Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 281
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ مِسْعَرٍ وَسُفْيَانَ عَنْ زِيَادِ بْنِ عَلَاقَةَ عَنْ عَمِّهِ قُطْبَةَ بْنِ مَالِكٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الْفَجْرِ{ وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ }فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَىقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ وَأَبِي بَرْزَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ قُطْبَةَ بْنِ مَالِكٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الصُّبْحِ بِالْوَاقِعَةِ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الْفَجْرِ مِنْ سِتِّينَ آيَةً إِلَى مِائَةٍ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ قَرَأَ{ إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ }وَرُوِي عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ كَتَبَ إِلَى أَبِي مُوسَى أَنْ اقْرَأْ فِي الصُّبْحِ بِطِوَالِ الْمُفَصَّلِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَلَى هَذَا الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ قَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [واقعي] [مِسعر] کان ۽ [سفيان] [زياد بن علاقه] کان پنهنجي چاچي [قثبه بن مالڪ] کان بيان ڪيو آهي، هن چيو ته: مون رسول الله ﷺ کي صبح جي نماز ۾ پهرين رڪعت ۾ 'وانخلا باسقات - ۽ ڊگھي کجيءَ جو وڻ - پڙهندي ٻڌو. هن چيو ته: 'هن باب ۾ عمرو بن حريث، جابر بن سمره، عبدالله بن عاص سائب، ابو برزہ ۽ ام سلمه کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته: 'قطبه بن مالڪ جي حديث حسن صحيح آهي. رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي وئي آهي ته هن صبح جي نماز ۾ سورة الواقعة پڙهي. ۽ ان کان اهو به روايت ڪيو ويو آهي ته رسول الله ﷺ پڙهيو: 'ادزسي سيامس ڪوويرات'.' ۽ عمر کان اهو به روايت آهي ته هن هڪ ڀيرو ابو موسيٰ کي خط لکيو ته هو صبح جي نماز ۾ ڊگها خط پڙهن. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن صورت ۾ عالمن ان تي عمل ڪرڻ تي متفق ٿيا'. هي راءِ سفيان عثصوري، بن المبارڪ ۽ سيافعي ورتي هئي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 282
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ بِالسَّمَاءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ وَالسَّمَاءِ وَالطَّارِقِ وَشِبْهِهِمَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ خَبَّابٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَالْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الظُّهْرِ قَدْرَ تَنْزِيلِ السَّجْدَةِ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى مِنْ الظُّهْرِ قَدْرَ ثَلَاثِينَ آيَةً وَفِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ خَمْسَ عَشْرَةَ آيَةً وَرُوِي عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ كَتَبَ إِلَى أَبِي مُوسَى أَنْ اقْرَأْ فِي الظُّهْرِ بِأَوْسَاطِ الْمُفَصَّلِ وَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْقِرَاءَةَ فِي صَلَاةِ الْعَصْرِ كَنَحْوِ الْقِرَاءَةِ فِي صَلَاةِ الْمَغْرِبِ يَقْرَأُ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ وَرُوِي عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ أَنَّهُ قَالَ تَعْدِلُ صَلَاةُ الْعَصْرِ بِصَلَاةِ الْمَغْرِبِ فِي الْقِرَاءَةِ و قَالَ إِبْرَاهِيمُ تُضَاعَفُ صَلَاةُ الظُّهْرِ عَلَى صَلَاةِ الْعَصْرِ فِي الْقِرَاءَةِ أَرْبَعَ مِرَارٍ
اسان کي [احمد بن مني] چيو آهي، اسان کي [يزيد بن هارون] چيو آهي، اسان کي [حماد بن سلمه] [سمڪ بن حرب] کان [جابر بن سمره] کان روايت ڪئي آهي ته: 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم ظهر ۽ عصر جي نماز ۾ "وَسَمَعِي ذَاتُ الْبُرُج" ۽ "وَسَمَعِي وَثَارِق" ۽ ٻنهي سان ملندڙ جلندڙ پڙهيا هئا. هن چيو ته: 'هن باب ۾ خباب، ابو سعيد، ابو قتاده، زيد بن ثابت ۽ البراء بن عازب کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته: 'جابر بن سمره جي هي حديث حسن صحيح آهي. رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي وئي آهي ته هن ظهر جي نماز ۾ هڪ سورت پڙهي جيڪا ظهر جي نماز ۾ سورت "السجادة" جي برابر آهي.' ان کان اهو به روايت آهي ته رسول الله ﷺ ظهر جي نماز جي پهرين رڪعت ۾ صرف ٽيهه آيتون پڙهيون هيون. ٻئي رڪعت ۾ صرف پندرهن آيتون پڙهيون ويون. عمر کان اهو به روايت آهي ته هن ابو موسيٰ کي لکيو ته هو ظهر جي نماز ۾ جيڪي سورتون پڙهيون هيون انهن کي پڙهي. ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته عصر جي نماز ۾ تلاوت مغرب جي نماز ۾ تلاوت وانگر آهي، يعني ننڍيون سورتون پڙهڻ. ابراهيم نخعي کان روايت آهي ته هن چيو ته، "عصر ۽ مغرب جي نماز ۾ تلاوت برابر آهي." ابراهيم اهو به چيو ته، "ظهر جي نماز ۾ تلاوت عصر جي نماز کان چار ڀيرا وڌيڪ آهي."
