް މުޢައްލިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުالله ބިން ބުރައިދާ] ގެ އަރިހުން [އިމްރާން ބިން ޙުސައިން] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'އަހަރެން އިށީނދެގެން އިންދާ މީހަކު ކުރާ ދުޢާއާ ބެހޭގޮތުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލު ކުރުމުން ޖަވާބު ދެއްވީ: 'ކޮޅަށް ހުރެ ނަމާދު ކުރާ މީހަކަށް ރަނގަޅު، އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާ މީހަކަށް ކޮޅަށް ހުރެ ނަމާދު ކުރާ މީހާގެ ސަވާބުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ލިބޭނެ' އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުالله ބިން އަމްރޫ އާއި އަނަސް ބިން އަސް ސަޢީބު އަދި އިބްނު ޢުމަރުގެފާނުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިމްރާން ބިން ޙުސައިންގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މި ޙަދީޘްވެސް [އިބްރާހީމް ބިން ތަޙްމާން] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ، މި ޙަދީޘްފުޅުގެ ސިލްސިލާއާއެކު، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވުން ފިޔަވައި؛ [އިމްރާން ބިން ޙުސައިން] ގެ އަރިހުންނެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ ބަލިމީހެއްގެ ދުޢާއާ ބެހޭގޮތުން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އެދުމުން ޖަވާބު ދެއްވީ: 'ކޮޅަށް ހުރެ ނަމާދު ކުރާށެވެ. އެއީ [ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ވާކީޢު] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އިބްރާހީމް ބިން ތަޙްމާން] ގެ އަރިހުން [ޙުސައިން އަލް މުޢާލިމް] ގެ އަރިހުންނެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެނީ އިބްރާހިމް ބިން ތަހުމާނުގެ ރިވާޔަތު ފަދައިން ޙުސައިން އަލް އަމުޢައްލިމްގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ބޭކަލެކެވެ. [އަބޫ އުސާމާ] އަދި ގިނަ ބަޔަކު [ޙުސައިން އަލް މުޢާލިމް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ޢީސާ ބިން ޔޫނުސްގެ ރިވާޔަތު ފަދައިންނެވެ. އަދި ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި މި ޙަދީޘްގެ މާނަ ސުންނަތް ނަމާދުގައި ވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ މުޙައްމަދު ބިން ބައްސިޔާރު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އިބްނު އަބޫ އަދީ އާސިޢަތު ބިން ޢަބްދުލް މާލިކުގެ ކިބައިން އަލް ޙަސަންގެ ކިބައިން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މީހަކު ބޭނުންނަމަ ކޮޅަށް ހުރެ، އިށީނދެ އޮށޯވެގެން ހުރެ ނަމާދު ކުރެވޭނެ'. ބަލިވެ އިށީނދެގެން ތިބެ ނަމާދު ނުކުރެވޭ މީހުންގެ ދުޢާއާ މެދު ޢިލްމުވެރިން ޚިލާފުވެއެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ؛ 'ކަނާތު ބަނޑުގައި އޮށޯވެގެން ނަމާދު ކުރަން ޖެހޭނެ'. އެހެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު؛ 'އޭނާ ނަމާދު ކުރަންވާނީ ޤިބްލައާ ދިމާލަށް ފައިތިލަ ޖައްސައިގެންނެވެ'. މި ޙަދީޘާ ބެހޭގޮތުން ސުފްޔާން އަތުސް ސައުރީ ވިދާޅުވެފައިވަނީ، 'އިށީނދެ ނަމާދު ކުރާ މީހަކަށް ކޮޅަށް ހުރެ ނަމާދު ކުރާ މީހެއްގެ ސަވާބުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ލިބޭނެ' ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިއީ ޞިއްޙަތު ރަނގަޅު މީހުންނާއި އެއްވެސް ބަހަނާއެއް ނެތް މީހުންނަށް - އެއީ ސުންނަތް ނަމާދުގައި- ކަން ހިނގާ ކަމެކެވެ. ބަލިމަޑުކަމެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އެހެން ކަމެއްގެ ސަބަބުން ހުރަސްއެޅި އިށީނދެގެން ނަމާދުކުރާ މީހާއާ ބެހޭގޮތުން ބުނާނަމަ ދެން އޭނާއަށް ލިބޭނީ ކޮޅަށް ހުރި މީހާއާ އެއްވަރުގެ ސަވާބެވެ. އަދި މި ޙަދީޘުގެ ބައެއް ވެސް ޞަފްޔާން އަތުއްޞާއުރީގެ ބަސްފުޅު ފަދައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ.
