Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 301
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَلَا تَأْتُوهَا وَأَنْتُمْ تَسْعَوْنَ وَلَكِنْ ائْتُوهَا وَأَنْتُمْ تَمْشُونَ وَعَلَيْكُمْ السَّكِينَةَ فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّواوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْمَشْيِ إِلَى الْمَسْجِدِ فَمِنْهُمْ مَنْ رَأَى الْإِسْرَاعَ إِذَا خَافَ فَوْتَ التَّكْبِيرَةِ الْأُولَى حَتَّى ذُكِرَ عَنْ بَعْضِهِمْ أَنَّهُ كَانَ يُهَرْوِلُ إِلَى الصَّلَاةِ وَمِنْهُمْ مَنْ كَرِهَ الْإِسْرَاعَ وَاخْتَارَ أَنْ يَمْشِيَ عَلَى تُؤَدَةٍ وَوَقَارٍ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَالَا الْعَمَلُ عَلَى حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ خَافَ فَوْتَ التَّكْبِيرَةِ الْأُولَى فَلَا بَأْسَ أَنْ يُسْرِعَ فِي الْمَشْيِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ حَدِيثِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ بِمَعْنَاهُ هَكَذَا قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ عِنْدَ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ
اسان کي [محمد بن عبدالملڪ بن ابو عيسي سيوارب] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [يزيد بن زرعي] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [معمار] ٻڌايو آهي [عز زهريءَ] کان [ابو سلمه] کان، هن چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي؛ 'جيڪڏهن نماز قائم ٿي وئي آهي ته جلدي نه اچو، پر هلندا ۽ آرام سان اچو. جيڪو ڪجهه توهان کي ملي ٿو، دعا ڪريو ۽ جيڪو ڪجهه توهان وٽ بچيو آهي، ان کي مڪمل ڪريو'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ ابو قتاده، ابي بن ڪعب، ابو سعيد، زيد بن ثابت، جابر ۽ انس کان به روايتون آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'علماء مسجد ڏانهن هلڻ بابت اختلاف ڪيو. ڪجهه دليل ڏين ٿا ته ڪنهن کي جلدي ڪرڻ جي صلاح ڏني وئي آهي جيڪڏهن اهي پريشان آهن ته اهي پهرين تڪبير وڃائي ڇڏيندا. جيستائين اهو ذڪر نه ڪيو ويو ته انهن مان ڪجهه نماز ۾ شرڪت ڪندي جلدي هليا. ساڳئي وقت، ڪجهه ٻيا دليل ڏين ٿا ته نماز ۾ شرڪت ڪرڻ لاءِ جلدي ڪرڻ مکروه آهي. اهي آرام ۽ وقار سان هلڻ جو انتخاب ڪن ٿا. هي راءِ احمد ۽ اسحاق پاران اختيار ڪئي وئي هئي. ٻنهي چيو ته؛ 'هن صورت ۾ عمل ابو هريره جي حديث تي ٻڌل آهي'. احمد چيو ته؛ 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو پهرين تڪبير وڃائڻ کان ڊڄي ٿو ته پوءِ جلدي هلڻ ۾ ڪو حرج ناهي'. اسان کي ٻڌايو آهي [الحسن بن علي الخلال] چيو آهي؛ اسان کي ٻڌايو آهي [عبدالرزاق] چيو آهي؛ اسان کي [معمر] کي [عز زهريءَ] کان [سعيد بن المسيب] کان [ابو هريره] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، ۽ انهي سان گڏ ابو سلمه جي حديث ابو هريره کان ساڳي حديث سان بيان ڪئي آهي جيئن اڳ هئي. عبدالرزاق چيو ته؛ 'ابو سعيد جي حديث ابو هريره کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان يزيد بن زريعه جي حديث کان وڌيڪ صحيح آهي'. اسان کي ٻڌايو ويو آهي [ابن ابو عمر] چيو آهي؛ اسان کي [سفيان] [عز زهري] کان [سعيد بن المسيب] کان [ابو هريره] کان رسول الله ﷺ جن کان روايت ڪئي آهي جيئن اڳئين حديث ۾ آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 302
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَزَالُ أَحَدُكُمْ فِي صَلَاةٍ مَا دَامَ يَنْتَظِرُهَا وَلَا تَزَالُ الْمَلَائِكَةُ تُصَلِّي عَلَى أَحَدِكُمْ مَا دَامَ فِي الْمَسْجِدِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ مَا لَمْ يُحْدِثْفَقَالَ رَجُلٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ وَمَا الْحَدَثُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ فُسَاءٌ أَوْ ضُرَاطٌ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي، اسان کي [عبد الرزاق] ٻڌايو آهي، اسان کي [معمار] کي [همام بن منبه] کان [ابو هريره] ٻڌايو آهي، هن چيو ته: رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'توهان مان هڪ نماز جي ڳڻپ ۾ رهندو جيستائين هو نماز جو انتظار ڪندو. ۽ ملائڪ هميشه نماز پڙهندا جڏهن ته توهان مان هڪ مسجد ۾ هوندو آهي، اهي چون ٿا: 'اي الله، ان کي بخش، اي الله، ان تي رحم ڪر،' يعني جيستائين ان کي منسوخ نه ڪيو وڃي. حضر موت جي هڪ شخص پڇيو، 'اي ابو هريره، هن ڪيئن منسوخ ڪيو؟' هن جواب ڏنو، 'بغير آواز يا آواز جي'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ علي، ابو سعيد، انس، عبدالله بن مسعود ۽ سهل بن سعد کان به روايتون آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابو هريره جي حديث حسن صحيح آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 303