حديث
Imam Tirmidzi : 283
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُمِّهِ أُمِّ الْفَضْلِ قَالَتْخَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَاصِبٌ رَأْسَهُ فِي مَرَضِهِ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ فَقَرَأَ بِالْمُرْسَلَاتِ قَالَتْ فَمَا صَلَّاهَا بَعْدُ حَتَّى لَقِيَ اللَّهَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ الْفَضْلِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْمَغْرِبِ بِالْأَعْرَافِ فِي الرَّكْعَتَيْنِ كِلْتَيْهِمَا وَرُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْمَغْرِبِ بِالطُّورِ وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ كَتَبَ إِلَى أَبِي مُوسَى أَنْ اقْرَأْ فِي الْمَغْرِبِ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْمَغْرِبِ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ قَالَ وَعَلَى هَذَا الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ الشَّافِعِيُّ وَذَكَرَ عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يُقْرَأَ فِي صَلَاةِ الْمَغْرِبِ بِالسُّوَرِ الطِّوَالِ نَحْوَ الطُّورِ وَالْمُرْسَلَاتِ قَالَ الشَّافِعِيُّ لَا أَكْرَهُ ذَلِكَ بَلْ أَسْتَحِبُّ أَنْ يُقْرَأَ بِهَذِهِ السُّوَرِ فِي صَلَاةِ الْمَغْرِبِ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [عبده بن سليمان] ٻڌايو آهي [محمد بن اسحاق] کان [عز زهري] کان [عبيدالله بن عبدالله بن عتبه] کان [ابن عباس] کان سندس ماءُ [ام الفضل] کان، هن چيو ته: 'رسول الله ﷺ اسان جي عيادت لاءِ ٻاهر نڪتا جڏهن ته سندن مٿي تي پٽي ٻڌل هئي ڇاڪاڻ ته هو بيمار هو، پوءِ مغرب جي نماز پڙهي ۽ خط المرسلات پڙهيو'. ام فضل چيو ته: 'ان کان پوءِ هن ٻيهر نماز نه پڙهي جيستائين هو الله سان نه مليو'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ جبير بن مطعم، ابن عمر، ابو ايوب ۽ زيد بن ثابت کان به روايتون آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ام فضل جي حديث صحيح آهي.' رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت آهي ته هو مغرب جي نماز ۾ پهرين ۽ ٻي رڪعت ۾ سورة الاعراف پڙهندو هو. ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان پڻ روايت آهي ته هو "الثور" پڙهي ٿو. ۽ عمر کان روايت آهي ته هن هڪ ڀيرو ابو موسيٰ کي خط لکيو ته هو مغرب جي نماز ۾ ننڍا اکر پڙهن. ۽ ابو بڪر کان روايت آهي ته هو مغرب جي نماز ۾ ننڍا اکر پڙهندو هو. هن چيو ته؛ 'سائنسدان هن حديث تي عمل ڪن ٿا. هي راءِ بن المبارڪ، احمد ۽ اسحاق به ورتي آهي'. شافعي چيو ته؛ 'مالڪ کان روايت آهي ته هو مغرب جي نماز دوران ڊگها اکر پڙهڻ کان پاسو ڪندو هو جهڙوڪ الثور ۽ المرسلات'. شافعي ٻيهر چيو ته، 'مان ان کي قبول نٿو ڪريان، حقيقت ۾ مون کي اهو پسند آهي جيڪڏهن خط مغرب جي نماز دوران پڙهيو وڃي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 284
حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ بِالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَنَحْوِهَا مِنْ السُّوَرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بُرَيْدَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ بِالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الْعِشَاءِ بِسُوَرٍ مِنْ أَوْسَاطِ الْمُفَصَّلِ نَحْوِ سُورَةِ الْمُنَافِقِينَ وَأَشْبَاهِهَا وَرُوِيَ عَنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ أَنَّهُمْ قَرَءُوا بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا وَأَقَلَّ فَكَأَنَّ الْأَمْرَ عِنْدَهُمْ وَاسِعٌ فِي هَذَا وَأَحْسَنُ شَيْءٍ فِي ذَلِكَ مَا رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ بِالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ
اسان کي [عبده بن عبدالله الخزاعي البشري] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [زيد بن الحباب] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [حسين بن واقد] [عبد الله بن بريده] کان [پنهنجي پيءُ] کان بيان ڪيو آهي ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم شام جي نماز جي آخر ۾ 'وصي شامسي ودلوهها' ۽ ان جهڙا خط پڙهندا هئا. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ براء بن عازب ۽ انس کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'بريده جي اها حديث حسن جي درجي ۾ آهي. رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي وئي آهي ته هو شام جي نماز جي آخر ۾ 'وَطِّني وَزَائِطُن' پڙهندو هو. عثمان بن عفان کان روايت ڪئي وئي آهي، هو شام جي نماز ۾ 'المنافقون' جهڙا خط ۽ 'جهڙا خط پڙهندو هو.' رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ تابعين کان پڻ روايت ڪئي وئي آهي ته اهي ڪڏهن وڏا اکر پڙهندا هئا ۽ ڪڏهن ننڍا، جيئن ته هي معاملو انهن لاءِ تمام لچڪدار هو. بهرحال، بهتر اهو آهي جيڪو رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪيو ويو آهي، ته پاڻ "وصي سيامسي ودلوهاه" ۽ "وطيني وسائيتون" پڙهندا هئا.
حديث
Imam Tirmidzi : 285
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ فِي الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ بِالتِّينِ وَالزَّيْتُونِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [حناد] چيو آهي، اسان کي [ابو معاويه] [يحيى بن سعيد الاسنهري] کان [عدي بن ثابت] کان [البراء بن عازب] ٻڌايو آهي ته: 'رسول الله ﷺ صياء نماز جي آخر ۾ وطيني وضيطون پڙهندا هئا. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي.''