Hadith
Imam Tirmidzi : 340
حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ السَّهْمِيِّ عَنْ حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهَا قَالَتْمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سُبْحَتِهِ قَاعِدًا حَتَّى كَانَ قَبْلَ وَفَاتِهِ بِعَامٍ فَإِنَّهُ كَانَ يُصَلِّي فِي سُبْحَتِهِ قَاعِدًا وَيَقْرَأُ بِالسُّورَةِ وَيُرَتِّلُهَا حَتَّى تَكُونَ أَطْوَلَ مِنْ أَطْوَلَ مِنْهَاوَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ حَفْصَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ نَبِيّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ جَالِسًا فَإِذَا بَقِيَ مِنْ قِرَاءَتِهِ قَدْرُ ثَلَاثِينَ أَوْ أَرْبَعِينَ آيَةً قَامَ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ صَنَعَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي قَاعِدًا فَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَائِمٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَائِمٌ وَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَاعِدٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَاعِدٌ قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَالْعَمَلُ عَلَى كِلَا الْحَدِيثَيْنِ كَأَنَّهُمَا رَأَيَا كِلَا الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحًا مَعْمُولًا بِهِمَا
[އަލް އަންޝާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މާ'ން] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މާލިކު ބިން އަނަސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [އަސް ސަޢީބު ބިން ޔަޒީދު] ގެ އަރިހުން [އަލް މުއްތަލިބް ބިން އަބޫ ވަދާޢާ އަސް ސަޙްމީ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާގެ އަނބިކަނބަލުން [ޙަފްޝާޙް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ އޭނާ މަރުވުމުގެ ކުރިންނެވެ. އޭނާ އިށީނދެގެން ހުރެ، އެންމެ ދިގު ސޫރަތަށްވުރެ ދިގުވާންދެން ސޫރަތް ކިޔަމުން ދިޔައީ ތަރުތީބު ގޮތަކަށެވެ.' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: ޙަފްޝާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ރޭގަނޑު އިށީނދެގެން ހުރެ ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދެވި، ދެން ކިޔެވުމުގައި ގާތްގަނޑަކަށް ތިރީސް ސާޅީސް އާޔަތް ބާކީ އޮއްވާ ތެދުވެ އަނެއްކާވެސް ކިޔަވާ، ދެން ބޯލައްވައެވެ. ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައިވެސް އެކަން ކުރެއްވިއެވެ.' އަދި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިށީނދެވަޑައިގެން ނަމާދު ކުރައްވާއިރު، ސޫރަތް ކިޔަވާއިރު ތެދުވެ، ދެން ކޮޅަށް ހުންނަވައިގެން ރުކޫޢުވެ ސަޖިދަ ކުރައްވާނެ ކަމަށް ވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އިށީނދެގެން ހުރެ ކިޔަވާއިރު، އިށީނދެގެން ހުރެ ބޯޖަހާ ސަޖިދަޖަހައެވެ. އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔަކީ، މި ދެ ޙަދީޘަކީ ޞައްޙަ އަދި ޢަމަލުކުރެވިދާނެ ދެ ޙަދީޘް ކަމުގައި ދެކޭ ފަދައިން، މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރުން ހުއްދައެވެ.