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي عَلَى الْخُمْرَةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ سُلَيْمٍ وَعَائِشَةَ وَمَيْمُونَةَ وَأُمِّ كُلْثُومٍ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الْأَسَدِ وَلَمْ تَسْمَعْ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ يَقُولُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَدْ ثَبَتَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّلَاةُ عَلَى الْخُمْرَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْخُمْرَةُ هُوَ حَصِيرٌ قَصِيرٌ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [ابو الاحواش] [سمڪ بن حرب] کان [عڪرمه] کان [ابن عباس] تائين ٻڌايو آهي ته هن چيو ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ ننڍڙي مٽيءَ تي خُمر تي نماز پڙهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هن باب ۾ ام حبيبه، ابن عمر، عيسيه، ميمونه، ام ڪلثوم بنت ابو سلمه بن عبدالاسد کان به روايتون آهن - هن ڪڏهن به رسول الله صلي الله عليه وسلم جي باري ۾ نه ٻڌو هو - ۽ ام سلمه'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابن عباس کان هي حديث حسن صحيح آهي. هي ڪجهه سائنسدانن جي راءِ آهي'. احمد ۽ اسحاق چيو ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم کان هڪ روايت آئي آهي ته هن خُمر تي نماز پڙهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'خُمر هڪ ننڍو مٽيءَ آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 304
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى حَصِيرٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَّا أَنَّ قَوْمًا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ اخْتَارُوا الصَّلَاةَ عَلَى الْأَرْضِ اسْتِحْبَابًا وَأَبُو سُفْيَانَ اسْمُهُ طَلْحَةُ بْنُ نَافِعٍ
اسان کي [نشر بن علي] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عيسيٰ بن يونس] ٻڌايو آهي [العماسي] کان [ابو سفيان] کان [جابر] کان [ابو سعيد] چيو آهي ته: 'رسول الله ﷺ هڪ چَٽيءَ تي نماز پڙهي'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ انس ۽ المغيره کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابو سعيد جي هي حديث حسن جي درجي ۾ آهي. هن حديث تي گهڻن عالمن عمل ڪيو آهي سواءِ ڪجهه عالمن جي. اهي زمين تي سنت جي طور تي نماز پڙهڻ کي ترجيح ڏين ٿا'. ۽ ابو سفيان جو نالو طلحه بن نافع آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 305
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ الضُّبَعِيِّ قَال سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَالِطُنَا حَتَّى إِنْ كَانَ يَقُولُ لِأَخٍ لِي صَغِيرٍ يَا أَبَا عُمَيْرٍ مَا فَعَلَ النُّغَيْرُ قَالَ وَنُضِحَ بِسَاطٌ لَنَا فَصَلَّى عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ لَمْ يَرَوْا بِالصَّلَاةِ عَلَى الْبِسَاطِ وَالطُّنْفُسَةِ بَأْسًا وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَاسْمُ أَبِي التَّيَّاحِ يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ
[حناد] اسان کي ٻڌايو آهي؛ [واقع] اسان کي [صيوبة] کان [ابو طيبه عادل دلوبيائي کان] ٻڌايو آهي، هن چيو ته؛ مون [انس بن مالڪ] کي چوندي ٻڌو آهي ته؛ 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم اسان سان گڏ رهندا هئا، جيستائين انهن منهنجي ڀاءُ کي چيو: 'اي ابو عمير، نُغير - هڪ پکيءَ جو نالو - ڇا ڪيو؟' انس چيو؛ 'اسان پنهنجو قالين وڇايو، پوءِ انهن ان تي نماز پڙهي'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابن عباس کان به هڪ روايت آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'انس جي هي حديث حسن صحيح آهي. رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ جن هن حديث تي عمل ڪيو، انهن مان ڪيترائي عالم هئا؛ ته انهن کي قالين يا قالين تي نماز پڙهڻ ۾ ڪو مسئلو نه هو. هي راءِ احمد ۽ اسحاق ورتي هئي. جڏهن ته ابو طيبه جو نالو يزيد بن حميد آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 306