حديث
Imam Tirmidzi : 286
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصُّبْحَ فَثَقُلَتْ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةُ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ إِنِّي أَرَاكُمْ تَقْرَءُونَ وَرَاءَ إِمَامِكُمْ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِي وَاللَّهِ قَالَ فَلَا تَفْعَلُوا إِلَّا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَإِنَّهُ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُبَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الزُّهْرِيُّ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ قَالَ وَهَذَا أَصَحُّ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ فِي الْقِرَاءَةِ خَلْفَ الْإِمَامِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ يَرَوْنَ الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الْإِمَامِ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [عبدة بن سليمان] ٻڌايو آهي [محمد بن اسحاق] کان [مڪحل بن اسحاق] کان [محمود بن الربيع] کان [عبدة بن اش شميت] هن چيو ته؛ 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم صبح جي نماز پڙهي، پوءِ انهن کي آيتون پڙهڻ ڏکيو لڳو. نماز ختم ڪرڻ کان پوءِ پاڻ فرمايائون؛ 'مون کي خبر آهي ته توهان منهنجي پٺي پٺيان آيتون پڙهندا آهيو،' عبدة بن اش شميت چيو؛ 'اسان چيو؛ 'الله جو قسم، اهو سچ آهي، اي الله جا رسول'. پاڻ فرمايو؛ 'سورة فاتحه پڙهڻ کان سواءِ ڪجهه به نه ڪريو، ڇاڪاڻ ته ان کي پڙهڻ کان سواءِ ڪنهن جي نماز باطل آهي'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابو هريره، عائشه، انس، ابو قتاده ۽ عبدالله بن عمرو کان به هڪ روايت آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'عبادت جي هي حديث حسن جي درجي ۾ آهي.' [عز زهريءَ] هي حديث [محمود بن ربيع] کان [عباده بن اش شميت] کان روايت ڪئي آهي، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، هن چيو ته؛ 'انهن ماڻهن جي ڪا به نماز ناهي جيڪي فاتحه البخاري نه پڙهن.' هن چيو ته؛ 'هي حديث وڌيڪ صحيح آهي. رسول الله صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ تابعين مان ڪيترائي سائنسدان هن حديث تي عمل ڪن ٿا، يعني امام جي پويان قرآن جون آيتون پڙهڻ'. هي راءِ مالڪ بن انس، بن المبارڪ، سيافعي، احمد ۽ اسحاق جي آهي. اهي سڀ پادري جي پويان پڙهڻ جي اجازت ڏين ٿا.'
حديث
Imam Tirmidzi : 287
حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ ابْنِ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْصَرَفَ مِنْ صَلَاةٍ جَهَرَ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ فَقَالَ هَلْ قَرَأَ مَعِي أَحَدٌ مِنْكُمْ آنِفًا فَقَالَ رَجُلٌ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنِّي أَقُولُ مَالِي أُنَازَعُ الْقُرْآنَ قَالَ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنْ الْقِرَاءَةِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا جَهَرَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الصَّلَوَاتِ بِالْقِرَاءَةِ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَابْنُ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيُّ اسْمُهُ عُمَارَةُ وَيُقَالُ عَمْرُو بْنُ أُكَيْمَةَ وَرَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ وَذَكَرُوا هَذَا الْحَرْفَ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنْ الْقِرَاءَةِ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَيْسَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَا يَدْخُلُ عَلَى مَنْ رَأَى الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الْإِمَامِ لِأَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ هُوَ الَّذِي رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى أَبُو هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ صَلَّى صَلَاةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَهِيَ خِدَاجٌ فَهِيَ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍ فَقَالَ لَهُ حَامِلُ الْحَدِيثِ إِنِّي أَكُونُ أَحْيَانًا وَرَاءَ الْإِمَامِ قَالَ اقْرَأْ بِهَا فِي نَفْسِكَ وَرَوَى أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَمَرَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أُنَادِيَ أَنْ لَا صَلَاةَ إِلَّا بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَاخْتَارَ أَكْثَرُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ أَنْ لَا يَقْرَأَ الرَّجُلُ إِذَا جَهَرَ الْإِمَامُ بِالْقِرَاءَةِ وَقَالُوا يَتَتَبَّعُ سَكَتَاتِ الْإِمَامِ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقِرَاءَةِ خَلْفَ الْإِمَامِ فَرَأَى أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الْإِمَامِ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ أَنَا أَقْرَأُ خَلْفَ الْإِمَامِ وَالنَّاسُ يَقْرَءُونَ إِلَّا قَوْمًا مِنْ الْكُوفِيِّينَ وَأَرَى أَنَّ مَنْ لَمْ يَقْرَأْ صَلَاتُهُ جَائِزَةٌ وَشَدَّدَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي تَرْكِ قِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَإِنْ كَانَ خَلْفَ الْإِمَامِ فَقَالُوا لَا تُجْزِئُ صَلَاةٌ إِلَّا بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَحْدَهُ كَانَ أَوْ خَلْفَ الْإِمَامِ وَذَهَبُوا إِلَى مَا رَوَى عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَرَأَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَ الْإِمَامِ وَتَأَوَّلَ قَوْلَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا صَلَاةَ إِلَّا بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَإِسْحَقُ وَغَيْرُهُمَا وَأَمَّا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فَقَالَ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ إِذَا كَانَ وَحْدَهُ وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حَيْثُ قَالَ مَنْ صَلَّى رَكْعَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَلَمْ يُصَلِّ إِلَّا أَنْ يَكُونَ وَرَاءَ الْإِمَامِ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فَهَذَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَأَوَّلَ قَوْلَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ أَنَّ هَذَا إِذَا كَانَ وَحْدَهُ وَاخْتَارَ أَحْمَدُ مَعَ هَذَا الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الْإِمَامِ وَأَنْ لَا يَتْرُكَ الرَّجُلُ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَإِنْ كَانَ خَلْفَ الْإِمَامِ
اسان کي [الانصاري] چيو آهي؛ اسان کي [معن] چيو آهي؛ اسان کي [مالڪ بن انس] [ابن شهاب] کان [ابن عقيمه الليثي] کان [ابو هريره] ٻڌايو آهي ته: 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم ان نماز مان گذريا جيڪا بلند آواز سان پڙهي وئي هئي، ان کان پوءِ پڇيائون: 'ڇا مون سان گڏ ڪنهن هاڻي پڙهي هئي؟' پوءِ ڪنهن چيو، 'اهو صحيح آهي، الله جا رسول'. هن چيو: 'مون کي قرآن پڙهڻ ۾ ڇو چئلينج ڪيو پيو وڃي!' ابو هريره چيو؛ 'پوءِ ماڻهن رسول الله سان گڏ نماز ۾ پڙهڻ بند ڪري ڇڏيو، جيڪا رسول الله صلي الله عليه وسلم بلند آواز سان پڙهي رهيا هئا. خاص طور تي جڏهن انهن رسول الله صلي الله عليه وسلم کان - ملامت - ٻڌي.' هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابن مسعود، عمران بن حُشِين ۽ جابر بن عبدالله کان به هڪ روايت آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن آهي. ابن عڪيمه الليثي جو نالو عمرو هو. يا عمرو بن عڪيمه به سڏيو ويندو هو. الزهري جي ڪجهه ساٿين پڻ هن حديث کي بيان ڪيو آهي. ۽ انهن بلڪل هن حديث وانگر ذڪر ڪيو. هن چيو ته؛ 'عز زهري چيو؛ 'ماڻهن رسول الله صلي الله عليه وسلم جي نصيحت ٻڌي پڙهڻ ڇڏي ڏنو. هن حديث ۾ اهو انهن لاءِ شامل ناهي جيڪي دليل ڏين ٿا ته امام جي پويان پڙهڻ جائز آهي، ڇاڪاڻ ته ابو هريره اهو هو جنهن هي حديث رسول الله صلي الله عليه وسلم کان بيان ڪئي هئي. ابو هريره رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي ته پاڻ فرمايو: 'جيڪو نماز پڙهي ٿو ۽ ان ۾ ام القرآن - الفاتحه - نه ٿو پڙهي، ان جي نماز ناقص، ناقص ۽ ناقص آهي'. پوءِ حديث بيان ڪندڙ شخص پڇيو، 'ڪڏهن ڪڏهن امام جي پويان مان -پڙهندو آهيان-'، هن -سڌي طرح- چيو؛ 'پنهنجي دل ۾ پڙهو'. ابو عثمان النهدي ابو هريره کان روايت ڪئي آهي ته هن چيو ته: 'رسول الله ﷺ مون کي حڪم ڏنو ته ماڻهن کي دعوت ڏيان ته جيڪي ماڻهو فاتحه نه پڙهن ٿا انهن جي ڪا نماز ناهي. تنهن ڪري حديث جي ماهرن پڻ هڪ راءِ اختيار ڪئي؛ ته جيڪڏهن ڪاهن بلند آواز سان پڙهڻ نه پڙهي ته ڪو ماڻهو نه پڙهي. انهن چيو ته: 'انهن پڙهڻ جي پيروي ڪئي جڏهن ڪاهن وقفي دوران روڪيو'. عالم امام جي پويان پڙهڻ جي قانون بابت متفق نه آهن، رسول الله ﷺ جي اصحابن، تابعين ۽ انهن کان پوءِ وارن مان گھڻا عالم امام جي پويان پڙهڻ جي جائز هجڻ تي راءِ رکن ٿا. هي راءِ مالڪ بن انس، عبدالله بن المبارڪ، سيافعي، احمد ۽ اسحاق ورتي. عبدالله بن المبارڪ کان روايت ڪئي آهي ته هن چيو ته: 'مان پڙهان ٿو ۽ ماڻهو امام جي پٺيان پڙهن ٿا، سواءِ ڪوفي جي ماڻهن جي هڪ گروهه جي. بهرحال، مان اهو به سمجهان ٿو ته جيڪي ماڻهو پنهنجي نماز نه پڙهن ٿا اهي اڃا تائين صحيح آهن.' ڪجھ عالم نماز ۾ فاتحه البخاري پڙهڻ کي ڇڏڻ جي معاملي ۾ تمام سخت آهن، جيتوڻيڪ ڪو امام جي پويان هجي، اهي چون ٿا ته؛ 'نماز فاتحه البخاري جي پڙهڻ کان سواءِ صحيح نه سمجهي ويندي آهي. ڇا هو اڪيلو نماز پڙهي يا امام سان گڏ'. اهي عباده بن اش شميت جي رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪيل حديث تي عمل ڪن ٿا. ۽ عباده بن اش شميت رسول الله صلي الله عليه وسلم جي وفات کان پوءِ امام جي پويان پڙهڻ جاري رکيو. ۽ هن رسول الله صلي الله عليه وسلم جي لفظن جي تشريح ڪئي؛ 'جيڪو فاتحه ڪتاب نه ٿو پڙهي ان لاءِ ڪا به ڪامل نماز ناهي'. هي راءِ شافعي، اسحاق ۽ انهن ٻنهي کان سواءِ ٻين ورتي هئي. امام احمد جي باري ۾، هن چيو ته، 'رسول الله صلي الله عليه وسلم جي لفظن جو مطلب؛' 'جيڪو شخص فاتحه نه پڙهي، ان جي ڪا به مڪمل نماز ناهي،' يعني، جيڪڏهن هو اڪيلو نماز پڙهي. پوءِ امام احمد جابر بن عبدالله جي حديث سان دليل ڏيندي چيو ته؛ 'جيڪو هڪ رڪعت نماز پڙهي ۽ ان ۾ ام القرآن نه پڙهي ته ان نماز نه پڙهي، جيستائين هو امام جي پويان نماز نه پڙهي'. امام احمد چيو ته؛ 'جابر نبي صلي الله عليه وسلم جو دوست هو، - بهرحال - هن اڃا تائين پيغمبر صلي الله عليه وسلم جي لفظن جي تشريح ڪئي؛ 'انهن لاءِ ڪا نماز ناهي جيڪي فاتحه نه پڙهن، 'ته هي حديث - لاڳو ٿئي ٿي - جيڪڏهن اڪيلو نماز پڙهي'. بهرحال، امام احمد اڃا تائين امام جي پويان پڙهڻ جو انتخاب ڪن ٿا، ۽ هڪ ماڻهو کي فاتحه پڙهڻ نه ڇڏڻ گهرجي جيتوڻيڪ هو امام جي پويان هجي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 288
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُمَنْ صَلَّى رَكْعَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَلَمْ يُصَلِّ إِلَّا أَنْ يَكُونَ وَرَاءَ الْإِمَامِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [اسحاق بن موسيٰ الانصاري] ٻڌايو ويو آهي، اسان کي [معن] چيو آهي، اسان کي [مالڪ] ٻڌايو آهي [ابونعيم وهب بن قيسان] کان ته هن هڪ ڀيري [جابر بن عبدالله] کي چوندي ٻڌو ته: 'جيڪو هڪ رڪعت نماز پڙهي ۽ ان ۾ ام القرآن نه پڙهي ته ان نماز نه پڙهي، جيستائين اهو امام جي پٺيان نماز نه پڙهي.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي.''