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي جَعْفَرٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَسْتَحِبُّ الصَّلَاةَ فِي الْحِيطَانِقَالَ أَبُو دَاوُدَ يَعْنِي الْبَسَاتِينَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ مُعَاذٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ وَالْحَسَنُ بْنُ أَبِي جَعْفَرٍ قَدْ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَغَيْرُهُ وَأَبُو الزُّبَيْرِ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ تَدْرُسَ وَأَبُو الطُّفَيْلِ اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ وَاثِلَةَ
اسان کي [محمود بن غيلان] چيو آهي؛ اسان کي [ابو دائود] چيو آهي؛ اسان کي [الحسن بن ابو جعفر] کان [ابو الزبير] کان [ابو اثفيل] کان [معذ بن جبل] ٻڌايو آهي ته؛ 'رسول الله ﷺ کي بند جاءِ تي نماز پڙهڻ پسند هو'. ابو دائود چيو ته؛ 'اهو پوک تي آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي معاذ حديث غريب سطح جي آهي، ۽ اسان ان بابت حسن بن ابو جعفر جي حديث کان سواءِ نٿا ڄاڻون، جڏهن ته حسن بن ابو جعفر کي يحيى بن سعيد ۽ ٻين ڪمزور ڪيو آهي. ابو زبير جو نالو محمد بن مسلم بن تدرس آهي، ۽ ابو طفيل جو نالو عامر بن واثله آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 307
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا وَضَعَ أَحَدُكُمْ بَيْنَ يَدَيْهِ مِثْلَ مُؤَخَّرَةِ الرَّحْلِ فَلْيُصَلِّ وَلَا يُبَالِي مَنْ مَرَّ وَرَاءَ ذَلِكَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَسَبْرَةَ بْنِ مَعْبَدٍ الْجُهَنِيِّ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ طَلْحَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالُوا سُتْرَةُ الْإِمَامِ سُتْرَةٌ لِمَنْ خَلْفَهُ
اسان کي [قطيبه] ۽ [حناد] ٻڌايو ته؛ اسان کي [ابو الاحواش] [سمڪ بن حرب] کان [موسيٰ بن طلحه] کان [پنهنجي پيءُ] تائين ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله ﷺ فرمايو؛ 'جيڪڏهن توهان مان ڪو ماڻهو پنهنجي اڳيان گهوڙي جي زين جهڙي ڪا شيءِ رکي ته ان کان پوءِ ان کي پرواهه ناهي ته ڪير سندس پٺيان گذري ٿو'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابو هريره، سهل بن ابو حثمة، ابن عمر، صبره بن معبد الجهني، ابو جحيفه ۽ عائشه کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ثلحه جي حديث حسن صحيح آهي. سائنسدان هن حديث کي عمل ۾ آڻيندا آهن، اهي چون ٿا؛ 'امام جو سترہ - حد - ان جي پويان وارن لاءِ سترہ آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 308
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ أَبِي النَّضْرِ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ أَنَّ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ أَرْسَلَهُ إِلَى أَبِي جُهَيْمٍ يَسْأَلُهُ مَاذَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَارِّ بَيْنَ يَدَيْ الْمُصَلِّي فَقَالَ أَبُو جُهَيْمٍقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ يَعْلَمُ الْمَارُّ بَيْنَ يَدَيْ الْمُصَلِّي مَاذَا عَلَيْهِ لَكَانَ أَنْ يَقِفَ أَرْبَعِينَ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِقَالَ أَبُو النَّضْرِ لَا أَدْرِي قَالَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا أَوْ شَهْرًا أَوْ سَنَةً قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي جُهَيْمٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَأَنْ يَقِفَ أَحَدُكُمْ مِائَةَ عَامٍ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْ أَخِيهِ وَهُوَ يُصَلِّي وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا الْمُرُورَ بَيْنَ يَدَيْ الْمُصَلِّي وَلَمْ يَرَوْا أَنَّ ذَلِكَ يَقْطَعُ صَلَاةَ الرَّجُلِ وَاسْمُ أَبِي النَّضْرِ سَالِمٌ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الْمَدِينِيِّ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي [اسحاق بن موسيٰ الانصاري] چيو آهي؛ اسان کي ٻڌايو آهي [معن] چيو آهي؛ اسان کي ٻڌايو آهي [مالڪ بن انس] [ابو اندلر] کان [بصر بن سعيد] چيو آهي ته: 'زيد بن خالد الجهني کيس ابو جهيم سان ملڻ لاءِ موڪليو ته جيئن ان کان پڇي ته هن رسول الله ﷺ کان ڪنهن اهڙي شخص جي باري ۾ ٻڌو آهي جيڪو نماز پڙهيندڙ ماڻهن جي اڳيان گذري ٿو. تنهن ڪري [ابو جهيم] چيو ته: 'رسول الله ﷺ فرمايو: 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو نماز پڙهيندڙ جي اڳيان لنگهي ٿو ته ان سان ڇا ٿيندو، ته ان لاءِ چاليهه تائين رڪجڻ کان بهتر آهي ته ان جي اڳيان لنگهي وڃي.' 'ابو اندلر چيو: 'مون کي خبر ناهي ته هن چاليهه ماڻهو، يا مهينا، يا سال چيو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هن باب ۾ ابو سعيد الخدري، ابو هريره، ابن عمر ۽ عبدالله بن عمر کان به روايتون آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابو جهيم جي حديث حسن صحيح آهي. رسول الله ﷺ کان روايت آهي ته پاڻ فرمايو ته؛ 'جيڪڏهن توهان مان ڪو ماڻهو سو سال انتظار ڪرڻ ڇڏي ڏئي ته اهو پنهنجي نماز پڙهيل ڀاءُ جي ڀرسان گذرڻ کان بهتر آهي'. عالمن هن حديث کي عمل ۾ آندو، اهي هڪ شخص کي نماز پڙهيل شخص جي اڳيان گذرڻ تي مجبور ڪن ٿا. پر انهن جو خيال ناهي ته اهو ڪنهن جي نماز کي باطل ڪري ڇڏيندو'. ۽ ابو نضلر جو نالو سالم هو، جيڪو عمر بن عبيدالله المديني جو خادم هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 309
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكُنْتُ رَدِيفَ الْفَضْلِ عَلَى أَتَانٍ فَجِئْنَا وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِأَصْحَابِهِ بِمِنًى قَالَ فَنَزَلْنَا عَنْهَا فَوَصَلْنَا الصَّفَّ فَمَرَّتْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ فَلَمْ تَقْطَعْ صَلَاتَهُمْقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ التَّابِعِينَ قَالُوا لَا يَقْطَعُ الصَّلَاةَ شَيْءٌ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ
اسان کي [محمد بن عبدالملڪ بن ابو عيسي سيوارب] چيو آهي؛ اسان کي [يزيد بن زريع] چيو آهي؛ اسان کي [معمار] [عز زهري] کان [عبيدالله بن عتبه] کان [ابن عباس] کان بيان ڪيو آهي ته هن چيو ته؛ 'مون فضل کي سندس حمر تي سوار ڪيو، پوءِ اسان آيا جڏهن رسول الله صلي الله عليه وسلم ۽ سندس ساٿي منيٰ ۾ نماز پڙهي رهيا هئا.' ابن عباس چيو؛ 'پوءِ اسان گڏهه تان لهي نماز جي قطار ۾ داخل ٿيا، حمر پوءِ انهن جي اڳيان گذريو، پر حمر انهن جي نماز کي باطل نه ڪيو - ڇاڪاڻ ته اهو هن کي پار ڪري ويو -'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ عيسيه، فضل بن عباس ۽ ابن عمر کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس کان هي حديث حسن صحيح آهي.' رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ تابعين مان گھڻا سائنسدان هن حديث تي عمل ڪن ٿا. اهي چون ٿا ته، 'اهڙي ڪا به شيءِ ناهي جيڪا نماز کي رد ڪري ٿي'. هي راءِ سفيان عثصوري ۽ سيافعي طرفان اختيار ڪئي وئي هئي.
حديث
Imam Tirmidzi : 310
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَمَنْصُورُ بْنُ زَاذَانَ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ قَال سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ وَلَيْسَ بَيْنَ يَدَيْهِ كَآخِرَةِ الرَّحْلِ أَوْ كَوَاسِطَةِ الرَّحْلِ قَطَعَ صَلَاتَهُ الْكَلْبُ الْأَسْوَدُ وَالْمَرْأَةُ وَالْحِمَارُ فَقُلْتُ لِأَبِي ذَرٍّ مَا بَالُ الْأَسْوَدِ مِنْ الْأَحْمَرِ مِنْ الْأَبْيَضِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي سَأَلْتَنِي كَمَا سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ الْكَلْبُ الْأَسْوَدُ شَيْطَانٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَالْحَكَمِ بْنِ عَمْرٍو الْغِفَارِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَيْهِ قَالُوا يَقْطَعُ الصَّلَاةَ الْحِمَارُ وَالْمَرْأَةُ وَالْكَلْبُ الْأَسْوَدُ قَالَ أَحْمَدُ الَّذِي لَا أَشُكُّ فِيهِ أَنَّ الْكَلْبَ الْأَسْوَدَ يَقْطَعُ الصَّلَاةَ وَفِي نَفْسِي مِنْ الْحِمَارِ وَالْمَرْأَةِ شَيْءٌ قَالَ إِسْحَقُ لَا يَقْطَعُهَا شَيْءٌ إِلَّا الْكَلْبُ الْأَسْوَدُ
اسان کي [احمد بن مني] چيو آهي، اسان کي [حسيم] چيو آهي، اسان کي [يونس بن عبيد] ۽ [منصور بن زادزان] کي [حميد بن هلال] کان [عبدالله بن اش شميت] کان خبر ڏني آهي، هن چيو ته مون [ابو ذر] کي چوندي ٻڌو آهي ته: رسول الله ﷺ فرمايو آهي ته: 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو نماز پڙهي رهيو هجي ۽ ان جي اڳيان سواري تي زين يا گهوڙو نه هجي، ته پوءِ ڪارو ڪتو، عورت يا گڏهه جي گذرڻ سان نماز خراب ٿي ويندي'. تنهن ڪري مون ابو ذر کان پڇيو ته: 'اهو ڪارو ڇو هجڻ گهرجي ۽ ڳاڙهو يا اڇو نه هجي؟' هن جواب ڏنو ته: 'اي منهنجا ڀاءُ، توهان مون کان ڪجهه پڇيو آهي جيڪو مون هڪ ڀيرو رسول الله ﷺ کان پڇيو هو، پاڻ فرمايو هو ته: 'ڪارا ڪتا شيطان آهن'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ ابو سعيد، الحڪم بن عمرو الغفاري، ابو هريره ۽ انس کان به روايت آهي.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابوذر جي هيءَ حديث حسن صحيح آهي. ڪجهه عالمن جو هن حديث تي رايو آهي، اهي چون ٿا؛ 'گدڙ، عورت ۽ ڪتي جي گذرڻ سان نماز باطل ٿي ويندي'. احمد چيو؛ 'مون کي ڪو شڪ ناهي ته ڪارو ڪتو نماز باطل ڪري سگهي ٿو. جڏهن ته گڏهه ۽ عورتون اڃا تائين منهنجي دل ۾ شڪ ڇڏينديون آهن'.