حديث
Imam Tirmidzi : 289
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ لَيْثٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أُمِّهِ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَيْنِ عَنْ جَدَّتِهَا فَاطِمَةَ الْكُبْرَى قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ صَلَّى عَلَى مُحَمَّدٍ وَسَلَّمَ وَقَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَافْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ وَإِذَا خَرَجَ صَلَّى عَلَى مُحَمَّدٍ وَسَلَّمَ وَقَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَافْتَحْ لِي أَبْوَابَ فَضْلِكَو قَالَ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ فَلَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَسَنِ بِمَكَّةَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِي بِهِ قَالَ كَانَ إِذَا دَخَلَ قَالَ رَبِّ افْتَحْ لِي بَابَ رَحْمَتِكَ وَإِذَا خَرَجَ قَالَ رَبِّ افْتَحْ لِي بَابَ فَضْلِكَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ وَأَبِي أُسَيْدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ فَاطِمَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ وَفَاطِمَةُ بِنْتُ الْحُسَيْنِ لَمْ تُدْرِكْ فَاطِمَةَ الْكُبْرَى إِنَّمَا عَاشَتْ فَاطِمَةُ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشْهُرًا
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي، اسان کي [اسماعيل بن ابراهيم] ٻڌايو آهي، [ليث] کان، [عبدالله بن الحسن] پنهنجي ماءُ کان، [فاطمه بنت الحسين] پنهنجي ڏاڏي کان، [فاطمه الڪبريٰ] کان، هن چيو ته: رسول الله ﷺ فرمايو: 'جڏهن رسول الله ﷺ مسجد ۾ داخل ٿيا، ته پاڻ محمد ﷺ تي صلوات ۽ سلام پڙهيائون، پوءِ فرمايائون: 'رَبِّغْفِرْ لِي ذُنُوبِ وَفَتَحْلي عَبْوَابَ رَحْمَتِكَ - اي الله، منهنجا گناهه معاف ڪر ۽ منهنجي لاءِ پنهنجي رحمت جا دروازا نه کولي-'، ۽ جڏهن ٻاهر نڪتو ته پاڻ به محمد ﷺ تي صلوات ۽ سلام پڙهيائون، پوءِ فرمايائون: 'رَبِّغْفِرْ لِي ذُنُوبِ وَفَتَحْلي عَبْوَابَ فضل - اي الله، منهنجا گناهه معاف ڪر ۽ منهنجي لاءِ پنهنجي رحمت جا دروازا نه کولي-'. [علي بن حجر] چيو؛ ' [اسماعيل بن ابراهيم] چيو؛ 'مان [عبدالله بن الحسن] سان مڪي ۾ مليو هوس، پوءِ مون کانئس هن حديث بابت پڇيو. تنهن ڪري هن مون کي حديث ٻڌائي، هن چيو؛ 'جڏهن هو داخل ٿئي ٿو ته پڙهندو آهي؛ 'ربيفتاحلي بابا فضل - اي الله، پنهنجي رحمت جو دروازو کوليو-، ۽ جڏهن هو ٻاهر نڪرندو آهي ته پڙهندو آهي؛ 'ربيفتاحلي بابا فضلڪ - اي الله، پنهنجي فضل جو دروازو کوليو-'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابو حميد، ابو اسيد ۽ ابو هريره کان به روايتون آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'فاطمه کان هي حديث حسن آهي، پر سند مسلسل نه آهي، ڇاڪاڻ ته فاطمه بنت الحسين ڪڏهن به فاطمه الڪبريٰ سان نه ملي آهي. ڇاڪاڻ ته فاطمه الڪبريٰ - رسول الله صلي الله عليه وسلم جي وفات کان ڪجهه مهينا پوءِ جيئري رهي هئي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 290
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ الْمَسْجِدَ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يَجْلِسَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ وَكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي قَتَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلَانَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ نَحْوَ رِوَايَةِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَرَوَى سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ أَبِي قَتَادَةَ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَصْحَابِنَا اسْتَحَبُّوا إِذَا دَخَلَ الرَّجُلُ الْمَسْجِدَ أَنْ لَا يَجْلِسَ حَتَّى يُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ لَهُ عُذْرٌ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَحَدِيثُ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ خَطَأٌ أَخْبَرَنِي بِذَلِكَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ
اسان کي [قتيبه بن سعيد] بيان ڪيو آهي، اسان کي [مالڪ بن انس] [عامر بن عبدالله بن زبير] کان [عمرو بن سليم الزُرَقي] کان [ابو قتاده] بيان ڪيو آهي، هن چيو ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي: 'جيڪڏهن توهان مان ڪو مسجد ۾ داخل ٿئي ته ان کي ويهڻ کان اڳ ٻه رڪعتون پڙهڻ گهرجن'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ جابر، ابو امامه، ابو هريره، ابو ذر ۽ ڪعب بن مالڪ کان به روايتون آهن.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابو قتاده جي حديث حسن صحيح آهي.' [محمد بن عجلان] ۽ ان کان علاوه ٻين به هن حديث کي [عامر بن عبدالله بن زبير] کان مالڪ بن انس جي روايت مطابق نقل ڪيو آهي.' سهيل بن صالح به هي حديث عمرو بن سليم بن الزرقي کان، جابر بن عبدالله کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي. بهرحال، هن حديث جي سند محفوظ نه آهي. ۽ ابو قتاده جي حديث وڌيڪ صحيح آهي. اسان جا اصحاب هن حديث تي عمل ڪندا هئا، انهن کي پسند هو ته جيڪڏهن ڪو ماڻهو مسجد ۾ داخل ٿئي ته هو ٻه رڪعتون نماز پڙهڻ تائين نه ويهندو، جيستائين ڪو عذر نه هجي. علي بن المديني چيو: 'سهيل بن ابو صالح جي هي حديث غلط آهي. مون کي اسحاق بن ابراهيم طرفان علي بن المديني کان ان جي خبر ڏني وئي آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 291
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ وَأَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأَرْضُ كُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا الْمَقْبَرَةَ وَالْحَمَّامَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي ذَرٍّ قَالُوا إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ جُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ قَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ رِوَايَتَيْنِ مِنْهُمْ مَنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ يَذْكُرْهُ وَهَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلٌ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ قَالَ وَكَانَ عَامَّةُ رِوَايَتِهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَأَنَّ رِوَايَةَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَثْبَتُ وَأَصَحُّ مُرْسَلًا
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [ابن ابو عمر] ۽ [ابو عمار الحسين بن حريث المروازي] ٻنهي چيو؛ اسان کي [عبدالعزيز بن محمد] [عمرو بن يحييٰ] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابو سعيد الخدري] ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'قبرن ۽ غسل خانن کان سواءِ سڄي زمين مسجد آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته، 'هن باب ۾ علي، عبدالله بن عمرو، ابو هريره، جابر، ابن عباس، حذیفہ، انس، ابو امامه ۽ ابوذر کان به حديثون آهن. انهن چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ 'زمين منهنجي لاءِ سجدي ۽ پاڪائي جي جاءِ طور ٺاهي وئي هئي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابو سعيد جي هي حديث عبدالعزيز بن محمد کان ٻن روايتن ۾ بيان ڪئي وئي آهي؛ هڪ روايت ابو سعيد جو ذڪر ڪري ٿي ۽ ٻي روايت ان جو ذڪر نٿي ڪري.' هن حديث ۾ هڪ تضاد آهي. [سفيان عطصوري] هي حديث [عمرو بن يحييٰ] کان [پنهنجي پيءُ] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان مرسل طريقي سان بيان ڪئي آهي، جڏهن ته [حماد بن سلمه] ان کي [عمرو بن يحييٰ] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابو سعيد] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪيو آهي. [محمد بن اسحاق] ان کي [عمرو بن يحييٰ] کان [پنهنجي پيءُ] کان روايت ڪيو آهي. پوءِ هن چيو ته؛ 'تاريخ جو گهڻو حصو ابو سعيد کان آهي، جيڪو رسول الله صلي الله عليه وسلم کان آهي. بهرحال، هن حديث ۾ هو ابو سعيد جو ذڪر نبي صلي الله عليه وسلم کان نٿو ڪري، جيئن ته عطصوري جي تاريخ عمرو بن يحييٰ کان، جيڪو سندس پيءُ کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان مرسل ۾ وڌيڪ مضبوط ۽ مستند هئي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 292
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ بَنَى لِلَّهِ مَسْجِدًا بَنَى اللَّهُ لَهُ مِثْلَهُ فِي الْجَنَّةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي ذَرٍّ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُثْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَمَحْمُودُ بْنُ لَبِيدٍ قَدْ أَدْرَكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ قَدْ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا غُلَامَانِ صَغِيرَانِ مَدَنِيَّانِ
اسان کي [بندر] چيو آهي؛ اسان کي [ابوبڪر الحنفي] چيو آهي؛ اسان کي [عبد الحميد بن جعفر] پنهنجي پيءُ کان [محمود بن لبيد] کان [عثمان بن عفان] کان بيان ڪيو آهي ته مون رسول الله ﷺ کي چوندي ٻڌو آهي ته: 'جيڪو به الله جي رضا لاءِ مسجد ٺاهيندو، الله تعاليٰ ان جهڙي جنت ۾ هڪ مسجد ٺاهيندو'. پاڻ فرمايائون: 'هن باب ۾ ابو بڪر، عمر، علي، عبدالله بن عمر، انس، ابن عباس، عائشه، ام حبيبه، ابو ذر، عمرو بن عبسه، واثله بن الاسقع، ابو هريره ۽ جابر بن عبدالله کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'عثمان جي حديث حسن صحيح آهي.' محمود بن لبيد هڪ ڀيرو رسول الله صلي الله عليه وسلم سان مليو، اهڙي طرح محمود بن ربيع به رسول الله صلي الله عليه وسلم سان مليو، اهي ٻئي مديني شهر جا ننڍڙا ٻار هئا.