حديث
Imam Tirmidzi : 311
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَأَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ مُشْتَمِلًا فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَسَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ وَأَنَسٍ وَعَمْرِو بْنِ أَبِي أَسِيدٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَكَيْسَانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ هَانِئٍ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ وَطَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ قَالُوا لَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ وَقَدْ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلِّي الرَّجُلُ فِي ثَوْبَيْنِ
اسان کي [قتيبه بن سعيد] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [الليث] [هشام بن عروه] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عمر بن ابو سلمه] ٻڌايو آهي ته هن هڪ ڀيري رسول الله ﷺ کي ام سلمه جي گهر ۾ ڪپڙي سان ڍڪيل نماز پڙهندي ڏٺو. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هن باب ۾ ابو هريره، جابر، سلمه بن الاکوع، انس، عمر بن ابو اسيد، ابو سعيد، ڪيسان، ابن عباس، عيسيه، ام هاني، عمار بن ياسر، ثلق بن علي ۽ عباده بن اش شميت الانصاري کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'عمر بن ابو سلمه جي حديث حسن صحيح آهي. رسول الله ﷺ جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ تابعين ۽ ٻين مان اڪثريت سائنسدان هن حديث تي عمل ڪن ٿا. انهن چيو ته؛' "هڪ ڪپڙي جي ٽڪري سان نماز پڙهڻ ۾ ڪو به حرج ناهي. ۽ ڪجهه عالمن جو چوڻ آهي ته: 'هڪ شخص کي ٻن ڪپڙي جي ٽڪرن سان نماز پڙهڻ گهرجي.'"
حديث
Imam Tirmidzi : 312
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ صَلَّى نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحِبُّ أَنْ يُوَجِّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ }فَوَجَّهَ نَحْوَ الْكَعْبَةِ وَكَانَ يُحِبُّ ذَلِكَ فَصَلَّى رَجُلٌ مَعَهُ الْعَصْرَ ثُمَّ مَرَّ عَلَى قَوْمٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَهُمْ رُكُوعٌ فِي صَلَاةِ الْعَصْرِ نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَقَالَ هُوَ يَشْهَدُ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ قَدْ وَجَّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ قَالَ فَانْحَرَفُوا وَهُمْ رُكُوعٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعُمَارَةَ بْنِ أَوْسٍ وَعَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيِّ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ كَانُوا رُكُوعًا فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [واقعي] [اسرائيل] کان [اسحاق] کان [البراء بن عازب] ٻڌايو آهي ته هن چيو ته: 'جڏهن رسول الله ﷺ مديني ۾ پهتا، ته انهن وٽ ڇهه يا سترهن مهينا بيت المقدس ڏانهن منهن ڪري نماز پڙهڻ جو وقت هو. انهي دوران، رسول الله ﷺ کي ڪعبي جي طرف منهن ڪرڻ پسند آيو، تنهن ڪري الله تعاليٰ آيت نازل ڪئي؛ 'بيشڪ اسان اڪثر توهان جو چهرو آسمان ڏانهن ڏسندا آهيون، پوءِ اسان توهان کي ان قبلي ڏانهن ڦيرائينداسين جيڪو توهان کي پسند آهي. پنهنجو چهرو مسجد عظيم ڏانهن ڦيرايو. تنهنڪري هن قبلي جي طرف منهن ڪيو، ۽ هن کي اهو پسند آيو. پوءِ ڪو ماڻهو ساڻس گڏ عصر جي نماز پڙهي رهيو هو. ان کان پوءِ هو انصار مان ڪيترن ئي ماڻهن وٽ گذريو جيڪي ظهر جي نماز ۾ بيت المقدس جي طرف منهن ڪري سجدو ڪري رهيا هئا، تنهن ڪري هن چيو ته 'گواهي ڏيندي'؛' هڪ دفعي هن رسول الله ﷺ سان گڏ نماز پڙهي ۽ ڪعبي جي طرف منهن ڪيو. البرا چيو ته: 'پوءِ ماڻهن ڪعبي ڏانهن رخ ڪيو جڏهن اهي رڪوع ۾ هئا.' هن چيو ته: 'هن باب ۾ ابن عمر، ابن عباس، عماره بن اوس، عمرو بن عوف المزني ۽ انس کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته: 'البراء حديث' هڪ صحيح حسن حديث آهي ۽ [سفيان عطصوري] ان کي [ابو اسحاق] کان روايت ڪيو آهي، اسان کي [حناد] چيو آهي، اسان کي [واقعي] [سفيان] کان [عبدالله بن دينار] کان [ابن عمر] کان بيان ڪيو آهي ته: 'انهن فجر جي نماز ۾ سجدو ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابن عمر جي حديث حسن صحيح حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 313