حديث
Imam Tirmidzi : 293
وَقَدْ رُوِيَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ بَنَى لِلَّهِ مَسْجِدًا صَغِيرًا كَانَ أَوْ كَبِيرًا بَنَى اللَّهُ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَوْلَى قَيْسٍ عَنْ زِيَادٍ النُّمَيْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا
رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت آهي ته پاڻ فرمايو ته جيڪو به الله جي لاءِ مسجد ٺاهيندو، ننڍو هجي يا وڏو، الله ان لاءِ جنت ۾ گهر ٺاهيندو. [قطيبه] اسان کي اهو ٻڌايو، هن چيو؛ اسان کي [نوح بن قيس] [عبدالرحمن] قيس جي غلام [زياد النميري] کان [انس] کان روايت ڪئي آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم هن طرح بيان ڪيو آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 294
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَائِرَاتِ الْقُبُورِ وَالْمُتَّخِذِينَ عَلَيْهَا الْمَسَاجِدَ وَالسُّرُجَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو صَالِحٍ هَذَا هُوَ مَوْلَى أُمِّ هَانِئِ بِنْتِ أَبِي طَالِبٍ وَاسْمُهُ بَاذَانُ وَيُقَالُ بَاذَامُ أَيْضًا
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [عبدالوارث بن سعيد] ٻڌايو آهي [محمد بن جُهدة] کان [ابو صالح] کان [ابن عباس] چيو آهي ته؛ 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم قبر جي زيارت ڪندڙن تي، انهن ماڻهن تي جن ان کي مسجد بڻايو ۽ انهن ماڻهن تي جيڪي ان تي لالٽينون لڳايون'. هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ ابو هريره ۽ عائشه کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'ابن عباس جي هي حديث حسن جي درجي ۾ آهي. انهي دوران، ابو صالح ام هاني بنت ابو طالب جو خادم هو، سندس نالو بدزان هو، يا بدزمان به سڏيو ويندو هو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 295
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكُنَّا نَنَامُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ وَنَحْنُ شَبَابٌقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي النَّوْمِ فِي الْمَسْجِدِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَا يَتَّخِذُهُ مَبِيتًا وَلَا مَقِيلًا وَقَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ذَهَبُوا إِلَى قَوْلِ ابْنِ عَبَّاسٍ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبد الرزاق] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [معمار] [عز زهريءَ] کان [سالم] کان [ابن عمر] تائين ٻڌايو آهي ته هن چيو ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم جي زماني ۾ اسين مسجد ۾ سمهندا هئاسين، جڏهن ته ان وقت اسان اڃا ننڍا هئاسين'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابن عمر جي هي حديث حسن سان صحيح آهي. ڪجهه سائنسي ماهرن انهن کي مسجدن ۾ سمهڻ جي اجازت ڏيڻ کي آسان بڻايو آهي. ابن عباس چيو ته: 'ان کي - مسجد - کي رات جو ننڊ ڪرڻ يا سمهڻ جي جاءِ طور استعمال نه ڪريو'. ۽ ڪجهه سائنسي ماهر ابن عباس جي لفظن سان متفق آهن.
حديث
Imam Tirmidzi : 296
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ تَنَاشُدِ الْأَشْعَارِ فِي الْمَسْجِدِ وَعَنْ الْبَيْعِ وَالِاشْتِرَاءِ فِيهِ وَأَنْ يَتَحَلَّقَ النَّاسُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَبْلَ الصَّلَاةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ بُرَيْدَةَ وَجَابِرٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَعَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ هُوَ ابْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ رَأَيْتُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَذَكَرَ غَيْرَهُمَا يَحْتَجُّونَ بِحَدِيثِ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ سَمِعَ شُعَيْبُ بْنُ مُحَمَّدٍ مِنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَنْ تَكَلَّمَ فِي حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ إِنَّمَا ضَعَّفَهُ لِأَنَّهُ يُحَدِّثُ عَنْ صَحِيفَةِ جَدِّهِ كَأَنَّهُمْ رَأَوْا أَنَّهُ لَمْ يَسْمَعْ هَذِهِ الْأَحَادِيثَ مِنْ جَدِّهِ قَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَذُكِرَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ أَنَّهُ قَالَ حَدِيثُ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عِنْدَنَا وَاهٍ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَيْعَ وَالشِّرَاءَ فِي الْمَسْجِدِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ رُخْصَةٌ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ فِي الْمَسْجِدِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَيْرِ حَدِيثٍ رُخْصَةٌ فِي إِنْشَادِ الشِّعْرِ فِي الْمَسْجِدِ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [الليث] ٻڌايو آهي [ابن عجلان] کان [عمرو بن صيوب] کان [پنهنجي پيءُ] کان [پنهنجي ڏاڏي] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان؛ ته پاڻ جمعي جي ڏينهن نماز جي وقت کان اڳ مسجد ۾ شعر چوڻ، خريد و فروخت جي معاملي ۽ حلقه جي گڏجاڻين کي منع ڪيو هو. هن چيو؛ 'هن باب ۾ بريده، جابر ۽ انس کان به حديثون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ 'عبدالله بن عمرو بن العاش جي هي حديث حسن جي درجي ۾ آهي. عمرو بن صيوب محمد بن عبدالله بن عمرو بن العاش جو پٽ آهي. محمد بن اسماعيل چيو؛ 'مون احمد ۽ اسحاق کي ڏٺو - ۽ ذڪر ڪيو ته انهن ٻنهي کان علاوه - انهن عمرو بن صيوب جي حديث مان قياس ڪيو'. محمد چيو؛ 'شعيب بن محمد پنهنجي ڏاڏي عبدالله بن عمرو کان ٻڌو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'جيڪي عمرو بن شعيب جي حديث تي بحث ڪن ٿا ۽ ان کي ڪمزور ڪن ٿا، اهو ان ڪري آهي جو عمرو بن شعيب پنهنجي ڏاڏي جي صحيحه ڪتاب مان حديث بيان ڪئي آهي. اهو ائين آهي جيئن اهي ڏسن ٿا ته عمرو بن شعيب اهي حديثون پنهنجي ڏاڏي کان سڌو سنئون نه ٻڌيون آهن'. علي بن عبدالله چيو؛ 'يحييٰ بن سعيد کان ذڪر ڪيو ويو آهي ته هن چيو؛ 'عمرو بن شعيب جي حديث اسان لاءِ وحي آهي - ضعيف حديث'. ڪجهه عالم مسجد ۾ خريد و فروخت جي معاملي کي مکروه سمجهن ٿا، ۽ اهو احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي. تابعين مان ڪجهه عالمن کان نقل ڪيو ويو آهي ته مسجد ۾ خريد و فروخت جي معاملي ۾ رخصت آهي. ۽ مسجد ۾ شعر پڙهڻ جي رخصت بابت ڪيترين ئي حديثن ۾ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان پڻ نقل ڪيو ويو آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 297
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ أُنَيْسِ بْنِ أَبِي يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَامْتَرَى رَجُلٌ مِنْ بَنِي خُدْرَةَ وَرَجُلٌ مِنْ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى فَقَالَ الْخُدْرِيُّ هُوَ مَسْجِدُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ الْآخَرُ هُوَ مَسْجِدُ قُبَاءٍ فَأَتَيَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ فَقَالَ هُوَ هَذَا يَعْنِي مَسْجِدَهُ وَفِي ذَلِكَ خَيْرٌ كَثِيرٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَأَلْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَحْيَى الْأَسْلَمِيِّ فَقَالَ لَمْ يَكُنْ بِهِ بَأْسٌ وَأَخُوهُ أُنَيْسُ بْنُ أَبِي يَحْيَى أَثْبَتُ مِنْهُ
اسان کي [قتيبه] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [حاتم بن اسماعيل] [عنيس بن ابو يحييٰ] کان [پنهنجي پيءُ] کان [سعيد الخدري] بيان ڪيو آهي ته: 'قبيلي خدره جي هڪ شخص عمرو بن عوف جي هڪ شخص سان مسجد جي ايمان جي بنياد تي تعمير ٿيڻ بابت بحث ڪيو. بني خدره جي ماڻهن چيو: 'اها رسول الله صلي الله عليه وسلم جي مسجد آهي؛' جڏهن ته بني عمرو بن عوف جي شخص چيو: 'اها مسجد قبا آهي'. پوءِ اهي رسول الله صلي الله عليه وسلم وٽ ان بابت شڪايت ڪرڻ لاءِ ويا، ته پاڻ صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'اها مسجد آهي - يعني سندس مسجد -، ۽ مسجد قبا ۾ 'گهڻو ڪجهه خير آهي'. ابو عيسيٰ چيو: 'هي حديث حسن صحيح آهي.' هن چيو؛ 'ابوبڪر اسان کي علي بن عبدالله کان ٻڌايو،' هن چيو؛ ' 'مون يحييٰ بن سعيد کان محمد بن ابو يحييٰ الاسلمي بابت پڇيو، ۽ هن جواب ڏنو، 'هو ڪو مسئلو ڪندڙ ماڻهو ناهي. سندس ڀاءُ انيس بن ابو يحييٰ هو، ۽ هو ان کان بهتر هو'.
حديث
Imam Tirmidzi : 298
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ أَبُو كُرَيْبٍ وَسُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَبْرَدِ مَوْلَى بَنِي خَطْمَةَ أَنَّهُ سَمِعَ أُسَيْدَ بْنَ ظُهَيْرٍ الْأَنْصَارِيَّ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الصَّلَاةُ فِي مَسْجِدِ قُبَاءٍ كَعُمْرَةٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُسَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَلَا نَعْرِفُ لِأُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ شَيْئًا يَصِحُّ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَلَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي أُسَامَةَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ وَأَبُو الْأَبْرَدِ اسْمُهُ زِيَادٌ مَدِينِيٌّ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [محمد بن العلاء ابو ڪريب] ۽ [سفيان بن وکيع] ٻنهي چيو آهي؛ اسان کي [ابو اسامه] [عبدالحميد بن جعفر] کان ٻڌايو آهي، هن چيو آهي ته اسان کي [ابو الابراد] بني خثمه جي خادم کان ٻڌايو آهي؛ ته هن [اسيد بن زُهير الانصاري] کي ٻڌو آهي - هو رسول الله صلي الله عليه وسلم جي صحابي مان هڪ هو - هن اهو نبي صلي الله عليه وسلم کان ٻڌايو آهي؛ ته هن چيو: "مسجد قبا ۾ نماز پڙهڻ جو ثواب عمري ڪرڻ جي برابر آهي." هن چيو؛ 'هن باب ۾ سهل بن حُنيف کان به هڪ حديث آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'اسيد جي حديث حسن غريب جي سطح جي آهي، ۽ اسان هن حديث کان سواءِ اسيد بن زُهير کان ٿوري به صحيح حديث نٿا ڄاڻون.' ۽ اسان کي ان بابت ابو اسامه جي حديث کان سواءِ ٻيو ڪجهه به معلوم ناهي، جيڪا عبدالحميد بن جعفر کان آهي. ساڳئي وقت، ابو الابراد جو نالو زياد مديني آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 299
حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ رَبَاحٍ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْأَغَرِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْأَغَرِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ صَلَاةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَقَالَ أَبُو عِيسَى وَلَمْ يَذْكُرْ قُتَيْبَةُ فِي حَدِيثِهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ إِنَّمَا ذَكَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْأَغَرِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْأَغَرُّ اسْمُهُ سَلْمَانُ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَمَيْمُونَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَابْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَأَبِي ذَرٍّ
اسان کي [الانصاري] چيو آهي؛ اسان کي [معن] کي [مالڪ] کان ٻڌايو آهي. -سناد موڙيو- ۽ اسان کي [قطيبه] کان [مالڪ] کان [زيد بن رباح] کان [عبيدالله بن ابو عبدالله الاغار] کان [ابو عبدالله الاغار] کان [ابو هريره] ٻڌايو آهي ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي؛ 'منهنجي مسجد ۾ نماز پڙهڻ ٻين مسجدن ۾ هزار نمازن کان وڌيڪ اهم آهي، سواءِ مسجدِ عظيم جي.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'قطيبه پنهنجي حديث ۾ عبيدالله کان ذڪر نٿو ڪري. پر هن صرف زيد بن رباح، ابو عبدالله الاغار، ابو هريره جو ذڪر ڪيو آهي.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي. ابو عبدالله الاغار جو نالو سلمان آهي. ۽ هي حديث ابو هريره کان به ڪيترن ئي طريقن سان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان نقل ڪئي وئي آهي. هن چيو؛' هن باب ۾ علي، ميمونه، ابو سعيد، جبير بن معثم، ابن عمر، عبيدالله بن عز زبير ۽ ابوذر کان به روايتون آهن.
حديث
Imam Tirmidzi : 300
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ قَزَعَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ مَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَسْجِدِي هَذَا وَمَسْجِدِ الْأَقْصَىقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [ابن ابو عمر] ٻڌايو آهي، اسان کي [سفيان بن عينة] ٻڌايو آهي، عبدالمالڪ بن عمير، [قزاعه] کان، [ابو سعيد الخدري] چيو آهي ته: رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'ٽن مسجدن کان سواءِ عبادت سان سفر ڪرڻ جائز ناهي: مسجد الحرام، منهنجي مسجد ۽ مسجد اقصيٰ. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث حسن صحيح آهي.''