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي مَعْشَرٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ قِبْلَةٌحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي مَعْشَرٍ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ قَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي أَبِي مَعْشَرٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَاسْمُهُ نَجِيحٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ مُحَمَّدٌ لَا أَرْوِي عَنْهُ شَيْئًا وَقَدْ رَوَى عَنْهُ النَّاسُ قَالَ مُحَمَّدٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْمَخْرَمِيِّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَخْنَسِيِّ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَقْوَى مِنْ حَدِيثِ أَبِي مَعْشَرٍ وَأَصَحُّ
اسان کي [محمد بن ابو معسير] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [منهنجي پيءُ] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [محمد بن عمرو] [ابو سلمه] کان [ابو هريره] کان ٻڌايو آهي ته هن چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'مشرق ۽ مغرب جي وچ ۾ قبلي جو رخ آهي'. اسان کي [يحيى بن موسى] چيو آهي ته؛ اسان کي [محمد بن ابو معسير] ٻڌايو آهي جيئن حديث ۾ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابو هريره جي هي حديث ڪيترن ئي ذريعن کان هن کان روايت ڪئي وئي آهي'. ڪجهه عالمن ابو معسير کي سندس حفظ جي معاملي ۾ بحث ڪيو آهي، سندس نالو نجيح هو، جيڪو بني هاشم جو غلام هو. محمد چيو ته: 'مون ڪڏهن به هن کان ڪجهه به روايت نه ڪيو آهي. پر ڪجهه ماڻهو آهن جن ان کان روايت ڪئي آهي'. محمد وري فرمايو ته عبدالله بن جعفر المخرامي جي حديث، عثمان بن محمد الخنسي کان، سيد مقبوري کان، ابو هريره جي حديث ابو مسير جي حديث کان وڌيڪ مضبوط ۽ صحيح آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 314
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ بَكْرٍ الْمَرْوَزِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَخْرَمِيُّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَخْنَسِيِّ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ قِبْلَةٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَإِنَّمَا قِيلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَخْرَمِيُّ لِأَنَّهُ مِنْ وَلَدِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ قِبْلَةٌ مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَابْنُ عَبَّاسٍ و قَالَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا جَعَلْتَ الْمَغْرِبَ عَنْ يَمِينِكَ وَالْمَشْرِقَ عَنْ يَسَارِكَ فَمَا بَيْنَهُمَا قِبْلَةٌ إِذَا اسْتَقْبَلْتَ الْقِبْلَةَ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ قِبْلَةٌ هَذَا لِأَهْلِ الْمَشْرِقِ وَاخْتَارَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ التَّيَاسُرَ لِأَهْلِ مَرْوٍ
اسان کي [الحسن بڪر المروازي] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [المعليٰ بن منصور] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبدالله بن جعفر المخزومي] ٻڌايو آهي [عثمان بن محمد الاخناس] کان [سعيد المقبوري] کان [ابو هريره] کان، رسول الله ﷺ فرمايو: 'اوڀر ۽ اولهه جي وچ ۾ قبلي جو رخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو: 'هي حديث حسن سان صحيح آهي. کيس عبدالله بن جعفر المخزومي سڏيو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته هو المسور بن مخرمہ جو پٽ آهي. رسول الله ﷺ جي ڪيترن ئي اصحابن کان روايت ڪئي وئي آهي ته پاڻ فرمايو: 'اوڀر ۽ اولهه جي وچ ۾ قبلي جو رخ آهي'. اهڙا رايا رکندڙن ۾ عمر بن الخطاب، علي بن ابو طالب ۽ ابن عباس شامل آهن. ابن عمر چيو؛ 'جيڪڏهن توهان اولهه طرف کي پنهنجي ساڄي پاسي ۽ اوڀر طرف کي پنهنجي کاٻي پاسي بڻايو، ته پوءِ ٻنهي جي وچ ۾ قبلي جو رخ آهي. ۽ انهي طريقي سان توهان قبلي جو رخ ڪيو آهي'. بن المبارڪ چيو؛ 'اوڀر ۽ اولهه جي وچ ۾ قبلي جو رخ آهي، ۽ هي اوڀر علائقي جي رهواسين لاءِ آهي'. ۽ عبدالله بن بن المبارڪ مروه جي ماڻهن لاءِ کاٻي طرف چونڊيو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 315
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ بْنُ سَعِيدٍ السَّمَّانُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فِي لَيْلَةٍ مُظْلِمَةٍ فَلَمْ نَدْرِ أَيْنَ الْقِبْلَةُ فَصَلَّى كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا عَلَى حِيَالِهِ فَلَمَّا أَصْبَحْنَا ذَكَرْنَا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَزَلَ{ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ السَّمَّانِ وَأَشْعَثُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو الرَّبِيعِ السَّمَّانُ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَقَدْ ذَهَبَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا قَالُوا إِذَا صَلَّى فِي الْغَيْمِ لِغَيْرِ الْقِبْلَةِ ثُمَّ اسْتَبَانَ لَهُ بَعْدَمَا صَلَّى أَنَّهُ صَلَّى لِغَيْرِ الْقِبْلَةِ فَإِنَّ صَلَاتَهُ جَائِزَةٌ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [محمود بن غيلان] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [واقع] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [عاصيت بن سعيد السمّان] بيان ڪيو آهي [عاصيم بن عبيدالله] کان [عبد الله بن عامر بن ربيعہ] کان [پنهنجي پيءُ] کان، هن چيو ته: 'اسين رسول الله ﷺ سان گڏ هڪ اهڙي اونداهي رات ۾ سفر تي هئاسين جو اسان کي خبر نه هئي ته قبلو ڪٿي آهي، تنهن ڪري اسان مان هر هڪ پنهنجي عقيدي مطابق نماز پڙهي. ٻئي ڏينهن اسان اهو نبي ﷺ تائين پهچايو، پوءِ آيت نازل ٿي: 'پوءِ جيڏانهن به رخ ڪيو، اتي الله جو چهرو آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث مضبوط سند نه آهي، اسان ان بابت صرف اسيعت السمّان جي حديث کان واقف آهيون، اسيعت بن سعيد ابو الربيع السمّان آهي، ۽ هو حديث جي معاملن ۾ ڪمزور سمجهيو ويندو آهي.' گھڻا عالم هن حديث جي سمجھ سان متفق آهن، اهي چون ٿا ته، 'جيڪڏهن موسم ڪڪر هجي، ته ڪو ماڻهو قبلي ڏانهن منهن نه ڪندي نماز پڙهي، ان کان پوءِ اهو ڄاڻڻ کان پوءِ ته هن قبلي ڏانهن منهن نه ڪندي نماز پڙهي ته ان جي نماز صحيح آهي'. هي راءِ سفيان عثصوري، بن المبارڪ، احمد ۽ اسحاق پاران اختيار ڪئي وئي آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 316
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا الْمُقْرِئُ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يُصَلَّى فِي سَبْعَةِ مَوَاطِنَ فِي الْمَزْبَلَةِ وَالْمَجْزَرَةِ وَالْمَقْبَرَةِ وَقَارِعَةِ الطَّرِيقِ وَفِي الْحَمَّامِ وَفِي مَعَاطِنِ الْإِبِلِ وَفَوْقَ ظَهْرِ بَيْتِ اللَّهِحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي مَرْثَدٍ وَجَابِرٍ وَأَنَسٍ أَبُو مَرْثَدٍ اسْمُهُ كَنَّازُ بْنُ حُصَيْنٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ وَقَدْ تُكُلِّمَ فِي زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَزَيْدُ بْنُ جُبَيْرٍ الْكُوفِيُّ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا وَأَقْدَمُ وَقَدْ سَمِعَ مِنْ ابْنِ عُمَرَ وَقَدْ رَوَى اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ وَحَدِيثُ دَاوُدَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشْبَهُ وَأَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ مِنْهُمْ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ
اسان کي [محمود بن غيلان] بيان ڪيو آهي، اسان کي [المقري] بيان ڪيو آهي، اسان کي [يحيى بن ايوب] بيان ڪيو آهي [زيد بن جبيره] ان کان [داؤد بن الحسين] ان کان [نافع] ان کان [ابن عمر] چيو آهي ته: 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم ستن هنڌن تي نماز پڙهڻ کان منع ڪئي آهي: ڪچري جا ڍير، ذبح خانا، قبرستان، رستي جي وچ ۾، عوامي حمام، اُٺن جي گجگوڙ جون جڳهيون ۽ ڪعبي جي مٿان'. اسان کي [علي بن حجر] بيان ڪيو آهي، اسان کي [سويد بن عبدالعزيز] بيان ڪيو آهي [زيد بن جبيره] ان کان [داؤد بن الحسين] ان کان [نافع] ان کان [ابن عمر] ان کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان هڪ اهڙي حديث سان جنهن جي معنيٰ ساڳي آهي. هن چيو ته: 'هن باب ۾ ابو مرتصد، جابر ۽ انس کان به حديثون آهن.' ابو مرصد جو نالو ڪناز بن حُشين آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابن عمر جي حديث تمام گهڻي مضبوط نه آهي، ڇاڪاڻ ته زيد بن جبير کي سندس حفظ جي لحاظ کان بحث ڪيو ويو آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'زيد بن جبير ڪوفي زيد بن جبير کان وڌيڪ مضبوط ۽ اڳڀرو آهي، ڇاڪاڻ ته هن ان کي ابن عمر کان ٻڌو هو. ۽ [ليث بن سعد] هي حديث [عبدالله بن عمر العمري] کان [نافع] کان [ابن عمر] کان [عمر] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ساڳي حديث سان بيان ڪئي آهي. جيئن ته داؤد جي حديث نافع کان، ابن عمر کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، ليث بن سعد جي حديث کان وڌيڪ مشابهت ۽ وڌيڪ صحيح آهي، ڇاڪاڻ ته عبدالله بن عمر العمري کي ڪجهه حديث جي ماهرن پنهنجي حفظ جي لحاظ کان ڪمزور ڪيو آهي. ۽ جن ماڻهن ان کي ڪمزور ڪيو انهن ۾ يحيى بن سعيد القثان هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 317
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلُّوا فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ وَلَا تُصَلُّوا فِي أَعْطَانِ الْإِبِلِحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ أَوْ بِنَحْوِهِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَالْبَرَاءِ وَسَبْرَةَ بْنِ مَعْبَدٍ الْجُهَنِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَصْحَابِنَا وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَحَدِيثُ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَرَوَاهُ إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مَوْقُوفًا وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَاسْمُ أَبِي حَصِينٍ عُثْمَانُ بْنُ عَاصِمٍ الْأَسَدِيُّ
اسان کان [ابو ڪريب] چيو آهي؛ اسان کان [يحيى بن آدم] کان [ابوبڪر بن عياسي] کان [هشام] کان [ابن سيرين] کان [ابو هريره] چيو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي: 'ٻڪرين جي باڙ ۾ نماز پڙهو ۽ اُٺن جي رڙ ڪرڻ جي جاءِ تي نه پڙهو'. اسان کان [ابو ڪريب] چيو آهي؛ اسان کان [يحيى بن آدم] کان [ابوبڪر بن عياسي] کان [ابو حاشين] کان [ابو صالح] کان [ابو هريره] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان هڪ اهڙي حديث سان بيان ڪئي آهي جيڪا ان سان ملندڙ جلندڙ هجي يا ان سان ملندڙ جلندڙ هجي. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ جابر بن سمره، البراء، سبره بن معبد الجهني، عبدالله بن مغفل، ابن عمر ۽ انس کان به حديثون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛' 'ابو هريره جي هيءَ حديث حسن صحيح آهي. هي حديث اسان جي ڪجهه دوستن پاران عمل ۾ آندي وئي آهي. ۽ هي راءِ احمد ۽ اسحاق پڻ ورتي هئي. ساڳئي وقت، ابو حُسين جي حديث ابو صالح کان، ابو هريره کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، هڪ غريب حديث آهي. [اسرائيل] ان کي [ابو حاشين] کان [ابو صالح] کان [ابو هريره] کان موقوف طريقي سان بيان ڪيو آهي ۽ هن ان کي رسول الله صلي الله عليه وسلم سان نه منسوب ڪيو آهي. ابو حُسين جو نالو عثمان بن عاصم الاسدي آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 318
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ الضُّبَعِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو التَّيَّاحِ الضُّبَعِيُّ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ
اسان کي [محمد بن بصير] چيو آهي؛ اسان کي [يحيى بن سعيد] [صيوبة] کان [ابو طيه عادل دلوباعي] کان [انس بن مالڪ] کان ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ ڀيرو ٻڪري جي باڙ ۾ نماز پڙهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي. ۽ ابو طيه عادل دلوباعي جو نالو يزيد بن حميد آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 319
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَيَحْيَى بْنُ آدَمَ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَبَعَثَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَاجَةٍ فَجِئْتُ وَهُوَ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ نَحْوَ الْمَشْرِقِ وَالسُّجُودُ أَخْفَضُ مِنْ الرُّكُوعِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا نَعْلَمُ بَيْنَهُمْ اخْتِلَافًا لَا يَرَوْنَ بَأْسًا أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ عَلَى رَاحِلَتِهِ تَطَوُّعًا حَيْثُ مَا كَانَ وَجْهُهُ إِلَى الْقِبْلَةِ أَوْ غَيْرِهَا
اسان کي [محمود بن غيلان] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [واقع] ۽ [يحيى بن آدم] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [سفيان] [ابو الزبير] کان [جابر] کان بيان ڪيو آهي ته هن چيو ته: 'رسول الله ﷺ مون کي هڪ ڪم تي موڪليو، پوءِ مان هن جي سامهون پهتس جڏهن هو پنهنجي گاڏي ۾ اوڀر طرف منهن ڪري نماز پڙهي رهيو هو، هن رکوع جي پوزيشن کان هيٺ سجدو ڪيو'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ انس، ابن عمر، ابو سعيد ۽ عامر بن ربيعہ کان به روايتون آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'جابر جي هي حديث حسن صحيح آهي. هي حديث جابر کان ڪيترن ئي طريقن سان نقل ڪئي وئي آهي. اڪثريت سائنسدان هن حديث تي عمل ڪن ٿا ۽ اسان انهن جي وچ ۾ ڪو به اختلاف نه ٿا ڏسون. انهن جو خيال آهي ته هڪ شخص پنهنجي گاڏي ۾ سنت نماز پڙهي سگهي ٿو، چاهي گاڏي قبلي جي طرف منهن ڪري هجي يا ان کان پري'.
حديث
Imam Tirmidzi : 320
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى إِلَى بَعِيرِهِ أَوْ رَاحِلَتِهِ وَكَانَ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ حَيْثُ مَا تَوَجَّهَتْ بِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا يَرَوْنَ بِالصَّلَاةِ إِلَى الْبَعِيرِ بَأْسًا أَنْ يَسْتَتِرَ بِهِ
اسان کي [سفيان بن وکيع] ٻڌايو آهي، اسان کي [ابو خالد الاحمر] ٻڌايو آهي، [عبيدالله بن عمر] کان، [نافع] کان، [ابن عمر] کان، چيو آهي ته: 'رسول الله ﷺ پنهنجي اٺ يا گاڏي تي نماز پڙهي، ۽ پنهنجي گاڏي تي ان طرف منهن ڪري نماز پڙهي جتي سندس گاڏي منهن ڪري رهي هئي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي. هي ڪجهه سائنسدانن جو رايو آهي؛ ته انهن جو خيال آهي ته اونٽ کي نماز جي رڪاوٽ طور استعمال ڪندي نماز پڙهڻ ٺيڪ آهي.'
